장음표시 사용
111쪽
bilis , per inventionem maioris sundamenti , reddat probabiliorem opposita, & hoc modo illi assentiatur: verbo posse imperare , ut uni , vel alteri possit quidem assentiri, sed alterutri tamen semper sub rat one probabilioris. Hoc autem esse falsissimum, & ad- eludendam adeo claram tanti Doctoris doctrinam dumtaxat excogitatum, vel ex sola forma loquendi primo -liquet. Cum enim loquitur de demonstrativis, dicit suis, vel illi , cum autem de opinativis , dicit uni, vel alteri. Quibus diversis locutionis formulis vim inesse significandi , quod contendimus, etiam Pueri' Grammatici vident. J Deinde nihil, hoc pacto interesset quoad assensum inter de onstrativa , & opinativa , quia
Intellectus in utrisque semper necessario cogeretur ad assensum unius determinatae partis praealta , nempe in demonstrativis partis demonstratae , in opinativis vero partis probabilioris . Ait autem D. i Thomas, quod in demonsω- tivis cogitur ratio ad Gentiendi huic , NI 'illi
Videlicet sub disjunctione ei parti , quae demonstrata est ; in omnibus autem opinativis, quod habet homo in potestate, ut asentiatur uni, vel alteri purei nempe sub coniunctione, non uni determinate, sed alterutri ; quod in talibus assensus ipse , vel dissensus in potestate no-Dra es, m sub Myerio eadit. Praeterea ait, Voluntatem in opinativis posse assensum hujusmodi imperare propter aliquam
causam , hoc est propi' aliquid siniciens ad movendam Voluntatem , non autem ad movendum Intellectum ; videlicet, μιιι videtur bonum, conveniens , decens, utile ; quamisis Intellillus non moveatur per aliquid intellectum s dc non quia susscientes
112쪽
METH. MATH. DEMONs T. p. I. Io Irer moveatur ab objecto proprio, sed per quamdam
Hectionem voluntarie declinans in unam partem
magis, quam in aliam . Nunc si in opinativis Intellectus semper determinaretur ad assensum unius partis prae alia ob solami causam probabilioritatis , determinaretur semper pra aliquid intellectum ; & per aliquid susciens ad movendum Intellectum ipsum , non Voluntatem ; &quia sincienter moveretur ab objecto proprio , cum probabilioritas se teneat ex parte Intellectus, utpote assensus illius a , non Voluntatis: non a) per vero determinaretur per quamdam euotionem Do a .
voluntarie declinans in unam patriem magis , quam in aliam o & bonum , conveniens, decens, umile non esset causa movens Voluntatem , sed Intellectum contra id , quod affirmat D. Thomas. Tandem hac ratione Uoluntas ipsa semper subiiceretur Intellectui, non Intellectus Voluntati, & nunquam assensus, vel dissensus proprie sub potestate nostra esset , ac sub imperio caderet , cum tam in Demonstrativis , quam inopinativis nihil autem est inter haec medium, cui mens assentiri possit semper uni determinatae parti necessario teneretur assentire.
