Dialogorum philosopicorum libri sex de aeris verâ ac reali gravitate, &c

191쪽

tantilli illius aeris interjecti suspendi λ ALEx. Non dubito. licet totus universi aer destrueretur, tubis inter m manentibus integris, &aere illo interjecto, quin Hydrargyrus suspenderetur. Nam tubi amplioris latera , aeque bene, interjectum aerem sustentarent. eumque sub suo pondere continerent, ae s integer Universi aer, ad eum sustentandum foret. Hoc clarius percipi potest . si resolvatur quaestio de crassitudine cylindri aquei, respectu cylindri Mercuri Iis . ab eodem sustentati. Hac de causa. experimentum illud, cujus saepe hodie memini, ex Sectione septima, Dialonquisti, libri primi, intueamur. Si jam quaeratur, quanta crassisties interjectae illius aquae lassiciat, duobus illis Hydrargyri digitis BD suspendendis Vel majoris claritatis ergo, iupponamus tubos ejusdem machinae, triginta ouatuor pedibus altos esse; quo in casu. non duo ut nunc, sed viginti novem

Hydrargyri disiti suspenderentur. Si jam quaeratur, qua tilla debeat esse minima interjectae aquae crassities, quae sus-ficiat undetriginta illis, in angustiori tubo. Hrdrargyri digitis suspendendis 3 F R A N e. Dissicile admodum videtur, minimam crassitudinem determinare. Quid tibi λ ALEx.

Existimo hoc phaenomenon evenire, nullamque mutationem pati, tametsi tenuissimae chartae, vel membranae sched la, interjecta aqua crassior non seret. Inde evidenter inse ro, parum referre, sive Fluida in Libra Naturali pendentia. sint crassiora. sive tenuiora. Id est, sue cylindri sbi inviacem aequi ponderantes, vel Aqueus Mercuriali, vel hic Aerio. vel hic Aqueo, sint majoris, sive minoris diametri, modo debita servetur proportio, secundum altitudinem .

VII. F R A N c. Sed nullam hic video debitam servari proportionem, & altitudinis aequalitatem ue quum cylindrusaqueus, multis digitis, sit cylindro Mercuriali altiori idem dicendum de cylindro Aerio, qui Baroscopii cylindro multis milliaribus altior est. AL xx. Nulla quidem est alii uim

arualitas,

192쪽

qualitas, neque esse debet, praesertim cum corpora pendentia, diversae sint naturae& speciei. in tamen ribita proportis . quae accurate observatur, quae quidem in hoc consistit, ut, quot unetis aqua est Hydrargyro levior . tot dis gitis culindrus aqueus, cylindro Mercuriali altior sit. Unde , quia aqua est quatuordecies Mercurio levior ; ideo hujus cylindrus, est quatuordecies cylindro illius brevior. Idem dictum puta de Aeroe respectu Aquae, vel Hydrargyri Nihilominus, cum fluida sunt ejusdem naturae & speciei, veluti Hydrargyrus cum Hydrargyro, vel cylindrus aqueus cum aqueo, tum paritas, quantum ad altitudinem, accuratissime observatur. Cognoscendum tamen est hic. me interdum dis versam , inter duos aqueos cylindros, altitudinem repperisse. Nam si vasculo alicui aqua pleno, tubum vitreum utrinque apertum immergra, ita tamen, ut alterum extremum ,

extra aquam, duos vel tres digitos, exstet; videbis, modo tubi cavitas, pennae anserinae, vel circiter cavitate, non sit amplior, aquam intra tubum , quarta sere digiti parte, quae superficie tubum circumsistentis, altiorem cub. Sciendum etiam est, hocph nomenon . eo magis perspicuum esse, quo angustior& tenuior est tubi cavitas. Hac de causa, exhibebo vobis insigne quoddam experimentum . quod demirabundi intuebimini. Heus Dromo, deiur huc quamprimum ex museo, nonnullas fistulas vitreas, quas Ope lampadis , elapsa nocte extraxi: eas invenies tenuissimas. D R o. Nunquid aliud vis 3 A LEX. Solummodo sestines. CORN. Bene habet Dromo, non quidem cunctatus es. Mirum i Fistulae sane capillares ue quibus similes nusquam a tehac vidi. Vix prosecto earum cavitates . oculis discernere queo. ALEx. Cedo unam, cujus alterum externaum,

huic aquae immergam. Ecquid jam vides Franciscet FRANC. Conspicillis certe mihi opus est, quibus hoc novum pha nomenon videam. Papaei Sua quidem sponte surrexit aqua . intra

