Dialogorum philosopicorum libri sex de aeris verâ ac reali gravitate, &c

181쪽

frigiditatem, tum Funiculum extendi, ut humilitis subsidat Hydrargyrus, necesse est. CORN. Indubio. AL x. Sed magis rationi consentaneum videtur, ut potius contraheretur, qui est connaturalis & proprius frigoris effectus , & sic altius in vertice, vitiam apud montis radices ascenderet Hydiargyrus. Sed quoniam multum diei jam processit, ideo ab hoc opere est desistendum. Solummodo superest, ut tuae curae, Francisce.

Cometae contemplationem commendemus.

DIALOGUS SECUNDUS

osenditur definitam Aeris altitudinem, ratione cuyus cum interno Hydra 1ri cylindro est icitur aequipondium,

ejusdem debere ese altitudinis, cujus est diastantia interspersici stagnantis Me curi, o Aeris summum , sue

ejus supersiciem convexam. Personae Colloquentes. Alexander. Franciscus. Cornelius. Dromo Tamulus . I. ALEx. Salvum te, Francisce, advenire tam muli mane gaudemus. FRAN c. Ego vicissim laetor, quod tam multo mane vos experrectos, & pulchre valentes offenderim. ALE x. Sed equid novi de Comete nobis portas FRAN. Ad coeli verticem praefestinat. Nam nocte novissime clapsa , Balaenivn invasera imo recta in os, cujus Lucidam Mandibulam, caudae interposition Q , quae in ortum aestivum protendebatur,obscuravit; at

quantulum enim solummodo Mandibulae praeibat. AI g. Quot1mit hora Fst AN. Sesqui circiter sex in ad Meridiem pervenit & inde ad Horizontem pari passu, Baianae Mandibulam comitatus est. ALEX. Quantum divinare possum, non multis, ante sextam, horis,stella illa ab eo eclipsin passa est. FRAN. Haud dubie: nam ex motu proprio id observavi. CORN. Quo proprior FRAN. Exaustro in boream , Idque juxta circuli maximumas am si ex navis antennis, ubi primum apparere coepit, ad Ceu

182쪽

tueti Di A Loco Ru M p u i Lo s o bai i c o Rii MElisum lineam ducas, eam inter lineas coeli maximas invenies. CORN. Sed cur illum motum proprium voca Z FRAN. Quoniam

ii a Cometis ferri solenne est. Insuper, quia alio etiam motu. ευνω videlicet, seruntur. CORN. Vis ergo Cometas. Planetas esse FRAN. Minime vero. ALEx. Est & aliud Quod notatu dignum video; nam ex II Kalend. lanua. ad hunc. qui vitest. plus quam coeli quartam partem permensus est, motu proprio. FRAN. Non diu ita in illo motu perdurabit ; nam ubi decrescunt, statim tardescunt. ALE. Dixisti porro Cometen, pari passu Lucidam citi Mandibulam. a Meridie ad Horizontem uicque comitatum fuisse. Fg ΛΝ. Sic vidi. ALE. Egregium sane a gumentum,quod vel supra, vel non multum infra Lunam existat. Co R. Non ergo supremam Aeris regionem, Cometarum omnium, cum Aristotele ejusque sequacibus, vis seminarium:

ALEx. Licet quidem fuerit Philosophorum Coryphaeus, non tamen ex Astronomorum peritissimis; quibus multum in hisce credendum est, imprimis nobili Dano, Tochoni, qui omnium Cometarum paraggaxin insensibilem praedicavit. COR. Ego illi non ita assentiri possum, quin errorem aliquem inter observandum suspicer. ALE. Sed cur non in aliis etiam observationibus suis erravit 3 COR Dissiculter admodum para axis Micu ius sidoris indagatur. ALEx. Facillime in locis dissitis, modo uno eodemque tempore, ac sub eodem verticali, duae pluresve habeantur observationes; quemadmodum Tychonem Uraniburgi, & Tadaeum Hagetium, Pragae in Bohemia fecisse serunt, quibus utrisque observantibus, eadem Cometae altitudo insta stellam Vulturis. visa est grad. I 7. minu .s 2, tametsi Uraniburgum,polum habeat Praga sex gradibus altiorem: unde ex Borea in Austrum, inter duo illa loca, trecenta fere & sexaginta milliaria interponuntur. lam vero, quid si in suprema Aeris regione fuisset ille Cometes ὶ Ana duobus, in locis tam dissitis, obse vantibus , candem supra Horizontem altitudinem habere videre turr lino veri dissimile non est, Cometen, quem longe ii

