장음표시 사용
151쪽
haec probabuitatis imminutio , di quando incipiat, ne
mo erit, qui determinet. Ex eo autem repetenda ,, est, quod contingentia non eokem semper modo a se cidunt, ut experientia docet. Revexa causae ad unum se effectum haud determinatae , aliquem non casu pr
ducunt; sed ex multis adiunctis, di circumstantiis trum tum potius, quam alium gignunt. Quae circumst intiae, dc adjuncta cum perpetuo mutentur, dc peren- ω nibus uicissitudinibus subjiciant , effectus etiam , se qui ab illis pendent, non iidem Perseverent I . , I 45. Quam hactenus exposuimus probabili temin fortunae Iudis , aliisque coniectationum generibus , simplex appellatur. Nunc pauca de probabilitate compostea . Probabilitas dicitur composita, cum eventus, de quo agitur , contingerς nequit, nisi alter eventus , R ipse probabilis antea contigerit, seu cum propositi eventus probabilitas ex alterius probabilitate pendet. Exemplum rem declarabit. Fingamus ex quadraginta chartis lusoriis simul commixtis, quae inserviunt ludo italice dicto dei tre sette, me velle iacere un Cuom. Probabilitas huius eventus erit certitudinis, nam quatuor habentur colores, & decςm chartae lusoriae aeque
possibiles pro quolibet colore I4o.ὶ At si quis mi hi deinceps pxaemium promittat . si iaciam ii Re dicuori, tunc probabilitas , ut hic eventus contingat, fit composita , nam I '. necesse est, ut jaciam ran Guo se , quae probabilitas est 4 L 2'. posito hoc eventu , probabilitas , quod ea charta lusoria sit ii Re di c-ri , est C , , cum novem aliae habeantur chartae eius. dem coloris, ac aeque possibiles. Haec igitur probabis
152쪽
draginta chartas lusorias idese inteh quadra nra e- ventust aeque possibiles 3, 'non nisi una mihi saver, ac, triginta novem meam expectationem frustrantur. λ -- g. Id. 6. Probabis ins igitur eomposita calcula, subji- citur , 'si duae illae Bactiones , t quibus singulie 'o hilitates exprimuntur, invidem multipliedntur. Si ex: Portu Solverint duodecim naves, in quarum una Heus etiam amicus , congior ex navibus illis perit D; in reliquis vero novem navigationis incommodo. te ti se hominum' partem 'mortuam fuissε probabile evit. na. vem illam in qua meus amicus, salvati pervenisse,
haec probabilitas erit A g. J ; probabilitns
ero, qua conjici potest, meum a mirim non fui me ex filia hominum parte , quae navigationis incom-d mor . tua fuit, erit JItaque probabilitas compositas . de e
jus incolumitate exit o ex A , sive nempe'. li
. I in . Praetor probabilitatem compositain qdam indicavimus , aliud etiam habetur probabilitatis cominpositae genus , quod locum habet, cum eventus propositus pluribus vicibus expectatur , ut si quaererern iluanta sit probabilitas , me una tessera duabus vicibus sex puncta jacere. De hoc probabilitatis compositae genere consulantur Hugenius , Iacobus, & Nicolaus Bernoullius, Monmortius se s' Gravesandius , D. Alemberi Eclaircis. des Phil. g. VI. nos enim , opportunum duximus non attingere rem adeo ealculis intricatam .ift generatim tyrones non intelligant. Qui vero dea siderat doctrinam probabilitatis ad vitalitia transferre, adeat Moivrium , Robertum GRerum iosque, qui Fac de re .plura Problemata i dederunt. ii . .
I. I 8 Atque ex his, quae in de probaa. litate exposuimus, evidenter patet, in cognitionibua
153쪽
probabilibus extrema. attente 2avenea esse , scilicet rneque in esse iisdem nimium tribuendum nee nihil c- , mnino. Hoc enim ignorantiae , illud temeritatis est in
De recto usu eorum fontium, a quibus rerum cogniἷio pendet.
