장음표시 사용
241쪽
s. I99 qui nostris beneficiis non indigenes Quod si beneficentia non exigit, ut non indigis benefaciamus, ne mutuum beneficentiae quidem erit quae ei ad negotiationem pecunia praestatur , nec proinde ab eo acceptae usurae vi mutui accipientur. propositio III. ius naturae prohibet usuras ex pecunia mutuo data ei , in cuius manibus non est frugifera, idest data pauperi, qui in usum vitae stati sule elargiturus . primum id esset exigere usuras ex mutuo ipsius mutui vi , idest ex benefici r quare mutuum , idest beneficium converteretur in contractum minime gratuitum , id quod contra naturam esset . Deinde usurae illae ex alterius patrimonio acciperentur , non ex fructibus pecuniae adeoque alterius patrimonium deterius efficerent, quo est contra ius naturae persectum, ut adeo. qui tales usuras accipiunt , obligentur ad restitutionem Propositio IV. Scriptura Sacra aperte prohibet usuras, saltem in sensu superioris propositionis , iclei quae ex mutuo vi mutui exiguntur . Nam Exi XXII. , v. XXV. aperte scriptum est iis cuniam mutuam dederis populo meo pauperi, qui habitu tecum, non urgebis eum , quasi exactor , nec usuris pniims
Similia leguntur Levitici XXV. v. XXXVI. XXXVII. Deuter. XXIII. V. XIX. XX David quoque in Psalmis beatum praedicat eum pecuniam suam non dedit recti aram . Nec dicat qui sepiam, hujusmodi leges pediare Rem p. Hebrae urru atque tempus ejus ei publicae , quemadmodum leget
omne civiles non enim aut ceremonias pectant aut sermas iudiciorum , quae tantum leges cum Rem
publica Hebraica inagoga sepultae sunt sed
spectant mores , quae leges ternae esse debent Praeterea Lucae I. v. XXXV. legitur , mutuum: date , nihil inde sperantes . Nam quamquam Textus Graecus , atque superiorum sententiarum contextus 'ideantur non loqui singulariter de usuris , sed generatim de mnibus ossiciis beneficentiae duae praelian-
242쪽
reciproca ossicia expectare nequeamus , tamen Patrum omnium veterum consensus essicit , ut de
usuris si locus iste interpretandus , praesertim quum inter cetera beneficentiae ossicia, mutuum locum
Propositio . A paupere nullo titulo exigi ponsunt usurae, nec ob lucrum cessans, nec ob damnum emergens , si vere benefici esse velimus t exactae tamen iustitiae non adversantur , sed amicitiae tantum generis humani . Nam pauperi jure caritatis tenemur benefacere gratis r qui autem usuras a pa
per exigit , non eum sub levat , sed excarnificat atque opprimit et minus ejus patrimonium effcit elli primo adspectu ei benefacere videatur . Interim quum nullo iure stricto obligemur alteri benefacere cum nostro damno , ubi in his casibus exiguntur amicitiam , non justitiam laedunt. f. XXIV. Quaestum est hoc in loco , utrum usurae ex pecunia mutua , quas exigere solentino res , qui pietatis dicuntur, sint licitae P Usus horum Montium , ut appellantur . caepit in Italia sub initium saeculi XVI. aut XU. exeuntis , nec caepit sine gravissimis Theologorum ejus temporis querelis In primis Card Caietanus doctum super ea re pu-
scaeum vulgavit , in quo hujusmodi usuras improbat. Idem fecere alii grauissimi Theologi , donec Leo X.