183쪽

pra Hori non tem n e cori spicor, te Vraniburgi conspicari non posse , si modo supremi Acris regione, ut tu asseris, Cometae non sint altiores. Hac de causa, ii supra dictus Cometes, vel Luna humilior fuisset, nedum in suprema Aeris regione, tum procul dubio, L raniburgi a Dchone . a stella Vulturis remotior& Horizonti propior conspectus tuis set, ci paras is, Lunae para axi majorem exhibui ilet: atqui hulla in sparat xin exhibuit, quod stignum est evidens, Cometen illum in altissimo coelo spatiatum fuisse. Ex tua observatione. Francisce, quam de nostro Comete, clapsa nocte habuisti, essicacissimum itidem eruitur argumentum: nam si pari passu stellas fixas, a meridie ad Horizontem comitentur, tum tamdiu in nostro morarentur conspectu, quam planeta quispiam , vel ex Fixis quae vis : atqui id fieri nequit, nisi supra, vel non multum insta Lunam eXistant. Si enim hac multo humiliores cssent, non decem, nedum duodecim horas, a nobis conspicerentur: Imo posito, quod quatuor milliariorum millibus, Cometae, Terra altiores forent, quod supremam Acris regionem longe supereminet, tamen non ultra horas octo, supra Horizontem morarentur. Quod si quinquaginta tantum imilliaribus, Terra sublimiores esidiat, in suprema scilicet Aeris regione, quam tu, Corneli, cunctorum illorum seminarium autumas, persuasissimum est mihi, non diutius tribus ad summum horis, in nostro conspectu permansuros; sicque fulguris instar,quam citissime praeterlapsuros. Co R. Demon si rationis tuae vires non satis capio. ALEX. Ponamus eorpus aliquod lucidum, non majoris apparentis quantitatis,&molis ipsa Luna, non mille passibus, terrae superficie altius, totam T crrae circumserentiam, viginti quatuor horarum spatio, Obire. Cost. Quid indet AI xx. Ocissime ne moveretur3 CORN

Absque dubio. Acr. Quamdiu jam existimas lucidum ill uel in

nostro conspectu duraturus 3 Coll. Vix divinare possum. At E. Animo pensita COR N. Horam sorte & amplius. ALLx. Quamdiu nubem ali quam, rapido vento propulsam, in nostro coi

184쪽

spectu permansuram censesὶ CORN Vix horam. ALEX. Non quidem horae dimidium, tametsi nubium nonnullae. mille patiassibus multo sint altiores. Ut magis te premam, rogo , quousque in Orientem vel in Occidentem, juxta Terrae superficiem, te prospicere putas 3 COR. Ubi undique mihi liberrimus patet prospectus, ad septuaginta, vel octoginta milliaria, me prospicere posse censeo. ALLx. Non ergo multo diutius lucidum illud, in tuo conspectu morabitur, quam in emetiendis octoginta ad summum passuum millibus, quum mille passibus , Terra, ut supponitur, non sit altius. COR. Nihil clarius. ALE. Insumet ergo horam in illo spatio percurrendoξ COR . Ita censeo. ALL. Insumet ergo duas horas, in i 6o milliaribus obeundis Z CORN. Neque id inficiari possum. A L E x. Sex itaque in percurrendis Sot COR N. Omnino. ALLX. Non plura ergo conficiet milliaria, quam apro, spatio viginti quatuor horarum Z COR. Sinas paulisper in digitos supputare. Octoginta, una hora. Duabus percurrit i6o. Sex horis, AESO . Quater SO, faciunt i 92o. R LEX. Fallerisne jam 3 COR. Fateor. ALE. Bene habet. Qua tum itaque temporis , corpori illi lucido, in emetiendis Oct ginta milliaribus, concedis Z CORN .Qnadrantem horae. ALEX. Adhuc falleris; nam sic spatio viginti quatuor horarum . conficeret tantum milliaria 768o: atqui Terrae ambitus, nedum circulus mille passibus ea altior, vulgo aestimatur 216OO COR. Quin tu igitur uno verbo dic, quantum concedendum esse putes. ALEX. Quatuor vel quinque horae minuta. Cos N. Mirum narras. AL x. Ponamus jam corpus illud lucidum, juxta circulum ter mille passibus, Terra altiorem circumserri. Quamdiu ex hac suppositione, in nostro conspectu , illud morari existimas 3 COR. Eone diutius moratur,quo sublimius circumfertur ZAL Lx. Nili4l verius. Co R N. Sex vel septem minuta. ALEX. Propius ad veritatem jam accedis. Quid ii viginti milliaribus, Terra foret sublimius. CORN. Dimidium sorte horae. ALEX.

