장음표시 사용
171쪽
positionem Magistri , de fatali potes ad omneae
rationes ιn onclitum respondere.
Et in . Diii. 43. dub. q. in quaest. An et Clarum peccata in die indicii detepenitie st Dicendum , inquit, quod quamvis fas si utramque partem opinari, rationabilior tamen est, quod omnia, electorum peccata omnibus jusis tune patebaent . Et hanc amplectitur. Innumera alia specialia exempla adhuc magis exprella , nihilque omnino ambiguitatis praese- ferentia, tum ex his duobus, tum ex aliis Scholarum Principibus afferri possunt nam omnes his, ut diximus, pleni sunt. Sed haec inter alia nunc potius attulimus , quia pro quibusdam Corollariis deducendis aptiora visa sunt, ut infra apparebit.
Porro die um est specialia, & nunc , quia loca
aliquot universalia, & praecisa, quibus astruitur, quamcumque opinionem probabilem etiam in conflictu generatim sequi posse, neque a Doctoribus improbari , in secunda parte arserentur. Cui autem in Topicis speculativis neutri
opinioni praeiudicium inferri, & quaelibet sive magis, sive minus probabilis licite ad libitum
elisi possit, tres in universum rationes sunt. I., quia in opinativis nihil ex parte qualibet certi reperitur z. quia quaevis opinio magnis rationibus, atque Authoritatibus nititur. 3. hinc a per consequens, quia neutra opinio error eis. Nam Sch.Def. error non est, quod nulli principio certo opponi-3. n. 6. tur a , simulque magno fundamento fulcitur b).
Cor. 3. idem est, ac dicere, quia quaelibet opinio, ma-Def. 26. gis licet, aut minus, vere tamen, & absolutea . probabilis est, cum utrumque ad veram proba
172쪽
bilitatem requiratur a . Has namque s usa a) per Doctores passim allegare solent. Def. 26. . Et quidem primam his, similibusque Ver' a ., σbis. Hoc non es uriquequaque certum: super hoc non Cor. 3. habetur certitudo , neque per authoritates , neque earund. per crantes: necessarias e demonstrati s : eviventes: caces rationes et quia neque ratis , neque
author as , vique Ades compellite quia neque Medeterminatur , neque ratione probatur e quia non
es ab Erelesia determinatum: quia veritas non esita clara, certa: quia Sane i in hoc nihil definierunt o quia hoc dicitur opinando , non ris rendo, &c. . Unde D. Thomas loco 3. supra allegato dixit . Harum opinionum quae υera st ,
non potes oecata ratione deprehendi ; & inde est, quod assirmat , quamlibet sustineri posse , etsi una probabilius sustineatur . Et Scotus in 3. Dist. 23. qu. unica. In quaesione Oa , inquit ,
primo dicam quod certum es . . . fecundo dicam aliud , quod non es ita manifesum , σeligetis partem , quam volueritis : quae verba repetit pluribus aliis in locis . Et naec quidem speciatim . Generatim vero in . diit. i. quaest. q. , & 3. g. Ultimo arguitur ait . Sicut sequenti rationem naturalem non sunt eonenda plura, nisi quae ratio naturalis concludit; ita sequenti Fidem non sunt ponenda plura, quam veritas Fidei regiarat. s. Secundam istis. Haec opinio Magnorum Do-Ectorum est: uti supra dixit primo loco D. Thomas ) : Haec positio parvipendenda non es, M gnorum enim es: quoniam videtur Augustis a thoritas satis probabilem facere: propter auriaris tem Augustini: Magisti &c. : Au hoc sunt rationes probabiles: otia positio satis est probabilis r
173쪽
I6a . P R B A B I L I S M V ses bonae catholica: consona pietati, &c. Contrariis vero verbis, cum iudicare volunt , opinionem non esse probabilem. Quia hinc nulla ratione , atit authoritara nititur : ρ lini potes : haee positis non est opinio , nee rationabilis sententia , sed error: quia repuginat Sacra Scripturae: determinationi Ecclesiae: evidenti rationi: contra hoe --tfinitates Sancto m svint expressa: quia talis error nec fulcimen m habet ab aut initate , aut ab cari ratione: haec non habet Magnum aliquem authorem, nec defensorem , &c.
