장음표시 사용
291쪽
23a PROBABILIS MUS communi horum omnium tantum Principum , aliorumque adjectorum Doctorum , qui istos. etiam aetate praecesserunt , scientia vero pares sunt, Doctrina, quod etiam prima Parte fecimus tum auctoritate , ac praxi, quod hae secunda facturi sumus, Probabilismum litis Doctoribus placuisse, is non poterit non esse antiquus , atque omnibus approbatus. Quamquam hoc negotium etiam communi solius Scoti , ac D. Thomae Doctrina , ac auctoritate ob utriusque Scholae, ut dixi, celebritatem; vel D. Thomae, & D. Bonaventurae ob utriusque doctrinae , sticuli in Supp. 2I. 22. Ostendimus , approbati nem, facile terminari potest. Immo, ut tandem expromam quod res est, solius D. Thomae. Primo enim Probabilioris ae fere omnes ejus Sectatores sunt. Deinde tum illi in reiiciendo, tum Pr
babilistae in asserendo Probabilismo hoc potissimum Doctore utuntur, quia hunc illi maxime assirmant, hi negant maxime ab eo abhorruisse. Quocirca si ex hoc solo Principe , vel ea tantum sumantur , de quibus inter utrosque conveniat, vel etiam quae solum a Probabilioristis admittuntur , poterit certo lis haec demonstratione vel absoluta , vel comparativa, seu ad hominem, ut Schola loquitur , tandem aliquando determinari . Omnibus his modis fuisse a
me determinatam Lector ex Opere toto cognoscet.
His explicatis secundam quoque Partem imgrediemur, postquam aliquot Canones, Praem nitiones, ac Suppositiones pro recta intelligentia de Auctorum mente , ac Praxi, praemiserimus.
292쪽
METII. MATH. DEMONST. P. II. 283
IN practicis moralibus hae locutiones: verius; certius; verosimilius y verior s certior ; υπosia milior opinis ἰ sententia est, me. non intelliguntur de veritate, & certitudine reali, absoluta , &objectiva, sed de subiectiva, apparenti , & relativa .
Tum quod ita intelliguntur etiam in speculativis, & politicis practicis a , quibus mo- ralia practica omnino similia sunt b : tum Cor. II. quod veritas realis , & obiectiva nequit esse Supp. '. maior, aut minor, quia indivisibilis est y .ὶ b) '
I II. In practicis moralibus a comparativo ad po- c) persitivum , etiam in diversis suppositis , ex Au- Cor.Defctorum mente, ac praxi valet consecutio. a. V. G. Valet. opinio A est probabilior , aut tutior: ergo opinio B contradictoria est probabilis, aut tuta. Intelligitur cum conditionibus Cor. 8. Supp. I9. primae Partis: nam per se non valet d . d per Cor. Hinc cum Auctores in practicis mora- Gn.Ia. libus, de oppositis opinionibus censendo. Ver- p. p. bis comparativis, probabilius; melius; verosem lius ; tutius ; probabilior; verior ; tutior ; melior sententia est, &c. , ex una parte utuntur , 'inpositam tanquam probabilem, ac tutam admit
293쪽
2M PROBABILIS MUSIII. Cum in practicis moralibus non asserendo ,
sed opinando , vel oppositum tanquam erroneum minime reprobando , partem unam quaestionis , sive tanquam teque probabilem , sive etiam ut
probabiliorem eligunt , alteram eligi quoque posse permittunt. Porro tunc tantum opinando, & non asserendo , vel oppositum velut errorem non improbando eligunt, cum utuntur locutionibus, vel modis in Schol. Supp. I9. primae Partis allegatis. V de Bahonus in . Dist. 22. quaest. I. art. 5. , D
bio de aquisitis in Excommunicatione , similia' habet in Re practica , ae D. Thomas ibidem
allegatus in Re speculativa. Osienses quoque inquit, loquitur in hac materia opinando, putando , modicum exemplificat. Unde dicit , videtur , m.