Caeterum hoc de ρυ sica , ac morali potestate Voluntatis in Intellectum quoad assensum , in
Supp. I9. iterum magis etiam demonstrabitur.3. Ut causas huius liberae determinationis resin mamus, eae in universum duae sunt, quarum altera ad Intellectum, altera ad Voluntatem pertinet. 'Et quidem cur Voluntas possit eum ph cedeterminare, una causa est, quia ille ab Opis nativis quibuscumque, absolute non cogitur , quamquam vel aeque , vel magis , vel minus
113쪽
roa PROBARI LT SMUs mralis , seu prudenter, causa ex parte lectus est , quia cilicumque parti assentiatur, semper rationabilitet assentitur, pr terea quod assentitur ob rationes adeo solidas , & graves , ut possint illum ad assensum determinare, prinsertim quia πte solvendo omnes rationes alterius partius quod ad veram probabilitatem requiri in Coro supp. notabitur , easque pr pterea veluti in nihilum redigendo, liber , &expeditus omnino manet ad astatiendum alteri
parti : ex parte vero Voluntatis , causa est , quiae bo m , comveniens , utile , decens , Verbo
commodum illi est uni parti , incommodum
vero alteri parti assentire. Hoc amem comm
durat, vel in rimodum respectu Voluntatis ad electionem , vicem, & pondus novae rationis ,& quidem magnae habet . Quis enim non videat, me subiturum incommodum grauissimum,st v. g. reddam mille aureos, sequendo opini nem probabiliorem imponentem hoc onus mihi,
quod non labibo, sequendo minus probabilemaci hoc onere me eximentem ρ Unde cum U
luntas opinionem minus probabilem eligit in conflicta probabilioris , prudenter operari potest, quia non sine ratione ,. aut cum imi, sed . eum magna, & quidem multiplici operatur. Atque hae duae causae generales sum . Peculiares pro Voluntate esse possunt: ut servet suae Conscientiae libertatem: ut ostendat suave esse
Legis Christianae Iugum: quia utilius eii faluti
Proximi sequi opiniones benignas : quia benigna opinio est propria v. g. suae Scholae: quia iaci lior ad captum, & exercitium: quia a Superiorii, vel a Viris Doctis suadetur : ne sibi, autata inferat gravem molestiam, aut notabile
114쪽
METH. MATH. DEMOMT. P. I. Iosincommodum, ut exemplo ostendimus: & alia multae hujusmodi, quae in illis generalibus ver
bis bonum conveniens, decens, utile, a D. Thomausurpatis continentur.
vel dissensus in rebus Intellectum non co vincentibus , existimant , illum non Ium a Voluntate, sed etiam a semetipso ad quamlibet e tradictionis partem determinari posse . Itaque posse & ered ere, & opinari ad libitum ex utraque parte sine imperio Voluntatis. Hoc autem putant fieri ope, & vi habitus intelle.ctualis, seu ipsius luminis naturalis, vi habitus seientialis , & etiam habitus universalis , qui phantasmate continetur . Quod fortasse a vera non abludit. Sed quoniam hoc certum non est,& a pluribus negatur, idcirco rella um est. S tis eii, posse in huiusmodi pro libito pissio a Voluntate determitiari . Hoc ab omnibus a mittitur , & omnino certum est.
A XLOMA XI. INTELLE Us speculativus , & Practicus
eadem omnino λteruia in re est, sola r tione diversa.
SCHOLIUM. Haec autem diversitas obiecto, fine , ac
denominatione continetur . Etenim Speculativi objectum est Uerum verum , Pra-
115쪽
Silol. I P R o B A B I L I s M V sctici vero Uerum ut licitum , seu bonum . Finis primi est pura , putaque speculatio Veri- . tatis, secundi speculatio veritatis ordinatae ad opus a : ob idque alter. speculativus , alter practicus nuncupatur. Unde illud tritum proverbium ab omnibus itum Philosophis , tum Theologis post Aristotelem admissum : Intelledius Spe latiυus extensione fit Practi s : Nempe ibia extensione ad opus, ad quod refertur . - Cor. Hinc omnia ellentialia attributa , proprietates, & munera Speculativi etiam Practici communia sunt , & quidquid alteri convenit, alteri quoque necesse est convenire. Quocirca quidquid, & quomodo aut Ratio, aut Uoluntas in Speculativum per se poterit, id etiam , eodemque modo poterit & in Praelicum. Dicitur per se quia aliunde fieri potest , ut quod Intellectui tantum veritatem speculanti ςonvenit , eidem speculanti veritatem relate ad opus convenire non possit , puta si Jura
In moralibus non requiritur Certitudo demonstrativa, sed sufficit quaecumque ostensio persuasiva .: Alb. Mag. lib. I. Ethic. Tract. q. cap. I, 2.3.. Rit : quod in moralibus oportet grosse , σ mguraliter veritatem ostendere , non demonserativa necesstate, sed quacumque utensione persuasva . D. Thomas in a. Sent. Dist. 33.' quaest. 3. art. 3. ad a. quaestiunculam ; quod prudentia non certia itidi liter , sed magis aesimative de agendis δε- dictum habet . Et 2. a. q. 6Q. ar. 3. ad I. In humaruis actibus inυ
116쪽
METH. MAπΗ. DEMONST. P. I. IO3 rnitur aliqua certitudo , non quidem scus ia. demon-sωtivis , sed secundum quod conmmis tali materiae. . R gidius in a. Sent. Par. . a. Dist. 39. quaest. 3. , O' ideo Philas. I. Et hic. dicis: od de tacitas nempe agibilibus oportGgr0be, o figuraliter veritatem ostendere . i i Scotus in Φ. Dist. 27. qu. a. f. Solutio istas ; quod in actibus humanis non requiritiar certitudo demon-
Drativia, sed suscit probabilis , ct in in pluribus.