6. Tertiam denique istis . Non est reputanda
tanquam erronea: non est errore non es erroneum enon est praeiudicandum : Me praejudicio a qua praesertim ultima formula Doctores frequentissime utuntur . Unde Alb. Mag. in A. dist. Ιχ. t. IO. ait . . . . sed tamen in rebias disseilibus nulli μυ-dicanaum esse videtur , nis soli errori , tibi ille aperitis cognosicitur. 7. In summa a Doctoribus non reprobatur , nisi error manifestus , cuiusmodi est assertio , quae nulla gravi ratione , aut authoritate nititur, simulque praesertim certo alicui principio opponitur non autem reprobatur opinio quaecumque vere probabilis, sed defendi, teneri, atque eligi posse permittitur. Itaque cum A uth res affirmant aliquid, non Uerendo , sed opinando, vel oppositum veluti errorem non reprobando, partem, quam malueris, tenere integrum est. 8. Opinanis vero affirmant, cum utuntur V
cibus tum in I. potissimum , tum in Causa allegatis, vel praesertim sequentibus. Nullam reprobo : si susinemur opposita : qui vult oppositam susinne: utraque sustineri poteste elige quam mavis . Constat enim , his peculiaribus loquendi
174쪽
METH. MATH. DEMONsT. P. I. formis ita clare , ac sortiter explicari electionis libertatem, ut clarius profecto , ac sortius explicari non possit. Item: hoc videtur: non SL ldetur: hoc non potest stare: videtur dubium forate tenetur: forte aliter di potes 1 vel die: imel diei potest; & huiuscemodi. Unde D. Thomaς Par. I.
quaest. Io . art. a. ad a. in quaest. speculativa ait.
Adsecundum dicendum, quod Anselmus hoc non disexit asserendo, sed opinundo. Quod p et ex ipsa --do loquendi, cum dicit . bsidetur quod, oc. . Et quaest. 89. art. 8. Sed Augustistis Me dubitando Hcit. Unde praemittis , ut volet accipiat quisquam , quod dicam. Similia habet q. 9O. a. q. . Et in a Sent. dist. q. q. I. is Sed haec magis. 9. Item opinando , non asserendo assirmavit ,
cum etiam sine istiusmodi locutionibus , duas
Sententias cum suis rationibus, atque reciprocis solutionibus afferunt , quia hoc pacto p
Io. Item cum duas, vel plures , sive eum , SM, p. sive etiam sine rationibus afferunt, sive magnos, Io ν. a.& approbatos Doctores , praesertim nominatim allegando, sive non allegando, nihil praeterea de iis sententiis censendo, vel de suo apponendo , sed eaς hoc modo relinquendo; vel in alterutram partem sive expresse . sive tacite tanquam vel orobabilem, vel probabiliorem quomodolibet inclinando . Ouae omnia tum ex disput tionis ipsius natura, tum ex usu Doctorum, ac praxi certissima sunt, ut omnibus experiri licet. Itaque sive uno , sive alio modo Doctores Sententias tractent in rebus incertis, ct opin
tivis, partem quamlibet teneri, & sequi posse permittunt , quamvis ipsi de more pria abili
175쪽
1M PROBABILIS MUssentiendum absolute huic parti prae opposita mi nus probabili, ita ut nullo modo possit ad illius assensum determinari. Nam si ita ibret, eidem in conflictu assentiri, eamque eligere non posset. I. . In speculativis teque probabilibus Intellectus non remanet . necessario simpliciter suspensus in dubio speculativo, quin possit in alter tram contradictionis partem determinari. Alias non polliet alterutram eligere, eique assentire , . sed semper in aequilibrio anceps, & sine assen
6. Haec determinatio Intellectus ad partem probabilem in conflictu aeque probabilis , vel probabilioris non fit a solo Intelleistu, & actibus direstis, sed ab Intellectu cum imperio Voluntatis, &actibus reflexis. Etenim cum adactus daretios suapte naturA necessario, & non libere per moveatur a); & a probabilioribus magis, quam Cor. 9. a probabilibus necessario determinetur, inter ve- Ax.9. IO. ro aeque probabilia suspensus maneat b ; se b) per quitur hanc determinationem ab eo fieri ex
Cor. 8. 'imperio Voluntatis eam opinionem eligentis . eorund. Quae electio, an fiat uno , aut alio modo ex parte Intellectus , una , aut alia de causa ex parte Voluntatis ex iis, quas assignavimus Corollario. I . A X. 9. Io. n. 3. , & Schol. I. eo rundem n. 3. nihil refert, quia perinde est . . t 7. Haec electio in speculativis non est temeraria , & imprudens, alioquin fieri licite non posset, neque a Doctoribus permitteretur. Uni de patet , Voluntatem in speculabilibus posse non solum phresce, sed etiam moraliter, seu vi tuose, prudenter , vel saltem non imprudenter Intellacium ad quamlibet contradictionis partem
176쪽
METH. MATH. DEMONsT. P. I. I 67tem determinare. Prudens autem isthaec electio,
esse non potest , nisi quia est rationabilis ; huiusmodi autem non eli, nisi quia ex parte Intellectus adest judicium probabile , hoc est nixum rationibus magnis; ea parte vero Voluntatis causa aliqua gravis ex alias assignatis .