Hi Canones intelliguntur in practicis , eOdem modo , atque cum iisdem conditionibus,& explicationibus , quibus intelligitur Doctrina his contenta in speculativis, & practicis politicis ; ob easdemque rationes hi veri, & certi a pre sunt a . Unde quo sensu, & qua ratione eXCor.M. locutionibus, vel modis disputandi infertur, Dori. ctores Probabilis mi usum admisisse in politicis
practicis , atque speculativis, sicut Supp. I9. primae Partis traditum est ; eodem sensu , eademque ratione infertur, admittere etiam in moralibus practicis. Recole ibi omnia, conser, & expende.
294쪽
QUOAD usum Probabilismi, inter Scholae Prim
-cipes , ex Ohamo nullum speciale exemplum allatum est, quia in toto opere super Quatuor Sentent. nulla est quaestio practica moralis, sed omnes speculativae, & quidem subtilissimae
Item nullum ex Henrico, quamquam afferri sane aliquo modo poterat, uti Cor. Supp. q. dicemus ob rationem infra afferendam Supp. a. . Sed huic propterea S. Raymundus , Alex. Alens. , & Alb. Magn. substituti sunt. Porro dictum est de Ohamo , nullum exemplum speciale, quia quod ad generalem Doctrinam de licito usu probabilitatis comparatae spectat, locum praecisum, & formalem infra dabo,
quo res determinata continetur. I Ι. Exempla specialia non eodem modo a singulis Doctoribus postulanda sunt. Non enim unguli Res omnes eadem via , ac ratione tractaverunt, ut in eorum lectione exercitatis notum est. Quapropter non est opus, ut exempla afferantur iuxta omnes modos, qui Supp. I9. primae
Partis expoliti sunt, ex quorum quolibet licita probabilitatis comparatae electio legitime colligi potest, sed satis est iuxta unum, aut alium ἐcum secundum quemlibet res sufficienter comficiatur. In
295쪽
III. In his Doctoribus , ubi exempla praesertim
vel iuxta Canon. a. , eius'. Coroll. , Vel iuxta 3. clarioribus , atque sortioribus loquendi formulis expressa , cujusmodi illae sunt : neutram reprobo : utraque susineri potes : s quis contrarium velit fusinere o elige quam mavis: & similes , inveniuntur , ea utpote ad rem demonis strandam aptiora tantum afferentur, retiistis aliis, 3 uae iuxta alias loquendi formulas, aliosque cenendi modos afferri possent , ne su perfluis Lectores graventur . Ubi vero eiusmodi desunt , his utemur, quia, ut supra dixi, non apud omnes Doctores Rus eadem via, ac ratione tractatae sunt. Nam etsi ex sola methodo Res decernendi opinando, non agerendo, atque ideo ex
usu alicujus locutionis , aut modi ex assignatis Sup. I9., legitime permissa a Doctoribus comparatae probabilitatis electio colligatur , unde per solum generalem 3. Can. supra traditum res universa absolvi possit : tamen distinctius ,& sortius per Canon. a. , & 3. iuxta eraedicias expressiores, & emcaciores formulas agi potest, uia in iis vis major dedue ionis comprehenitur. Ubi etiam advertendum est, cum a nobis variat opiniones de re aliqua per Doctores
commemoratae referuntur , nos vim non facere in ipsa veritate probabilitatis , quasi quod omnes illae oppositae opiniones vere probabiles sint, sed solum in emeacia deductionis. Etenim
opiniones multae, quae veteribus aliquibus placuerunt, iam antiquatae, &obsoletae, vel etiamnunc falsae, aut improbabiles sunt. Itaque exempla tantum afferuntur , ut appareat, ex modo
296쪽
METH. MATH. DEMONsT. P. II. 287 loquendi Doctorum, & censendi de rebus practicis legitime colligi posse, eos probabilitatem libertati faventem quomodolibet comparatam licitam admisisse. I V.
Ad rem conficiendam satis esset exempla tantum ex D. Thoma, & D. Bonav.; vel ex D. Thoma, & Scoto, vel etiam ex solo D. Thoma in medium afferre ob rationes superius allegatas a : sed nos ad Doctrinae abundantiam ex omnibus Doctoribus, excepto Ohamo, & Henrico commemoratis aliquot afferemus.
