Probabilismus methodo mathematica demonstratus

91쪽

8o 'PROBABILIS MUSEx quo liquet , Probabiliorismum ipsum reflexo Dictamine contineri , atque propterea nonnisi per varias mentis reflexiones tractari, ac determinari posse quod tamen probabilio-ristae in nobis , si superis placet , improbare solent

VIozairust fortasse Probabilioristarum nonnullis hoc Axioma non certum, sed incertum esse. Sunt enim ex iis, qui putant, ad Conscientiae securitatem non requiri proximi Dictaminis certitudinem , sed sussicere etiam probabilioritatem . Sed primo in hoc Axiomate nullius demon strationis fundamentum, ac robur consistit, quemadmodum opere procedente apparebit; unde pintius ad Doctrinae methodum , atque abundantiam , quam ad necessitatem positum est . In hujusmodi autem aliquid incerti esse nihil re-

Praemon. Deinde quod Probabilioristae hoc tanquam ce q. tum admittant, sua magis interest , quam nostra . Nam sive Iudicium ultimum Conscientiae certum , sive probabilius esse debeat , sive dis ctum, sive reflexum, jam inter nos , & illos convenit, quod est probabilius, licite, ac tuta Conscientia sequi posse. Caeterum si velint secus, - nos libenter accipimus, & gratias habemus. Cum enim probabilius sit aequaliter incertum , ac minus b) per probabile b), si illud itatuatur sussiciens , hoc non Cor. 2. obstante, pro ultimo Conscientiae dictamine ad Def. 26. ejusdem securitatem, nihil erit reliquum , quam 27. quod etiam istud pariter sufficiens itatui possit

92쪽

METH. MATH. DEMONsT. P. I. 8IQuapropter ut illud accipiant quomodo libet, per nos illis integrum est. V Ι Ι. In dubio prassico de peccato , dubitatione manente, semper tutior pars est eligenda. Nempe ea pars, quae Legi favet, si quidem

operandum est. D. Thomas in a. Dist. 2I. quaest. Σ. art.J. ad Quando aliquis diabitat de aliquo peccato , fit mortale, tenetur illud confiteri., dubitatione manente, quia quit Hild committis , vel omittis, in quo dubitat, ele mortale peccatum , pe eat mortaliter discrimini se committens. D. Bonaventura in ψ. Disput. II. Par. 3. art. a. quae. I. ad 4 scuti s Conscientia alia cuius probabiliter dictat de aliquo, utrum si mo tale , tenetur amplius illud non facere , manente δε litatione , sed amota tali Conscientia, non tenetur.

PORRO dictum est, dubitatione manente , quia dubium multimodis amoveri potest. Unde eo amoto , tutiorem partem ex capite dubii

eligere non tenemur.

Jam vero mens multis de causis dubitare potest, nempe ob inscitiam, ob pusillanimitatem, lotissimum ob rationum ex utraque parte aequa-itatem, & universim propter rerum incertitudinem. Quo fit, ut saepe dubitemus de honestate operationis, non solum positi inter opini nes aeque probabiles, sed etiam inter probabilem,& probabiliorem, immo aliquando, non obstante morali certitudine , ut contingit in rebus

93쪽

Fides , aliisque hoc modo certis , idque ob

quamdam speculativam . licet imprudentem , formidinem, cujus certitudo moralis praesertim a) yer imperfecta immunis non est a) . Item dubite- Sch.Def. mus ipsius opinionis probabilitate. Sunt enim 3.n. I. complures opiniones mere dubie probabiles. sen. de quarum probabilitate merito a Doctoribus dubitatur. Quapropter ex quacumque causa d intemus, 'uamdiu vero dubio quocumque dubi- eamus , & instat operatio semper tutior pars adigenda est.

VIII. Non est per se obligatio sequendi meliora , aut ratiora, sed satis est amplecti bo- , seu lis

aut tuta. . .

Itaque meliora, ac tutiora per se sunt inaeo silio, non in praecepto.

SCHOLIUM.

