장음표시 사용
211쪽
Lizo a I. DIALocui III, .h 'sexaginta &septem passuum, quibus nihil amplius, minus; pHydrargyri respondere potesst; quum . hic sit illo, quatuo decies millies, ducenties, & septies levior, ut etiam patet
ex Sectione decima, ejusdem Dialogi , proxime citati. Si denique inquiratur, qu nam sit causa, cur tantum aquae, quantum, accuratum constituit aequilibrilina, cum H drarn ro KL, tubi cavitatem inter K & O, exacte implere debeat ὶ Res, Pondetur, quia, quum aqua sit Mercurio quatuordecies te. vior, oportet quatuordecies plus spatii possudeat: &con equenter , si octo Mercurii librae, quatuor tubi digitorum spatium occupent, tum certe octo aquae librae , - debent totam tubi cavitatem, quae est quinquaginta sex digitorum, videlicet inter K. & O, implere. Sic dico, quςnanheli ratio, cur tantum Aeris, quantum constatuit aequi pondium, cum cylindro Mercuriali Baroscopii. ejus sistulae caxitatem, inter I errae superficiem Sc Aeris summum extensam, implere debeat ὶ Respondetur, quia, quum Aer sit Hydrargyro quatuordecies millies. ducenties, & septies levior, oportet quatuordecies millies ducenti es & septies plus spatii occupet. Proindeque, si quinquaginta octo Hydrargyri unciae Itantum in pari lancium suppono Baros copii cylindrum Mercurialem pendereJ viginti novem tubi digitorum spatium
possideant, tum necesum est, ut quinquaginta octo Aeris unciae, integram tubi cavitatem impleant, quem ad Aer ssummum verticem extendi suppono.
IX. ALyx. Multa scitu digni ssima postunt ex deterini. natione propositae dissicultatis , tanquam porismata deduci . Veluti primo , quod Aer sit multis paras angis II dtii gyro levior, quum plures non valeat ejus sustinere digi ros , quam viginti novem, tametsi ad minimum videtur 686 , passuum in altitudine. CORN. Magna ex parte , salso videtur ii ii standamento, tua demonstratio in Aeris mole desinienda: nimirum hoc, quod Atmosphqrae altitudo ut
212쪽
passuum 5867, cujus rei veritatis tamen, col loquio primoni us libri, videris satis ambiguus & incertus. ALEX. Illo fundamento thaud quaquam nititur il Ilus quaestionis determinatio: parvo enim discrimi ne refert, quantum ad hoe . sive Aeris altitudo sit major sive minor ; quandoquidem solun modo dixi exactam Aeris molem. quς cy lindro Mercuriali
aequi ponderat inpari lancium, ejusdem esse quantitatis . cujus est tubi cavitas. a superficie stagnantis Mercurii, ad A ris suminum extensa ue ubi nulla sit mentio determinatae ejus profunditatis; verbi gratia, passuum c867. Si probe memineris , probe etiam noveris , niti demonstrationem de Auris mole, Aquς quantitati, quae tubi cavitatem inter K& O implet, quod censebunt plerique fundamentum fr-mum, & minime fallax. Sed ut revertar, inferri potest secundo, quod, licet Aer respectu Aquς, Hydragyrive si co pus omnium levissimum, absolute tamen, & in se spectatus,
non contemnenda sit gravitate praeditus ; quum vel tenuis cylindrus, quem trium solum in diametro ligitorum suppono. non minoris sit ponderis,quam cyl indrusMercurialis B ros copii, ejusdem diametri ue quem centum libris in Bilancerendere censeo, & multo amplius. Tertio. quod cylindrus Aerius, qui vel volae manus, nedum digitis incumbit, tantidem si ponderis, & gravitatis. Coa. Quid ρ An centum Aeris pondo. nostrum unusquisque super palmam explicata manu, gestet, supportetὶ AI EX. Imo. COR. Et quantum incumbit capiti & humerisξ A Lr X. Quadruplum. Co R. Quantum tergo cum pronus stinat ALEX. Sextuplum sane. COR.Sextuplum: Ha laa, he. ALEX. Novi jamdudum nullis argumentis tibi persuaderi posse. Cost. Neque mirum qui me elephantum putas. Sed dic ingenue, & ex animi sententia, num me existimes pronum, sexcenta Acris pondo gestaret Ar Ex. Sic opinor. COR. Quid si supinus: ALEX.Tantundein FRAN.Licet
a Cornelii pertinacia longe quidem absim, nihilominus ve-
213쪽