193쪽

ut vides, est ambientis aquae superficie altior. Sciendum est, facilius, & altius eo. aquam ascendere, quo magis est sisti la intus humefacta: ideo, si aquae immergatur arida, parum vel nihil aquae ascendit. FLA N C. Demiror sane, qui Irosit esse in causa , cur, quo angustior est tubus, eo altius ascendat. &sua sponte in cO aqua erepat Z Vel , quam ob

causam, ullus omnino contingat aquae ascensus ALFx.

Causa potissima, cur in sistulis capillaribus assurgat aqua stagnantis aquae superficie altilis. cst inaequalis aeris pretiu-ra: quoniam multo sortius & gravius, Auris pondere dc

graVitate. urgetur aqua stagnans, qua fistulam circum stit . quam aqua intra eam ascendens. Et hoc. propter fistulae angustiam, atque exiguam admodum ejus cavitatem, evenit ; ratione cujus nequit aer, qui superne tubi orificium

subintrat, quippe paucissimus , tam iaci se Udrgentem a luam deprimere . quam, .cum tubuli cavitas amplior est: ic enim major aeris copia ingrediens, eadem gravitate, assurgentem aquam intubo deprimit, qua stagnanti, ci cumsistentique aquae in Iambit. Hinc luculente patet causa, chir, si vino saccharum immergas, quasi sua sponte liquor per poros erepat, partesque longe supra vinum extantes humectet, & di luat. Item si tubum satis altum. & utrinque apertum, arida arena ad summum usque impleas, ejusque orificium inserius sit, aquam immittas, videbis, quod est notatu dignum, stagnantem aquam lento gradu ascendere, totamque arenam propemodum diluere. & humecta re. Certe, nihil aliud hujus rei videtur causa esse, quam inaequalis aeris prest ira, qua aqua immediate &directe subter impendentem in tubo arenam existens , minus premitur quam ea, quae tubum ambi , quaeque non directe subjacet. Hactenus hujus diei colloquium. Reliqua in diem crastinum, ob temporis nunc angustiam , disicremus.. X Namque

194쪽

moque diem clauso ponti τέper Olympo. FRANC. Bene mones, nam crenusculum umerideo, dc ut hariolor, caelum hac nocte sudum cst rurinum. Q γ Π-tridissimum quod sentio gelu. Aiax. Opportunitatem.COseneli, Cometen hia nocte contemplandi, nactus es. CORN. Me mihi η e animo fixum, immotumquese uir

D aeris infinitur moles suasdam omne fuas diisensiones, quis eam cylindro emere ali Barasivit, in Libra Artificiali, aera pondium consitait: Deutagiique doctrina in Gin. δε

ALε x. Salve multum, Corneli, jam toto hoc mane desiderate. C O RN. Salvete & vos sodales exoptatissimi. ALEx. Adventum tuum desperabamus. Ubi tamdiu ni ratus es 3 COR N. Ignoscendum est mihi. A LE x. obrem Co R N. Ad ultimum notae pulsum, irequens in sanum irrumpebat populus, quem frequentiorem nunquam vidi. Ego id quod erat Opicans, aliquem ex melioris n*ae Ecclesiae Parochis concinnaturum, sacellum ingredior, ubi gravissimum, pientissimumque sane virum. & quod maxime uispiciebam, sacrarum literarum consultissimum, per sesqui- horam, summa cum voluptate praedicantem audivi. Doctrinae sundamentum. e versu tertio, capitis sexti, EVasta hi secundilm Matthaeum, desumebatur, ubi dicens Dominis κ ν Pharisaeis, & Sadducaeis, Η ocritae, faciem quidem ii adsis insenure, signa ino umporam tirorum ma pote s.