TUTIORisT E sunt, qui defendunt inopinaintiuis , & incertis sequenda esse tutiora , quos tam probabilioris se, quam Probabilistae communi certamine .adoriuntur. Ubi etiam advertendum est, illos iisdem omnibus argumen iis uti adversus Probabilioristas, quibus illi contra Probabilitias utuntur, ut appareat, vel neutrum , vel utrumque systema iisdem armis aequaliter profligari posi c. . Additum est vero in Axiomate per se , quia per accidens obligatio esse potest, puta Iuramem b) per to, Voto, Contractu &c. b Sch.-. Cor. Hinc non potest esse per se obligatio s. sequendi opinionem probabiliorem pro Lege in

94쪽

METH. MATH. DEMorreri P. I. 83 conflictu minus probabilis pro libertate, neque ex parte ipsius Legis, quia hoc est tutius a - a) per neque ex parte ipsius probabilioritatis, quia Seh.Def. etiam hoc, vel est tutius b), vel meliis, Sula 2 . n. 7.

de desumenda est . , idemn.9.

ΡRos AB iLIostisaeae existimant esse impiu- Cor. 6. dens eligere bonum in comparatione mel - Def.26. ris steti aut ritate D. Thomae a. a. quae. 33. 27. , σαπ. 3. , ubi ait et quod desisere a meliori penia Cor. a. net ad imprudentiam. Cui addi potest Henricus Def. 8.Quodl. I. quaest. 6. , ubi proposita in terminis quaestione: An proposuis majori , & minori bono possim luntas eligere minus e manifeste resolvit. si virtu se eligere debeat debere praeferre, & eligere illud, quod per rationis Iuditatim melius iudicatum est . Sed Divus Thomas in eo art. de inconflamita persistendi in bono proposito concepto , ac praefinito loquitur, ut ex art. Corpore . α uel ipsa quaestionis propositione liquet . γ-stio enim hujusmiat est . Utrum lumina ita sit vitium sub imprudentia contentum. Porro locus integer indicatus talis est. Sed Murra est, quod aes Priameiam pertinet praeferre maias L num minus bono: ereo desuere a melismi 'timis ad imyrudentiam . Sed hoc es inconstantia et ergo inconstantia pertinet ad imprudentiam. Sensus igitur genuinus huiusce textus est, desistere a bono proposito concepto esse inconstantis , hoc est imprudentis , quia hoc fieri non potest, nisi inordinate, ut in Corpore dicitur . Ait enim rNon enim aliquis recedit a priori bono proposito , ι

ς F a nisi

95쪽

Cor. Ia

Def. 33 84 PROBABILIS MUS nisi propter aliquid, quod sibi inordinate placet rsed te recessus non consummatur , nisi per defectum rationis, quae fallitur in hoc, quod repudiat

id, quod recte acceptaυerat..Ad Henricum vero quod attinet, ille intelligitur, cum bonum ex quodam contemptu me lioris eligitur, cumque utrumque eadem facilitate, caeteris paribus, eligi potest , uti clarius se explicat ipsemet quae. 32. , quae est huiusmodi. Utrum in aequali facilitate exequendi utrum que , teneatur homo semper ad melius faciendum. Concludit enim. Idcirco dico absolute, quod quilibet , caeteris paribus , semper tenetW agere , σeligere melius. Vide, si lubet. Atque hoc sensu omnes huiuscemodi auth ritates universim verae sunt. Profecto enim ad aliquam mentis deordinationem , ideoque ad

imprudentiam pertinet contemnere meliora, ea

que sine gravi ratione repudiare . Quod in re nostra minime locum haiat, ut liquet . Alioqui obligaremur semper ad tutiora, meliora , optima, &ideo etiam ad Consilia Evangelica &c. Quod sensui communi, atque Catholicae Dod rinae adversatur, neque ab Henrico, Doctore ali qui nimis univerum vere scrupuloso , aut abi sis Probabilioristis , in multis caeteroqui non nimium scrupulosis , opinor, admittitur , quia aperte falsum est. I X. Intellectus est potentia naturalis, & necessaria, cuius obiectum est verum. Nempe vel principaliter reale, vel etiam secundario apparens a J .

96쪽

METH. M AU. DEMONsT. p. I. 83- X. Voluntas est potentia libera, ac domina sui, aliarumque Potentiarum , cujus objectum est

bonum a

Scilicet vel reale , & verum , Vel apparens .

