Dialogorum philosopicorum libri sex de aeris verâ ac reali gravitate, &c

231쪽

elum Γ, effunde; ita ut nihil in fundo am pulis remaneat praeter stagnantem Mercurium LM. DRO Liiudi. ALLx. Ad- haec, orificium Ε, unde essu it aqua, tenaci, lentave aliqua materia,cera puta,vel pice obsignetur. D sto. Id etiam factima. Quid ampliust ALFx Ampullam, ut ante, ad dolii iundum demorge. D sto. Sic est FRAN. Nihil novi nunc video. iuod non prius vidi. ALLx. Videsne cylindri ercuria ijs verticem ex B ad D assurrexisse FRANC. Fateor. Sec quid indet A. 1 Ex Insigne Naturς phaenomenon. FRANc Quodnam3 ALrx. Licet exigua admodum sit a lus portio. quq seraminutum Asubrepsit nihilominus Hydrargyri cylindrum quatuor digitis extulit. COR. Non satis illius pli nomeni naturam intelligo. ALεκ. Meministine nihil in Ampulla. praexer Hydrarg) rum

remansisse; adeoque reliquam Hub cavitatem, usque ad orisicium Ε. aere solummodo repletam fulset Cost. Id probe me, mini. ALEx. Heus Dromo, obthura soraminicium A, dum ampulla est subter aquam. DRO Obthuravi. ALFx. Ipsamjam ex cadi lando sustolle. Din. Sustuli. ALFx.Videtisne Nercu rium, puctum D adhuc altitudine adaequarς ; tametsi parum a tu ,ampullae insit,cujus virtute 8c pressi ara, tam alte suspendatur FR AN. Rem miram video ALE. Iden inet foraminutum .

reclude.DRO.Factum Quid hoc sibi vult Nonnihil acris here, erupit. ALEX. Defluxit denuo, ut Videtis, Hydrargyrus ad punctiim B. FRANc. Iam redde causas. ALLK. Videtis nonnihil aquς incumbere summo stagnantis Mercurii L M, ubi nihil ante ampullς demersum erat. FRAN c. Vix est superficie LM, uno digito altior est tam exigua. ALLX. Virtute jam, &pressura hujus tantille aque, assurrexit Mercurius ex B ad D. FRANc. Quinam hoc fieri possit ALEx. Demersa ampulla , partes aquς, quq soraminutum A obsident, statim eadem

irruunt, & tamdiu hoc faciunt, donec aer internus, iis ce. dere non amplius potest; quo instance .. acre premente,

qua subrepsit aquam , & aqua premente Mercurium L M ,

232쪽

assurgit cylindrus Mercurialis in Bad D. FRANC. Ance ses adrem, qui ampullae cavitatem replet, inter L M puta &Orificium Ε, magis comprimi, ampulla ad cadi landum demissa, quam ante demersum t A L E x. Indubie. Nam subintrante aqua per foraminutum A, cogitur internus aer minorem locum occupare ii & consequenter magis comprimit &quod inde sequitur,sortius & gravius stagnantem Mercurium deprimere. In hujus rei indubitatae veritatem, aperto semel soraminuto, erumpiet nonnihil aeris, quod expertus est ipse Dromo. Hinc ostenditur causa, cur denuo ad punctiun a, soraminuto recluso, subsidat Argentum: nam aditu semel Patefacto , compressus condensusquc aer, confestim sese liberat, & relaxat, & proinde, quum minus quam ante, Nercurium LN premat, a D ad B defluit cylindrus. FRANC. Sed quid causae, cur non tota ampullae cavitas. aqua repleatur . ea ad cadi landum semel demersa. Uel saltem, quid causae, cur non plus obsidentis aquae per seraminutum A irrepat, quam defacto videmusὶ ALEx. Tota cavitas impleri nequit ; idque, propter interni acris resistentiam. Neque

potest plus, quam tantillum illud subintrare, quod superfi-

. ciei LM incumbere vides ; idque, propter accuratum aequi Pondium, inter aerem puta internum, partesque aquae sera- minutum obsidentes ; vel potius propter aequalem utrinque pressuram; qua internus compressusque acr, pari vi&resistenti I, Qquae conanti subintrare obnititur, qua haec, illi exire conanti resistit.

