Dialogorum philosopicorum libri sex de aeris verâ ac reali gravitate, &c

201쪽

LIaRI II. DIALocus III. tisitare sciat. ALEx. Non satis clare video, Corneli, quorsum aioc tuum tendat argumentum. Neque ejus vim, aut essica-eiam , siqua illi insit satis assequor. Quid i An. quia nequitullus, certam Aeri s portionem a caeteris partibus separatam& sejunctam , quasi manu prehendere librandam, ioco concludendum est, nullam ejus partem librari posse 3 Vel, an quia nequit aliquis, Corneli, montem Caucasum inpari lancium ponderare, ideo inserendum est, illum nullatentis librari posse t Vel, si certo scirem, eundem montem totidem pendere libris, puta decies mille, an ideo decernendum est. quia mihi vires illius librandi desunt, eum non decies mille libris gravem esse λ Sic, an quia nequit aliquis, hanc vel illam Aeris portionem ope bilancis ponderare, ideo colligendum est, eam nullatenus ponderari posset Vel denique, cum certo sciam, talem Aeris cylindrum, totidem numero pendere libris, puta viginti quatuor, an ideo, quia mihi desunt vires illius rei periculum faetendi, viginti quatuor libris non est gravist Co R. Sed qui scias talem Aeris cylindrum vigintiquatuor, ut ais, pendere libris, quum desint tibi vires, periculum faciendiὶ talis enim rei cognitio experientia solummodo acquiritur. A LEx. Deest mihi tantum peritia ponderandi Aerem in Libra Artificiali. Id est, nequeo huic, vel illi lanci, certam Aeris portionem imponere, eamque in aequipon dio cum alio corpore gravi. puta lapide vel plumbo constituere. Sed tamen nihil impedit, quin Aerem in Libra reatu. rali , qualis est Baroscopium, iacillime ponderem. Hinc itaque certam habeo scientiam ponderis, alicujus cylindri aerii. Nam, cum certo mihi constet, talem cylindrumMercurialem pendere. verbi gratia, in Libra Artificiali. seu pari lancium, viginti quatuor libris. quem in aequipondio, cum tali cylindro Nerio constitutum sui sie prius vidi ι tum insero cylindrum Aerium ejusdem ectis ponderis, cujus est cylindrus Mercutialis . l

202쪽

IV. FRANC. Multum jam desidero , rationes illas ex te audire, quibus supra positam conclusionem stabilire intendis: nam ex omnibus hucusque propositis, non ullius magis, quam hujus sciendi deiiderio teneor. ALEX. Licet, ut paulo ante dicebas, non exigua sit hic dissicultas, & non

parum negotii in veritate hujus theseos evincendi. nihilominus conabor, quoad ejus fieri potest, rationes illas in medium asserre . quas ad hanc conclusionem, si non demonstrativam, probabilem saltem reddendam, sussicientes censebis. Hujus rei causa, recurrendum et se mihi video ad praestantissima illa experimenta, quibus ponderando aquam cum

Hydrargyro, saepissime usus sui supra seliciter, cum inquihusdam Naturae secretis, vobis patefaciendis sedulo labor

rem , quae absque illorum adminiculo nobis innotescere nunquam potuere. Videamus itaque egregium illud experimentum. ex Sectioneseptima, Dialogi quinti ibriprimi. quod hoc in loco constitui volo, ut inde nonnullas eruamus ration , quibus nunc opus est. Ex hac insallibili Naturae operatione

patet primo, quatuor illos Hydrargyri digitos K L, sola aquae gravitate & pondere, quae stagnantis Mercurii superficiei IK incumbit , sustineri : quod de duobus digitis Mercurii

BD etiam est manifestum. Patet secundo , singulis Hydrargyri digitis suspendendis , quatuordecim aquae digitos incumbere ue quum haec sit illo quatuordecies levior. Tertio patet, quae est ipsa rationis medulla. qua in sententia supra posita stabilienda, utor ue justam nimirum aquae molem. secundum omneS suas. dimensiones , quae cum quatuor illis

Mercurii digitis KL aequi pondium, in pari lancium constituit, ejusdem ad amussim esse quantitatis & molis, cujus est tubi cavitas, a superficie stagnantis Hydrargyri IK, ad ejus supremum orificium O extensa: vel quod eodem recidit, ad aquae summum MN. Hoc facile experiri possumus. Hac de causa Dromo, cedo mihi illam, quam vides bilancem. D Ro.