Λ NTruuios Quaestio de Probabilismo ex
II. professo agitata non est. Hoc enim agitari caepit circa ann. I 377. ,
deinceps vero summo studio, & calore , ut Docti norunt , peractum est . Ex quo liquet , quid per to antiquitus hoc a me loco intelligatur . Intelligo enim spatium trium circiter Saeculorum cum dimidio, quod fluxit , ex quo Scholastica Theologia a Scholarum Principibus, aliisque Doctoribus commemoratis potissimum tradita est ad usque tempus dimidii , & amplius, hujus Saeculi xv I. Cor. i. Hinc si qui sunt Veteres, qui de ea mentionem faciunt , potius indicasse , vel ut summum levissime tetigisse , quam pertractasse dicendi sunt. Quod constat, si comparentur cum tot Doctoribus recentibus, qui a sesqui Saeculo,
297쪽
283 PROBABILIS MUS& amplius eam pertractarunt. Quare ex nullo antiquo Doctore exacta illius decisio desumenda eit. a. Hinc in veteribus Auctoribus non sunt quaerenda verba praecisa, & formalia pro alterutra Probabilis mi parte, neque ex quibusdam brevibus, ambiguis, luxatis, perfunctoriis, obscuris , hinc inde dispersis locis , sed ex communibus eorum principiis, ex ratione, ac modo loquendi, disputandi, quaestiones dirimendi, vel potius ex ipsa Rei , seu opinabilitatis natura , de eorum mente in hoc negotio diiudicandum est. I I. Nemo Scholae Principum quaestionem Probabilismi quoad primam ejus partem , nemp quoad conflictum in opinionum mi ualitate, ita terminis proposuit, ac pertractavit: Unus tantum quoad secundam, licet sub aliis terminis . Hoc enim nusquam in illis reperitur; immo neque in Alberto Magno , Alexandro Alensi , ac S. Raymundo , ut ego in lectione omnium expertus sum, & quilibet experiri oterit. Dictum est autem, quoad primam partem, σin terminis; unus tantum quoad secundam , sed in aliis terminis; quia Henricus eam proposuit, leviter tractavit, & in partem negantem determinavit, ut in calce operis apparebit, ubi integram eius quaestionem afferemus ut cogno stat Lector , nos nihil ingenue dissimulare Quae ratio est, cur nullum ex eo speciale exeminplum attulimus , uti Praemonitione prima indicavimus, etsi nihilominus aliquo modo afferri posse , quemadmodum Cor. Supp. q. innuemuS.
298쪽
pauci Antiquorum aperte docent obligati nem sequendi probabiliora : bene multi vero ita hac de re varie loquuntur , & ita in traetandis diversiis opinionibus, ac quaestionibus resolvendis passim se gerunt, ut ambiguum relinquant , quid sequantur , ac propterea Probabilis mum alicubi reiecisse , alicubi, asseruisse ubde ntur; quod in causa est , cur tam a probabilioristis , qua' a Probabilistis in suae causae patrocinium allegari soleant . Hoc exercitatis in Ueterum lectione perspicuum est, & quilibet exririri poterit consulendo Auctores, qui . ex proIesta de Probabilis mo tracta-
Verant .i Porro per to Antiquorum eos, qui a Saeculo xii r. inclusive ad usque circiter XVI. Saeculi medietatem seripserunt, ut Supp. I. tactum est , intelligimus. Exemplo sit inter alios unus S. Antoninus. Is enim Par. I. Summae tit. R. cap. IO. f. IO. Probabiliorismum aperte asserere videtur, unde
Probabilioristae a se certissime stare putant. Ibi enim Regula quarta docens quomodo quis se gerere debeat in rebus: moralibus , ubi varietas opinionum. Peperitur, assirmat, posse quemlibet opinionem quamli et amplecti , dummodo nam sibi Conscientiam , credulitatem formet de eo , quod credit tanquam de probabiliore parte . Simile repetit Reg. 6. Inquit enim, posse, dum adhaeret opinioni alicujus . Dofloris , o Babet rationes probabiles pro ipsa magis , quam pro opposito
spinione. Idem astruit tit. 9. cap. primo, 3 3. Reg. IO.. Et Par. 2. tit. q. cap. 6., 3. 8. Et Par. d. tu. I . cap. I9., j. 8.
