Dialogorum philosopicorum libri sex de aeris verâ ac reali gravitate, &c

51쪽

Astrologiam, quam multi vanitatis insimulant, edoctum sulcse. Hei tamen vereor, ne quid mali nobis apportet. ALEx. Absit timor , nam ut inquit Salustius) Fortuna, sed rectilis juxta fidem Christianam, Divina providentia in omni re dominatur: COR M. Cum de colle descendissem, mirum sane quot vatiscinatores , Vaticinatricesque interturbam audiverim. Unus autem Astrologus haud dubie septuagenarius, subinde ac saepius secum dixisse exauditus est. Ff AN c. Quid obsecro

COR N. Non tutum est narrare. FRAN c. Susurra in aurem. CORN. Tacito quidem opus est. F RAN c. Cur me enecas

Quin tu uno verba dic. Recipio tibi, quod mihi dixeris, lapidi dixe is . CORN. Accede propius. Arrige aures. FRANC. Quid An disertis verbis id assirmavit COR N. Disertissimis. FRAN c. Quem stupeo homuncionem l Uterque sanE patibulum meretur: nam hic perfidus, ille serus ; hic perastutus, ille fatuus ; uterque nemini praeterquam Lucifero, superbia secundus. Mirum lSordidius nihil es humili, cum fur fit in altum. Axxx. Quid istuc rei est , ut tam tacite cum Francisco susu res Cost N. Male sibi ominatur vulgus. Λ Lax. Valde quidem suspicitis , illiusmodi spectacula portentosa , & profecto non immerito, quum nusquam gentium appareant, ubi brevi mutatio aliqua insignis non consequatur, ut non maledixerit poeta Et caelo nunquam spectatum impune Cometen. Quid hic nobis vel aliis portendat, novit solus ille sapientissimus, qui astris dominatur. Utcunque , dignum est, ut Ephemeridi inscribatur. FRANC. Dicta. ΑLΕκ. Visus est Cometes in navi consistere Idibus Decembribus, anno c Ila. l c. I x lv, sty- Io Iuliano. FRAN c. An eo semper utendum est 3 ALEx. Imo.

Iam revertamur.

II. ALax. Secundum phoenomenon salvandum , atque dissicultas inde orta, haec est. Quaenam sit ratio, cur, subsidente

52쪽

dente Mercurio, non depressius, humiliusve undetrigesimo digito, defluat Mihi te primum hujus dissicultatis solutionem meditari mi Francisce) volo. FRAN. Morem tibi gerere non recusabo, modo prius mihi ostenderis, semperne, &perpetuo, extanti Hydrargyro, altitudo sit eadem & invariabilis. ALEx. Fateor quidem Hydrargyri cylindrum, non

eandem ubivis locorum habere altitudinem : nam testatur experientia, eam multo minorem in locis montanis. &altioribus, quam in vallibus, locisque maritimis esse, ut poste,

Dialogo primo , Libri sicundi ostendam. Nihilominus hic, ubi

jam sumus, usitata cylindri altitudo, viginti novem circitet est digitorum. Si tamen summa cura. & diligentia annitar, omnes latitantes aeris particulas ex Hydrargyro infuso extrudere, ope nimirum tenuis fili ferrei, quod perfacile intrudo, dicto termino , cylindri Mercurialis altitudinem aliquanto altiorem invenio. FRAN c. Ne aliqua interdum contingat fallacia inter mensurandum , exactam unius digiti, vcl plurium quantitatem , mihi definias , velim. ALEx: Opportune id mones ι nam iidem apud omnes digiti non sunt. Ecce itaq; ex viginti novem, tres, qui veram mensuram, & regulam nobis nunc, & in postertina, in omni re mensuranda consti--

dem sane recidunt, cum mensura illa, qua elapso die Hydrargyri altitudinem dimensius fueram.'Tentes tu vicissim, Francisce, si placet. FRAN c. Ne transverso quidem pilo, haec illa longior est. Quam optime conveniunt. Co RN. Utinam aeque bene inter nos, in sol venda propositi a dissicultate, conveniret. Sed quid hoc dicerem 3 Non enim tanti videtur , quanti vulgo aestimatur. Quapropter vos obnixe rogo, ut periculum faciam , nam nisi mea fallat me conjectura, quidquid tandem dissicultatis est, id in cineres dissolutii miri spero. ALεX. Si tanta animum incessit lubido, me tibi morigerum

invenies.