Quid si sexaginta milliaribus , lucidum illud , Terra subli,

185쪽

mlus in circulo gyraret 3 COR N. Manlabit horam. ALEx. Non multum δ yeritate aberras. Co R. Non tamen ita sentio. ALEx. Cur non C o R. Id dictu deridiculum est. ALEX. Existimas itaque lucidum illud, quod suprema Aeris regione non altius est, in nostro Horizonte sensibili, duodecim horas permanere 3 C o R. Uerismile est. ALE x. Quid si per circulum , una Terrae semidiametro, Terra altiorem circumferretur, quae milliaria plus minus 3436 continet3COR. Non citrus occidet Planetis, vel Fixis. ALEx. Non diutius, crede mihi, octo horis, nobis apparebit. COR. Commentum. ALEx. An demonstrationi fidem adhibebis3 Coa. Illarum pleraeque sunt pseudographemata. ALEx. Difficillimum est, quantum video. tibi persuadere. Co R. Facile convincor veritate. FRANC. Sed an id luculenter evinci potest ξ AL Ex. Luculentissime. F R A N C. Quid λ An non diutius hora, supra Hori Zontem nostrum commorabitur C metes, si jn suprema Aeris regione existat ALEx. Prorsus.

C o R. Latet anguis in herba: aliquid enim fallaciae in illo tuo ratiocinio sim fallor occultari puto, quae mihi incauto imposuit. ALε x. Rude quidem est argumentum, sed minime fallax. Proser Ephemeridem, Francisce. FRANC. Quid inscribendum Z ALEM Die Lunae, horasesquisexta vespertina,

saluiι altitudinem Cometes, quam Lucida citi Manilibuta, quam a meridie pari pa ad Horizontem usii comitatus est. F R AN Factum. A L. Superest nunc tantum ut ad conclusionem supra positam demonstranda accedamus, quod sequentibus facere conabor. II. A L E x. Primo itaque Dromo, sume tubum insexum AF C, quem aqua, Vel Hydrargyro, ad punctum B impleas. D R o. Feci. ALEx. Videtis jam liquorem in altero crure, ad D usque ascendere, ubi ejusdem est altitudinis, cum puncto B. FRA. Quid indeξ ALE. Evidenter hoc probat. C perimentum, quod cum duo sunt corpora fluida ejusdem

V naturae

186쪽

naturae & speciei in Libra Naturali pendentia, eandem altutudinem semper & perpetuo observent. Unde nonnihil I minis, ad supra pinsitam conclusionem evincendam. Nam si quaeratur, quanta

debeat esse Hydra gyri altitudo in tibia F D C , ad aequipon

hil hie dissicultatis

video ; nam Hydra gyrus tibiae CDF, ejusdem debet esse altitudinis, cujus est Hydrargyri altitudo tibiae A B F. III. ALEx. Quum

Itaque aer & Hydrargyrus sint corpora diversae admodum naturae & speciei, ideo ad aliud oxperimentum coniugie dum est. cujus ope, ponderando aquam &Hydrargyrum. diversae naturae corpora, adeoque diversae gravitatis, rem clarius demonstrem. Hac de causa, Dromo, adseratur huc experimentum Sectionis septim , Dialogi quinti, libri primi. D R o M. Fachim. AL E X. Ponamus jam quaestionem esse . quanta Muae altitudo, ad duos illos Mercurii digitos BD sustentandos requiratur 3 annon sc respondendum esset