299쪽
χρο PROBABILI sM Us Aliis vero locis Probabilismum licitum inis sinuare videtur , unde pariter probabilistae pro se stare arbitrantur, qui proptere4 loca opposita apte interpretari, & explicare nituntur. Id
autcm habetur Par. a. tit. I. cap. II. 3. 28. &praesertim 32. Et tit. 3. cap. II. f. 6. Et tit. q. cap. 8. Et tit. 3. cap. 9. f. a. Et cap. II. f. a. Et tit. I 2. cap. q. Et Par. 3. tit. I. cap. 2O. f. 3. Et tit. I . cap. I9. 3. II. Et tit. I 6. cap. I. g. Ia. Et tit. II. cap. I 6. 3. I., & 2. Et cap. zo.
a.. In omnibus his locis ita agit, & loquitur S. Doctor, ut Probabilis mum re ipsa, licet nori verbis , admittere legitime colligatur . Quae varietas unde oriri possit, in proximo Scholio a me planum fiet. Interim utut sit de mente S. Antonini, nihil ad institutum refert , quia tantum in declarationem Suppositionis exemplum illius allatum eis. Nam non nisi a nobis certa, & utrinque admissa in hoc opere sumenda sunt.. Porro S. Antoninum verum Probabilismum, cujusmodi in defensione est, non obstantibus iis clarioribus superius allegatis locis, admisisse, facile demonstrari potest. Sed quidquid sit de mente eius, in praesentia, ut dixi, determinare nihil refert . Non enim huiusniodi Doctore pro causae nostrae victoria indigemus.
SCHOLIUM. QUO Ni AM hoc loco indicavi fieri posse, ut
Probabili simus ab aliquo Doctore re , &veritate admittatur, licet verbis clare negari videatur, ne hoc' a me dictum a Lectoribus paradoxicum, & ad ostensionem potius im
300쪽
METH. MATH. DEMONsT. P.II. 29 Igenii, quam veritatis excogitatum existimetur, qua ratione verum esse possit explicandum est.
Cur igitur hoc fiat etiam eo praetermisso , quod possunt Auctores vel docere contradictoria, vel sententiam mutare, vel docere probabiliter utrumque, vel pro his, aut illis circum. stantiis secundum utrumque respondere) rerum moralium primo incertitudo, ac dissicultas, tum mentis diversitas, ac imbecillitas, ipsius deni-P opinabilitatis natura in causa est. Cum enim Urobabilioritas non sit realis, absoluta, & objectiva, sed subjectiva, apparens, & respectiva io, hic probabilitatis excelsus ob rerum incertitudinem, & obscuritatem , mentiumque varieta tem, & infirmitudinem vix cognosci potest b): cumque unusquisque Doctor suas sententias tanquam probabiliores tueatur c) ; hinc fit, quod generatim quidem , & universe esse sequenda robabiliora facile, speciatim vero, & in pecularibus dissicilibus casibus quid sit probabilius
determinare, hoc opus, hic labor est . Praesertim ubi Doctores approbati , ac magni , V. g. S. Thomas, S. Bonav., Scotus, aegidius &cc : cum rationibus pariter magnis inter sese dissentientes inveniuntur . Quare cum ad hosce casus deventum est, ut dici solet, aqua haeret, neque quaenam ex duabus contradictoriis . pars eligenda sit, de facili determinari potest. Unde tunc rem potius opinando , quam asserendo transigere necesse est. Quod fit, vel problematice utram que partem adductis, ac solutis contra, proque rationibus expresse defendendo; vel allegatis aut solis rationibus , aut solis sive tacite , sive n minatim Auctoribus , utramque partem in eo statu relinquendo , nihilque de suo addendo t