P.M. a. MDCXV in Synodo Lateranensi hujusmodi usuras hac conditione probavit , ut moderata eL sent is quatenus inseruirent locorum Administris alendis . Nec eas improbare possumus , dum binas istas conditiones habeant , ut moderatae sint , exigantur titulo administrationis , seu substentationis ministrorum . Sed quoniam ambae hujusmodi conditiones in maiori horum locorum parte hodie desunt, nam immoderatae usurae exiguntur is hujusmodi loca in immensum divitiis aucta sunt , ut non egeant usurarum pro alendis Administrisu non ideo,
243쪽
f. XXV. Iam&illud quaeri potest, quibus modis
a pactorum obligationibns honeste solvi possimus Pactorum omnium , contractuum conventionum finis Fides est , idest promistarum , conventorumque constantia, impletio . Quum haec facta est , mul pactis satisfactum est . Hinc illud Iurisconsultorum , faela solutione cessat omnis obligatio Intelligitur autem fieri solutionem , si integra fiat si perlonae cui debemus , aut alteri ex consensu principalis , si cum omnibus circumstantiis pacto adnexis. Atque hic est primus modus quo obligationes ex contractibus & pactis naturaliter cessant. f. XXVI. Alter modus est compensatio. Si is, cui debeo , undecumque tandem tantundem acceperit cessat in me obligatio solvendi , nisi sorte pretium affectionis solvendum supersit . Non intelligitur autem facta compensatio , si quis alteri invito velut in solutum obtrudi , quod ei a tertio debetur. f. XXVII. Tertius modus est condonatio, quum is, cui debeo , iure suo ultro se abdicat . Parum autem reser , verius ne an factis , veluti redditione , vel laceratione cnirographi , aliisque , mentem suam ex-Prima creditor modo tamen haec laceratio non fiat veluti per furorem , aut animo novas tabulas scribendi f. XXVIII. Quartus modus est mutuus dissensus: ouandoquidem nihil tam est naturale, quam eodem
quidque distatui, quo colligatum est, lege XXXV.
Dig. de Regulis iuris Intelligitur autem hoc modo ., aut rei natura , aut leges huic dissensu non obstent. Itaque matrimonium , quoniam ex natura sua individuam vitae conjunctionem spectat ad prolis procreationem, educationem , quamquam mutuo consentu contractum est, non potest tamen , quum consuma
244쪽
ro Dis s . tum est mutuo dissensu distatvi f. XXIX. Quaeritur utrum alterius perfidia mihi ius de discedendi a pacto 'dubitari nequit pacta enim
mutuo consensu stant : itaque altera parte dissidente, liber sum . Persidus tamen , si alter pacto non renuncia verit , adhuc obligatus remaneto quia generatim nequeunt pacta dissolvi unius tantum partis di iassensu
3. XXX. Praeterea s tempus constitutum praeterierit , aut appositae conditiones deficiant , aut alter paciscentium moriatur , solutum est pactum, nisi ita conventum fuerit, ut in rebus, 4 posteros obligatio. demandetur . Quae omnia sunt per e manifesta f. XXXI. Ad haec mutato rerum statu, in quo pactum inaedificatum fuerit , aut re de qua pactum initum erat , pereunte , pacti quoque obligatio cessat: stare enim nequit pactum, pacti fundamento destructo . Atque hi serme sunt modi omnes naturales
ivibus obligatio ex pactis cessat modo vero civiles
De Ossciis adversus aias , quae imperfecta dici solenti,f. I. Fficia iuris persecti, ut vocantur, duo- bus illis regulis continentur, neminem laede in suum cuiqua jus tribue, ac integrum esse siniar . Ad ea iure stricto A persecto obligamur , ut violaverimus, eodem iure stricto damnum resarcire teneamur . Ea qui observaverit justι dicitur : neque . enim mitra ea iustitia quidquam aliud adversus alios nobis praecipit . Sed nondum tamen ad plenam nestatem pervenit, neque dum plene vir bonus eialis est. Quantillum es, inquit eleganter seneca,alterum non laedere, cui prodesse debeas Itaque ad plenam hone itatem efficiendam ωnoc quoque neces artum est, ut Mamice cum aliis vivamus , ut humani , utque libe-
245쪽
I p s . o 'liberalesin benefici simus. De his ergo adversus alios. ossiciis nunc disputaturi sumus f. II. Dicuntur autem ossicia haec Ne fecta, non quod eorum omissio , quum adest occasio ea tribuendi , non ut naturae morali rationali adversa im-i putetur , sed quod ad ea praestanda non possitnus iure stricto cogi, quemadmodum ad priora, sed iure humanitatis tantum caritatis impellimur . Praeterea persectorum ossiciorum violatio ad damni reparationem nos obligat, non item posteriorum. Sed tanto est tum
pius posteriora non praestare, quum possumus Q casio adest, quanto minus illa auri coactionis subsunt. Itaque quum in praestatione priorum ossiciorum mo dicatur iustus , quia alterius jus non violavit ob praestationem posteriorum bonus, honestus dicitur, quia aliis quocunque modo potest, prodesse studet , solo amore societatis impulsus.