ritatis hujus porismatis incertus admodum sum. E contrario tamen. hoc consectarium necessario deduci video. Nam si Aeris moles, quae tubum implet tanti sit ponderis,quanti est cylindrus Mercurialis Baros copii, sieri non potest, quin illa aeque graviter atq; hic incumbat. ALE. Recte quidem philosopharis.FRA. Sed cur non pondus illud sentiamust COR. Hoc est illud argumentum contra aeris gravitatem, quod invictis sinum censeo. ALEx. Magni quidem ponderis prima fronte videtur; expensum tamen ad Rationis libellam, pluma levius
comperietur: nam inter premi aequalite seu unifo=miter. o non
omnino premi nihil est discriminis: quare quum Fluida omnes partes nostri corporis premant di urgeant aequaliter & uniformiter , nihil de eorum gravitate & pondere sentire debemus, ut postea Dialogo secun o. libri tertii. stet manifestum. FR A. Per nubeculam quasi video rationis tuae vim solum ; quod in
causa est,cur te non sussicienter ashquar. ALE.Neque mirum, quum non cui vis contingat homini agire Corinthum. Co R. Sed an existimas nos solummodo homunciones, aeris gravitate premi 3 ALEx. Quot huic mensae. aeris pondo, incumbere autumast COR N. Opinor , etiamsi aer ponderositatem haberet, neminem crasse, nedum exacte ejus gr vitatem determinare
poste. FRANC. Sed quot ex nostris hypothesibus Z ALEx. Quid si dicerem. aerem mensae innitentem, non minoris esse ponderis, quam Hydrargyri molem, quatuor pedum in longitudine. duorum in latitudine, &viginti novem digitorum in profunditate. FRAN. Π m. ALEX. Nihil miri. Cost. Non dubito, quin illius 1 underis dimidium . nedum totum, mense planum penitus deprimeret. At r. Id verissimum, nisi
aer infernus, tanta vi idem planum sursum urgerer, quanta aer supernus, urget deorsum. FRANC. At non video rationem, cur definitum illud pondus ei assignes. ALEx. Pondus desumitur a quantitate cy Ii ndri, & quantitas a plani dimensionibus. FRA. Quid si minoris foret mensa quantitatis 3
214쪽
A Lix. Minoris etiam seret ponderis cylindrus aerius, qui ei incumbit. F R A N C. Ponamus jam menta planum, esse quadratum duorum Iedum. A L E X. Tum Aeris pondus, quod ei insidet, lusciem foret gravitatis, cujus est Hydraria gyri moles duobus pedibus longa, lata duobus, & viginti novem digitis profunda. FRANC. Onus certe grave COR Sed quot Aeris pondo, superiori parti sched ae chartae plene
extensae, incumbunt AL LX. Tot, quot pendet seu gravis est, Hydrargyri moles, pedem ringa, pedem lata, vigintique novem pollices profunda. COR. Hinc te Verbo redarguam ue nanu non potest septem, vel octo libras cujusvis rei gravis sustinere, nedum ducentas vel trecentas Hydrargyri libras, quarum gravitati incumbentem ais Aerem qui valere. ALEx. Meministine, quod saepissime dictum testὶ COR. Quidnam 3 ALEX. Quod nempe Aer, illiussit naturae, ob partium fluiditatem, ut quaquaversum, & ex omni parte aequaliter premat & urgeat ; pro ndeque ejus gravitas sentiri nequit. Sed ut ad propositum redeam, saltem probabiliter inferri potest quarto , quod desinitam. S determinatam habeat Elementum Acris prosunditatem ;quodque omnes partes, ejus superficiei convexae, aequaliter a Terrae superficie . vel potius Centro distent & absint. Nam si uno loco, majoris sit altitudinis & prosunditatis, quam alio, tum inde subiret mutationem Hydrargyri altitudo: atqui certi constat experientia, ejusdem hic cylin dri Mercurialis altitudinem esse , cujus est . Verbi cauia , Londini , vel in quovis alio hujus insulae loco. Novi 'Pecque tum se illi viginti tantum septem pollices assignare Sed hoc evenire opinor, ob mensurae discrimen, quae non est eadem apud omnes gentes Jc nationes. Cost. Diversa, vel teipso judice, hic est Hydrargyri altitudo, ab ea, quam in Anna Harepperisti. ALEx. Id non evenit, ob inςqualem Aeris convexae superficiei distantiam , a Terrae centro ue sed ob
215쪽