53쪽

III. CORN. In hoc phaenomeno salvando, duo potissimum esse video, quae nostrum examen subire debent. Prius,

unde evenit, ut Hydrargyrus destuat, spatium quoddam inane , in suprema parte tubi, post se relinquens Posterius, quid causae, cur non humilius undetrigesimo digito descendat Ut duabus hisce dissicultatibus satisfaciam, sciendum est Hydrargyrum non a corpore aliquo extrinsecus , sed potius a corpore quodam intrinsecus sustentari . quod per m dum Funicuti opinor se habere coextensi , tanquam subtilis , & invisit bilis cujusdam substantiae , inter supremam Mercurii partem , suprem1mque partem tubi intus , inter A nimirum ' B , ut videre est ex praecedenti Schematismo. Hunc Funiculum nihil aliud esse puto , quam supremam Hydrargyri partem raresactam , multumque extenu tam , pondere nimirum impendentis Mercurii deorsum nitentis. Exinde jam est, ut defluat Hydrargyrus , spatiumque inane A B post se relinquat. Ejusdem Funiculi ope, posteriori parti satisfacio. Dico itaque Hydrargyrum non humilius vicesimo nono digito subsidere , quia in illa ali tudine constitutus , non plus habet ponderis , & gravi- clatis ad tenuem illam substantiam separandam , & extendendam. ALEX. An ex animi sententia loqueris 3 COR N. Animitus sane. ALEa Me miserum , ut saepe hallucinatur ac sallitur humana opinio i Quoties accidit, ut, cujus scientia nobis maxime laudanda , amplectendaque Videtur , ejus errores , &-maxime deploranda sint. Sed te , tuam super hac re sententiam , Francisce , proferas, valde cupio. IV. FRANC. Post seriam ac diutinam meditationem , in hanc tandem incidi sententiam, ut existimem. E superiori parte tubi delabente Mercurio, ex A nimirum ad B, stagnantem Hydragyrum ejus defluxu , altius in vasculo CDG tumescere , quo semel tumefatio , statim ut opinor aer coni

54쪽

guus , qui ejus summo CD innititur, sursum urgetur, dc

pellitur. Proximus autem hic aer semel suo loco pulsus, ut nimirum alium locum sibi vendicet, Oportet aerem sibi proxime vicinum, suo itidem loco pellat. Sed ne haec mutatio dccommotio, toti Universit aeri communicetur, provida instituit Natura, ut in aere, multa disseminentur inania spatiola, & Vacuitates, imprimis motus esiiciendi causa, quas analogice in acervo tritici, vel hordei, inter grana nimirum, quae non se mutuo secundum omnes superficiei partes contingunt, conspicimus. Harum Vacuitatum causa evenit, ut neque multum , neque longe commotio & propulsio haec propagetur: quoniam, cum in aere , qui proxime stagnanti Mercurio incumbit , inania existant spatiola ; partes illius aeris Hydrargyri defluxu propulsae, Vacuitates subintrant. Quibus fit , ut aeris compressio non longe propagetur. Ubi ad Verte , etiamsi omnes inanitates , quae hac insolita compressione replentur , in unam coirent , eam ejusdem sore quantitatis imaginariae , cujus est spatium inane AB. Ad haec, quoniam aer minutarum suarum partium ingressu in spatiola istaec inania , compressionem ultra certam determinatamque proportionem condensari nequit, ut cernere est

in spongia vel lango ; ideo ratione hujus certae ac determinatae proportionis, Hydrargyri defluxui, ad altitudinem exacte novem & viginti digitorum renititur Zc obstat. Id est, gravitas extantis in tubo Hydrargyri , aerisque renisus & resistentia, Hydrargyri superficiei stagnantis C D incumbentis, sunt quam accuratissime eiusdem vis, potentiae , dc conaminis. Neque inficior quidem cylindrum quendam aereum ex Atmosphaera usque descendentem , stagnantisque Mercurii superficiei incumbentem , qui ad Hydrargyri cylindrum suspendendum pariter confert. Perfacile sane ejuscemodi imaginari potes columnas, quae haud dubie sunt: nam uti in profunda aqua , Varios possumus concipere cylindros aqueos,

