Probabilismus methodo mathematica demonstratus

61쪽

3o . PROBABILI sM Usi Adde, quod huiusmodi assensus est per se con- a 4 formis Rationi rectae a), ideoque actus virtu Cor, M. sus, bonus, rectus, prudens, cum haec omnia idem b) per sint b) . Quapropter si opinio probabilis talis Cor. I. remanet, etiam in conspectu probabilioris e , Def. I 3. iam necessario erit vel in eo conspectu prudens. c) per Atoue hinc primo evidenter patet, probabile Cor. q. esse idem , ac prudens , ac proinde probabiliushuj. idem, ac prudentius, quemadmodum in Scholio

Def. 2o. affirmavimus.

7. Utraque opinio potest esse tutae tum quod d) per opinativa hujusmodi esse possunt d): tum quod Schol. utraque in comparatione ipsa est prudens, licet Def. et probabilior prudentior e ): Prudens vero, quod n. a. est idem ac bonum tis) , de .prudentius, quod est e per idem , ac melius , per se est licitum , &Cor. aec. tutum h . Immo minus probabilis favens li- f per bertati in conspectu probabilioris faventis legi, Cor. I. quantum spectat ad naturam opinionis , potest Def. II. esse aequaliter tuta, ac probabilior favens liber-

Def. 16. quia aequaliter opinio est . Itaque utraque po h) per test esse tuta. secundum quid, quamquam proba Sch.Def. bilior , considerata ut aliquid metius, possit esse a n. 8. tutior minus probabili , modo supra in Scholio Def. 24. n. 9. explicato. SCHOLIUM . . PROBAB rLio RisT E negant , Opinionem minus probabilem pro libertate, in conflictu probabilioris pro lege, esse conformem Rationi rectar, prudentem, & tutam, affirmant vero de probabiliore favente libertati, in conflictu minus probabilis faventis legi . Rationem assignant ,

62쪽

ΜETH. MATH. DEMONsT. P. I. 3 1 quod cum in obscuris, & incertis certitudo haberi non possit, prudenter, recte, & tute agit, qui operatur id , quod verius licitum putat , lecus Vero, qui agit, quod verius existimat illicitum, quia in primo casu facit quantum p test , secus autem in secundo. I. Sed cum opinio minus probabilis sit aequaliter opinio, & incerta ac probabilior a , si- a 'mulque in eo conflictu sit rechae Rationi con- Cor.2.hu,

possit esse tutum d) , Prudens vero reapse sit Cor. I.huitutum e ), quia bonum f , ut ostendatur, eam c per

non esse tutam in eodem conflictu , ostendi de- Cor.6.hus. t , adesse aliquod praeceptum prohibens eius d μ' electionem , seu iniungens electionem probabi- Schol.Desitoris, cum quod eit per se tutum, nonnisi hoc Zq. n. a. modo minime tutum evadere possit g) . Hoc e rautem praeceptum neque esse, neque esse posse, Schol.Def.έuis locis demonstrabitur. 24. n. 8. a. Quod vero praefatam Probabilioristarum ra- f) pertionem attinet, ea nihil est . Etenim ad Con- Cor. I scientiae securitatem, & ut faciat quantum po- Def. II. test, vel tenetur quis investigare veritatem, & g rhac deficiente, vitare periculum utriusquc pec- Schol.Def. cati tum formalis, tum materialis, vel satis est 2 . n. 8.vitare periculum peccati formalis . Si primum rigitur nec opinio probabilior favens libertatituta est, quia cum neque in ea, post investigationem veritatis , habeatur certitudo de acti nis honestate, illa semper incerta, & aequaliter incerta, ac opinio minus probabilis est h), at- h perque ideo exponit aequaliter operantem periculo Cor. a. peccati materialis. Unde operans, ut faciat quam huIRI. tum potest pro suae Conscientiae securitate, debet tutiorem partem eligere , seu partem minus, D a Pr

63쪽

3a PROBABILI sMU's probabilem legi faventem. Si secundum: igitur etiam minus probabilis potest esse tuta , cum utpote pariter incerta, & aequaliter, ac proba-

a)per bilior a) , simulque etiam prudens b), possiit idem operantem similiter liberare a periculo peccati b per sermalis.