Terret superflatet scabritiem& in qualitatem, quae in illo,
quam in hoc loco. est eminentior. F R A N c. Autumant nonnulli Aerem indefinite esse extensum. ALEX. Thracium
X. ALEx. Res hic hortari videtur, ut paucis ostendam, quid inter Libram Naturalem , & A tisicialem intersit discriminis, de quibus nonnulla in hodierni diei colloquio, & antea saepissime diximus. In hoc itaque disserre primo videntur; quod in Naturali Fluida solummodo: in Artificiali tum Fluida . tum solida ponderentur. Secundo, quod licet duo Fluida, antequam Katurali ponderanda imponantur, sint gra-' vitate Sc pondere inaequalia, postquam tamen semel imposita sunt, ad aequi pondium statim se reducant. Id luculenteo
patet ex tentamento, quod secimus Sectione tertia, malosti
primi, libri primi. Nam licet Orificio A, octo aquς uncias, &orificio C, quatuor tantum infundas, nihilominus eae semel impostς, in aequi Iibrium consestim sese reducunt. Atqui res non ita se habet respectu ArtiRcialis; nam testatur expe-Hentia , nisi corpona libranda. ejusdem ad amussim sint gravitatis priusquam librentur, illa nunquam postea ad aequale pondus perurentura, tametsi in infinitum ponderarentur.
Tertio, quod nullo modo destrui possit Naturalis aequi pondium, addendo vel subtrahendo aliquid ponderis huic vel
illi lanei. Id etiam est manifestum ex paulo ante citato experimento. Nam quantumcunque aquς, lanci Ab subducas, eidemve addas; vel quantumcunque alteri lanci CF addas vel subducas, nullatenus tamen aequalem inter illas destruis altitudinem. Secus vero accidit Artificiali, cujus
huic lanci, si vel unum solum granum adjicias, quod opposite non adjeceris; illico aequilibritatem destruis. Denique quod Fluida in Libra Naturali pendeant secundum altitudinem so-ltim: in Arisbiali autem juxta omnes dimensiones. Hoc ultimum discrimen est specificum& maxime proprium. FRANC.
216쪽
Sed scire percupio, an in aliquibus conveniant 3 AL Emimo. Idcirco scias primo velim, quod non miniis in Naturali , quam in Ortificiali accuratissimum constituatur aequilibrium; hoc enim utrique est admodum solenne. Item, quod Naturu's perinde atque Ortificialis, duas habeat lances . Id ex supra memorato Siphone est manifestum ; cujus
amplior fistula A B F est una . & angustior C D F est altera FRANC. Sed cur non similiter, duas habet lances Ba- roscopium . quod omnium Librarum Naturalium. est ex te praestantissimum Z ALEx. Non immerito, Francisce . illius meministi, quum unam duntaxat lancem habere videatur. Hlade causa, sciendum est, quod, cum Aer& Hydrargyrus, sibi mutuo aequi ponderant, alia praeter tubum vitreum, lanx non sit opus , quum renitentis aeris, qui Mercurium suspendit, una pars aliam sustentet, Terra omnes ejus partes sit- stentante. Idem dicendum videtur, de illa libra, qua ponderando Aquam & Hydrargyrum, usus est Dromo Sectioηι deciama tertia, Dialogi quinti. libi , primi. In hoc insuper consentire videntur, quod corpora pendentia, non minus in Naturali, quam in Artificiali, priusquam in puncto quiescant aequipon dii, nonnullas susque deque faciant vibrationes & reciprocationes. Hoc, delabente Hydrargyro Baroicopii , est cuivis notissimum. Novissime, sicut in rtificiali sunt pondus , potentia. & centrum . ita haec tria distingui postulat in Naturali. Verbi gratia, in Baro copio , cylindrus Mercurialis dici potest pondus , & Aer poterutia, quae ei renititur. Vel si placet contrario modo, R er dici pote pondus.& Argentum vivum potentia. FRANC. Sed quid statuis
centrum ' A L E X. Angulum communem F, centrum existimo, ut patet in Siphone, quem supra memini. I st AN C. At in Baro scopio nihil video, quod centrum statui potest. ALFx. Videsne utriusque cylindri basin, quod reairmn absque absurdo censeri potest Z Vel potius commune punctum, vel superficiem,
217쪽
perficiem, juxta quam basis cylindri N Furialis, bassique