U. FRANC. Sed non levis hic occurrit mihi dissicultas ex dictis Sedito ne tertia , quomodo nimirum fieri possit, ut ampulla ad cadi landum demersa, quam dicis aquae adaequale plenam esse ante demersum, plus, postquam demergitur, per foraminutum A intro recipiat; quod inserre videtur, vel dori corporum penetrationem, vel ad minimum, aquam non minus quam acrem posse comprimi , & denuo relaxari, adeoque

233쪽

iiis

eoque quoddam Elaterii genus in se habere. ALrv. Licet 'ampulla ante demersum, sit aquae plenissima, dum nempe in nudo est aerei semel tamen ad cadi landum demisia, ibidemque constituta , Plus aquae per soraminutum necessario intro recipiti, quod exenit, propter vim & compressionem partium aquae pro pe sui dum , quae pondus & gravitatem superiorum sustinentes, unde quoddam Elaterii senus oritur , per foramen A irrumpunt ; quod tamdiu faciunt. donec partes aquae inclusae, partesque foraminutum A obsidentes , ejusdem vis S potentiae evaserint. Neque hinc sequitur dari penetrationem corporum; quum non dubitem, quin multae diffeminentur per aquam cavernecavit tesque , aere imprimiS repletae, ratione quarum , eius partes facile condensantur , tamque facile , remoto condensante , denuo dilatantur , & ad pristin statum, per modum Elaterii relaxantur. Dico quasi, quoniam in ea adhuc non sum sententia, ut existimem partes aquae, quemadmodum partes aeris , aliquo sensibili Elaterio preditas esse. Nihilominus censeo, si ex imo maris, quinquaginta, vel sexaginta passibus prosundi, esierretur ampulla aqua plena, quandam partium expansionem, & relaxationem contingere , recluso ampullae orificio in nudo acre . Nam suppono ejus orificium , ubi semel est ampulla prope landum aquae plenissima , arcte obsgnari . donec ad maris summinii pervenerit. Et hanc expansionem evenire existimo, ob magnam partium aquae, in imo pressisuram ι quarum multo plures ibi ampullam subintrant , quam prope summum . ubi non tanta est partium pressit ra. Perfacile demonstraretur. s operae pretium esset. partibus aquae inserioribus , posto, quod ejus altitudo trecentos passiis adaequaret, plus ponderis & gravitatis incumbere, quam si viginti Hydrargyri rasus iis inniteren

tur.

234쪽

V l. C o R N. occurrit etiam mihi dissicultas, non parrimomenti, adversus ea , quae hucusque abs te allata sunt, in salvandis tui experimenti phaenomenis: nam dubitari meristo potest, quonam possit sustentari in nuxu Mercurius ad altitudinem viginti novem digitorum, latente subter aquam ampulla. Nam dici non potest . quod aere suspendatur,

quum tota ampullae cavitas aqua repleatur, ut patet ex Sectione secunda hujus Dialogi. Neque dici potest, quod ampullaraqua hoc iaciat, quum inter LM & orificium Ε, non sint plures, quam octo vel novem digiti: sed ad viginti novem

Nercurii digitos sustentandos, ut dicebas Seditione duoriciama. Dialogi quisti, Libriprimi, necessario triginta quatuor aquae pedes altitudine requiruntur. ALEx. Nihil hie est

dissicultatis, s rem probe concipias ideo dico tam vere viginti novem illos Mercurii digitos, inter L M & B, ii suxu & gravitate Atmosphaerae Iuspendi, ampulla etiam deis

