Dialogorum philosopicorum libri sex de aeris verâ ac reali gravitate, &c

221쪽

gilis distante: nimirum fui paulo ante dicebam J propter

non exiguam exantiati aeris copiam, qui egressus robloci angustiam, vicinum aerem urget & premit. Hinc est, ut, quum non aequabiliter omnes Recipientis partes, condensatus hic aer introrsum premat, latera cum crepitu & fragore in frusta dissiliant. Hoc sundamentum multo incertius & sallacius priori existimo; quippe, quod non Rationi modo, sed

certissimae etiam adversatur Experientiae. Nam ponamus Recipientem in aperto Ac libero aere sub dio exhauriri, ubi perflat ventus, quis sapiens antumet acrem, qui Recipientem circumsistit, vel permanere eundem, nedum condensari. Singulisne momentis abigeretur hic, aliusque succederet COR N. Verisimile quidem est hoc argumentum, quod egomet etiam non parvi Acio. Nihilominus, potius existimarem hoc Phaenomenon alio modo , tum melius, tum clarius salvari posse, videlicet, quia viaementius Recipientis latera ab exhauriente iκtrorsum attrahuntur. quam ut quadrata resistere possint: quum enim inclusus ille aer firmissime Recipieηtis lateribus adhaereat, nihil saηὶ aliud erit inclusum aerem violenter sie extrahere, quum Recipientis latera iηtro sum βα-νι se conjungere. ALEx. Egregium sane commentum , quod non minore laude dignum censeo. quam Funiculum, quem ex arena nexum jampridem ostendi. Sed mihi quaeso dicas, an ex animi sententii loquaris 3 COR N. Ita mihi res videtur. FRANC. Paucis te, Alexander, compellare velim. Accede propius, ut insitsurrem inaurem. A-L Ex. Quid novi 3 FRAN c. Hodie a prandio incidi in libellum quendam, qui inscribitur Tramim de Corporum ins parabilitate , auctore Francisio Una. Is est, unde Cornelius Funiculum habet, quo omnia Baroscopii phaenomena salvare studet, unde etiam hanc responsionem hausit. ALE. Niorum narras In ea enim semper siti opinione, ut Cornelium

suopte Marte, cuncta haec commentum suisse putaverim.Sed A a. 3 cum,

222쪽

eum, ad expendendam responsionem, quam attulit, accedamus. Ais, Corneli, inclusum aerem Recipientis lateribus firmissime adhaerere & proinde violenter extrahi, est ipsa latera introrsum flecti, & conjungi. CORN. Ita o. AI. Ex. Sed unde probabiliter mihi ostendis causam firmissimae illius adhaesionis C o R N. Ex corporum inseparabilitat& hoc. ex ne detur vacuum . ALEX. Bene habet. Sed quinam mihi modum luculente & clare demonstres, quo tam possit arcte & firmiter, imo, multo arctius & firmius aer, quam gluten, vitri lateribus adhaerere ue ut priusquam ab iisdem separetur, Recipientis latera secum introrsum trahat

COR. Quoniam ita a Natura comparatum est. ALEx. Naturam ergo potissimam illius unionis causam autumas 3 Cost. Ita censeo. Λ L E x. Ostende modum uniendi. CORN. Ne

quit facile explicari. A LEx. Id veri minum puto. FRANC Sed velim, ut hac re jam supersedeas, & ad propriam serendam de supra dicto phaenomeno sententiam temet accingas. Λ Lix. Iuxta nostras hypotheses, ratione, certaque experientia comprobatas, Recipientis latera sub quadrari si gur 1 existentia diffringi existimo, non ob condensati aeris Elaterium ,κxantiati aeris egressu, ut censet Densi ius, factum; quod indubie chimaericum est, sed ob iplam connaturalem ejus gravitatem & pondus, quibus semper & perpetuo subest. Id est . eademinet aeris gravitate & pondere, Recipientis latera diffringi puto , quo nostra, &alia quaevis . quae ambit corpora, premit & urget. CORN. Sed cur potius introrsum ruunt Recipientis latera , dum ab exhauriente i nclusus exantiatur aer, quam ante evacuationem ALEx. Priusquam incipias exantiare. Recipientis latera, ex aequo urgeri, & comprimi censeo ι secus autem secta ex- antlatione Nam antequam exhaurias , tam sortiter Uitri latera, interni aeris Elaterio extrorsum, quam eadem, e terni aeris Llaterio introrsum, urgentur & premuntur. Postquam