203쪽

PHLIalla II. DIALocus III. I7IEccam. ALEx. Caute huic lanci insunde quatuor illos Hydrargyri digitos KL, &non plures. DRo. Nonne dexterrime seci, here. AI. Ex A. Laudo peritiam. Adseretiam tantum aquae , quantum censes impletu rum tubi cavitatem ex K ad O , quod alteri lanci

t in paulatim &lente infunde,d nec aequissimum constitui videas aequi pondum inister oppostas Ia ces. Hydrargyrus aquae praeponderat. DRO. Qities

cant prius, ut videamus utrum e

orum gravius sit. Ecce jam here, quomodo accuratissimum faciunt aequilibrium. ALEx. Cedo nunc tubum U L o. cui ponderatam aquam insundas, obthurato prius inferiori orificio U. CORN. Ascendere debet obthuramentum . ni fallor, ad K usque. ALEx. Probe quidem meministi. Ad perpendiculum, vel circiter erigatur tubuS, Dromo. DRo. Erectius est. ALEx. Nunc infunde ponderatam aquam per orificium O, & cave ne vel guttula in pavimentum decidat. DRo. Ecce ultimam quam infundo. FRANC. Mirum est

204쪽

quod video. C OR. Quid novi FRAN c. Tubine vides

cavitatem, ad summam oram usque, ponderadi aqua impleri, & ne vel minimam ejus guttam ulterius insundendam superesse. ALEx. Hoc ideminet eveniet phaenomenon, si ponderemus Hydrargyri undetriginta digitos O G , quod est experimentum Sectionii decimae tertia, Diatori quin i, lii primi. Nam si tantum aquae, alteri lanci injicias, quantum faciet aequi pondium cum eo; ad amussin, tubi cavitatem inter o & K implebit. U. FRAN c. Ne aliquantulum a proposito digrederemur, imprimis scire vellem. quaenam sit causa & ratio, cur illa aquς moles, quς cum illis quatuor Hydrargyri digitis K L, aequipondium constituit, ut modo factum est, ita tubi cavitatem exacte impleat,ut nihil supersi, plus minusveὶ ALEx Uel potius, claritatis ergo, quaerendum tibi est, quaenam si

cauSa, cur tantum aquς, quantum tubi cavitatem implet, requis sinum , cum quatuor illis Hydrargyri digitis aequi pondium, in Libra Artificiali constituere debeatὶ S i sic proponatur quaestio. respondeo hoc evenire, id est aquam &Hydrargyrum, ejusdem esse ponderis inter se in pari lancium, quia

utrumque est ejusdem ponderi S cum uno tertio, aqua nimirum cadi, que Hydrargyrum sustinet. F R A N c. Te non satis assequor: nam procul omni dubio, aqua cadum implens, multo majoris est ponderis, quippe majoris molis, quam est tantillum aquae, quod tubi cavitatem solum implet; vel quam est suspensus Hydrargyrus KL. ALEX. Fateorqurdem id verum esse ; sed inde nihil contra rationem , quam adduxi. Nam, cum assirmavi utrumque, id est aquam Hydrargyrum, ejusdem esse ponderis cum uno tertio, non hoc intellexi de tota aquς mole, quς cadi cavitatem adaequat, sed de aquae partium inferiorum vi & pressura, qua superficies IK stagnantis Mercurii, graviter premitur. FRANc. Vis ergo partium aquae inseriorum vim &pressuram, esie illud tertium, .