195쪽

Εν nan IL DPALocus I ILAL gx. Thema quidem Co R N. In verborum res, ama , introductionem habuit tanquam prodromum, neque longam, neque longe petitam, neque assectatam, quamque ex Concionis penetralibus excerpserat. Et ne εο ordium prolixius videretur . ejus vicem, illustri ac gravi se tentia, eaque ad thematis scopum, &docentis institutuni accommodati Isima , supplevit. Ciunia anal in perventum esset, qua iste mali involuta reseravit, non tam acroamatust, quam exoterica, usus est. paucissimis perhinxit quippe thema neque obscurum . neque dubium. Lapartuis rathematis, cujus primo generaliorem habuit. ejus occasi nem, cohaerentiam , scopum &subjectam materiam ordine propositit. Dein, quam doctissime, alia clariori dc speci liori, thema in pauca membra sibi invicem cohaerentia partitus est. Et quoniam thema planum & apertum erat, ideo murrietasionem tanquam supervacaneam praetermisit. Nihibominus luminosam placuit inexere paraphrasima, qua omnia postea observanda, & quae expectabant auditores , summa, rim proposuit. In quam accuratissime observati nes aggressus est, &quas eruere potuit, non accumulavit, . sed se egit. Inter alias, quae auditori sanarimen essariae

videbantur, hanc proposuit, quod nimirum ιν critae , se

homines 4ωχμγ, in corrupta natura care adhuc Miremex . neque

caelum anhelantes a res obvias, se tuas fert Natura, durisso quoam, non autem resspirimates, di quarum auctor in sim P ε: ISpiritiu. Non multa propositae observationis, utpote rei noti ssimae, declaratione, confirmatione tamen licet non sese, sed parce usus est; primo per testimoniae&exempla Sacrae Seripturae, quia vem esset, dein per exempla ex naturanti mine, quae rationes vulgo dicuntur .mresset necessario vera. ccommodationem observationis ad suos usus salutares, in qua magis quam in observatione tractanda immoratus est, fecit in then. Et nitrumquam prudenter fecerit ex observ X a tione,

196쪽

tione, usuum introductionem. A L ML Artis est celare ar tem. Co R. usum objurgato=ium imprimis tractavit uberrime. Postea , quae in observatione. & acoemmodatione ad usus proposuerat & tractaverat, in hypothes ad auditores . e rumque conscientias, prudenter & pathetice applicavit. Ii ter argumenta dissuasioni inservientia, in adhibenda applicationc . Cometae meminit. ALEX. Argumentum a noxio.

COR. Quem dixit TZeum Opt. Max. tanquam gravissinae ali cujus cladis praenuncium, ad obtorpescentes in vitiis& pe catis , mortales excitandos misisse. FRAN c. Nihil de ori gine, causa, motu . vel essectibus Cometarumὶ Co R. Pro tundissimus videtur Philosophus, nihil tamen ex Philosophia. Dixit insuper, eo magis nobis timendum esse, quod coeli partes Boreales versus. quibus subjacet Britannia, propere festinet. ALEx. Absit omen. FRANC. Intentiste animis auscultabat ei populus3 COR. Tum animis, tum auri bus, oculisque obtutu avido in eum defixis. FRAN. Nullane assectuum concitatio Cost. Non exigua. ImO, quantum conjectare positim, ipsissimus est. qui non multis retro annis, o- . annes nostras calamitates praedixit. I RAN. Magna videtur a.

pud populum auctoritate. Co R. Application i bus cunctis

pathetice pertractatis, tandem perorando, omnia concludi z.. iacia praecipuorum a cephatiosi. Et adhibita obteriatione, audi- rores omnes ad suarum animarum commiserationem com

movens, ostendendo vitae brevitatem, judicii novissimi diem Properantem, vitaeque futurae praemium, grave dictum huc reservatum profert, quo ita auditores commotos reliquit, ut valde ingemuerint. Tum pathetica ac brevi ad. D E UM, habitaprecatione. finem concionandi secit. FRANC. Sed ecquid novi nobis de Comete portast COR. Multo minor apparet, quam.antea. & etiam tardiusculus est factus. Nam non multum a Lucida Celi emandibula, occidentem , vel potius occasum aestivum versus. prosectus est ALIM Quantum m

197쪽

Liani IL Dra Locus ML isueridianae altitudinis habere videbatur COR Ob varias Inter. Icursantes nubeculas, id exacte.& examussina dignoscure non valui. Nihilominus, per unam quam habui observationem, quadraginta gradus, & triginta circiter minuta comperi A L. Quorsum adhuc tendere videtur COR. Caput Arietis versus. ALEx. Notentur haec in diario Francisce, uJovisaliquantisper

postseatam vespertinam quarto Xal Januarias, anni cII Ioc iv, meridianam videbatur habere Cometes altitudinem gradio nis. 3 o. FRAiNC. Factum.