mersa, quam quatuor illos inter B &D, aquae influxu. R tio est clarissima, quoniam externus aer, qui aquae summo I K. incumbit, integram cadi aquam graviter premit: u de partes aquae prope fundum, non modo gravitatem paserium superiorum . verum etiam totius cylindri adrii, ex Atmosphaera usque descendentis, gravitatem & onus sustinentes, ac ea de causa per foraminutum A irruentes, eia siciunt , ut ampullae aqua gravius & fortius stagnanti Men. curio incumbat: imo, non minore pondere & gravitate, quam si directe & immediate, cylindro aerio subjaceret cylindrus Mercurialis. F R A N c. Sed dicas mihi velim . nam vicissim te urgeo, utrum gravior sit aqua, quae totam cadicavitatem implet; an vero aerius cybndrus, qui ejus summo IK innititur 3 ALEX. Quid inde FRANC. Multum resert ;nam si sit gravior, tum plures Mercurii pollices debent ejus gravitate sustentari, quam Atmosphaerae gravitate: sin autem dicas cadi aquam esse cylindro aerio leviorem, tum te redarguent

235쪽

Liast I II. Di ALocus IIII. rordarguent omnes; nam nemo est, qui non cer da noverit exin Perientia vel exiguam aquae portionem , nedum tantum, quantum doIium implet, gravem esse, cuin interea nemo unquam aeris gravitatem senserit. A L E X. Si memineris

ea, de quibus in superioris diei Colloquio locuti suimus,

facile cognosces Atmosplazerae pondus, quod a quae summo IK innititur, multo & longe gravius esse tota cadi aqua. Nam ex doctrina, quam ibidem docuimus, certo scimus aeriam

columnam, quae cadi summam oram crassitie adaequat, non

minoris esse ponderis & gravitatis, quam est Hydrargyri cylindrus, ejusdem crassitudinis, vigintique novem digito Tum in altitudine ue pondus quidem quod aquae pondus sexies N amplius superat. Hac de causa, si pondus totius aquae, quae dolium implet, quingentis pendeat libris, quot pendere illam existimo, tum Atmosphaerae pondus, quod ejus summo IK incumbit, erit plus minus 3 O librarum. FRAN c. Adhuc insto. . Quid si cadi orificium I K, rotundo operculo arcte cludatur, pauxillo tantum aeris inter aquae superficiem, &operculum intus relicto. ALE. Quid indet FRAN. An hic qui exiguae admodum est molis, tanto pondere aquae summum Premet, quanto integer aerius cylindrus. recluso cadi orificio , sublatoque operculo ALEx. Hand dubie . Neque hoc mirum videri debet, quum ob aeris Llaterium id eveniat, quod in uno pede, tantae vis & potentiae est, quantae in centum, vel mille.

VII. ALEX. Ex dictis colligi potest, si instanti, quo triginta & tres digiti Mercurii suspenduntur, Atmosphaerae

pondus,quod aquae summum premit, in nihilum caelitus redigeretur, confestim ex iis undetriginta subsderent; id est totus cylindrus Nercurialis,quatuor digitis altior non esset; st perficie LM. Ratio est evidens ex communi effato, Sublata causa tollitur efecti: atqui Atmosphaerae pondus est adaequata causa istius phaenomeni. Extarent & remanerent quatuor,

C c 2 propter

236쪽

propter aquae pondus, quae adhuc integra supponitur. Ex dictis etiam colligi potest, qoud, licet extruatur Baroscopium sub aedificii tecto per quod nequit Atmosphaers pondus in si perficiena stagnantis Mercurii directe descendere , nihilominus virtute & influxu ejusdem ponderis sustentetur Hydra

gyrus. Nam, ut nunc videmus, licet aquae pondus nequeat in

Hydrargyrum stagnantem LM directe per ampullae collum &orificium. quod arcte occluditur, descendere. ins xu tamen ejusdem ponderis suspenditur Mercurius inter B & D,

uod procul omni dubio per soraminutum A influiti Lo-em modo per senestras, & aedificii januas subintrare existimo Atmosphaerae gravitatem & influxum, quo suspenditur