ICHOLIUM . . . . INTELLIGi.TUR autem Axioma sicut & allata testimonia de Certitudine dicta minis directi , non reflexi, &. de Prudentia . actua liejusque actibus imperatis , non de Prudeotia habituali , eiusque actibus ericitis ; quia &ju-'dicium reflexum certum saltem moraliter est a ridc actus Prudentiae eliciti semper veri, & certi sunt b . Itaque pro dictamine directo, & pro actibus Prudentiae imperatis , quaecumque Ostensio persuasiva satis est: Pro reflexo , & actibus elicitis requiritur saltem moralis certitudo . Cor. Hinc in moralibus sufficere poterit tum probabilioritas , tum probabilitas, ei comparata , quia utraque est Hiensio aliqua. persuas- .va c) ; quia utraque grose , . figuraliter veritas ostenditur d); . quia per utranaque aestimat ve de agendis , & ut in pluribus iudicamus. e X Ι I I. ' . Ubi non creti evidentia veritatis, proprium iudicium alieno submittere , non solum per. selicitum , ac laudabile , sed etiam valde lauda
117쪽
Hoc doni omnes ingistri spirituales, exque indacium magnae virtutis , & humilitatis. Quis enim dubitet, te posse laudabiliter proprium udicium submittere iudicio v. g. S. Augintini, aut S. Thomae λ Praesertim quod phi- lautia , seu amor pmprius excaecat mentem, ut persuadeat homini, iudicium proprium prinserendum: esse alieno & quod inter Uiros prudentes vituperatur ille, qui nimium tenax est Iudicii proprii , quod solet esse indicium superbiae .
D IcUM est, ubi non evit eiadentia verit tu, quaa ubi haec adest, InteIlectus aliter lentare, ne quidem ex imperio Voluntatis , pro 1uo modo non uotest a): & si quidem posset. non prudentis id, sed imprudentis, &stusti Η minis esset . Additum est per se , quia aliunde contingere potest, ne laudabiliter proprium i aicium alieno subjiciatur,v. g. Iuramento, Umto. Contractu &c. . Hoe pacto, qui voveret v. g. aliquam sententiam , licet mm eertam , &evidentem alicujus Doctoris, ex. ca. S. Thomae tenere , deberet ei assentire , neque sententiae contrariae proprium posset judicium submittere. . Hanc in omnibus opinabilibm potes audicium proprium alieno submittere , cum in istis non cogat evidentia veritatis . : ideoque potes laudabiliter relinquere proprium judicium probabilius, te accommodando alieno minus probabili, cum utrumque sit opinativum,&miualiter e . Praesertim quia ut umque aliqua opinio certo tibi probabilior videatur.
118쪽
ΜΕ- MATR. DEM msT. P. I. In salsi tamen in hoc facillime possis , quia pr 'babilioritas non realis, absoluta , 8c objestiva,
ideoque etiam opposita , quae tibi videtur minus probabilis, aIiis probabilior respective est, ut Supp. Ia apparebit , imo & ab lute esse po- teit b ). Porro dictum est , tes, non quod etiam non possis sequi iudicium tuum , quod censes probabilius , sed quod potes sequi etiam alienum , quamquam tibi minus probabile , quia hoc non tum licitum , & fine crimine , --rum etiam laudabile est. XIV. Is rantia ramincibilis excusat a peccato se mali . Nempe ubi datur. Hic namque nihil refert determinare , ubi dari misit.
