장음표시 사용
251쪽
242 PROBABILIS MUS per contingit a . Non secunda, quia horum promulis Sch.Def. gatio obscura , & incerta est b : promulgatioque. n. . Vero clara, & certa esse debet e) . Igitur si est b) per praeceptum de vitando Probabilis mo, sive Natu- Prop. a. rate, sive Divinum , sive Humanum , non est c) per tamen lassicienter promulgatum . . e. d. poth.
PROPOSITIO IX. IN practicis moralibus potest Uoluntas Intes
lectum positum inter opiniones contradictorias, vel aequaliter, vel inaequaliter probabiles, ad partem libertati faventem, & prudenter, &licite determinare, eamque proinde sine temeritate, & crimine eligere.
duo idem non sunt. Tametsi enim quod est prudens sit licitum, & licitum aliquo modo
Def. II. tamen prudens plus importat , quam licitum. Prudens enim importat etiam rectitudinem o-
Def.48. tum permissionem, seu carentiam peccati: quia
Def. I a. atque ideo sine peccato fieri potest . Assirmat igitur Propositio, I. Voluntatem praefatam determinationem prudenter , deinde saltem licite facere posse. Demonstratur dupliciter. I. generatim. I. Voluntas potest Intellectum prudenter, &licite hoc modo determinare in speculativis , etiam ad fidem pertinentibus, & practicis politi-
252쪽
META. MATH. DEM NIT. P. I. 2 3 liticis a . Ergo & in practicis moralibus. Eadem enim ratio est de utrisque, & quidquid Voluntas potest in Intellectum in speculativis, potest & in practicis b .
Recole omnia Corollaria Supp. I9., eaque tu ipse ad rem applica. In illis enim quaecumque ab Adversariis pro disparitate rationabiliter afferri possunt, demonstrative soluta reperiuntur. Praecipua autem haec tria sunt. I. quod in moralibus practicis homo necessario constituitur in dubio practico, in quo ex praecepto tutior parSeligenda est. a. quod in his adest periculum peccati, ideoque salutis , minime vero in speculativis . 3. quod in speculativis non tenemur inquirere veritatem, aut eam admittere , nisi manifesta sit, in moralibus autem tenemur eam investigare , & huius desectu eam arripere , etiam in dubiis , seu arripere securitatem , Ob periculum peccati, atque salutis praefatum. Sed haec tria tum Supp. eadem I9. per distinii a Corollaria , tum pluribus aliis in locis multipliciter demonstrative soluta sunt. Tu inquam, Lector, recole, & applica: nam eadem
Quinimo potiori iure potest Uoluntas id es-ficere in opinativis moralibus, quam in speculativis sive indifferentibus , sive pertinentibus ad fidem ; tum quia universm in illis minor adhuc persuasio uissicit ad Intellectum determinandum , quam in istis se) : tum quia inopinativis , maxime circa operabilia .... in potestate habet homo , quod assentiatur uni , vel alteri parti contraristionis iuxta D. Thomam d): tum quia , praesertim quod ad res fidei pertinet, eae practicis moralibus , & magis necessariae, Q. a & no-
253쪽
1 -& nobiliores, & periculosiores sunt a .
Sch. Ax. a. Specialiter quod Voluntas id possit pruden- 13. & quidem tam eX parte sui, quam ex parte Intellectus. Determinatio ad assensum unius partis , &electio ejusdem est prudens, si & ille assensus sit certo prudens, & magnae, ac graves causae per adsint hujus elemonis b) . Atqui utrumque Seh. r. in hypothesi reperitur . Nam ex parte Intelle- Cor. 16. ctus, assensus illius partis prudens est , utpote Ax. 9. nixus rationibus Vere graVibus, & magnis, seu IO. n.3. niXuS Opinione vere probabili, quae conformis Cor. . Rationi rectae c , quae virtuosa , & prudens Sup. I9. etiam in noto conflictu est d) . Idque ab In-
Cor. 6. vero Voluntatis adsunt, vel adesse possunt mul- Ax. II. tae causae rationabiles, & magnae s). Ergo de-
Cor. 3. tis libertati in conflictu aeque probabilis vel pr 6 d. babilioris faventis Legi, ejusque electio prudenter e) per a Voluntate fieri potest. Sch.Def. Et quidem quod spectat ad electionem inter 37. piniones aequaliter probabiles, mirum est, quod i) per quispiam vel dubitet, prudenter fieri non posse.