I 49. Α d rerum cognItionem vel cerram vel pro αλ habilem, de qua in superiori libro dictum est, comparandam quatuor omnino videntur homini propositi fontes, nempe I Observatioms & ροπι I crimenta, 2 '. Ratiocinitim, a Methodus , 4'. AH- noritas, ut nihil hic dicamus de intima consciCntia, qua res nobis internas detegimus, earumque veritates per cipimus . Qui ergo Philosophiae animum applicare Vult, ita confirmandus est, ut promptus sit & expeditus a d quatuor illos fontes rite versandos. Dixi ad Pιatrior illos fontes non excepta auctoritate , quamVis enim Philosophus non ex auctoritate, sed ex ratione rerum cognitionem deducat s g. 2. ) , auctoritas tamen cum in serviat sactis dignoscendis, quibus praesentes eSSe non po8sumus, ejus doctrina philosopho necessaria , & ad modum utilis est, quatenus ea rantum ad cognitiones
Ibilosophicas aliquando pertingere potest. De singulis igitur allatis sontibus tu hoc ultimo Logicae libro προ-
154쪽
, mus, nempe in primo capite quae ad Gserviaeiones &experimenea rite instituenda, in tribus sequentibus, quae ad ratiocinium, in quinto quae Rd methodum, ac tandem in quinque postremis quae ad auctoritarum aditinent , complectemur
De observationssus O experimentis rite instituendis . I. Is π llud inter experimeneum dc observatio mx intercedit discrimen , ut nomine experi menti intelligatur effectus, qui ideo in natura observain ur , quod operam nostram adhibemus ; nomine vero observationis intelligatur effectus , qui in natura P Iam nobis fit, absque eo quod artificium aliquod, vel operam adhibeamus. Ita v. g. descensus plumae &plumbi cum eadem velocitate est effectus , qui in natura a nobis observari non potest, nisi machinam pneumaticam , ideoque operam nostram adhibe'mus , qua in re hoc erit experimentum . Contra eclipses oli, & Lunae sunt effectus, qui absque ulla opera nostra in natura observantur, ideoque hae observationis nomine v riunt s. Is I. Iam vero ab iis, qui observationibus &experimentis veritatem inquirunt , plura observanda sunt, quorum alia ipsas observationes, & experimenta antecedunt, alia comitantur, gubsequuntur alia. Anae observationem & expeiamentum perpendere debent 1 num clarum ac diuerinctiam id am hiariam rei quam Observare, vel everiri cutant, si enim haeculis desit . frustra tempus in observando veI experium
155쪽
do terunt. 2'. num mentem habeant anticipatis opi
nionibus vacuam; nam anticipatae opiniones ideas &iudicla miris modis corrumpunt, Re proinde ne veritas observationae, vel experimento detegatur, impediunt.
ta sumentes aeriis gravitatem & elaterium non detexerunt , sed ob anticipatam opinionem, naturam, ne Pe , horrere vacuum, vacui horrorem sibi videre videbantur . 3', num instrumentum, quo experiri desi rarae, tractare sciant. Etenim si imperitia laborent.
vel non . eveniet experimentum, vel casu tantum eveniet. ε'. Num illud instrumentum sit affabre elabora tum s nam si ratione mureri , aut forme rite cons ctum non vit experimentum succedere nequit, ut Pst tet . 1 inc intelligitur cur Academici Parisienses, cum Primum experimenta prysmatis sumpserunt ad NevvtOni theoriam examinandam, lucis radium in suos col xes divisum observare nequiverint, Prysmatibus enim im persectis usi fuere . g. I 52. Cum autem ad observationem veI experi mentum deveniunt sedulam navabunt operam I ne ipsi vςl manibus, vel resignis corporis paratibus aut in
strumentum imperfectum reiiciant, aut everimentum turbene. Ita v. g. Ientes si frigescente manu tangan tur , opacae fiunt, ideoque experimento aut observintioni ineptae . Ita etiam si aliqua corporis parte, dum experimenta electrica sumuntur, conductor electricua tangatur, statim turbatur experimentum 2' se locus obm 'vationem, aut Expetramentum impediat . Siquidem
nonnullae observationes quibusdam tantum in locis fieri possunt , ut F. g. observationes eclipsium Solis, de quaedam experimenta quibusdam tantum in locis contingunt , ut experimenta electrica, quae naturali electricitate fiant , ea enim contingere nequeunt, nisi tu
156쪽
lic m exstam habere: ne tine'. Ndini In Us non M. mni temporc 'obgervationeὴ gut experimenta' uli ut 1 exitum habent. Ita obsetvationes astrinomicili , nisi 'Coelum serenum siet , perperam fiunt . et a .llam quae AartifiEiali electricismo sumuntur, e perimen a libK
veniunt, nisi aer siccus sit , aqueisque vap6ribuis or-h tus. Pariter non omni anniternpore quae clam felic ter.bservare, aut experiri possiimus. Sic reproductio ca, pitis cothIearum a cI. spaIlanganto primum obrervata habetur, si' vere , aut non' inlato sec*lis' amp 1llo fiat 'At si alio tempore non satis acs vegerationem aptoe sat experimentu es , frustra eadem reproductio expectatur. 4. ne in observando , evertiandoque negligans aut rem quamlibet mininnium , qtte cid observationem vel everimentum tertineae, cui que Caώra Contingunt.
