장음표시 사용
101쪽
m PROBARI LIs Mus a per tur, a & Contrariorum est eadem Lex . Cor. 2.huj. IM Non potest imperare dissensum Ueroi b per metam eo , ac metthematico , neque ph co in Gn. 6. suppositione naturae ordinario modo operantis, neque Vero Morali persem quia primo Vero absolute , & simpliciter, secundo Uero abso lute ex suppositione , tertio Vero suo modo e per cogitur , ac determinatur c). Itaque huic tri- Cor. s. plici Vero Intellectus ita necessario , quamvis,ujus. diverso modo, assentit, ut non subsit dominis
13. Potest ph ce imperare assenstim , vel dissensum in rebus certis de Firi , & Theologiace; multo magis in certis tantum moralisem imperfesti ; & maxilne in quibuscumque Opinat vis . Nam neque a Uero de Fide , & Theologice neque a Uero moraliser imperfecte; neque ab Opinativis quibuslibet absolute cogitur, atque determinatur, licet ab his magis, vel mi- d per nus, vel aeque necessario moveatur d) . Quare Cor.6.7. Voluntas phisce iacere potest, ut Intellectus 8.hujus. res Fidei credat , vel non credat ; multa admittat , vel neget, non obstante morali cert rudine imperfecta; ut assentiat alterutri ex duabus opinionibus aequaliter probabilibus , vel' opinioni tantum probabili, aut probabiliori in Icem compararis ; ut nulli ex his assentiat, sed omnibus dissentiat, aut in omnibus saltem assensum suspendat . , Quae omnia experientia patent . Constat enim , Intellectum ex imperio Voluntatis posse prorumpere in haeresim, vel temerarium iudicium, non obstante praedicta morali certitudine , vel probabilitate, aut probabilioritate , atque ideo certo morali , dc probabilibus, vel probabilioribus diMntire. I . Hinc
102쪽
MEO. MATH. DEuo'sT. P. I. M' I . Hinc in iebus certis de Fido , Theologiare , mortaliter imperfecte , & Opiamivis Voluntas emcere potest, ut Intellectus minus , vel magis essentiatur , minus , aut . magis adhaereat ,
quam pondus rationum mereatur.
I. God quidem, quantum ad res Fidei spectat constat ex Propositione 39. damnata ab Innoc. XI quae hujusmodi est . AHumas non potes facere, 'us assensus Fidei Fr niagis firmus,
qua- mereatur Pondus rationum ad assensum im
pellemium . At ae inde est ut rebus Fidei , tametsi obscuris , Se inevidentibus , firmissima tamen , & immobiliter assistiamus, iisque te
Bacius adhaereamus , quam evidentibus ipsis metaphysicis, fac mathematicis veritatibus. Hoc enim oritur ex pia affectione Voluntatis , ea gratiae auxilio causata . De rebus certis Theo ιogica ferme eadem ratio esst, quia hae supporura Fide eertae sunt. a ' 2. Quintum veroe res--πHiser i reserucertas, &opinativas attinet, pater experientia. Nam saepe experimur iis nos assentire , & m gis adhaerere, quam eae mereantur, ut liquet polissimum exen is eorum, qui alleui Scholae a, dicti sunt , qui filis sententiis , ut summum probabilibus, assentiuntur veluti probabilioribus, ad etiam veluti certis, iisque adeo tenaciter adhaerent , ut quidvis potius , quam ab iis se divelli patiantur. Quae adhaesim , & firmitudo non in Intellectam ipsum, aut motiva, quibus
movetur ad assentiendum, cum juxta naturam motivi, Iantum moveatur M, sed in Volumtatem refundenda est, quae in eas sententias al, qua Gethione ducitur . Unde in iis omnibus ,1ω quibu* Iatiale avitute non- cogitur m a preMh.Mes.