II. ALEx. Tempus jam nos hortari videtur, ut rem iis apsain aggrediamur:i id est, ut justam Aeris molem, & quantitatem , secundum omnes suas dimensones. quae cum cy- lindroMercuriali. aequi pondium in Libra Artificiali, seu pari lancium constituit, definiamus. Quod ut fiat. sciendum est, naturam hujus dissiculiatis . longe ab ea disserre, quam insuperioris diei colloquio tractavimus, idque in duobus maxime. Primo, quod Aeris altitudinem heri solummodo

determinaverimus: hodie autem omnes ejus dimensiones . .

determinaturi sumus. Secundo. quod verba heri fecerimus, de Aeris &Hydrargyri aequipondio, in Libra Nasu. rali duntaxat: hodie vero de eorundem sequi pondio, in Libra sertificiali disputaturi simus. FR ANc. Sed non video, unde illius dissicultatis proponendae sundamentum hic habeas, quiana Fluidorum proprium sit, pendere solummodo,

in Librat Narurali, non autem in Libra Artificiali&conse quenter, nullam video rationem cur cylindrorum crassitus sit. computanda, vel definienda. ALEx. Non absque gravi causa& natione, hanc proposui dissicultatem: nam si aer si corpus grave, ad quod demonstrandum. omnia supra dictassaciunt

argumenta, tum certe totidem ejus partes, i unciam constituere debent; totidem ad libram eiciendam concurrere proindeque certa & desinita debet ejus moles esse quae cum undetriginta Hydrargyri digitis, aequipondium constituita

198쪽

F R A Ne. Probo rem assequor. Sest opira arduum, re eon primis dissicile id video, justam. nimirum illam aeris molem & quantitatem desinire, cum nemo hucusque potuine aliquam Aeris portionem sumere, eamque a caeteris parti bus sejimctam, in pari lancium ponderare; quemadmodum desinire positimus , quanta sit aquae moles Vel alterius cujusvis fluidi . quae, verbi gratia, tribus plumbi libris aequi-

Ponderat. Nam , quum in Acris gremio . undique eodemicircumvestiti, nos omnes Versemur; nemo certam aliquam

Aeris portionem, a caeteris partibus separatam, quas manu prehendere powst, eamque lanci impositam, more aquae, vel alterius cubussibet gravis, librare: nisi sorte in vacuo, vel in loco aliquo, ubi nihil est aeris, constitueretur. Idcirco, in ea sum sententia, ut, quantum video, prorsus impossi bilest, quamdiu nimirum in medio Aeris vertamur, Vel mae 4nedum justam ejus molem & quantitatem, quae cylindro Mercuriali in Libra Artificiali aequiponderat, definire: . A L E x. Nil mirum te illius esse sententiae, cujus tantum non omnes esse existimo, quippe, quibusjamprimum, tam profundum Naturae mysterium, a nemine hactenus.auditum e vulgaturus sum. CORN. Rem miram , di pene incredibialem narras; nam esto scilicet, ex tuae sententiae hypothesi.

bus, quod non spernenda sit Aer praeditus gravitate quomodo tamen fieri potest . ut ad granum, quantum sit hujus, illiusve portionis desinitum pondus, mihi determines. quis philosophorum peritissimorum, absit verbis invidia,

pro certo assirmet, quod moles aeris huic mensae incumbens.

totidem pendeat libris, totidemve si unciis gravis, verbi causa, sex vel duodecim. ALEx. Satis animi fidens sum. Corneli, nisi hujus doctrinae veritatis impersuasibilis esses, ut semper hactenus ue te in tam egregio Naturae; secreto pate faciendo, nihil absurdi, sed multa rationi acueritati consentea maxime visurum. Ideo, paucis dico stam aeris molem, l fecundum