223쪽

quam autem nonnihil aeris exhausisti, interni aeris Elaterium, incipit languescere, & multo infirmius quam ante redditur: & pro iide nequit tam fortiter Recipientis latera extrorsum, quam Aer externus, qui nullam subivit mutatio nem , introrsum eadem premere. FRANC. Sed cur non in frusta dissiliunt Rec pientis latera. cum sub figura rotunda existunt Nam in hoc casu, est, absque dubio, inaequalis aeris pressura, facta semel exantiatione ALEx. Non dubito, quin Recipiens sauram habens rotundam. interdum patiatur iacturam. Nili uominus ex istimo scaeuiram non tam facile ei evenire, quam dum subest figurae quadratae; idque propter formam arcuatam, ratione cujus fortius remit obnititur externi aeris Elater o Sed ut clarius vobis iam attuli, in hoc phaenomeno salvando, sententiam, innotes.cat, sciendum est, quod aeris pondus superiori Recipientis lateri innitens, dum quadratae subest figurae, sic onus non quidem exiguum &leve, sed ingens &grave, quod non

minoris est gravitatis, toto interno aere ex antlato, quam est

Hydrargyri moles quadrata. viginti novem digitorum in altitudine , decem in latitudine, decem in longitudine. F ΑNc Sed quamobrem , definitam illam quantitatem. Hydrargyro attribuisὶ ALEx. Propter Recipientis latera. quorum unumquodque decem suppono digitorum in longitudine , ac totidem in latitudine, ut supra Sectione nona suse ostendi. Sciendum secundo, quod non superiori Recipientis lateri tantam, gravissimum illud pndus incumbat, verum etiam tantundem ponderis, singulis caeterorum quinque innitatur. Hoc evenit, eo quod aer corpus suidum, quaqua- versum, & ex omni parte aequaliter urgeat & premat: proindeque non minus inserius Recipi cntis latus surium . quam superius deorsum premat. D R o. Iamdudum, here, parata

est coena, & nisi jamnunc accurras , cibuS totuS corrumpetra. ALEx. Importunus est hic furciser, qui nos hic vice,

224쪽

plura dicere non patietur. FRAN. Si quid aliud habes in Dis

si rii resutationem, id in proximum disseratur diem. ALξκ. Lubens id faciam. FRAN. Cometen hac nocte speculari, vix opus esse puto. COR. Quamobremὶ FRAN. Qui apropemodum evanuit. Co R. Nequaquam. ALE. Tibi igitur, Corneli, istuc quicquid est negotii commendamus. Ante omnia accurate no tes meridianam ejus altitudinem, ejusq; qqantitatem, S quo- usq; ulterius motu proprio sit progressus. COR.Faciam sedulo.

DIALOGUS Q)I ARTUS.

Novis ostenditur experimentis elementum Aquae insus loco gravitare. Personae colloquentes. Cornelius. Alexander. Franciscus. Dromo ramulus.

I. CORN. Elapsa nocte in viridarium egressus, hora sesquiquinta, Cometen ad Meridiem appropinquantem conspexi Et quoniam coelum sudum erat, & maxime serenum, gel que rigidissimo omnia constringerentur, extructo confestim Quadrante Astronomico, maximam ejus in horam sextam praestolatus sui altitudinem , quam paulo post, quadraginta duorum graduum esse comperi. Id temporis, cum duabus illis stellis occidentalioribus in capita Diana, Scalenum saciebat. ALEx. Non satis te assequor. CORN. Nostine in citi cerebro, quatuor esse stellas, quae cum in Meridiem ascendunt, ab Oriente in occidentem porriguntur, quarum ultima, quae est orientalior, paulo est inferior tertia, qua etiam secunda est inferior. Iam . inter secundam & primam, quae est occidentalior, situm habuit Cometes, elapsa nocte. ALEx. Sed qui faciebat cum iis Scalenum 3 COR N. Satis nosti, quod Scalenuni sit Triangulum, cujus tria latera sunt inter se in aequalia. ALE. Bene habet. COR. Concipias itaque Cometen, secunda aliquanto altiorem, eademque aliquanto occidenta-liorem. ALEM Id probe concipio. COR. Imagineris porro Scalenum