103쪽
dis superius explicatis, potest Voluntas ipsumphisee determinare ad quamcumque partem maluerit ob aliquam rationem, seu causam, etiam se tenentem ex parte . tantum suimmetipsius,
non vero ex parte Intellectus . ,
3. Itaque quod probabilitatem praesertim spectat, Voluntas phisce essicere potest, ut Intellectus magis adhaereat , assentiatque opinioni minus probabili, quam probabiliori eidem comparatae: ut rationes illius magis consideret, quam inius: ut rationes excogitet, quibus illa probabilior reddatur, ac videatur, quam ista: ut opinetur, vel probabiliter, vel probabilius, vel nullo modo opinetur , seu ab opinando desistat aut deponat judicium de probabilioritate. Idemque multo magis potest in aequali opinionum probabilitate : quia potest alterutram eligere rmagis considerare .unam, quam alteram: magis uni , quam alteri adhaerere : vividius rationes unius , & solutiones rationum alterius considerare, sicque animum attentius ad partem eamdem applicare; quo casu non reddit unam partem ex seque probabilibus probabiliorem altera per inventionem rationum, essicaciorum , sed tantum uni parti mentem vivacius applicate
relinquere Intellectum in dubio , vel cubium tollere per assensum partis alterutrius. In sum' ma potest Voluntas physice eligere in opinionibus, veli aequaliter, vel inaequ/liter probabilibus
inter se comparatis partem , quam maluerit , ideoque essicere, ut mens in ea comparatione, cui libet, assentiat. Quorum omnium una ratio
est, quia licet Intellectus suapte natura ab opinativis, Vςl aeque, vel magis, vel minus neces, sario moveatur, ac determinςtur, absolute t
104쪽
METH. MATH. DEMONST. P. I. 93men, & simpliciter non cogitur, neque determinatur. Unde in his omnibus smpliciter subiicitur physico dominio Voluntatis. I s. Hinc Uoluntas in his opinativis poterit, non solum ph ice, sed etiam moraliter, seu vi tuose Intellectum ad uuamlibet partem determinare , si id possit essicere prudenter. , nam haec idem sunt a ; vel saltem licite, seu sine crimine, si nullum extet praeceptum ei vetans hanc liberam determinationem . Quod enim nullo praecepto prohibetur, licitum est b . Quare hoc pacto poterit , nedum ph ice, sed etiam moraliter , hoc est virtuose , vel saltem licite eligere opinionem probabilem pro libemtate in conflictu, vel atque probabilis, vel etiam probabilioris pro Lege , si hoc prudenter facere possit, vel si nulla extet Lex ei prohibens hanc electionem.
a. D ROBABILIORISTAE acerrime defendunt, L Uoluntatem hoc prudenter, vel licite facere non posse, proindeque si fiat, eius electi nem esse Imprudentem, & criminosam. Nonnulli vero etiam ex Probabilistis id concedunt in quaestionibus facti , negant autem in quaestionibus iuris. Exemplum iam est de aequalibus Testibus v. g. testantibus contrarium in omnibus circumstantiis', vel de maioribus testibus magis testantibus factum ex una parte . In quo casu, aiunt, non posse mentem ex imperio Voluntatis prudenter assentire alterutri parti in primo exemplo, sed necessario manere
kebere in dubio i neque assentire prudenter par ti
105쪽
ς4 PROBABILIS MUs ei minus testatae in secundo exemplo , sed debere necesario oppositae parti majori testimonio fultae assentiri . Sed in quaestioni ras facti se sane, ut istis Pro- habilistis placet . Nam Probabilitatus , de quo sermo est, non facti, sed Iuris quaestioetibus, ut ex
ipsi Controversiae propositione patet, continetur.
a. Ut autem o dant Probabilioristae , inaeque probabilibus, etiam ad Iuris quaestiones pertinentibus, dubium inde neeessiario ortum prudenter deponi; in probabilibus vero inaequaliter ad partem minus probabilem Intellectum determinari non posse. obvio Trutinae vel etiam Horologii , & Hominis in utramque partem impulsi exemplo , ob aequale utrinque pondus
immotae, ob inaequale vero ad partem alteram necessario declinantis utuntur, quam admittunt,