Schol. i. Nam cum spectata rationabilitate, utraque opior. 16. nio sit aequaliter prudens, nulla apparet ratio, Ax.9. Io. cur Uoluntas nequeat prudenter alterutram adn. 3. libitum eligere , ac Intellectum ad alterutrius assensum determinare. Sed tamen de electione in utroque conflictu Propositio aeque demonstrata est.
Tandem quod possit saltem licite. Illud licite fieri potest , quod nullo praecepto prohibe- g per tur g) : determinatio ad partem probabilem Def. ra. faventem libertati in noto conflictu , eiusque electio, seu electio Probabilismi nullo praecepto
254쪽
METH. M ATH. DEMONsT. P. I. a 3 prohibetur n): ergo Voluntas potest Intellectum ad eam partem saltem licite deterininare, eamque eligere. Q. e. d.
7. Supp. I9. indicatum est, nempe ad prudentem determinationem, & electionem ex parte Voluntatis sufficere etiam solum, quod assensus Intellectus sit certo prudens, etiam sine ulla alia causa ex parte Voluntatis ipsius . Cum enim Voluntas dirigatur in suis operationibus ab Intellectu b), perspicuum est, eam sine imprudentia illi imperare, ac facere posse, quod ab eodem sibi ostenditur escte certo rationabile , ac prudens. A nobis tamen utrumque coniunctum est, ut res validius, & undequaque demonstra
Cor. Hinc tanquam e proprio loco evidentissime patet, operari prudenter, vel saltem non
imprudenter, seu licite, qui probabilem opinionem in hypothesi amplexatur ; ideoque legitimam demonstrationem esse illam , qua Probabilistae in asserendo licito Probabilis mi usu passim utuntur. Est autem huiusmodi . Qui prudenter operatur non peccat : qui sequitur opinionem probabilem libertati faventem in conflictu vel aeque probabilis, vel probabilioris faventis legi prudenter operatur: non peccat igi-
255쪽
niter asserere non verentur putidum piarologismum apertam, si Superis placet , princi pii petitionem continentem. Sed hoc ex praepostera rei intellisentia procedere perspicuum est. Falluntur enim in eo , quod existimant, nos Prudentiae rationem sumere ex approbatione Prudentum , & Prudentum approbationem ex natura ipsa Prudentiae . Ad haec Prudentis nomine quoscumque de trivio Magistellos, non Doctores summos , & approbatos a Nobis significari. Quae cum omnia falsa sint, ut ex Schol. 2. Def. 26. 27. , ex AX. I 6. II., eorumque Corollariis, & Scholio , atque ex aliis bene multis locis liquet ; etiam istuc
ipsum , quod Probabilioristae passim assirmant,lalsum est. PROPOSITIO X. IN Probabilis mo ignorantia invincibilis omnino excusans a peccato sermali contine
S C H O L IU M. Hoc est ignorantia invincibilis tam ph
ce , quam moraliter licet 'aevisa . Nam constat, in eo de pravitate operationis dari non solum suspicionem aliquam , timorem , simplicem apprehensionem , aut probabilem opinionem juxta ea , quae docuimus in Schol. Def. -
256쪽
. MATH. MATH. DEMONsT. P. I. 2 74 . , Verum etiam opinionem probabiliorem rquo hujusmodi de actionis malitia praevisio continetur, ut maior in hypothesi dari non possit. Demonstr. In Probabiliorismo favente libertati ignorantia invincibi sis praevisa omnino excusans a peccato formati continetur . Ergo& in Probabilismo . Cum enim omnia utrinque paria sint, excepto Probabilitatis excessu b); si ignorantia huiusmodi in Probabiliorismo potius, quam in Probabilis mo reperitur , necelsario oriri debet ex solo hoc excessu . At ex hoc solo excelsu vel non oritur , aut oriri poteti; vel si oritur , non ita potius oritur , quin &in Probabilis mo ex aequo inveniri possit c . Igitur & in Probabilis mo reperitur . Q. e. d. ALITER