225쪽

Liasti IL DIALocus IV. 193 Sesenum hoc non esse Oxygonium, sed amblygonium, hoc est. angulum habere obtusum. ALF. Quemnam ex tribus intelligis COR. Supremum. ALL. Vis itaque Cometen in eo extitisse. Co R. Prorsus. ALLX. Sed dicas mihi, quod ex tribu, lateribus suerit brevissimitumὶ C o. M i nor erat inter Cometen & secundam stellam intercapedo: inter Cometen& primam, nempe Praecedentium, major: & inter primam Ssecundam in ima, ut patet ex figura. Accuratissime quidem observasti COR Quod ad colo rem & magnitudinem spectat, sustus & nonnihil ruber apparebat, quod luculenter demonstrat Cometes omnes ex ignea constari materi 1. Et mirum est, quantum a primaeVa magnitudine decreverit , nam vix stellam tertiae magnitudinis, elapsa nocte, adςquabat; quod etiam satis probabile est argumentu, quod ex materia aliqua sublunari conficiantur Comerς,& ignita sint meteora. ALE. Responderet tibi Seneca, qui Cometas inter aeterna illa Naturae opera censebat, eoS non de novo in caelis generari. sed de novo tantum apparere, neque delinere esse, sed apparere solummodo. Unde, cum paulatim decrescunt, id revera non faciunt,sed quia in sublimitates caelestes nimis evehuntur, &sic oculis nostris subducuntur, ideo minores videntur. Cost. Sed quid causς, cur sub finem motu, tardescant, & etiam initio: imo, & interdum stationarii sint ZAL. Quod planetarum instar, in magno quodam Epicylo sum sum ascendant, in quo ascensu tardeseere videntur: imox hunt

stationarii: deinde post longa tempora, postquam per imagi-B b naria

226쪽

naria illa spatia.quς etiam extra, undum nonnulli imaginan tur. in superiore Epicyli parte spatiati fiteritin iterum ad nos incipiunt descendere; iteriimq in nostros se demittunt aspectus. FRAN. quid milii Ephemeridi inscribendum elli ALrx.

Haec verba videlicer, Die saturni,paulὸ post horam sextam, pridie Kal Dηuarias. anni cla IIc I xlv. meridiaηam habuit metes altisudinem, quad aetinta duotum graduum , iη capi se Baiaxa. F RAN c. Factum. A L Ex. Ad propositum jam revertamur,& nova illa adseramus experimenta. quae aquae marinae pondus & gravitatem demonstrare videntur. II 'ALEx. Primum ex- permentum hoc sit. Suma tur tubuS Vitreus, qualem ad extruendum Barosi copium praescripsi, quem solito more, ad summam Oram Mercurio impleas. Sumatur porro ampulla vitrea, qua spiritus vini conserva di causa. utuntur, cujus D-rificium invertas, ill ape tum tubi orificium intro re-

ad landum usque. Hoc non satis i

EM. ALEX. Imagin mur hoc machinamentum , quod nunc erigitur , inverti ue ita ut ampullae sui dum G, sursum spectet, & altorum extremum H deorsum vergat. In hoc casu. Coi

peries tubum G B H, Mesecurio totum repseri. Dein

machinam.

227쪽

machinam lente inverte; & Mercurium ex suprema tubi patiate H, ad B usque subsidere videbis. . FRANC. Sed quid communiet tubi orificium G ALex. Hydrargyri nonnihil, quod

ex eodem orificio inverso tubo defluxit. FRAN. Non sum ciet.

AI x Tum amplius per ampulle orificium Ε insunde. donee ad LM ascendat. FRAN. Est itaque L M, superficies stagnantis Hydrargyrit ALEx. Imo. FRANC. Visite punctum B, undetriginta digitis, illa superficie altius este ALAX.