Illud est primarium, istud secundarium. s C H O L I U M.

IAM vero dominium , quod habet Voluntas: in alias Potentias, non est solum aut poli licum, aut despoticunia sed partim politicum, sartim despoticum , hoc est partim in bonum otentiarum, partim in bonum sui, etiam cum damno Potentiarum, quibus uti potest , etiam in earum dispendium. Sic potest imperare oculo, ut aspiciat intensam lucem , qua laeditur , &Intellectui, ut determinet se ad haeresim , adiiudicium temerarium , licet contrarium magis iappareat.

a. Intelligitur autem Axioma de Potentiis internis & externis, quas notum est Voluntatis imperio subjacere , inter quas praecipuum locum tenet Intel lectus, qui ei ad directionem, potissimum datus est . Nam Potentia Nastiti-- , Internomotiva , Imaginativa , Phantasa ei non subjacent, ut patet. 3. Potest autem Voluntas dominari praese itim Intellectui directe , & indirecte . Directe cum immediate 'facit, ut Intellectus in actum eorump t, yel non prorumpat : Indirecte cum icit , ut aliquid exequatur, unde fit , ut in actum i prorumpat, Vel non prorumpat. Exem- .plo res plana fiet. Sit ,. g. Sortes graviter an

97쪽

86 Pston Alli Las Mus sensus Sticho, qui potiatur fama de heritia litterarum, potest Sortes ex imperio huius voluntatis insem, male temere, seu sine ulla gravi ratione iudicare de Stichi peritia, seu iudieare esse illitteratum. Quod si etiam aliquod fundame tum frave habeat de Stichi peritia, potest nihilomini consimile iudicium ficere, vel diverintendo Intellectum a consideratione illius fundamenti, vel minas c siderando uim illius &e. I. modo dicitur Uoluntas imperare directe : a. indisecte

COROLLARIA.

x. TTINC Inre,lectus necessario movetur, A L atque determinatur ad assensum juxta naturam, seu vim, & essicaciam motivi, unde movetur, velati ad intar Speculi, quod secunctari naruram ' haminis magis , aut mitius ut

minatur.

. Σ., Hinc nativo pondere semper , & per se fertur in Uerum reale, quia hoc est naturale,& principale eius obiectam, a quo nesto modo diserti potest, non. autem in Uerum apparens quia ab hoc aliquo modo diverti potest, ut i ferius patebit & est solum secundarium ejus obiectum, atque ex accidenti , nota pem se . Ac propterea necessario assentit Uero, & dissentit xaIso, ita ut Falso nullo modo possit unquam assentiri, vel Vero dissenti', cum hoc sit ejus objectum , & Oppositoruisti eadem sit discipli- a per m. a) . Unde quandocumque , & quomodo Can. 6. cumque. assentiat, semper assentit sub ratione

98쪽

ΜΕΥΠοῦ MATH. DEMDΝsT. p. I. 873. Necessario , & amlute non creitur, nila Uero, & Evidenti. Cum autem Verum, &Evidens sit multiplex , idcirco diversimo- a perde eum cogi necesse est. Sch.Def. . Hinc absolute, & necessario non cogitur, 3. nisi a ι Vero, & Evidenti meta fico, aut -- ideoque ab huiusmodi principiis, &a Conclusionibus exinde evidenter demonstratis Denim Verum huiusmodi in naturalibus est supremum, quod aliter esse, aut concipi nullo

modo potest θ . b pers. Cogitur etiam , licet non eodem prorsus idem modo, a Vero , & Evidenti ph co, hoc est a 3. Principiis ph eis , & Conclusionibus inde ne- .cessario demonstratiς: quia hoc Verum ex is positione naturae ordinario modo o ramis, aliter esse nequit , quamquam absolute esse pes

si se . Hoc pacto Intellectus firmiter assentiti c per

huic veritati, quod Sol eras tantum mansurus; idem n. est supra orizontem, quanta est declinatio Ci .culi ab AEquatore, quem peraget : tamen DEDjussu aliter fieri potest, ut Iesue tempore contigit. Item suo modo cogitur a Uero murali perfecto , quia etiam hoc ino modo aliter esse