Hoc autem constat vel ex secunda propotatione damnata ab Alex. vGI , quae est . mersi datur ignorantia invinethisis jaris nisurs , haec in flatu naturae lapsae operantem ex ipsa nouexcusat a peccato formali.
rantia invincibili tam phisice, quam mores ter. Nam ignorantia non est culpatilis, si non potest homo ph iee illam vincere ; neque potest esse eulpabilis , si non habet obligationem illam vincendi. Est enim certissimum, excusari hominem a peecato, tam per defectum obliga tionis, quam per desectum physicae possibilitatis. Intelsigitur a. , etiam de Ignorantia νι isso
119쪽
dummodo vinci non possit, aut debeat per certam scientiam, veritatis , neque sit obligatio D. ' eam vincendi per reductionem ad dubium practicum, sed vinci possit per electionem opinio- . sa) per. nis a) . Etenim sicut ea. verba scire non po-S .Def. tu . in definitione inviiscibilis Ignorantiae intel--. n. q. t liguntur de impossibilitate habendi scientiam , vel resolvendi ignorantiam in dubium practi- , i. . Gum, quod contingit potissimum , cum ignorantia est, invincibilis misce , & impraevisa : ita illa, Vel scire nou tenettir, intelliguntur de defectu obligationis, vel . ad habendam scientiam , vel ad resolvendam isnorantiam in simile d bium practicum; quod contingit, cuim ignorantia praevisa est . Nam alterutrum ad Ignorantiam inυincibilem satis est , nempe vel defetitus obligationis sciendi, vel . sciendi impossibili-
Hemn. 3. Caeterum Ignorantiam invincibilem , tametsi συibam, re Vera excusare a culpa sormali suis locis adhuc magis data opera demonstrabitur. - XU.
Quilibet tenetur sub culpa scire necessaria ad salutem pro statu, & conditione sua. S C H O L IU M.
Hssic autem & ad Fidem , & ad Mores
pertinent, & par utriusque obligatio est. Nisi quod nobilior est respectus , & necessitas maior veritatis speculativae revelatae v. g. de Trinitate, de Incarnatione, quam veritatis pra eiicae, v. g. de usura, de fornicatione &c., &periculosius in rebus fidei , praesertim capitali-
120쪽
METH. MATH. DEMONsT. P. I. ID bus, quam in rebus morum erratur, ut liquet, & quia in fide fundamentum salutis continetur, & quia fides sola nititur DEt veritate &infallibilitate ; mpres autem etiam conscientia, atque persuasione operantis . Et quidem, quod attinet Fidem, omnes Enentur scire Mysteria Fidei, & Articulos, qyi saltem Symbolo continentur; quod vero Mores, praeter universalia naturae praecepta, quae congenita sunt a), tenentur scire praecepta Sacramentorum necessariorum , praecepta Decalogi , &communia Ecclesiar ; singuli vero praecepta opem culiaria status sui; Pastores' autem , Docto res, quibus docere alios incumbit, multo sane
Cor. I. Hine de huiusmodi absolute
respective necessariis non datur ordinarie igno'rantia invincibilis excusans a peccato formalig- cum haec sit - tantum de iis, quae quis scire non tenetur, aut non potest δ . Additum est cir onmris, quia contingere potest , i ut quis, quod scire obligatur , is cire' non possit quo' casu non peceabit. Caeterum Fideles ordinarie non excu- santur, quia- scire possunt, ut supponitur . Hinc non excusatur a culpa, qui sequitur opinionem , alicuius , etsi celebris , ac famosi Magistri, contrariam iis, quae: scire tenetur, &potest, sive ad Fidem pertineant, sine ad Mores& sunt ves manifesta in Scriptura, vel publice tenentur secundum Ecclesiae auctoritatem ,, ut docet etiam. D. Thom. Quodl. a. Ic. , ut si quis edoceretur, v. g. Purgatorium non esse, fornicationem non fore peccatum , non esse communicandum in Paschate &c. Hae enim , non opiniones, sed errores, &haereses sunt . bi Ut