moraliter invincibilis et , cuius vincendat possibilitas , & obligatio non est d) . Ignorantiae autem, quae Probabilis mo continetur, vincendae possibilitas , & obligatio non est . Cum enim Ignorantia prae Disa de actionis malitia tribus in universum modis vinci debeat, ac possit, nempe vel per certam scientiam de illius honestate , aut praVitate , vel per reductionem ad dubium practicum , ideoque per elechionem partis tutioris , vel per electionem opinionis de operationis honestate : si est obligatio vincendi praevisam ignorantiam Probabilismi , erit obligatio illam vincendi aliquo ex his tribus modis. Cumque quod ad secundum modum spectat, dubium practicum potissime habeatur in conflictu aequalium opinionum , quamvis etiam in con
flictu inaequalium haberi soleat , ac possit ); quod a per
257쪽
et 8 PROBABILIS MUsquod vero ad tertium modum, in casu non habeatur nisi opinio probabilis, & probabilior a : si est obligatio vincendi ignorantiam secundo modo , erit obligatio in utroque conflictu, vel manendi in dubio practico, si iam ades , vel ad illud se reducendi, ideoque eligendi in utroque conflictu partem tutiorem, seu Legi faventem: si vero vincendi tertio modo supposita Probabilioristarum hypothesi , quod per electionem opinionis minus probabilis faventis libertati licite vinci non posmi , erit obligatio eam vincendi per electionem opinionis probabilioris . Itaque , ut eam ignorantiam Vincas , teneberis vel reperire certam veritatem de actionis pravitate , aut honestate ; vel permanendo in dubio practico, si in eo ades, vel te ad illud reducendo , eligere in utroque conflictu partem tutiorem ; vel denique in secundo conflictu partem probabiliorem. Atqui, supposita opinione probabili de honestate operationis, non est obligatio vincendi eam ignorantiam ullo ex his tribus modis. Non primo : quia certitudo de bonitate, aut malitia actionis, etiam quacumque adhibita diligentia , absolute inveniri non potest, cum Probabili simus solum in opinativis versetur , &incertis b); & quia contra probabilitatem dehonestate certitudo de malitia in sensu composito dari non potest c : eius autem , quod est impossibile , obligatio non est d). Non secundo , & tertio : tum quia in utroque conflictu potest Voluntas, & prudenter, &licite dubium practicum in Intellectu ortum deponere , seque ad partem probabilem libertati faventem determinare e ): tum quod nullum
258쪽
METH. MAΤΗ. DEMONST. P. I. 2 9 de sequendis, vel aeque probabilibus, vel probabilioribus tutioribus, verbo de sequendo Probabiliorismo praeceptum est a). Ergo non est possibilitas, aut, supposita probabilitate de actionis honestate, obligatio vincendi ignorantiam , quae in Probabilismo continetur ; atque ideo ea, licet praevisa, & physice , & moraliter invincibilis
PROBABILIOR IsTARUM nonnulli invincibi- bilem ignorantiam Probabilis mo minime contineri, a D. Thoma loco de Errore ex Quaest. Disput. Supp. I 6. allegato , insolubili demonstratione ostensum putant. Sed hunc textum, primum nequidem ad rem esse, tum omnino falsum , denique Probabiliorismum ipsum libertati faventem pariter evertere perspicuum est . Non est ad rem , quia ignorantia diversum aliquid ab errore est b). Est falsus , quia opinio minus probabilis error neque formalis, neque materialis est e . Accedit , quod ignorantia Probabilismi non solum defectu potentiae inveniendi veritatem d , sed etiam, & potissimum desectu obligationis eam vincendi invincibilis est e) . Tandem Probabiliorismum ipsum ex aequo subruit , quia utriusque opinionis tam minus probabilis , quam probabilioris libertati faventis attributa omnia, excepto uno probabi litatis excessu, paria sunt ). Locum relege , & perpende . Ex quo liquet, num Probabilioristae quaestionem intelligant , quam impugnant , quibus fundamentis eorum sententia innitatur, & quantum eorum demon