cylindri Aerii se mutuo contingunt. I l. ALEx. Multum temporis jam elapsum esse vidco ;reliquum itaque hujus diei, cujus parum, decima parte praeterita. superest, in me uti doctrina examinanda impendamus; quod ob temporis angustiam, paescissimis faciam. Quod ut fiat, sciendum est, me, quamplurimis supra adductis
experimentis, aeris gravitatem & pondus evincere conatum fuisse. Praeter illa, sunt &alia non pasvi momenti, quae
eodem spectare videntur, uti est vesicae Iurauo, quae si aere distendatur & iumefiat, aliquanto est seipsa gravior aere destituta. Idem dicendum videtur de Kolipyla . quae , calore ignis, extrusis statibus Aeriis, paulo levior reperitur, quam antea. Sed inter omnia hoc genus experimenta, maxime caeteri,praecessit Litratio Recipientis, cujus meis
minit me larius Pag. a s, multisque aliis sui libelli locis uequi quidem praecipua videtur pars praestantissimae illius machinae, recens a patricio, &Reip. Magdeburgensis Consule, Ottoxe seric e , viro praenobili excogitatae. Post illius Na.chinae descriptionem, quam ibidem habet ue post item nonnulla, quae ex eadem proponit phaenomena. qu juxta suas hypotheses satis ingeniose salvat; tandem Pag. I 68. adratapientis Librationem pervenit, qui sinquitJ postquam exantiatus est, si ad libellam examinetur, depreheηritur esse levior quam anto
quam exanitatus fuerat. Vidit P. Cor us Recipientem, qui 3 2 cinciter mensuri HerbipoleUes capiebat, post evu semodi evacuationem, cum ad bilancem appenderetur, uηciam unam, se l. unciae minus pon .derare, quam ante vacuationem poηderaret, In hujus phaenomenicatis 1 reddenda, sequenti Pag. ait, Latio, cur minus ponderet Recipiens evacuatus, petenda en ab labitudine circumstantis Aeris mutata , quo enim is ipse compactior, seu densior redditus est, eo mimurravitat pondus idem, quam ante dum esset Aer rarior, seu minas compactu velati ηaris onusta minus alte mergiιar in aqua marina, αδ a quam
218쪽
tiam in uoi aliJ ergo circa Recipieηtem aere evacuatum, aer ambiens densior compactio que existit secundum ante demonstrat,
id m Recipientis penum lanci impositum , aerem densiorem circumasaniem minus deprimit, quam ante exanitationem ueprimeret ratio. rem: At inte im lanx altei a au bilancem opposita,in aere Te satur nonae ιὸ eompacto, atque id est qui proxime Recipientem tarium ut, quare et ali ius aequali pondere dep/imitur. Haec ille. FRANC. Ingenuo sateor me hic illius eruditi viri mentem asiequi neutiquam posse: nam divinare non possum , unde Aeris circumstantis habitudo mutari debeat: id est, unde Aer. qui Recipientem circumstat, densior&compactior evadat. ALEx. Tametsi illius rei causam non hic diserte ostendati opinor tamen ex supra dictis lianc ejus esse mentem, qiii existimat aerem, qui ex Recipiente ex antlatur, mutationem illam in vicino & ci cumstante aere essicere; npin is semel egrestus, quum locum habeat necesium sit. proximum,vicinumque Recipienti aerem urget & comprimit; ob spatii nimirum angustiam ct exiguit tem: inde jam ambientis Aeris mutata habitudo. FRANc Probe jam calleo. At est & aliud, quod neque satis capio. A-LEx. Quidnam 3 FRANC. Dicit, at intelim lanx ahexa adbilancem opposita, in aere versatur non aequὶ compacto, atque is est qui proxime Recipientem circumsat. RI Ex. Satis nosti Libram duas habere lances; quarum uni Recipiens aere eva-watus ponderandus imponitur; & alteri corpus quoddam grave . puta lapis ,el plumbum FRANC. Haec omnia sa iis intelligo. Sed nondum vidi rationem, cur lanx, quae
pondus continet, non verseriar in acre aeque compacto, atque is est in quo lanx Recipientem continens, Versatur. ALFx. Hoc ex enit. eo quod compactus condensusque aer Recipientem duntaxat ambiat, & circumstet, non autem alteram
lancem, in qua inest pondus..FRANC. Bene habet. lam sersententiam. ALL. Duo sunt praesertim in ejus responsione de quorum veritate non satis mihi liquet. Prius, quomodo aeris tam illum,