Nam ex una parte , ut inquit Plinius , ta natur
c ontemplatsone niihil Sup rvrecaneiam videri Iosest, ex RItera veto quae casu contingunt, alicui vetitati det gendae possunt aliquando Inservire. Sic phosphori cabarometrorum ' ratio ex futuiti eventus consideratione detecta fuit. ' s. Is s. Τandem post observat Iones' R expersmenis, ne ullus erroris scrupulus insit, I '. si retio do-ttis , Non verebitntus ea dom observationes μ export- Fritu 1 Tet rc , itermnque ad lancem revocarst. Siquidem quoridiana experient a constat easdem cbServati 'i es, eademque experimenta illusionibus Saepissime esse subjecta ut tot inter se variae do cadem re observa tiones, & eeperimenti donfirma iit . Ira experimenta pendulorum ab aequχtore ad polos primum instituta ad viiversam gravitatem tenemrem definiendam plurimum
157쪽
timilem rem sarii fuerint. V enim dc Terme omnes insEam
ventores praestitere, &. ad veritatem inveniendam plu-
vhithus 'testis. Ninc hujusmodi morem sequuti sunt
gravissimi quique Viri, inter quos
tici ' cuni vEamurio, multa cum Spanan Zanio contulit. 6 I qa. Ceterum qui experiendi observangi lauis
de y axere cupit, Polleat imaginatione neque vividiore neque tardiore ; praeditus Sit ratiocinii subtilitate tit disArmilium: convenientiam , Similium discrimina notare possit ; habeat intellectum pexSpicacem, celerem , acutum , ut incorrupte judicet, multa comprehendat, perlustret , ac omnia penitus introspiciat ἔ aer praecipue sit patiens laboris, cum diu, multumque intexroganda naicta sit , quo tutius , ac rectius ejus responsa pateant . Uinc legimus Andream Joannem de Luc viginti annos ad barometri , ac ter mometri phaenomena consideranda insumpsisSe. Legimus quadraginta ann C- tum spatio Sanctorium, triginta Di derotium transpirationis rogulas statuisse. Si autem exemplar expletum , atque perfectum, quod meditetur & imitetur, desideret legat Redium EFerienre intorno Gol insetti , E osservarioni iri torno ni Vivonii , ne Viventi Reaumur Memoti . potir sorv. a ἰ' 'Hist. des Inscctes, TrembleyMomiar. pour serv. a I' Hist. ae rara genrs de Pubposae Eau douce, Spallanetani DisSerlaetioni di Hsica ansem aleaves tabile.
158쪽
Do Ratiocinio. um duarum idearum convenientiam, veIpugnam ob mentis nostrae brevitatem statim intuitive non percipimus, tunc ratiocinio utimur , nempe, inquirimus mediam ideam , cui ideas illas conferstinus, ut earum convenientiam , vel pugnam
introspicere possimus - . . . o. m.