Baros copii cylindrus. Hactenus primum experimentum, ad demonstrandum elementum aquς in suo loco gravitare. COR. Parum videtur roboris in hoc argumento;quum supra dictaa- qua non existat in suo loco. ALEx. Eslicaciter tamen demon- urat, aquam extra suum locum positam, gravitare. CQR. F

teor. Sed non in suo Ioco. ALEx Invictissime etiam demonstrat, quo partes a uae sunt profundiores, eo esse compressiones,& majori ponderi iubene; quod indubie etiam est verum, dum iu suo loco eximini, ut luculentissime evincet secundum experimentum, quod allaturus sum quodque etiam ex supra aliatis experimentis est manifestum, ut patet ex Dialogo quinia librip rimi. Vt I. ALEX. Secundum experimentum, R sequentia adducenda, eo praesertim spectant, ut aquae marinae pondus &gravitatem, quam in suo loco exercet, demonstrent. Satis mihi compertum est, nihil magis aquorundam philosophantium opinione alienum esse, quam aquam marinam in tuo loco gravitatem exercere. Et quamvis in Aristotelis sententiam in omnibus sere, nisi cum in fidei articulos impingit, jurati sint, quem deserere summae arrogantiae & vanitatis indiuium autumant ue nihilominus hac in parte, ejus senten-

237쪽

tentiam, quam disertis habet verbis cap. primo, itari quar id Caelo, quam absurdissimam censent. Superliac re Philosephum quam veri illime locutum sui se . hoc& sequentibus

emcaciter evincam experimentis. Nihilominus sciendum est Aristoteli hujuscemodi rationes, quibus jamjam usurus sum, minime innotuisse. Secundum itaque experimentum , hoc erit. Demittatur maris imum versus, ope su-niculi & pondere appenso . cadus omni corpore praete quam aere evacuatus , seu dolium , quo vini conservandi cauSa, utuntur oenopolae. Tum, eo facto, cadi latera inter

descendendunt . prius quidem, quam septem vel octo, passus pertransverint f quinque pedes passum faciuntJ disrumpi invenies. Item; si lagenam stanneam. vel ampullam lapideam, vel id genus aliud vasculum eodem demittas ; non prius ultra viginti, vel triginta passus demergentur, quam illorum latera comprimantur, & disrumpantur. Uno verbo, nullum est id genus vas quantumcunque lateribus robustum, quod inter descendendum, modo aquae altitudo passiis centum, . vel amplJus excedat, stactiaram non patietur. FRANc. Nira, Mantum non incredibilia narras. ALFx. Nihil tameniis certius, & indubitatius; quippe quae, certissima comprobat ex erientia: Haec jam & hujusmodi Natum phaenomena; vel caeco. nedum videnti aquae marinae pondus & gravitatem in suo loco clarissime demonstrant. Co R. Ego potius existimarem cuncta istaec phaenomena solo aquae marinae frigore contingere. quod, ut videtur neque rationi, neque experien tiae aduersatur. Fateor quidem opus satis dissici Ioesse, tuo dum,quo aquς frigus haec & hujuscemodi patrat miracula ex-ri mare: opinor tamen, luantum conjectare possum rem pcste se explicari. Cuns itaque demergitur cadus, omni corapore, solo aere excepto , vacuus . influxu externi frigoris ejus latera penetrantis, internus aer sese multum contrabere cogitur: & ne ultra modum condensetur, adeoque eVeia

238쪽

niat Vacuum , quod Natura tantopere abhorret, ejus ope geauxilio sprovida quidem ess J vasis latera, cum nihil aquae ad illud monstrum propellendum subintrare possit, disrumpuntur: ALEx. Scio equidem in nonnullis id genus esse-etibus explicandis, plerosque Philosophorum, ad Metum Vacui, lippis dctonsoribus notum, recurrere solere. Sed quam pauperrimum sit hoc,in tanto negotio, supra quadratenus liquet, sed infra clarissime, cum ad Dialogum primum libri quarii, pervenerimus, ubi certissimis evincam experimentis, nihil tale esse in Rerum Natuca, quale est

levia descendere, graviaque ascendere ob metum Vacui. Imo,

non dubito, quin luculenter ostendam egregiam hanc esse

sallaciam nos cause pro causa, videlicet metu vacui aqua af Hi antliam. Sed hoc praetermisio, redarguit te. tui erroris . Experientia ue nam quo robustiora 1unt uius latera, quod demergitur, eo ulterius absque fractura descendit ;quod signum est evidens, non ob metum Vacui, Vel ob quae ambientis frigus , latera comprimi., aut disrumpi, sed ob pondus, atque pressuram aquae solummodo. Unde vasculum serreum , vel aeneum multo longius descendit, quam ligneum, vel stanneum, caeteris paribus. In ferro