posse quidem a Voluntate, v. g. digito in partem quamlibet determinari, sed pro sola libidine tamen ,.& imprudenter. Afferunt etiam in huius rei patrocinium D. Thomam. Is enim P. Ethic. cap. a. assirmat, dubium minime solvi, viisi inventione veritatis . Ait namque. Haec esemm vera solario dubii , cum invenistir , quid sit merum addunt quidam in applicatione hujus loci, vel vero simitius ) circa id, quod dubitatur. Sed quod Voluntas possit, & dubium hujusmodi prudenter, ac licite deponere, & in quibuslibet opinativis ad partem quamlibet se dete minare, suis locis demonstrabitur. Nunc Trutinae sicut & Hominis. & Horologii exemplum ex 'quo sollicitat etiam Probabilioritas , si
omnino urgendum est . Hinc enim legitime etiam consequitur . Voluntatem opinio m , c aeque , ues minus prolubilem Legi faventem ,
106쪽
METH. MATH. DEMONs T. P. I. 93 Rem , nec moralis Ur, nec physice Eligere posse , sed semper vel in suspensione necesinio remanere, vel ccxi ad partem probabiliorem faven- .lcm libertati , ut haeculanti liquet. Caeter in latissimum Trutinam inter, & Intellectum, ac Volivitatem discrimen esse quis non videt It
que nequit Voluntas Bilancem in hypothesi ia amlibet partem rationabiliter inclinare, quia tui, sicuti & io aliis exemplis, operatio fit tantum per n-um naturae, non autem electi
nis& quia ibi nihil invenit , unde hoc pr
denter essicere possit. Quae etiam, ne id in quaestionibus facti supra commemoratis fieri queat, ratio est. At in nostra hypothesi multas rati nes habet , quibus hanc e lectionem prudenteriscere potest , ut infra apparebit . Ut mirum iit, Biladcis exemplum , quo conficitur nihil , adhuc tamen in medium , non solum ab A versariis inerri , sed etiam vehementer inculcari posse. q. Quod autem D. Thomam attinet, primo aliud est dubii solutio , aliud depositio . Hoc nos assirmamus, illud S. Doctor. Praeterea hoc pariter a Probabilioristis solvendum est . Cum stenim inter opiniones aeque probabiles dubium necessario oriatur. a , inter vero inaequaliter sa) per
oriri soleat, & possit b), & veritas in istis Cor. 8.huj. nunquam inveniatur c ) si dubium sola inven- b) pertione veritatis deponendum est, iam Voluntas Sch.-.sere nunquam mi t opinionem aliquam elige- 7.re , sed semper in suspensone necessario rema- sc perueret. Quod ἰά Dotyorum sensiti, & Praxi condi Dpoth. . trarium est , ut in praestigata Suppositione O Cor.
Quid igitur vult eo loci D. Thomas λ nempe 25. 27.
107쪽
s6 P R O E A a I L I E M V sdubii veram, persectam, completam, ultimatari resolutionem, ouae quidem rei discussitone per gitur , non niu veritatis inventione reperiri . Locus enim integer est huiusmodi . Dilogando , inquit, eoncludit nempe Aristoteles quod tales
quidem dubitationes accidunt circa prius proposita. Et quasdam harum dubitationum oportet imterimere , quasi falsum intendentes, quasdam re linquere , quas concludentes verum. Haec es enιm vera oee. Cui loco lucem affert alter , qui in 3. Sent. Dist. I7. quaest. I. art. . habetur . Ibi enim ait . Dubitatio dupliciter dicitur . Primo enim , o principaliter designat motum rationis super utraque pMte contradititionis cum formidine
determinandi alterum. Secundo ..... Primo aratem
modo praedia a dubitatio eontingit ex defectu mediis cientis ad veritatem iuveniendam , re ideo contingit ex defectu scientiae. Sicut ergo dubitatio veritatis absentia per se oritur, ita ejusdem
uod tandem illud vel verosimilius pertinet , nihil mireris, Lector , quia a Probabilioristis , ut Sententiam suam ibi manifestam invenirent, ubi eius ne quidem vola, aut vestigium reperitur, pro consueta sua liberalitate additum est. I 6. Hinc denique sequitur , omnia superius explicata fieri ab Intellectu ex Voluntatis imperio actibus non primis , sed secundis , non diresiis, sed reflexis ; quia ad primos actus Uo- a per luntas illum movere non potest a) . Itaque Cor.9.huj. imperat illa Intellectui, ut supra suos actus
reflectat, sicque multarum reflexionum Ope ea omnia operetur, quae hactenus deduximus. Unde
etiam ex hinc patet, quaestionem de Probabilismo esse maxime subtilem, & retrusam, atque
108쪽
multis ficibus reflexionibus subiectam , ideoque
non nisi per varios mentis reflexus , quod tamen in nobis passim improbare , aut irridere Probabilioristae solent, extricari poste .