Cor. 6. Atque haec , quae de opinionis minus prob hujus. bilis conformitate ad rectam Rationem, prudentia, securitate, etiam in ipso probabilioris commehu , his tribus. 3. 6. 7. Corol. deduXimus , quamquam certissima, &evidentia sunt, utpote ex Definitione ipsa sponte profecta, atque ideo quaestionem ipsam statim dirimentia ; tamen ne, , Probabilioristae a nobis vel in ipso limine peti principium causari possint , quomodolibet nunc accipiant . Nam haec omnia alias offendent iterum multipliciter demonstrata. 8. Denique discrimen opinionis probabilis aprobabiliori in minori, vel majori quadam Intellectus permotione, inclinatione, atque deter-

Cor.2.huj. vel maiori veritatis apparentia tantum consistit,

Cor. 3.hui. rentia ex minori, vel maiori rationum ponde e per re, quibus opinio utraque continetur, procedit. Cor.6.huj. Itaque caeterae omnes proprietates, affectiones , f per & attributa , excepta hac sola majori veritatis Def. 26. aeparentia, ac mentis permotione, utrique opi-27. nioni prorsus communia sunt. Utraque enim

per est incerta, & aequaliter c) : utraque rectae Cor. .huj. Rationi consormis, & aequaliter d) : utraque h) per assensus prudens e) et utraque Prudentis, ac S idem, pient is animum ad assensitonem permovet pSch. Def. utraque esse potest aequaliter tuta secundum 23. n.2. quid g : neutra est tuta smpliciter h): neutra

64쪽

METH. MATH. DEMONsT. P. I. II est determinate vera, aut certa a): neutra est a) per error sive materialis , sive formalis b) : neutra Gr.2.M'. firmum, & persectum assensum habet c . Qua- b per fre quidquid uni convenit, vel non conVenit, Cor.3 .hur. atque de una assirmari, aut negari debet , Vel c per

potest , excepta ea sola differentia , conVenit , Cor. a. vel non convenit etiam alteri, ac de altera af Defas. firmari, vel degari etiam debet, aut potest. 'Haec omnia Corollaria diligenter a Lectoribus notari , atque alta mente reposta teneri velim.

. XXXIV.

Intellectus Speculativus est, qui considerat verum , vel falsum in se tantum . .

XXXV.

Intellectus Practicas , qui considerat Verum , vel falsum relate ad opus. Cor. I. Hinc objectum Intellectus tam Specu-. Iatisi quam Practisi est verum, sed illius verum ut verum, istius verum ut licitum, seu bonum. Ille enim sistit in pura contemplatione Veritatis, iste in contemplatione veritatis directar ad honestatem operationis. Itaque ille rationes e

co itat, & expendit , num aliquid sit verum , vel falsum tantum , iste num sit verum , vel falsum , aliouid esse bonum , vel malum, licitum, vel illicitum. Quare error, seu falsum ut falsum pertinet ad considerationem Intellectus Speculativi; error vero, seu falsum ut malum d) per& illicitum ad considerationem Intellectus Pr Can. 6.ctici, cum oppositorum eadem sit disciplina dy. se per Cum autem verum sit vel reale , vel appa- Schol. rens e): & Opinativum probabile, vel pro. Def. II. D 3 ba- .

65쪽

s4 PROBABILIS MUSbabilius sit verum minus, vel magis appa- a per rens oo , hinc obiectum Intellectus veluti cu- ν.8.Def. pleX statui potest, nempe verum reale, & verum 46. 27. svrehensum , & apparens . Utroque etenim vero Intellegus, post lapsum ob sui debilitatem, &rerum obscuritatem , ac incertitudinem, suo modo perficitur. Unde non assentit aliquo modo, hoc est vel persecte , vel imperfecte , nisi uero aut reali, aut apparenti, quia nequit detprminari nisi ab obiee o suo, ut melius Axiom. 9. IO. , eorumque Corollariis patebit . a. Hinc Speculativus ad Scientias pure The ricas pertinet , Prasticus ad Artes , & Practicam , seu Moralem Scientiam . Haec etenim , cum mores dirigat, ad eos ordinatur , ideoque

propter operationem exercendam, vel non exerincendam traditur.