Certe , non minor est metus vacui, & non minus aquae frigus,

ejus latera penetrat, quam latera vasculi lignei: serreum tamen diutius sartum tectiam conservatur ; idque solummodo . quia robustiora sunt ejus latera, ad Aquae vi & pressurae resistendum. Imo, certo mihi persuadetur , cadum eximiae sortitudis & roboris, ut nihil supra, nedum vasculum ferreum, quod minus stacturae obnoxium est, posse citra i terum diruptionem centum passus, nedum septem, vel octo, descendere. VIIII. ALEx. Pro tertio experimento, sumatur Lagena vitrea quadratae, & oblongae figurae, cujus orificio, operculum stanneum , figuram nabens cochleatam , circundaret

239쪽

eundare solemus. In hujus operculi meditullio, officiu inprobe occludentis, tere-bretur subula rami nutum A, qua Aeri egressuro, A- quaeve ingressurae pateat ditus. Husidem Lagenae fundo appende, ope funiculi, pondus B , quo iacilius demerga tur. Adhaec, ejus collo , prope orificium, laniculum circunda, cujus nexui C, alius sunt

is vel aquς a titudinem dimensus, alli-

m--u, ad maris imum demittas, tum aquam per foraminctum A irrepere, ejusque landum D E paulatim & successive, pro modo &mensura descensus, adimplere invenies. Et si hoc modo Lagena descendat eousque, donec quindecim pasius vel circite

240쪽

citer emensa suerit, tum eam addi s aqua completam reperies, cum interea ne Vel minima aeris particula, aqua irrepente, egrediatur. In hoc insigni experimento, tria imprimis sunt nostra consideratione digna. Primum, isubreptio perforaminatum A. Secundum. 6-d muniforme difforme incrementum . Nam quo longius a maris summo recedit Lagena, & quo propius imum accedit, eo minus, minusque aquae, soram inultam subintrat. Unde, multo

plus. in primis quinque passibus emetiendis, subintrat; quam

in secundo pari intervallo emetiendo, & ita deinceps. Tertium . quod durante Lagen e descens, ct arua per foraminulum i reptione, ne vel minima aeris particula, per illud exeat, sed toti

intus coarctetur.

X. ALEx. In explicandis horum phaenomenon causis

dilucide patebit, quod ab initio probare institui. Quod ad

primum itaque attinet, in ea sum sententia, ut opiner, ideo a- qu im soraminutum A, descendente Lagena, subintrare, quia quo altius descenditur. eo major majorque reperitur partium aquae pressura qua, ob pondus & gravitatem partium superi rum adeo comprimuntur,ut, quasi persentiscentes, interni a ris resistentiam, multo sua vi debiliorem, illico irrumpunt, aeremque loco cedere cogunt; quod eousque faciunt, donec utrobique eveniat virium paritas, quo instante cessat motus. Neque inficias eo, incarcerati aeris contractionem, propter nimirum aquae ambientis frigoris influxum, Lagenae latera penetrantis, qua lantentis posse in caus1 esie: nam eo semet contrahente, datur locus & spatium, quo aqua obsidens se recipiat. Sed ad summum, hoc tantum dici potest causa ex accidente. Nam indubie, etiamsi aqua per quam deseendit Lagena, seret calida , ejus tamen per rami- nulum subreptio contingeret ; quod fgnum est evidens, aliam lonae ob caussam aquam irrepere, quam ob nudam aeris contractionem , ut jamjam manifestius fiet. Quos ad