55쪽

ex imo ad summum usque coextensos, evectosque, ita idem in aere bene concipi potest. Quare cuna elementum aeris, uti est aqua, licet non in eodem gravitatis gradu , corpus sit sua natura ponderosum , Oportet hac innata sua gravitate αpondere , stagnantis Mercurii superficiei incumbens , extantem in tubo Hydrargyrum , ad altitudinem viginti novem digitorum, sustineat. Haec ego in mea sententia proferenda, super proposita dissicultate, in medium attuli. V. AL Ex Ex hac tua responsione, Francisce , nam Funiculum postea landitus convellam J causam & rationem praestantissimae hujus operationis Naturae, duabus niti rationibus video. Prior, est inusitata illa aeris condensatio , qui proxime stagnantem Hydrargyrum circundat. Posterior, est cylindrus aereus ex Atomosphaera usque descendens, cujus basis stagnanti Mercurio C D incumbit, innititurque. Tametsi in abstrusis admodum, & profundissimis hisce secretis evolvendis, quae ita summa involvit obscuritate Natura , ut non plus nos coecutientes mortales interdum videamus, quam si subterranei essemus, novae aliquid scientiae, luminisve mihimet arrogare non audeam, ne erroris, vanitatisque me insimuletis; nihilominus tamen non vereor , hac in parte, sententiam afferre a tua, Corneli, toto caelo diversam , a tua itidem, Francisce, multum quidem discrepantem , non tamen penitus abhorrentem. Existimo itaque laudatissimum illud Naturae phaenomenon, ab aliqua inusitata aeris, qui proxime stagnantem Mercurium ambit, compressione, quam Chimericam puto, nullatenus dependere. Ad hanc rem evincendam, nonnullas in medium proferam rationes , quae vel

teipso fmi FrancisceJ judice convincent. Si itaque inusitata

aliqua, & insolita aeris compressio. in causa esset illius phaenomeni, tum eveniret , ut si per stagnantem Hydrargyrum, manum transversam ducas, rigiditatem quandam, aerisque

resistentiam , sentires & perciperes. Nam delabentis Mer-

56쪽

Lra Ri I. DIALocus III.

curii. E suprema tubi parte, defluxu; item & stagnantis Hydrargyri in vasculo ascensu, qui sorte tribus quatuorve digitis, altius intumuit, quam fuit ante Hydrargyri defluxum, fieri necesse est , ut aer vasculum ambiens, majorem solito habeat condensationem & rigiditatem , quam tamen non senties. Periculi faciendi causa, Baroscopium adeamus. Accede huc, Francisce, & manum transversam ducito. Ecquid jam rigiditatis in istoc aere sentis , qui stagnantem Mercu.rium ambit. FRANC. Plane nihil. ALE . Tu Corneli etiam tentes. Nunquid tu CORA Tam mihi transitu facilis videtur, quam alius aer quilibet. Mea sententia invictissimum est hoc argumentum , ad penitus aeris gravitatem & pondus deis struendum. Loco meus habebatur Funiculus, sed spero ante

exitum nos omnes eodem recursuros. A L EX. Bona verba

quaeso, Corneli, malles teipsum a funiculo signare. Si Funiaculum tanti facias, Cornelio Funiculo, vel si malis Cornelio Lino,

quod idem Anglice sonat, quod Funiculus latine, tibi nomen

concedetur.

VI. ALEX. Ratio secunda , Francisce , quam adversus tuam adduco sententiam, quod nempe sustentetur Hydraris gyrus insolita quadam vicini aeris condensatione , haec est. Deseramus Baroscopium ex uno locOin alium, Verbi causa, ex hoc agri termino in oppositum . vento interim in contrarium renitente , videbimus tamen Hydrargyrum , eandem absque minima mutatione in tubo altitudinem servare. Tu Corneli periculum facito. CORN. Cedo Baroscopium. ALEx. Hem. Caveto diligenter ne inter ambulandum, in lapidem offendas. CORN. Ne metuas. Progrediamur. Ut obnititur ventus i Nullam adhuc conspicio mutationem. Eademmet est cylindri altitudo, quae suerat. ALER Vides jam, Francisce, ex hoc tentamento, non inusitata aliqua proxime ambientis aeris compressione Hydrargyrum suspendi; quo