Tanta , quanta est aquae altitudo inter superficiem stagna tis

187쪽

tis Hydrargyri AB, & amplioris tubi orificium H. Et pr

secto, haec responsio eadem est, quae illa, quam propositae dedi dissicultati, ubi asserui definitam externi aeris altitudianem , ratione cujus cum interno Hydrargyri cylindro emcitur aequipondium, ejusdem debere esse altitudinis , cujus est distantia inter superficiem stagnantis Hydrargyri, & AE. ris summum, seu superficiem convexam. Nam sicut se habet aquae altitudo A B H, ad duos illos Mercurii digitos BD ι ita se habet Aeris altitudo, ad Hydrargyri cylindrum in B roscopio. Iuxta hunc discurrendi modum, reperiri potest proportio inter Aerem & Hydrargyrum ue quemadmodominter hunc & Aquam. Verumenimvero sciendum est, hane proportionem a priori multum distare, imo tantum, quanto aer est aqua levior. Unde, quum Aersit millies ducenties& septies levior aqua, ut ostendi Sectione uadecima. Dialor primi, hujus libri, oportet cylindrus acrius, qui Hydrargyro aequiponderat, sit millies ducenties & septies altior cylindro aqueo, qui eidem Hydrargyro aequiponderare potis est. IV. ALEx. Ut adhuc propius ad conclusionem stabiliendam accedam , experimentum Sectionis decimae tertia , Dialogi quisil, θι xi primi, consideremus. Si jam quaeratur, quanta altitudo aquae . ad undetrisinta illos Mercurii digitos , inter N O & punctum G suspendendos, requiratur ;quid aliud responderi potest, quam hoc unum t Tanta , quanta est aquae altitudo, inter superficiem stagnantis Mercurii N O, & maris summum K L M, quae est triginta quatuor pedum profunditas. Similiter, si quaeratur, quaenam sit definita H eris altitudo, ratione cujus, cum Mercuriali cylindro eruitur aequipondium; respondetur eandem esse, quae est distantia inter superficiem stagnantis Mercurii, & Acris

summum

188쪽

supponamus tubum vitreum dari utrinque apertum, inter Terrae superficiem ABC, Aerisque verticem Ε F G extensum. Ponamus secundo, eundem tubum. oppilato insertoriori sicio Bue Mercurio, ad summum usque D. impleri Pona natis tertio, ideminet orificium B apertum iri.Tum videbimus

totum Hydrargyrum, a suprema parte tubi D. quae extra AE-ris superficiem convexam Ε F G emergit, ad punctum usque Κ des luere quod undetriginta digitos.& non plures,1 superficie stagnantis Hydrargyri L M, distat. Ex hac demonstra . tione colligi potest, quod definita Aeris altitudo, ratione cujus cum Hydrargyri cylindro constituitur aequi pondium, tanta esse debeat. quanta est distantia inter superficiem stagnantis Mercuri i L M, Aerisque summum Ε F G. Nam qua cunque ratio probat aquam debere esse duodetriginta digitos profundam, quae duos Hydrargyri digitos sustentat: quaeve probat, maris altitudinem debere es. triginta quatuor pe dum. quod undetriginta Hydrargyri digitos suspendit , e dem irrefragabiliter concludit. cylindrum Aerium, virtute cujus aequi pondium cum Hydrargyri cylindro essicitur, tantae debere esse altitudinis, quantae est distantia, inter superficiem stagnantis Mercurii in Baroscopio , & Aeris

silmmum. FRANC. Sed cur in omnibus tuis experimentis, quorum ab initio mentionem fecisti, excepto Barosco.

pii tubo, fistulae omnes utrinque praescribuntur apertae 3 ALEx. Si Baroscopii tubus non seret superne Hermetice obsignatus, totus deflueret Hydramytus, aperto semel orificio inferiori, idque, propter Aerem, qui tubum undique circumsistens irrueret, universumque Hydrargyrum deprimeret. Sed posito, quod tubi altitudo, Aeris superficiem convexam adaequaret, non necesse seret, superius extremum occludere ue quum Aeri per illud orificium, non magis pateret ingressus, quam Tubi orificium aqua ingredi ponit, eo longe supra ejus superficiem extame. Hac de

causa.