XXXUΙ. Actus directus, seu cognitio directa est , quae

immediate in suum obiectum fertur .

XXXVII.

Actus reflexus, seu cognitio reflexa , cuius objectum eii ipsa cognitio directa, seu quae supra directam reflectit.

INTELLECTUs est maxime reflexivus . Potest enim supra res, atque suas cognitiones multipliciter reflectere , de ita suis reflexionibus multa certo cognoscere . Sic dum directa cognitione aliquid scit, vel opinatur , vel dubitat, restexa certo scit, se scire, vel opinari, Vel

66쪽

METH. MATH. DEMONST. P. I. 33 vel dubitare . Unde Scotus in Reportatis P risiens pari. I. quaest. 2. Prolog. num. 7. dicite quod omnis sciens , s reflectatur super suum ctum , scit se scire , immo ct omnis credens, si resectatur super suum actum , Hi se credere. Et otamus in a. quaest. 2I. : quod quando homo habet opinionem de aliquo, potes certitudι liter scire se vinari r quod scire se opinaries auetus reflexus , oe opinari actuS rectuI . . . quod se quis dubitaret Regem sedere , potese scire , Vel cognoscere , se dubitare , σ isa certa cognitio es actus reflexus , o alius actus rectus. Et Bacchonus in Primo Dist. I. quaest. a. art. Σ. 2 cum enim quis considerat, se υ nari per medium probabile, tunc assentitur aliquomodo saltem probabiliter , o tune scit , se r tionabiliter opinari. Quare actus directus reflexo persectior quidear est, sed non semper certior, quia directus ferri potest in obiecta, quae certa non sunt, ut Opinabilia a) : actus vero reflexus , licet directo per imperfectior, semper illo certior est, quia ejus Def.7. objectum sunt proprii, & intimi mentis actus, de quibus per conscientiam certa est.

XXXVI ΙΙ.Θnderesis est habitus primorum Principiorum

practicorum.

Hoc est habitus, quo Intellectus iudicat generatim , dc universe , quid sit amplectendum , vel fugiendum. XXXIX. Conficientia est habitus, seu dictamen Conci sionum peculiarium praAicarum. I

67쪽

36 PROBABILIS MUS, Uidelicet Iudicium , quo mens iudicat hie ,& nunc, quid sit bonum, vel malum, licitum, vel illicitum, ideoque amplectendum , vel resepuendum.

ITAQUE Dnderesis notitia universali Iuris, sive naturaliter indita , sive per doctrinam aquisita, continetur : Constentia vero notitia , qua idem Ius in particulari ad opus applica

tur .

Potest autem hoc Iudicium assignari duplex directum, Ac reflexum. Directum, quod immediate cadit supra obiectum , de quo aliquid enunci tur: vel quod enunciat de rei veritate, ut est in se. Reflexum, quod cadit supra directum ipsum, seu cujus objectum est Iudicium directum , supra quod reflectit : vel quod enunciat de rei

veritate, ut apparet in Intellectu. Primum potest esse incertum, secundum vero certum. V. G. Hoc iudicium : Pingere in die Feso probabilius litatum egi: est incertum , utpote opinativum . Istuc autem : Liritum est , quod probabilius est licitum: est certum, & communiter admittitur. Cuiusmodi exempla passim in Moralibus occurrunt . Sid certo pium est adorare Hostiam consecratam , quamvis sit incertum, consecratam esse: certo pium erogare. eleemosynam pauperi obvianti, licet sit inces' tum, esse vere pauperem: certo pium quemlibet probum , & insontem habere , etsi sit incertum, esse talem: & alia sexcenta. Cuius ratio est, quia fieri potest, ut iudicium directu-

68쪽

META. MATH. DEMONST. P. I. 37 principiis tantum opinativis , reflexum Vero

certis nitatur.