niam si quis aer ejusmodi foret, stagnanti Hydrargyro C D

57쪽

. incumbens, actutum progredientibus nobis cum Baro scopio, venti statibus deturbaretur, atque sic totus in tubo Mercurius extans deflueret, subsideretque ; cujus tamen contrarium tuismet oculis vides. E RANC. Propemodum mihi persuadetur. VII. ALBL Quam adduco tertiam rationem haec est. Sume tubum vitreum , qualis est Baroscopii fistula , quem ad summum Mercurio imple. Tum cera vel silmili tenaci materia. t ubi orificium arcte obturato, parvulo interim foramine ibidem relicto , foramini clepsi drae horariae, haud absimili. His ita peractis, si tubum invertas, Hydrargyrum e parvulo foramine effluere videbis, perinde atque arena ex clepsydra. Tum gradatim Mercurius superne deficiet, & consequenter Inanitas in superiore tubi parte major majorque evadet. Fingamus jam te, toto hoc tempore, in adversum ventum cum fistula in manu progredientem ue tum tamdiu motum perseverare videbis, quoad cylindri vertex . undetrigesimum

digitum exacte attigerit, quo instante cessabit Mercurii emu-xus. Ecquis jam putet, Francisce, dum ad usitatam subsistit altitudinem Hydrargyrus, illum insolita aliqua aeris circumsistentis condensatione sustentari , cum nihil sit stagnantis Hydrargyri in vasculo aliquo , qui tubi orificium muniat.

FRANC. Fierine potest, ut aer tubi orificio vicinus, tametsi in aperto aere sit pendulum, Mercurii cmuxu condensetur ALEX. Prius hoc tibi Κ η υ;.- praeclusi, nam tametsi hoc tibi gratis concederetur fieri posse, nihilominus te in adversum ventum progrediente, totus condensatus, compressu iaque aer illico propelleretur. CORN. Quam maxime aveo rem ipsam experiri . nam multum, ni fallor, meae sententiae de Funiculo confirmandae conserre videtur. ALEx. In hortum progredere, & reversus rem totam, uti facta est, mihi na ra . nam ibi in adversum aerem , fistulam portare licebit. CORN. Ne in μυ quidem erravit, facta, transacta Omnia,

58쪽

LIBRI I. DIALocus III.

uti praedixit. A Lix. Itane res evenit, ut dicebam 3 CORS. Vera omnia ut ex Tripode. Ecce , pendulus adhuc cst Hydrargyrus, non obstante parvulo sesamine in tubi orificio , qu1 uere possit. FRANG. An implebatur tubus Mercurio ad summum Z COR N. Hoc nihil prius habui. Nihilominus defluxit ut vides ad hoc punctum , quod est undetrigesimus digitus. Egregium est hoc phaenomenon pro Funiculo indu bie : nam ne imaginari quidem possumus , unde sustineatur Hydrargyrus , hoc ablato. Nullus enim est hie Mercurius stagnans, qui tubi orificium muniat, & cui innitatur quod

aiunt externus aer, quem omnia haec miracula patrare volunt. Quam gesti , dum apud me hoc argumentum revolvo.ALEx. Ante victoriam te triumphum canere nollem, ne postea receptui canas. VIII. ALEM Postrema quam affero haec est. Ubi semel, Francisce , Hydrargyro tubus est repletus, ut saepenumero dictum est, inversum orificium non stagnanti Mercurio in perto aere sui vulgo intra latera angusti vasis contento immergas , sed lacum, vel piscinam adi, in quam memoratum orificium immittas. Sit quidem nihilominus vasculum subter aquam cum Hydrargyro, cui idem itidem imponas orificium. Quibus factis, si digitum, qui tubi orificium obturabat, subducas, Hydrargyrum more solito subsidere conspicaberis. Ecquis jam credat, Francisce, tam exiguam Hydrargyri portionem in vasculum subter aquam , delapsam , posse usque

adeo suo defluxu, istius lacus superficiem tumefacere, ut totum aerem ei incumbentem condensaret comprimeretique. Imo, pro certo assirmare possium, tametsi mille aquae amphoras, nedum Hydrargyri tantillum, indictum lacum infunderes , ejus tamen summum, non vicesimam uniuς digiti partem, tumescere. Sed nisi ejus superficies tumescat, aer ei in- Cumbens, nunquam comprimetur, & condensabitur, ad internum Hydrargyri cylindrum suspendendum. Quare con