I. I 56. Haec media idea, ut nobis ostendat illa xum idearum convenientiam , cum qualibet urum idemtica sit oportet; ut vero nobis detegat pugnam, cum una ex illis ideis, non autem cum altera identica sit necesse est. Tunc enim legitime insertur, eas inter se Convenire, vel pugnare , cum ea , que identiscantur cum tertio identiscentur inter se ; di si ex duobus
tintim identificetur cum tertio , nora sis vero alterum, ea neques identi centiar into Se .
s. I 57. Media igitur idea semper quaerenda est in illis ideis, quarum convenientiam, Vel pugnam investigamus . Si nihil in his sit nobis cognitum, frustraxatiocinari tentam ', ignotum enim non potest innot scere nisi ex cognito , quod proxime illud attingat. Diligenter itaque, ac sagaciter ad ratiocinium institue dum exploranda sunt ea omnia , quae nota habemus ci ea ideas, quarum relationem quaerimus, ac sedulo ci cumspicienda , quae ad eas Periinere possunt.. Aliquando ad duarum idearum convenienistiam , vel pugnam dignoscendam non, sussicit illas ideas cum media conferre, sed necessariae sunt plures ideae
159쪽
III intermediae, quae eas iungant, Rut saparent. Tunc uexatiocinium rite se habeat, ac juxta duo superius statuta axiomata. I de singulis ideis intermediis notus sit modus, quo unae Ed alias, & omnes ad eas, circa quas ratiocinium instituimus, referuntur: cum enim ex hoc modo alter quaesitus pateat, perspectus ille sit oportet, nisi ignotapi ex ignoto inferre velimus. 2'. illae ideae intermediae nexu arctissimo consocientur cum inter se , tum cum iis quar*m relationem quaerimus; ex hoc enim nexu tota ratiocinii vis dimanat avo tot semper ideae intermediae sint, quot ad hanc relati
g. I 59. Ex his autem legibus intelligitur , quando
demonstratio robur ac firmitatem amittat , ac nuJlius, ponderis dicenda sit. Si relationes ignotae tanquam n tae in ratiocinatione assumantur , vel quae notae sunt, neque inter se, neque cum relatione detegenda illum nexum habeant, qui requiritur ad illam ex iis erue dam , tunc tota concidit demonstratio, ac nullius mois menti merito habetur . g. I 6 o. At quaenam erunt relationes, quae ita imnotescant , ut veluti demonstrationis elementa haberἱ possint 3 Primo relationes, quae Staetim se produnt, ac intuitivae sunt , ut demonstrationis elementa iure fit tuuntur. Deinceps etiam relationes ali s demonstratae,& quae statim in oculos non incurrunt, ceu demonStrationis elementa adhiberi possunt. Cur enim eas non
adhibeamus , eum si iam demonstratae fuerint, pro inesiuitivis haberi possint 8 Porro utraque cognitio intuit, va & demonstrativa eamdem certitudinem in animo parit, nam plurium idearum intuituη cognitionis , quae inde Pendet , assecutionem dissiciliorem vero ejus certitudinem minuit.
160쪽
6. I is i. Si id ex In e med ae in ratioc nio agi, bl 2 paucior sint, demon tratio, quae inde Critur , facilior est ' ac illam onanes perciplune. Rr 'it plures fue rint', demonstratio dissicilior exsurget , ac multi homines qiusdem vim n6n attingent . b. eque enim omnes homines ranta intillectus praestantia , t ahia cogniti num copia, ac tanto acumine donantur , ut longam id earum seriem eo amque nexum intueri possinti. I, I 62. Hinc ad latiorem 'ratiocinii usum inducendum iuvabit mentis acumen studio praesertim terum mathematicarnm augere , iuvabit cognitionum copiam e tendere. Ita enim ex illis ideis , quarum convenien t11m , et pugna inquirimus facilius vel mediam ideam, vel triarum intermediarum Seriem eliciemus, qua convenἔentiam illam , vel pugnam percipetamus . Ita Iongiorem relationum catenam introspicere datum erit.
De nonntillis ratiocinandi modis , nempe, de s*llogismo , Enthymemate , Dilemmate , edi Sorite. g. I 63. Ton me latent argumenta, quae Lohius , ac qui post ipsum sequuti sunt magni nominis Philosophi in syllogismum, ac in omnem Dialecticam congessere . Do quamlibentissime syllogismum
inventionis instrumentum non CSSe, cum ex universRIioribus minus universale, quod proinde in illis notum jam fuerat, colligat. Concedo etiam illum non esse unicam viam demonstrandi , & convincendi. Id unum eum magno D' Alambertio Eclaircis. s. III. contendo .ia hunc