Quamouam etiam primum sine secundo satis est . Voluntas enim prudenter eligere potest , quod ei tanquam rationabile ab Intellectu pro. ponitur . Unde illa Doctorum locutio : quia utrassae opinio rationabilis ; probabilis ; bona ;Catholica &c. , quibus nonnisi prudens electio significatur. Atque etiam exhinc patet , probabile per se esse idem ac prudens, ideoque probabilius idem ac prudentius, ut in Schol. Cor. Def. 2o. innuimus. 8. In speculativis a comparativo ad posit vum etiam in diversis subjectis, ex Doctorum
mente, ac praxi valet consecutio. Ex. ca. valet:
haee opinio est probabilior, securior: ergo on sta est probabilis, o secura. Dictum est autem ax Doctorum mente, ac praxi, quia simpliciter, &per se non valet ca . Itaque intelligitur, illati a pisnem praesertim valere, cum Authores quaestionem Can. ia. examinantes, atque pro utraque parte rationes, vel authoritates afferentes, opinando, non asserendo unam partem eligunt tanquam probabiliorem , utentes aliqua ex locutionibus in Schoalio superiori commemoratis. Tunc enim ex his censendi formulis legitime deducitur , opini nem oppositam etiam probabilem , & securam
esse, ideoque a Doctoribus non improbari, sed permitti, ut licite eligi possit. 9. In speculativis licet opinari sive probabilius, sive tantum probabiliter usque ad certami L ψ cO
177쪽
168 PROBABILI sM Us cognitionem, seu usque ad scientiam veritatis; ac proinde ut Intellectus teneatur alicui parti determinate assentire , requiritur veritas , seu certitudo . Hoc enim colligitur ex locutionibus supra in prima causa allegatis . Quare Alb. Mag. In I. Sentent. Dist. 2. a. 6. Errare , inquit, est erro rem defendere ; sed opinari contingittisque ad scientiam contradictorii sine pericuIo . Hoc autem assirmat in quaestione: An in mat ria Trinitatis periculosus erratur: qua nihil in Theologia delicatius , ut liquet , esse potest . Itaque scientia , quae in speculativis debet Intellectum ad unam potius, quam ad aliam partem cogere, atque determinare, non est scientia, aut certitudo improprie sumpta , hoc cst major probabilitas, sed vera, & propria scientia, aut certitudo, pro rei tamen natura, qua de agitur ὸ atque ideo cum haec adest , aliter sentire integrum non est, cum vero abest, cui
parti malueris , sive probabiliori , sive minus probabili assentire integrum est. Io. Hinc in speculativis, etiam ad Fidem pertinentibus, licet opinari sive probabilius sive probabiliter usquequo constet esse de fide: quod etiam Scotus supra generatim laudatus indicavit : ac propterea non est obligatio credendi , nis quod certo, & explorato de fide est . Id quod etiam liquet ex sermulis Fidei , quae ab Ecclesia ad profitendum aliquando proponuntur, in quibus non nisi certa Fidei dogmata conti
II. In speculativis non idcirco eligi potest opinio minus probabilis in conflictu , quod ea per inventionem maiorum rationum de statu purae probabilitatis extracta, probabilior opposita
178쪽
ta fieri possit: verbo quod possit eligi non simpliciter, & in sinsu composito , sed in hypothesi, & in sensu divise , scilicet quod , appareat
probabilior . Nam primo id nunquam vel somniarunt Doctores in sexcentis locis, ubi h iusmodi libera electio permittitur. Tum ea permittitur, cum simul asseritur opposita pars probabilior , eaque propterea eligitur . Ait enim D. Thomas. Una pars potegi alia probabilius δε- sineri r & porro ab eo probabilior sustinetur . Et D. Bonav. Quamvis fas si tirramque partem Usnari, tamen rationabilior es , squis
Cult susinere &c. e opposita autem simul probabiliora esse , aut apparere non possunt a) . per Deinde quia eligi permittitur, quia rationabia Ax. a. lis; bona; eariaticas quamvis opposita rationabilior, melior affirmetur. Tandem quia a Doctoribus aperte dicitur, solum manifestum errorem eligi non pol se , minus vero probabilem Opinionem, etiam in conspectu probabilioris, manifestum errorem non esse . Quamquam si id Qtiam verum esset , nempe quod minus probabilis opinio in conflictu eligi possit, 'propterea