59쪽

cludendum mihi esse video, altitudinem suspensi Hydrargyri.

nullatenus ab inusitata aeris aliqua compressione dependere: F st AN c. Non victoriae repinandae, sed veritatis solummodo indagandae causa, tecum contendo. Cum itaque suppetunt rationes, quibus est affatim virium ad persuadendum ,

persuadeor : sin minus , a tua sententia dissentire mihi fasello. Scd jam tandem, quae sit tua . super hac re, mens, sciete

IX. ALvx. Ut mihi videtur, quam tum que ratione & in genio assequi possiim, illius sum sententiae , ut existimem, non suspendi Iridi argyrum virtute aliqua, influxuve inusitatae alicujus compressionis aeris, ut opinabaris, urum solummodo, ipso connaturali aeris pondere & gravitate, cui semper dc perpetud subest. Cos N. Sed quid subest causae, cur non defluat Hydrargvrus humilius vicesimo nono digito 3 AL p x. Censeo id evcnire, quia ramosphaerae altitudo & pro funditas est milhuna 6367. ut sectione decima , dialogi primi, libra stem idemonstrabitur. Sed, ut quam tuli sentciniam, S opinionem. vera admodum & manifesta evadat, animadvertendum priamo, rem sui natura esse corpus ponderosum S grave, par rer atque clementum aquae, licet non in eodem gravitatis gradu , adeoque Terrae Aquarumque superficies, non pernenda gravitate premere. Animadvertendum secundo, quum acrsit corpus non modo grave, sed praeterca fluidum, paries ejus inseriores, multo majori compressioni subesse . quam partes superiores;& per consequens, quo Terrae propiores,cb c pressiores, ut patere potest ex secti me octava Dialogi pri-. Indidem cst, ut, quas, singulis momentis, aeris particula haurimus ι maximae quidem compressioni subsint ; virtute nismitum ingenti aeris pondere superne incumbentis atque summo etiam conamini, validoque nisui, ad seipsas, ablataoccasione, emancipandas. Animadvertendum tertio, supra dicto aeris particulas, sub tanta compressione atque pondere CXi- sten-

60쪽

L et a st i L Dra Locus III. et stentes , non posse in se invicem non ruere, aliasque alias quam fortiter urgere, sexemplo sit aer, intra vesicae latera, pulmonum vi intrususJ atque corpora quaevis vicina & contigua , non exigua gravitate assicere; idque juxta mensuram& modum compressionis, cui subsunt. Inde est, ut partes aeris interdum , virtute hujus potentiae & conaminis, corporum motui obsistere valeant , imo, & corpora admodum gravia , motuque dissicilia, suo loco pellere. Dixi interdum quoniam hoc non perpetuo & semper est, nisi cum ita evenit, ut aer & corpus illud, ita sibi invicem in augusta semita occurrant, ut

stiterum alterum praeterire nequeat. Inde accidit, ut mutua .

sit resistentia, & paribus viribus contendant. Et i nnunquam etiam contingit, ut dum alterum oppugnantium est sortius altero , debilius minusque robustum , sortiori validiotique locum cedat , illudque vincere & triumphum canere tamdiu sinat, donec sortiori facto debiliori, utrumque tum demum ejusdem ponderis potentiaeque evadat. Denique animadvertendum, licet aer sit corpus sua natura, Hydrargyro multo levius . nihilominus tamen . quum non sit omni sensibili gravitate destitutus, utrumque ad aequipondium exactissimum posse reduci. Id patet evidenter in lana, quod est corpus sane multis paralangis, auro vel plumbo levius, quae tamen si lanci ponderanda imponatur, cum utrocunque, addendis nimirum partibus, constituet aequipondium. X. A L E x. Quibus animadversis , dico Hydrargyrum , . vi & compressione aeris superficiem dignantis HydrargyriC D sintuemini BaroscopiumJ prementis; ad vicesimum nonum digitum, intra tubum suspendi: quae vis, aerisque compressio, de novo non producitur . destuxu scilicet ut dicebas FrancisceJ Hydrargyri : verum soliummodo partium superiorum pondere. &gravitate, cui partes inferiores semper & perpetuo subsunt. Uno verbo , eademmet est aeris