259쪽
strationibus, cujusmodi usus frequentissimus est, sit insolubilibus deferendum. i SCHOLIUM ILATQUE ex his omnibus , quae hactenus dicta
sunt, satis patet , quomodo se habeat Intellectus constitutus inter contrarias opiniones probabiles, quaeque sint illius in opinando proprietates , & iura , quidve etiam in praesentiquaestione ad ejus solutionem cognoscat . Quae doctrina ad calcem reservata eli , quippe quae iquemdam veluti doctrinae totius epilogum continet . I. Itaque sicut cum Intellectus actu directo scit , aut dubitat, actu reflexo certo scit se sci- lire , aut dubitare , ita cum directe opinatur , ireflexe certo scili , se opinari , & quidem ratio- inabiliter opinari a , etiam ex parte opinionis iminus probabilis in conspectu probabilioris, cum illa etiam in istius conspectu non desinat esse .
a. Certo scit , quamlibet ex contradictoriis :opinionibus sive aequaliter, si ve inaequaliter pro babilibus aeque posse esse veram , vel falsam iideoque neutram sibi fore determinate veram, i aut falsam, quamquam in conflictu necesse sit, ialteram in se esse veram, alteram falsam. Nam& omnis opinio est aequaliter incerta se) ;& aequaliter contingit, quod opiniones probabiles evadant probabiliores, vel certae, ac probabiliores stantum probabiles , vel falsae d); & idem homo eamdem opinionem nunc habet probabilem. inunc vero probabiliorem e): & contradictoria simul vera esse non possunt. f
260쪽
3. Probabilioritatem non esse absolutam, rea- a periem, ac objectivam, sed respectivam, & subje- Cor. 4.ctivam a : & ideo quamvis aliqua opinio sibi Sup. Io. certo videatur probabilior, tamen fieri posse , b per ut opposita, quae sibi videtur minus probabilis, Sup. Io. sit re ipsa probabilior: & de facto ab aliis habe- c) perri tanquam probabiliorem b . Quare de pro- Cor. 2.babilioritate , utcumque certo sibi visa , nun- Ax.9. I .
quam tamen Intellectus omnino certus est, sed d per circa illam absolute semper falli potest. Cor. 8. q. Se non cogi absolute, & simpliciter ad as- eorumd. sensum , nisi a vero, & evidenti c) : ab opi- se per nativis autem quibuscumque solum vel aequali- Cor. II. ter, vel magis, vel minus moveri d) : se in eorumd.
his subjici tamen imperio Voluntatis e): atque f per discrimen opinionis probabilioris a probabili in Cor.8a es
huiusmodi majori permotione dumtaxat situm 26. 27. esse f). Unde nec ferri nativo pondere in pro- g)perbabilius, tanquam in naturale proprium, prima- Cor. a. rium , & rigorosum objectum , quia hujusmo- .ax.9. IO.
di obiectum est solum reale verum g) , quod h) per aliter esse non potest h , quodque propterea Sch.Do.
Intellectum ad assensum tantum cogit ι . 3. n. I. q. Inter opinativa nullam de veritate licitae, i) per vel illicitae actionis certitudinem haberi pos- Cor. 3.M. se A), ideoque nullam certitudinem de exi- 9. IO.
uentia, aut promulgatione praecepti l); atque k per consequenter se in invincibili ignoratione - , Sup. q.& in libertatis possessione remanere n . l) ter6. Opinionem probabilem , etiam in confli- Cor.eiusaestu, esse prudentem o , rectae Rationi confor- m permem p) , securam . Et de Probabilis mo Prop. IO. sectando nullum omnino praeceptum esse r . n) pers 7. Ut Praep. 6.j o per Cor. q. Ax. I7. q) per Prop. I.