pote evidenter ex his.Axiomatis deducta , quae tamen possemus etiam pluribus , ex sitsulis Scholarum Principibus, testimoniis aper tissimis confirmare. Sed non est opus. Tantum aliquot loca ex D. Thoma afferamus, cujus tu hanc. rem sexcenta sunt, ut appareat, Voluntatem in opinativis quibuslibet posse Intellectum ad partem quamlibet rationabiliter dete minare, potissimum ob aliquam causam se te
nentem, dumtaxat eX parte sui , non vero ex parte Intellectus. Itaque a. a. q. I. a. q. ait. A dentis Intellectus licui dupliciter , uno modo, quia ad Me movetur ab
ipse obiecto, quod es per se ipsum cognitum , scutpatet in primis principiis, quorum est ineellectus veles per aliud cosnitum, Aut patet de conclusonibus , quaru m egi scientia. Alio modo intellectus assentie alicui, non quia susscienter moisatur ab objecto proin pris nota bene ) sed per quamdam elestionem voluntarie declinans in unam partem magis, quam in aliam ; o' s quidem , haec sit cum dubitatione, formidine alterius partis, erit opinio ; si autem sit cum certitudine absque tali formidine, erit fides. Neque huic loco contradicit alter, qui habetur Q. Iq. de veritate a. 3. ad 3. , ubi S. Doctor oppositum manifeste assirmare videtur. Ait eamm, quod in scientia, o opinione non est alia. G . q-
109쪽
suas isti natis ex volumiate , sed ex ratione tantum.
Nam hoc intelligi eommode potest quoad D
escationem, ut Schola loquitur, mis quoia exemeitium , sicuti Ioen. a. S. Thoma magnus Th
mista a. a. q. I. disp. 3. a. a. n. 3. observavit.
Lib. Ethie. Lin. 38. ante medium. Quia operabilia, inquit, sunt contingentia, non cogitur ratio ad αδ-riendam hiae, mel Eli. His axidis in demonstrativis , sed in potestate habes homo , ut sentiatur uni , vel alteri parti eontradicti vis snota bene scin areidit in o-Htis opis rivis, in Pibus plurima attendantur , he umeMorum quia bet potest iudicari bonum. Ρr. X., & 2. 2. , quael 17. art. 6. , qui est . Utrum actus rationis imperetur . Ubi po uani distinxit duplicem modum, quo hic actus considerari potest , nempe antum ad exercitium, ' qua nitim ad objectum , itemque duplicem actum rationis, nempe apprehensonem, ∼ & affirmavit, quoad apprehensonem a m jusmodi non esse resiste nostra , neque imperari posse , de assensioue vero ita subdit . Si igitur fuerim talia appretia , quitas natu siler Inreductus assentis . scis prima principis , Mensus talium . vel disse vis non es in pote saea sena .... Sunt autem quadam appresensa, in non
adeo comino, In tel-Mm, qMin myr assentire, vel dissentire, vel solum assensum, ita dissensum 'spendere propter aliquam causam, nota bene δor in salibus assensis ipse, via dissen us in pol sate nostra es, σ sAb imperio cadis. In quaest. disput. quaest. 14. de Fide. Harii sus daterminatur per valu tatem, qua eligit rison. me uni parti δειerminare, o praecine propter alia quid , quod es socior ad mamendam volunt
110쪽
METH. MATH. DEMONST. P. I. 99tem D non autem ad movendiam Intellem , utpote Quod videtur bonum , ves conrueniens huic partiassentire . Et dia es dispositio credentis , ψ cum aliquis credis dictis assis vis hominis, quia etia
tur decens, vel utile. D. sic etiam moetemur ad edendum , in quantum nobis repromissime , scrediderimis , praemium aetemum . Et hoc praemio movestir Voluntas ad assentiendum his, gua dicu tur , quamvis Intellectus non moveatur per aliquid
Nec reseri , quod hoc loco Dia Thomas loquatur de Fide, non de opinione , quia cum Intellectus neque a rebus Fidei, meque ab Opinutivis absolute cogatur ad aisensum ca) , i immo a precreatur magis ab illis, quam ab istis, quando- Cor. 6. quidem illae morali certitudine credibiles sunt ha 8. huj.
r. itime conficitur, illud, quod est sufficiens ta b r
movendam Voluntatem ut assensum imperet Sch. f. in rebus Fidei, lassicere etiam ad eam moven- I. n. I. dam, ut assensum imperes in opinativis, in mo in his multo magis. Unde quod est Volum tali mile, bonum, docens, cinvenisus , commo dum, ad utrumque assensum simili modo. imp randum, illam a qualiter movere potest.
a. Ex his clarissimis D. Thomae etestimoniis evidentissime liqciet, esse filiam , quod nihil minus Probabili istae ad ea respondere solent . Reponunt enim , posse quidem Voluntatem inopinativis determinare Iritollectum ad assensum unius , vel sterius partis contradictionis hodest vel probabilioris, vel etiam minus probatantis in conflictu illius, sed iussistineo .is semis diviso, minime vero diseriis, in sensu πο- μή , videlicet posse ei imperare, ut Parrum, quae in eo constactu sibi apparet minus pina.