f. III. Ossiciorum iuris imperfecti regula landamentalis est , quodcunque ab aliis tibi fri is , diu aliis facit . Quum aue ea, quae nobis ab aliis fieri volumus, duorum sint generum , humanitatis scilicet , seu innoxiae utilitati , cum sine ullo facientis detrimento nobis succurritur. ben scentiae cum aliquo benefacientis detrimento nostra fit utilitas; utrur . que aliis praestare debemus , si gloriari velimus, nos eis homines , nihilque- a nobis humani alienum esse, ac si miseriam cavere velimus , quae ut alias dicturnest, perpetuo naturaliter stultitiam, improbitatem comitatur. Hanc doctrinam omnia principia legis naturalis suadent . Principio Deus ad colendam societatem , mutuam concordiam , amorem, benevolentiam , naturae ipsius voce nos exhortatur e nam Cognationem quamdam naturalem inter nos constituit similitudo autem naturae naturalis cognatio, quae inter omnes est homines , mutuam amicitiam exigit . Deinde tranquillitatis utilitatis nostrae caussa haec ossicia aliis praestanda sunt nam sine huiusmodi ossicuam cognatio illa ac societas humani gene-
246쪽
cum aliis coniungimur , nec tutam, nec tranquillam vitam oere polsumus. f. IV. Praeterea id abhorret non a natura tan
tum humana , sed etiam a bellu in , nullo beneficio inter se homines copulari , quum videamus mutuam sibi opem in periculis etiam seras praeitare . Turpissimum autem est. 8 contra naturam ipsam , homines ad societatem genitos ipsis esse animantibus brutis efferatiores . Quamobrem ut nihil et , quod magis homines emiat illultres is per omnia ora celeberrimo , quam humanitas is beneficentia , ut recte Cicero gloriam definiverit famam meritorum inis friam , -humanum ita nihil , quod magis dehonestet meiatque execrabiles , quam truculentia, morum ferocitas , avaritia is odium in genus humanum . Itaque barbarus sit oportet is seris ani--ntibus, quam minibus, similior, qui aliis ossicia utilitatis innoxiae denegat , det , qui sine suo detrimento , quum id facere potes , alterum ope , aut consilio non iuvet , ejus res non servet pro virili errantem non revocet in viam , sitienti aquam profluentem , algenti ignem , peregrino hospitium neget, aut similia detrectet , quae aliis prosunt , nobis vero detrimento non sunt. f. V. Praeclara sunt , quae super ea re veteres sapientes scripsere . Cicero in i de Ossic cap. II. utraque humanitati sis beneficentiae ossicia accurate ex natura ipsa humana deducit Sed quoniam , inquit , ut praeriare scriptum es a Platone , non nobis solum nati sumus , musque nostri patria vindicat pamtem . panem parentes , arrem amici atque , ut plaeet Stoicis , quae in terrι gignuntur , ad usum homianum omnia creari , homines autem hominum causa esse
enerato , ut ipsi inter se aliis alii prodesse post nc m
oe debemur uaturam ducem sequi ' communes utit talis in medium ferre , mutuatione inciorum , dando, accipiendo , tum artibus , rum opera , tum facultatibus, devin
247쪽