Recte concipis. Ad haec, reliquam ampulle caritatem, aqua limpida per orificium E infusa imple. Quibus factis, cera

vel simili tenaci materia, ampulic orificium E. qua immittitur tubus, arcte obsignetur, ne ullus pateat Acri, Aqu ve ingressus, vel egrestus. Eificiatur tamen acus cuspide, soraminutum in collo A, quod apertum relinqui volo. De nique , machinam hanc, hoc modo. instructam, ad funispum eadi, aqua ad summam oram IK repleti, demittas; ut praecedenti patet figura. FRANG Velim potius ut rem ipsam experiamur, ut cuncta nobis clariora evadant, magis . que perspicua. ALEX. Bene mones. Tu itaque Dromo hine quamprimum abi, machinamque , quam nuper descripsi, huc absque mora deserendam cura. D R O. Ubinam eam inveniam 3 ALEx. In medio supremi cubiculi, cujus senestrae ad Orientem spectant. Sit itidem tibi curae, ut cadus pariter vinarius huc evestigio portetur. D R o. Non deero. ALEX.Laudo Dromo diligentiam. Non quidem cessatores. D R o. Parum abfuit, here, quin tanto oneri succubuissem , nisi succurrisset mihi non nemo ; nam inter gestandum genua

inflecti coeperunt. Sed quid dolio faciendum est 3 ALEx. Impleatur aqua ad I K. D sto. Quid poste1ὶ ALex. Demit.

tatur caute machina ad ejus fundum. DR Demisi. ALEx. Accurate nunc aquae altitudinem metiaris. D R o. Est quam

exactis sine qui nquaginta sex digitorum. inter IK & landum. AI.E. Dimetiatis etiam Mercurii altitudinem inter L M & B. B b 1 DRO.

228쪽

DR. Sunt undetriginta. A L. Quot inter B & D. m. Quamoead amussim . A L. Ecce itaque primum hujus machinae phaenomenon. Subter aquam. Ηνdrargyri cylindrus, est quatuor digitis altioriquam in ηudo se aperto Aere. Nam ante demersum est tantum viginti novem digitorum, & non altior puncto B: ampulla autem semel demersa. ascendit Hydrargyrus ad pii cluni D, quod est puucto B. quatuor digitis altius. Super causa & ratione hujus phaenomeni , abunde se mones miscui mus Sectione undecima , mialogi quinti libri primi. Ut appareat secundum; arcte Dromo, foraminutum A obthurato; totamque machinam a cadi fundo sustolle, donec plene extra aquae summum IK emerserit. DRO. Feci. AL xx. Videtis nunc, quod est secundum phaenomenon,

olindri se curialu altitudinem , adhuc puηctum D adaequare. Ut appareat tertium, reclude Dromo . ideminet serami-

nulum A, quod subter aquam obsignasti. DRO. Mirum Quid hoc sibi vult 3 Nonnihil aquae, here, emuxit. ALEx.

Ecce nunc, quod est tertium phaenomenon, e te=curii e litarum ad Bobsedi eis. Ut inveniatur quartum , obsignato rursus foraminutum A, integramque machinam ad dolii landum demitte. DRO. Factum. ALFx. Videtisne jam, quὸd Hud argyras, ne veltransverso pilo, altius puncto S a urrexerit t. Praeter haec, est & aliud notatu diguum Idcirco, dum subter aquam, Dromo, moratur machina, foraminu- Ium A rursus aperito. DRO. Feci. ALLx. Videtis nunc, quod est quintum phaenomenon, cylindri Mercurialis altitudinem , seu poti is verticem, ex Bado ascendisse . Denique ut ultimum reperiatur, seramine sic aperto, lento gradu integrum machinamentum e dolii fundo sustolle. DRo Factum ALξκ. Intuemini jam quod est sextum phaenomenon, qu modo paulat: ὴ dat Hydrat Drus ex Dad s. semim exsuccessita rendente Machina. FRANC. Insigne quidem est hoc experimentum, cujus phaenomena demiror, &stupeo. ALEN