quia probabilior fieri , & evadere potest, nihilo it, ut in calce subsequentis Corollarii a Parebit . Ia. Hinc in speculativis per eam locutionem : sine praejudicis r non significatur semper: e praejudicio sententiae melioris: seu probabilioris , nam hac etiam expressione cum illo addito multoties Authores utuntur) r quasi significetur , ideo non esse inserendum praejudicium sententiae minus probabili in conflictu ,
quia fortasse in se, & absolute probabilior est, aut esse potest ἱ sed significatur, ei non esse Prae-
179쪽
iudicandum, qua probabilis est : hoc est non: tantum in sensu diviso , verum etiam in sensu
composio . . Haec enim Vera Dochorum ea locutione utentium universim intentio est . Dicit enim D. Thomas: sue alterius sententiae praeju-dieis: cum simul asserit de Opposita: rationis lior i enitur: ae propterea addit: Si contrarium teneatur. Ad haec dicat, er non esse praejudicandum , quia erronea non est . Etenim si error ,& non probabilis in eo conflictu haberetur , iam a Doctoribus positive reprobaretur . Quod generalitet Alb. Mag. asseruit , ut supra vidimus . Itaque ea frequens Doctorum formula :. sne praejudicio : in sensu eomposito intelligenda, est , ac proinde ex ea legitime colligi potest , opinionem minus probabilem in conflictu , vel aeque probabilis, vel etiam probabilioris ab Authoribus non improbari, sed ejus electionem admitti tanquam licitam , modo adsint conditiones Corollario. 8. assignatae. Quamquam etiamsi significatio istius locuti nis non esset hujusmodi, nihil refert. Nam sive non sit praejudicandum sententiae minus probabili, quia vere probabilis est, sive quia pro babilior fortasse in se est, aut per inventionem majorum rationum eise potest , ad institutum perinde est : neque Probabilistae amplius requirunt. Cuiuslibet enim opinionis proprium est, a) per ut probabilior aut abiblute evadere possit, aut Cor. I. saltem apparere a , cum probabilioritas non
Supp. 1 o. absoluta, sed respestiva sit b , unusquisque b) per suas sententias defendere soleat tanquam pro Cor. 4. babiliores ς . Satis est, ut qui unam opini eiu . nem sequitur, quia sibi probabilior est. oppo- c per sitae, quae simul probabilior apparere ubi non
180쪽
METH. MATH. DE MONIT. P. I. III potest, propterea quod contradictoria nequeunt esse simul probabiliora a , praejudicare nolit. i 3. In speculativis voces illae e vero sinultus dprobabilius et propinquius veritati : rectae Rationi conformius: si etiam haec ultima locutio usurpata inveniatur non sunt usurpatae a Doctoribus de veritate reali , & obiectiva , sed solum de veritate apparenti, & subjectiva ; Vel si etiam de veritate reali usurpatae sunt, hoc nihil obitat, quo minus id, quod est tantum verosmiale e probabile e propinquum veritati e reflia Rationi conformer in con nictu vero similioris , &c. sequi possit . Etenim si probabilitis in eo conflictu iis Iu isset idem, ac reale verum , non reliquissent integrum, ut minus probabile eligi posset . Ueritas enim realis indivisibilis est b): &falsum cognitum, cujusmodi esset opinio minus probabilis in eo confitetu e , licite sequi non potest d) . Unde etiam hinc liquet, probabilem opinionem probabiliori comparatam esse rectae Rationi conformem, .non difformem, alioqui a Sapientibus non daretur optio, ut ea eligi posset, sed potius reprobaretur. 14. In speculativis, etiam ad fidem pertinentibus , opinio probabilis in noto conflictu est tuta a periculo formalis erroris', non etiam mmterialis; & ideo licite possumus tenere, & se qui aliquid cum periculo erroris materialis . Nam cum ea opinio sit incerta e , potest esse reipsa falsae & si non esset tuta ab errore fommali , sequi non posset , cum nequeat defendi error formalis . Immo est aequaliter tuta ab errore, atque opinio probabilior , licet haec aliunde, nempe ex parte materiae, securior supponatur, quia illa est aequaliter incerta, ac illa g ,