DE O Icrrs. os devincire hominum inter se societatem . Super iisdem principiis ratiocinantur veteres alii Hiilosophi . Philoaudeus in Libro Quod ius sit immutabιlis : Ab minandi , inquit , uni homines , qui propriam tantum utilitetiem captant , contemtis ceteris , tamquam sibi is sis niti , non item innum ris aliis , patri , matri uxori, liberis, Amano deuique gene i . Eamdem rati nem premit arcus Antoninus Lib. IlI. . . . C gnatum es , inquit , rationale omne o naturae ipsus humanae ratι ab uoquoque hoe regit , ut quorumvis lominum aram habeat . Seneca quoque quum alibi tum praesertim epist. LXXX XU. ad Lucit Membra, inquit , sumus usus corpινι magn . Sed illud imprimis egregium , quod iocietatem humanam lapidum
fornicationi simillimam dicit , quae casura , is lapides invicem liarent , hoc ipso sustinetur 3. I. Iam vero dubitare non possumus , quin hoc ipsum praecipuum sit Christianae philosophiae
dogma . proximum enim nostrum sicut nos ipsos amare oportere Christianae Religionis Libri docent Dicitur in iis ex amore Deio proximi universam legem pendere . Paulus caritatem vocat , complem n-rum istis,in summam eois . Eam praesert etiam Fidei in Spei , quum horum trium alitatem maius vocat . tibi idem Apostolus scribit hominem necaritate , etiamsi tantam habeat fidem . ut montes transferat , esse nihil , esse sicut a s tinniens . Addit Praeterea omnes alias virtutes & corporis castigationes. etiamsi quis se iniiciat in is nem: sine caritate nihil valere . Scribens ad Colossenses cap. III. v. q. postquam enumeratIet pleraque alia ossicia hominis Christiani , concludit , super omnia autem aritatem habere.
Totus quoque in ea doctrina praedicanda et Iohannes in Epitiolis suis 3. VII. Ut autem hoc efficere possimus , danda
est opera , ut animum nostrum , corpus atque alia hora ita excolamus , ut aliorum commoda promovere possunus, velut si ingenii solertia talia reperiamus,
248쪽
2M Dis O IC os . quibus vita humana reddatur instructio , quum in iis teri Wartibus , tum in iis omnibus , quibus adcommode pacate vivendum indigemusci aut saltem si mercaturis , aut aliis modis publicam elicitatem iuvemus . Perspecte uiandormus Lib. III. de iure
natur. - gent cap. III. . II. pronunciat , in legem naturae peccare eo , qui nulla hones arte se emcolunt , sibique ignavi , aliis graves, animam pro sale habent , ne putrescant , alioram fruges consumere nati
Vide eumdem de me. Hominis , Civis lib. i.
cap. Vt II. f. II. ibique Everardum Ottonem.
3. VIII. Sapienter ignavi d inutilibus hominibus exitirpandis e Republica apud aegyptios quondam
cautum erat , ut omnes nomina sua apud Magistratum profiterentur , indicantes simul quo proventu
Qvitae genere victum sibi quisque compararet Men dici , aut injustum quaeitum agitantes, mortis paena puniebantur . Vide Diodorum Siculum lib. I. cap. LXVII. Similem legem apud Sardos recitat Elianus h b. IV. histor var. cap. I. Apud Malsilienses mendicis , qui vitam inertem mendicando agebant , portae claudebantur , ut tradit alerius Maximus lib. II cap. I. Recenti memoria gravissimae leges in mendicos' vagos tota Europa latae sunt . Sed id desiderandum euet , ut quoniam nec possumus , nec, si pollimus, fas est, eos e Tellure ejicere, qu cura, qui mendicam vitam agitant, e sapientibus Rebuspublicis eliciuntur, eadem ad artesin commercia ad hilerentur: inutiles enim futurae sunt hujusmodi leges, nisi prospiuciatur accurate quo genere vitae huiusmodi mendici , vagi societati eis possint utiles, atque in eo genere ad niheantur.