205쪽

cum constituiturHydrargyrus K I in aequipondio;&eandem

aquς partium pressuram, idemmet esse illud teνtium . qu cum aqua in aequi pondio soret, si totam tubi cavitatem, sublato Hydrargyro K L. inpleret. ALEX. Ita censeo. Possum etiam ad quaestionem tuo modo prorositam res pondere. Quod ut fiat, supponamus quatuorHydrargyri digitos KL in Bilance, octo pendere unciis ue & ex consequenti illam a tu molem, quaecum iisdem aequi pondium constituit, tantundem pendὰre. Iam dico. oportere octo illas aquς uncias, tubi cavi tatem, inter K.& O , exacte implere, eo quod aqua si naturaliter quatuordecies Hydrargyro levior. Nam si si eo quatuordecies levior, oportet quatuordecies plus spatii occupet: ideoque necessum est, ut octo aquς uncic, quinquaginta sex digitorum spatium possideant: quum octo Hydrargyri unci ς, quatuor digitorum spatium Occupent. FRAN c. Uelim in formam reducta argumentum, ut clarius ejus vim percipiam. ALEx. Fiat itaque ad hunc modum. qua est Eb. Gargiro quatuordecies levior; eu o quatuo/decies filmspatii, quiam Hydragum occupat. FRANC. NOIi Antecedens verem esse

ex Se Ηοκe noxa Dialogi quinti, libri ptimi. Sollire modo superest, ut firmam mihi, inter duas illas proposito nes, connexionem demonstres ue nam inde tota tui ratiocinii vis di ess-cacia dependet. ALEX. Ut in hoc tibi satisfaciam, hane mihi proponendam, atque solvendam quaestionem video quaenam videlicet si causa& ratio, cur corpCra levIora. uti sunt frutices, aqua, nix, aer, & id genus alia, plus occupent spatii, quam corpora sua natura gra lora, qualia sunt auriim, argentUm, plυmbum & star num, tarn eis in pari lancium sbi invicem sequi ponderent &cor sequenter fiat omnia ejusdem ponderis & gravitatis. Deridiculo haberetur aliquis, s assirmaret libram unam

esse una libra stupς, vel lang.

satisfiat.

206쪽

VI. A L Ex. Sciendum primo, quod corpora leviora,

non tam dense, arcteve, suas Videantur partes coadunatas& compactas habere, quam corpora graviora. Et hoc evenire opinor, duas poti ssimum ob rationes: vel propter magnam inanitatum copiam, quas Vere Vacuitates censeo, quae per integram leviori S molem, cunctasque ejus partes abunde di sseminantur: vel propter nonnulla spatiola inania, quae licet revera non ita sint, aere enim, vel id genus corpusculis

levioribus plena sunt; uti in spongiis, &fungis cernere esst ;nihilominus partes inter quas copioSe disieruntur . non propterea multo essiciuntur graviores. Verum non ita in gravioribus, quorum partes ita dense, arcteque coadunantur , & per naturam compinguntur, ut non excludantur modo corpuscula leviora, uti Aer, & c tera , verum etiam paucae remaneant inanitates inter partes, interspersae. Hac

de causa sciendum secundo, quod inanitates istae, quas per levioris partes disseminari dicebam, & particulae aeriae, quarum copia non exigua in plerisque leviorum, uti in nive, fungo, & aliis ejusdem generis reperiuntur, parum vel nihil gravitatis emcere possint, dum in Bilance corpora, per quorum partes disieruntur, sibi mutuo, vel aliis ex gravioribus aequi ponderant corporibus. Non inanitates, quia purum putum nihil sunt. Neque particulae aeriae, quoniam quaquaversuin premunt: sed nili deorsum tantum urgeant, nunquam pendebunt, aut gravitatem aliquam essicient. Sed esto. quod aeria corpuscula, nonniti l corpori pendenti si peraddant gravitatis, est tamen adeo exiguum, &animadversione indignum, ut ponderantes cuncti id negbgant. &nihili faciant. Tertio, quod pendeant solummodo corpora , tum leviora, tum graue lora, secundum partes. ut ita dicam, reales, & quas Vere habent, non autem secundum molem. & apparentem quantitatem. quae st penumero non partium, sed vacuitatum & corpusculorum leviorum incremento

207쪽

LIasti II. DIALocus III. 173mento augetur. Quarto sciendum, quod Arte absque ab surdo dici potest, quod tot desint corpori partes sui reales

quot omnium pororum & vacuitatum illivi corporis concurritim : id est tot desunt, quot pororum aggregatum, si omne' in unum coirent, adsquarent. Verbi causit, supponamu lignum aliquod, ope & vi Cochleae, eousque compressio nem pati, donec ex tribus digitis. quot lignum erat, duas amiserit. Testatur hoc experimentum, quod duo fuissent in ligno Dororum & vacuitatum digiti ante compressionem.