229쪽

III. ALEx. Quod ad secundi phaenomeni causam & r

tionen, spectat. id evenire censeo , ob partium inclusae aquae compressionem; quam, ampulla descendente. acquirunt. qqamque eidem denuo ad superficiem IK ascendente . adhuc conservant. Duo hic sunt explananda. Prius, quod aquae partes in ampulla vitrea interclusae, majorem patiantur compressionem, cum ad fundum dolii perventulit, quam, dum ampulla prope summum aquae, existeret. Posterius,

quod etiamnum eandem conservent compressionem, ampulla in apertum aerem sublata Prioris ratio videtur haec; quoniam partes aquae prope cadi landum, pondere & onere superiorum satis gravantur. N premuntur & quasi condensantur: ex quibus non exigua suboritur pressura: quare, cum ampullae aqua, ut pote a superficie proveniens, ubi non tanta est partium pressura. ad fundum semel pervenerit, statim minorem locum Sc spatium occupare cogitur, quam antear quod evenire solummodo puto. propter quarundam aquae partium irruptionem, foraminutum A obsidentium; quae quasi persentiscentes aquae partes, quae sunt in ampulla, non eandem pati compressionem, quam patiuntur ipsae, extemplo per soraminutum irrumpunt, & eousque eas compimunt, donec utrobique idem compressionis gradus eveniat. Id est, donee partes aquae,quae sunt intra ampullam & partes aquς,quς sunt extra ampullam ejusdem quasi interii evaserint. Posterioris ratio iacile hinc ostenditur; nam sublata extra aquam in apem

tum aerem ampuli partes aquae intuS contentae,eandem conservant compressionem, quam infundo acquisivere: proindeque, licet a fundo, superficiem versus, & in nudum aerem extollatur machina . nequit tamen Hydrargyrus ex Dad Bdefluere; quamdiu nimirum foraminutum A manet obthuratum. Tertium phaenomenon erat ; si recludatur soraminutum

A, dum ampulla est extra aquam , subsidit illico Hydra gyrus ex Dad B. Hujus reicaula in dubie haec est, quoniam

Bb a aperto

230쪽

aperto semel illo somnii malo, partes aquς,quae in ampulla pa'tiebantur compressionem , statim preti Hi , cui subcrant , sese solvunt, & liberant: unde accidit, ut quatuor Hy drargyri digiti D B, qui illius compressionis virtute sustinebantur . confestim subsidant. Emuit interea ex forami- 'nulo nonnihil aque, tum ob Nercurii defluxum DB, qui subsidens, Mercutium ex tubi orificio G detrudit, ratione cujus . intumescente stagnanti Mercurio L M, essicitur, ut nonnihil aquae ex foraminuto emuat: tum ob partium aque relaxationem, qu . aditu semel patefacto, evelligiose liberant , & compressione , cui suberant, emancipant. Quarti phaenomeni causa videtur haec: quoniam, dum m.

pulla ad fundum demergitur, oppilato Graminuto A, nullus Patet aquς obsidenti introitus,quo aquam in ampulla contentam comprimat, de ad eundem Haterii gradum quas reducat, cui ipsa subest. Ratio quinti non minus est evidens, quo niam, aperto foraminuto, dum super fundum cadi stat ampulla, illico subintrat aqua vicina, quς ampullς aquam comprimens , & sortius stagnantis Mercurii superficiem L M d primens, essicit ,ut altius ascendat Hydrargyri cylindrus, ex B nimirum ad D. Ultimi phaenomeni causa sic ex plicatur. Cum itaque paulatim & successive ad summum I K ascendit ampulla, & quo propius ad idem accedit, eo minor est partium aquς, quas pertransit. pressura: & proinde, partes aquς, que sunt in ampulla, paulatim, dc 1iaccessive seret xant, & compressione liberant ue N ex consequenti, quatuor Mercurii pollices DB, qui virtute ejusdem presturae suspendebantur, paulatim & successive subsidunt, & de

IIII. ALyx. Praeter ea qui; nominavi phaenomena, est &aliud non quidem parvi momenti, quod in medium proserre

non gravabor. Hac de caus Dromo, totum machinamentum

ex cadi lando sustolle, totamque aquam inter L M, & ori im