X L. Astas Virtutis elisitus, &immediatus, qui immediate ab eius habitu iam sermato , & in

anima existente procedit. X L I. Actus mediatus seu imperatus,m ab habitu immediate non procedit, sed a Virtute imperatur, aptusque est generare virtutem . Hujusmodi est , qui fit a Voluntate ex obiecto , &fine Virtutis, v. g. Temperantiae, For

titudinis &c.. - -

1 Ri Mus actus est semper verus, secundus p test esse falsus. Sic actus, quo Judex iudi-Cat V. g. reum Sortem, postquam reus probatus

est, potest esse falsus, quia fieri potest, ut Sortes vere reus non sit , sicuti aliquando contingit ; est tamen actus virtuosus, & prudens . Contra hic actus, quo dicimus . Iudicandum est secundum allegata, & probata ; est semper verus . Hic elicitur immediate a Prudentiae Ui tute , ille: immediate ab habitu opinionis, m diate vero , seu imperative a Prudentia aestimii, hoc est a Regulis Prudentiae, quibus homo in iudicando secundum rectam Rationem ita se gerere debet. Ex quo liquet, incerta posse esse prudentia, prudentissima.

69쪽

Ignorantia est pura, ac simplex nescientia veri, vel falsi. Ignorantia non est idem , ae error , neque materialis, neque formatis. Nam formalis est Ialsum scienter , materialis nescienter , seu in .se a) per pro vero approbatum a) . Unde apparet , in Sch. Des quo error ab ignorantia discernatur, quid addat q. n.6. lite super illam, & quomodo illa sine isto esse

possita .

Cor. Hinc tam in opinione minus probabili, quam probabiliori ignorantia continetur , quia b per cum utraque aequaliter incerta sit b), veritas, Cor. a. aut falsitas in illis ita latet , ut certo sciri Def. 26. non possit. 27. XLIII. Ignorantia vincibilis est nescientia eius, quod quis scire potest, & debet. . . .

Ignorantia inυHeibilis nescientia eius, quod quis vel non tenetur scire , vel si tenetur , nullo modo scire potest . . Utraque solet dividi in varias species , quae ad rem non faciunt. Hoc loco potissimum Ign rantiae Iuris ratio habenda est, quae nescientia Legum necessariarum continetur.

tes, ae debet ; in secunda veror scire nou tenetur , vel f tenetur, scire non potes , quia ut, Igno-

70쪽

METH. MATH. DEMONST. P. I. 39Ιgnorantia sit mincibilis duo requiruntur , nempe sciendi possibilitas, & sciendi oblisatio, ut

autem sit inυincibilis alterutrum lassicit , scit, cet vel defectus obligationis sciendi, vel sciem

di impossibilitas. I. Porro haec sciendi impossibilitas dupliciter

contingere potest, vel ex parte operantis, vel ex parte rei . Primo modo habetur, cum quis aliquam actionem ita existimat licitam, ut de illius malitia nulla ei occurrat, nedum graVis ratio, sed ne quidem ulla formido, aut suspicio, aut dubietas , aut simplex cogitatio . Secundo modo , cum ei obversatur quidem vel gravis ratio, vel saltem timor, dubium, scrupulus, suspicio, simplex apprehensio de malitia actionis illius , facta tamen diligenti veritatis

perquisitione, atque investigatione , ad certamma sitiae cognitionem pervenire nequit . Unde

D. Thom. I. a. q. 76. a. a. ait, invincibilem

Ignorantiam eam esse , quae sudio superari non potest. Cum in primo casu malitia actionis stomnino impraevisa, in secundo vero aliquomodo praeVisa, ut liquet ; ideo Ignorantia ι vincibilis esse potest vel praevisa, vel impraevisa. 2. Ignorantia orta ex impossibilitate sciendi utroque modo dicitur imincibilis physice , cum constet esse absolute impossibile , ut quis veniat ad veritatem eius, de quo nullam prae cedentem habet vel simplicem cogitationem ἐaut cuius veritas absolute reperiri non potest . Isnorantia vero orta ex defectu obligationis sciendi, dici potest invincibilis moraliter, quatenus non tenetur quis illam prosecto vincere , si vincendi non habeat obligationem. 3. Iam vero Ignorantia invincibilis de imis