Proinde dico tot illi deesse partes, ut efficiatur vere illius quantitatis & molis, quantae videtur & apparet esse, quor, duos spatii imaginarii digitos adaequarent. Quinto, quod

corpuS Unumquodque, Live ex numero sit graviorum, sive leviorum. certum & determinatum numerum partium habeat, quibus totidem & non plura respondent spatia imaginaria, iisdem partibus, tanquam loca propria. Id est, si unus auri, argentive digitus, quem pono, claritatis causa, ad instar cubi, decies mille aequales partes habeat; oportet etiam sint decem mi ilia spatiorum aequalium, quae illis partibus respondent. Si enim singulis partibus non sit suum proprium spatium, cui secundum omnes suas dimensiones

commensuratur, plusquam necessitate eveniet, ut duae par.

tes sint in eodem spatio & loco, quod Philosophiae principiis repugnat. Sexto sciendum, quod in omni sere corpore. saltem inplerisque, praeter determinatum numerum spatiorum, Quae veluti loca propria. singulis partibus respondent. multa existant alla, quae a nulli S omnino partibus oc- cupantur. Inde fundamentum ponendi tacuitates , ulgo Vacuum Disseminatum. Rationes quibus motus, in sententiam hanc propendeo, duae sunt potissimum. Primo, quoniam positi S Vacuitatibus per corporum partes disseminatis

secillime duo Naturae piis nomena dissicillima. condensatio &rarefactio explicantur. Dein, quae non parvi momenti ratio. est,

208쪽

est, quando Aerem in Tubo γηeumatico quatuor pedibus , verbi gratia , longo , ad dimidii quantitatem ope emboli comprimis, vel ad hoc phaenomenon salvandum , dicendum est, quod ante comi ressionem, quaelibet Aeris particula, duas spatii particulas, quod repugnat, occupaverit; vel quod post compreessionem , quaelibet spatii particula,

duas , quod etiam repugnat, Aeris particulas contineat; vel, que probabilis videtur sententia. quod inania fuerint interstitia inter partes Aeris: proindeque Vacuum Di minatum dari necesse est. Septimo sciendum, quod omnia omnino corpora ejusdem serent gravitatis & ponderis, putas cis nulli inter partes pori, aut tacuitates disseminarentur. Unde, si nulli forent in Aqua pori, caverne, aux Vacu tat s; tum certe sua natura tam esset gravis, quam corpus quodvis gravissimum; proindeque unus Aquς digitus, uni auri, Hydrargyrive digito praeponderaret. Denique sciendum, quod Aeris Aquaeve levitas, intrinsece &sormaliter in Cacuitatum pororumque multiplicatione consistere videatur: unde, quo Aqua est Hydrargyro levior . eo plus spati i occupare & possidere debet; quum inanitates &vacuitates, aliud nihil sint praeter spatium Ex hactenus dictis probabiliter ostendi potest, quaenam si causa & ratio, cur corporaleviora , multo plus occupent spatii, quam graviora : verbi causa, cur una Aque libra quatuordecies plus loci, quam una Hydrargyri libra occupet. Quum enim Aquapororum &vacuitatum sit plenissima, necesse est, ut ejus partes fiat rarioreS . minusque condensp, magisque a se invicem dissitς,& consequenter plus spatii possideant, quam partes Hydrargyri, qu sunt densiores, &compactiores. VII. ALEx. Praeter conclusonem illatam , videmus insuper, quod pro singulis, qlς in Hydrargyro reperiuntur, inanitatibus, in Aqua quatuordecim inveniantur; quum una hujus libra , ut modo dicebam , quatuordecies plus

209쪽

spatii, quam una illius possideat. Dein colligo, si omnes,

quae in una Aquae libra reperiunturi vitales, in unum omnium aggregatum coirent , Quod tantum in eo spatii in xeni. retur, quantum tredecim H Grargyri libras contineret. Itein

inserri potest, quod, si una illa Hydrargyri libra, eo rari.