f. IX. Contra vero apud easdem veteres nationes celebratissimi semper fuerunt , qui utilia vitae humanae per solertiam excogitarunt , quique non sibi tantum retinuerunt , sed cum aliis communicaverunt ac
Deorum concilio adscripti fuerunt , quia scilicet utilibus inventis , aut salutaribus institutis vitam humain
249쪽
D op prcrys. γ' nam reddiderunt instructiorem feliciorem . Uic e Ciceronem in i de nat. Deor. Virgilius in I. 2Eneidos Libro ex eadem persuasione iis apud Elisios locum secit peculiarem,
Inυentas qui vitam excoluere per artes
Quique sui memores alios fecere merendo. Huius humanitatis cum beneficentia conjunctae egregia quaedam antiquorum nitituta leguntur . Plutarchus in quaest Symposiacis lib. II. quaeli. q. quae rit, cur antiqui Romani aliquid in mensa semper reliquerint , neque lampades extinxerint D Atque inter
praecipuas rationes hanc proser , ut nempe humanitati beneficentiae assuescerent . Super qua re deinceps praeclara quaedam commentatur . Inter pythagorae praecepta ex ita illud , arborem frusHferam neque corrumpendam , neque istandam , ne stilicet
commodum aliorum , quod deinde nasci potest, praecludatur . Errant nempe qui censent , iure suo res , quae utiles aliis esse possunt , sibi vero inutiles sunt, quum in proprio dominio iunt constitutae , corrumpere posse ; quasi Natura res utilitatitantum nostrae progignat Platonis lex est lib. VIII de legib. , nec spirilegisom in messe , nec race mationem in indemiam faciendam , ut scilicet habeant pauperes cives unde paupertati suae succurrant . Eadem lex data fuit Hebraeis , quemadmodum legitur Levit cap. XIX. v. IX. cap. XXIII. v. a. Deuteron cap. XXIV. V. O. 3. . Ceterum si ossicia humanitatis nobis noxia sint futura , aut nostris cognatis , amicis , civibus aut si pluribus noxia , uni tantum utilia , aut cuicumque tandem noxia, ea praelianda non sunt, nec,
si praestentur , beneficia , sed maleficia appellanda
sunt. Nam principio nemo tenetur alium amare cum sui ipsius incommodo . Deinde nemo tenetur amare extraneum plus quam civem , aut cognatum . Tandem non licet alterum odisse, ut alterum ames. Non
nego , quando de rebus noluis agitur , quandoque
250쪽
eto D s. omnium virtutum heroicarum maximam esse ex principio amoris alterius vitam , aut commoda , vitae Rutilitatibus nostris oraeferre . Sed nulla naturae lege, nullo iure nec periecto, nec imperfecto ad id obligamur , nisi fortasse quum de totius Reipublicae iacie agitur , quo in casu potius est ut pars , quam ut i tum intereat , prospiciendumque est civitatis potius utilitati incolumitati , ex qua singulorum inc lumitas pendet , quam privatae , quae totam civitatem servare nequi . Hinc intelligitur , licere dedere civem innocentem , ne tota civitas pereatra quia sculicet is ci Uis ipse se tradere debebat , si civis ossicia
omnia implere volebat . f. I. inique hinc sequitur in bello ex parte nostra iusto licere ossicia innoxiae etiam utilitatis hostibus denegare , si ea praestita validiores ficiant ad nos laedendum . Itaque prohibere ab aquatioue , o
rumpere commeatus , aut alias commoditates in te
vertere , si id fiat , ut hostes debellentur in bello justo , licitum est . Vide rotium lib. II de iuri Beli. ω ac can. a. In his enim casibus denegationes huiusmodi ossiciorum spectandae sunt velut media in arma , quibus nos adversus hostes defendamus , aut velut punitiones iniusti alterius belli. Quod si ea ossicia praestita minime sint nobis nocitura tum insignis esset inhumanitas denegare. 3. XII. Hoc ipsum tenendum est ubi humanitas. beneficentia illi ipsi , cui in pra,esens placet stea non leve damnum sit allatura , veluti aegro frigidam ministrare , quae inde ei sit nocitura . Ratio semper eadem est , quod scilicet nemini malum faciendum est sub quocumque boni praetextu . Atque id etiam in ossiciis iustitiae obtinet et alteri enim jussuum tribuendum non est tum cum damno esse potest . . . non est reddendum domino depositum
si redditum ei nociturum sit . Vide ut hun locum copiose pertractat Cicero in III de ossie., XIII. Praeterea ossicia humanitatis idem de benefi