219쪽
tantillum, quod ex Recipiente evacuatur, vicinum & proximum aerem compactiorem ac densiorem reddat; quum asiatim abundeque suppetat spatii quaquaversum, quo tendat, seseque ibidem liberet, partesque suas explicet. Imo, postoquod exantiatus aer sit vigecuplo major, quam desecto est, nihilominus mihi persuasissimum est, habitudinem ambientis
aeris, ne vel in minimo propterea mutatum iri. saltem si fieret, puto tamen illam compressionem aeris Recipienti vicinam, vix per punctum temporis duraturam. Posterius, quod Παροιδο τερον est, innuere videtur compactum condensumque illum Aerem, qui Recipientem circumstat, eum, quocunque movetur & portatur comitari. Et hoc, necessario dicen-
cum est; nam nis id fiat, Recipiens in alio loco gravior est
futurus, ubi nempe aer est rarior, minusque compactus: vel, quod suo adventu, aerem, quem pertransit, densorem eis-ciat; qui ante ejus adventum densus non erat. Sed hac secuniada parte nihil absurdius. Prima perfacile improbatur experientia, nam gratis posito, quod post acris e Recipiente ex-
antlationem, circumstans ambiensque aer, ejus egressu, partium quandam compressionem pateretur, qui tamen, dicat mihi aliquis, perseverabit, rapido vento, novoque aere per senestras irruentes Annon primo flatu totus dissiparetur FRAN c. Εssicacissimum sane argumentum , quod probe assequor. Co R. Regeret sorte Deusingim, compacto .illo aere. qui Recipientem ambiebat, quique eum leviorem faciebat, semel propulsato, ejusdem reliquum fore ponderis, cujus ante exaptlationem fuerat. ALEx. Crede mihi Corneli, Recipientem aere semel evacuatum, atque ita leviorem factum, tametsi multa milliaria, adverso vento, portaretur, semper leviorem perseveraturum: & proinde, etiamsi lanci ponderandus appenderetur post tam longinquum iter, quo, procul omni dubio, nihil compacti condensve aeris eum comi
tatuni est, comperietur tamen unciam unam, &i'. unciae
220쪽
it3 DIALoco Ru Μ PHILoso PHICO Ru Mminus pendere, quam ante evacuationem. FRAN c. An experientiam id comprobaturam existimas , A L E x A N n. Prorsus.
XII. A L E x. Alterius phaenomeni ejusdem machinae mentionem facit Pag i7s, quod quidem praestantii simum censeo Naturae essectum, multumque admirandum. di inquit J Recipiens vitrem non fuerit globosus, sed quadrata figurae, nonfusetinebit evacuationis violeatiam is impetum . sed si urgetur, infusa cum ingenti se formi bili crepitu se fragore assiliet. F RAN. Insigne quidem Naturae phaenomenon. Co R. Sed qui nobis de veritate illius rei constabit, nisi nosmetipsi prius experi mur; nam quantum video, nihil horum expertus est Teus vim ipse. ALEx. Cuncta haec refert ex scriptis eruditi illius viri Vasparis Schotti, Matheseos in Herbipolitana Franconiae Academia Professoris, qui ipsius machinamenti artificium totum vidit, illiusque phaenomena omnia examinavit, scriptisque mandavit. FRANC. Sed quid χι uim ad hoc Phaenomenon salvandum adducit 3 ALEx. Existimat, bi serma Recipentis non est globosa, sed quadrata, non. omnes vitri parces aequabiliter premi, aeris condensati ela . terio; veluti nec omnes partes , AEthere ingresso, ex aequo sustuletri. Videtis hic ejus responsionem duobus niti sundamentis admodum incertis. Prius . quod, ex Recipiente exantlato aere, ingrediatur AEther. Fundamentum hoc incertum esse assero, quia Etheris existentiam, non probat. sed tantum supponit. Sed posito quod sit, quodque
tiam per latera Recipentis ingrediatur, vacuitatis evitandaeca a. qui tamen evincitur, quod non ex aequo omnes Vitri partes intus sussulciati vel potius, quomodo ostenditur, quod ut lo modo suffulciat; quum ejus ossicium. & in nus non sit Recipientis latera suffulcire. sed Vacuum tum praevenire 3 Posterius est, quod Aer proxime Recipi e tem circumstans , densior &compactior sit reliquo aere longius.