189쪽

causa, omnes praescripsi tubos, quibus in aqueis experimentis iaciendis usus sui, utrinque apertos ue quandoqui

dem altius extremum, semper, aquae summum supereminet. FRAN c. T ametsi videatur ex incere hoc experimentum , cylindrum Aerium tantae altitudinis esse debere, quantae est distantia supra memorata ue non tamen definitam & determinatam Aeris altitudiuem nobis ostendit. ALEx. Aliunde. ut nosti, definitam aeris profunditatem cognoscimus. Dein,licet nihil amplius nobis innotesceret,quam indefinita ejus altitudo, est tamen res non parvi momenti. Nam inde

inferre licet, si divin i providentia aeris altitudo augeretur uecylindri Mercurialis MLitudinem in Baroscopio similiter, se

vata, nimirum proportione, majorem ex adere. Et si eadem providentia, ejus altitudo minuexetur, minorem etiam Hydrargyri altitudinem sore; & multa id genus alia scitu dignicsma. quibus inserendis nunc supersedendum censeo. VI. FRAN c. Quum nulla sit Aeris altitudo sine crassitudine frepugnat enim corpus habere unam ex tribus vulgaribus cii mensionibus, & non omnes J valde scire cupio, quantum crassitiei in illo Aeris cylindro necessario requir

tur, qui Hydrargyri cylindro aequiponderet. ALrx. Dissicilis sane quςstio, quae prima fronte solvi non potest. Utcunque, quantum possum, studebo tibi satisfacere. Sed priusquam resolvatur quςstio, sciendum est. quod geminum sensum habere videatur. Nam vel poteIt sc proponi , qu.exam videliceι sit minima crassitudo inquisitata, s Vel sic, quaenam sit maxima crassitudo s Qvςstio itaque non videtur esse, quaenam sit maxima et quoniam, quantamcunque crassitiem tibi placet determinare ue posito, quod sit centum pedum, mille, vel amplius, nullam tamen in cylindro Mercuriali, quantum ad altitudinem. conspicies Variationem Imo,licet in infinitum cylindri AErii crassitudo augeretur,invariabilis tamen cylindri fercurialis altitudo manebit.

190쪽

Nam, ut sepissime supra dictum est, discrimen solummodo

oritur ex diversitate altitudinum. F R A N c. Bene habet. oceas velim, quaenam sit minima Aerit cylindri crassities, quae ad Mercurii cylindrum in Baroscopio sustentandum, requiraturi ALEx. Quum omnis quantitas molis, sui loquuntur I sit in infinitum divisibilis , disseiu admodum

censeo, minimam illam quantitatem determinare. Nihilominus in ea sum sententia, ut opiner, Baroscopii cylindrum Mercurialem, cylindro Acrio satis tenui suspendi posse. Claritatis ergo, supponamus tubum 1 terrae superficie, ad Aeris usque summum, ad perpendiculum erigi, inferne oppilatum, se per ne apertum. Supponamus secundo, alium tubum, sed nonnihil angustiorem, utrinque apertum ejusdem altitudinis, in ampliorem demitti. F R A N c. taperimentum ei simile , s ni fallor J quod Sectionesvtima, Diau-gi quiηti , libri primi, vidimus. AL Ex. Nihil sane discriminis, nisi quantum ad altitudinem. Supponamus tertio, angustiorem tubum, occluso inferiori orificio. Hydrargyro adimpleri. Denique suppono, orificio illo semel aperto,' totum Hydrargyrum, ad undetrigesimum digitum defluere,

scuti vidimus in experimento Sectionis secundae, hajus D alui. FRAN c. Quantum supponis distantiae, inter convexum tubi angustioris, & concavum tubi amplioris i ALEX. Duos vel tres ad summum digitos. F R A Ne. Supponi sine etiam suprema tuborum extrema, extra Acris superficiem convexam emergere. A L E x. Id imprimis supponendum est. Iam, hoc in casu, Hydrargyri cylindrus, virtute solummodo tantilli actis, inter convexam unius tubi, alteriusque concavam superficiem interjecti suspenditur. F R A C. Eone modo, quo in experimento proxime nominato, suspenduntur duo

illi Hydrargyri digiti B D, ope nimirum aquae interjectae ALEX. Prorsus. F R A N c . Bene habet. Sed qui sciam viginti illos Hydrargyri & novem digitos, virtute solummodo' tantilli