tatis extenderetur, ut Aquae libram mole adaequaret, tum non modo ejusdem propriae ac in reduatis cum ea aestimaretur gravitatis, verum etiam naturalis & peci ilae, de quibus SeeZIο-ns nona . . Dialogi quinti, libri primi. Vel si illa aquae libra. quae desecto quatuordecini digitorum spatium occupat, ad unum loci digitum comprimeretur, tum ejusdem dicere- mr gravitatis necifica cum Hydrargyro , uti est propria &individualis. Et ratio est, quoniam una aquae libra. juxta hanc suppositionem , non po syidet plus f patii, quam una Hydrargyri libra. Hac de causa, si quinquaginta sex aquae digiti, qui tubum inter K&O implent, Omnes suas ami terent inanitates. vel saltem non plures retinerent, quam quatuor illi Mercurii digiti K L, tum non plus quam hi pos- 1iderent spatii. Et e contrario, si Hydrargyrus KL, tot in se haberet Danitates, quor sunt in illis quinquaginta sex aquae digitis, tum quam exactissime tubum ex K ad summam oram o impleret. F R A N C. Haec sane satis mihi via dentur probabilia. ALEx. Neque aliter de iis egomet

sentio.

VIII. Ai ix. Nihil jam se perest saciendum, nisi ut ad rena ipsam memet accingam i id est, ut probabilitatem meae suprapositae sententiae Oileiadam . quod hoc unico Enthymemate perficiam. Videlicet, justa &exacta aquae quanritas, quae in pari lancium, quatuor Hydr argyri digitis KL aequi- ponderat, mole tantum est ad amussim, quantum tubi cavitatem , inter K & O persecte implet: ergo justa & exacta aeris moles, secundum omnes suas dimensiones , quae in Libra cArtificiali , undetriginta Mercurii digitis Baros copii Z aequi pon-

210쪽

aequi ponderat, ejusdem ad amussim est quantitatis, cujus est tubi cavidas, a superficie stagnantis Hydrargyri, ad Aeris

summum extensa. Antecedens hujus argumenti. abunderatione R experientia supra probatum est Nihil itaque probandum superest, nisi connexio inter Antecedens & Consequens; cui, ingenue fateor, tota argumenti vis innititur.

Nihilominus neminem esse puto ; qui serio supra dicta expendit expetimenta , quique postremum hoc experimentum aqueum accurate & sedulo consideravit. cui non omnis de hujus connexionis veritate adimetur scrupulus. Nam quaecunque ratio tibi persuadet, tantum Aquae, quantum tubicavitatem inter K&O exacte implet. accurati stimum constituere aequi pondium, cum quatuor Mercurii suspensi digitis K L, eadem tibi persuadere debet, tantum Aeris, quantum Baroscopii rubum illius altitudinis, cujus svpra meminimus, implet, sequissimum etiam aequilibrium cum cylindro Mercuriali constituere. Sed ut paritas rationis magis elucescat; inquiramus primo, unde susti neatur Hydrargyrus KL 3 Respondetur, aquae pondere & gravitate , quae superficiei IK innititur, & incumbit. Ita, si quaestio sit, unde suspendatur cylindrus Mercurialis Boroscopii 3 R spondetur aeris pondere & gravitate, supersici eis his naniis Mercurii incumbentis. Si quςratur secundo, cur quatuor tantummodo, & non plures Hydrargyri digiti in tuboo LV sustententurὶ Respondetur. quia cadi aqua est tantae altitudinis, quinquaginta sex nimirum digitorum, quibus nihil amplius, minusve Hydrargyri respondere potest; quum hic sit illa quatuordecies gravior. Sic , si quaeratur, unde eveniat, cur undetriginta solummodo Mercurii digiti in fistula Boroscopii suffulciantur 3 Respondetur, quia tam tantae est altitudinis Aer externus, Se Atmosphqrae staminus vertex, videlicet, ut sectione nexa, Tialogiprimi, hujus M'ίri, rudi Minerva definivimus, sexies mille, octingentorum,

sexaginta