non poteR d . d pero. Non cogitur a Uero, & Certo de Fide, idem n. aut Theologice , quia etsi Fidei veritates certis s. 'simae sint , sunt attamen inevidentes e) : res se per vero theologice certae , , ins supposita Fide , Des verae sunt f).7. Non cietitur a Vero, & Evideuri Sch. Def. imperse iis , quia hoc postremum in ordine cer 3. n. a. titudinis est , & multo magis, quam Verum alterius seneris, aliter esse potest g . Quo fir g per ut hujusmodi Uero pe-rtim non sine semi- idemn. et

99쪽

88 P R o B A B I L I s M V s dine aliqua saltem speculativa, licet imprudem a per ti, assentiamus a . idem n. 8. Intellectus necessario quidem aequaliter eod. movetur, ac determinatur ab aequalibus opinativis , minus vero a minus, magis a magis opinativis, cum iuxta vim, & essicaciamum b per tivi necessario moveatur h : tamen absolute, Cor. I. & omnino ab opinativis quibuscumque , neque hujus . cogitur, neque persecte determinatur, quia opinativa quaecumque nullo modo Vera, aut certa,' aut evidentia, sed absolute incerta, & aequali c) per ter incerta sunt c . Unde necessiario aequali- Cor. I. ter movetur , & determinatur ab opinionibus Def. 7. oppositis aequaliter probabilibus, ita ut inter illas suspensus per se necessario manere debeat ;magis vero necessario moVetur , aci determin

tur ab opinione probabiliori, minus ab opinio-- ne minus probabili probabiliori comparata : t men ad assensum absolute, & per se non cogitur aut persecte determinatur, nemie in primo, neque in secundo casu, neque simpliciter , neque in suppositione ,: seu neque in sensu composito , neque in sensu diviso , ut Scholae loquuntur :quia tam aequaliter, quam inaequaliter probabilia,

non mera , aut certa , aut ullo modo evident ii , sed omnino incerta, & aequaliter incerta d per sa it d).

D IcτυM est neque in sensiu composito , ne que in sensu divisio ad significandum, Ιntellectum a probabilibus quibuscumque quocumque modo inter sese comparatis, non cogi omnino , vel ad manendum in suspensione as

100쪽

METH. M ATH. DEMONsT. P. I. 89 sensus in aeque probabilibus, vel ad assentiendum probabiliori prae minus probabili invicem comparatis, neque . simpliciter . neque in Inn stione, quod etiam habeat opinari: itaque non . cogi, quin possit sive divisim, sive coniunctim ad alterutram partem , sive in aequaliter, sive in inaequaliter probabilibus determinari. Id ut fieri possit , praesertim ex Suppos. I9. re ipsa

innotescet; & quomodo fiat , mox ex afferen- dis Corollariis patebit . i9. Hinc Voluntas potest dominio suo m vere Intellectum , eique imperare, non solum in praeticis, .sed etiam in speculativis, ut d cet etiam D. Thomas in a. Sent. Dist. 38.

art. 3. ad 4. : non tamen in actibus omnibus,& eodem modo . Et quidem ad primos actus intelligendi eum movere non poteit, quia utpote potentia naturalis , & necessaria , vel congenito, vel adstititio lumine ad intelligendum necessario movetur et ad reliquos . Omnes actui movere potest. 31 o. Quod actus exercitium pertinet , potest . in omnibus efficere, ut Intellectus reflectat super silos actus, super actus etiam suimmet ipsius nempe Voluntatis) aliarumque Potentiarum:

en enim maxime reflexivus a . Ut aliquiΛ a) pes

consideret, vel non consideret e ut magis, vel Schol. minus: ut unum magis, quam aliud: ut pro- Def.37. prium iudicium retineat, deponat, aut suspendat: ut excogitet rationes pro una parte magis, quam pro alia, & huiusmodi. II. Non potest imperare Intellectui , neque ut assentiat Falso , neque ut dissentiat reali Vero , quia hujusmodi Uerum est naturale eius objectum , ad . quod innato pondere se

tura