199쪽

se sum mnan sum iume νυν, qua cum νη stritis a s --erri digitis Bara pii. aequiponium is Libra Artificiali constitus . Hasem ad amussm me quantitatis, cujus est tuncavitas, a superficie stagnantis id aetyri . atii ne arsum rem exlaas . F R A N C. Loquere clarius . nam prim1 fronte id non satis capio. A-LEX. Ponamus claritatis causa, Baroscopii tubum illius esse altitudinis, cujus est Aeris profunditas, quam lectione nona,

mologi pinxi, libri secundi . passuma 6867. esse statui..FRAN. Quid si major vel minor sit. ALE x. Parum vel nihil refert ;nam inde non evertetur, quam facturus sum, demonstratio. F R A N C. Bene habet .i AL F x. Ponamus item ex

dem rubum Hydrargyro impleri ; totumque, aperto inseriori orificio B . ad undevigesimum digitum , vidulicet punctum l. defluere.: tantadium supponitur distantia inter K& LM Iam dico jussim A mo leni, quae si lanci libranda imponeretur, aequipondium cum viginti novem Hydra gyri J igitis, steri lanci impositis, constituit, examussim

tantum esse.quantum tubi cavitatem ex LN, stagnantis Me curii superficie . ad Auris summum EFG in 'eat. FRANC. Quam luculentissime tuam capio mentem. Nam censes, ut opinor, Hydrargyrim L M K, huic lanci impositum, aequissimum constituere aequi pondium, cum tanta aeris mole, oppositae lanci imposia. quanta rubi cavitatem inter L M, sublato nimirum Hydrargyro extante, & tubi summum Dimpletii AL Exi Potius inter L N, 8cAeris summum E F G. F R A N c. Sed quid si tubus amplioris sit diametri, in uiusui parte, quam in alia. ALEx. Non multum refert. cum nostraederionstrationes non snt Mathematicae, sed Phy sicae. Utcunque, supponere possinius tubum quam exactissi me eis juciem esse invitatis, ab uno sui extremo, ad alterum. Vel,

quod verius supponi debet ; supponendus est tubus cavit tem habere Murae conicae, quam omnes cylindros Aerios habere

200쪽

habere neeesse est. FRAN c. Vis, ni fallor, tubum m pe sit minum, ampliori, cise cavitatis, quam Prope partem inferiorem. ALEX. Ita censeo. ut patet ex Schemate, quod habetur loco proxime citato. FRANC. Haec omnia probe intelligo: sed vereor ne maximam invenias dissicultatem . in hic conclusioneri re stabilienda. . c. a III. Ai vix. Priusquani h'c faciamus, sciendum est, quod ex supra dicia Aeris mole quam definivimus, aperti illima pateat via cognosceiadi, quantum Aeris requiratur. ad constituendum aequipondium, cum majori, I vel crassiori Hydragyri cylindro. l Nam licet ejus crassitudo, sit quinque, sex, septemve digitorum; imo, tametsi sit totidem numero pedum, invenietur tamen moles Aeris , quae ei aequi ponderabit videlicet tantum , quantum si na ime moratae altitudinis tubum impleat . Insuper, i si Baro copiicylindrus Mercurialis siniamtummodo quartae ves sextae unius digiti partis in crassitieue tum perfacile certam Aeris determinabis quantitatem, quae illi, si staterae libranda imponeretur. aequi ponderabit: . Videli t tanturis, quantum

sistulam 686 passuum in altitudine, quartςque , yel sextae digiti partis in amplitudine, impleat. Si denique cylindrus Mercurialis Baroscopii, sit illius ponderis, ob sui nia

mirum crassitiem , ut non minus centum libris in pari lancium pendeat, tum certo persuadearis. Acris molem, quae tubi illius cavitatem impleta ejus leni etiantici e ponderis &graxitatis. Cox sed valde scire aveo, possiti, juxta vestras Hypotheses , Aeris ponderositate, riuomodo vel rationabiliter Uirmari possit, tantumi Aeris, quantum fistulam implet, lanci librandum imponi posse. li Norunt 2m--nes, quid sit aquam , Vel quemlibezalium humorum, opelli lancis ponderare ; verum exu mortalibus unus non est - qui certam Aeris molem, a caeteris partibus distinctam, Miuparatam a sumere possit, eamque in pari lagacium ponde-