Epistolario di Coluccio Salutati

발행: 1891년

분량: 517페이지

출처: archive.org

분류: 미분류

71쪽

DICO LUCCIO SALUTATI. Symollicies, nam qui uaSparis nostri cede paulo ante fueram admonitus nichil apud mortales firmum in aemine tuorum fatalitatis Si aggluns co i

. . dolore a dolore,

annuncio, meimet immemor, tanta cum inconstantia sim commotus et si licet aliquem e Se de rebus proprii capere conie- cturam, gloriosiu dictum arbitror quam verius longam fortuitorum meditationem sinistro eventus facere leviores Jh nescio de aliis de me autem ipso fatebor casus repentinos et subitos licet oichesemprefor-

tamen ante preViSOS, me Semper non mediocriter commovisse. ORQ, R hς ς

nec credam aliquem tanti unquam animi fuisse, qui etiam ex pro 'R ' 1 posito Vel in acie vel cum aliquo singulariter congresSurus, in conserende pugne principio non horreScat hoc unum facile con febbene tali

tur, citius tamen ad rationem reditum habere quam illos, qui vel que ante oculos ita Sunt aspicientes, illis velut duraturis inherent 1 vel nichil prorsus cogitant de futuris semperque placuit michi anzo.. per loro divi Antonini Pi dictum, qui cum M. Antoninus, filius eius, quem immuni; lo pro

admodum philosophie studiosum fuisse legimus, educatorem suum x00k00 Φ0 mortuum immoderatius fleret, dixisse fertur, monentibus illum aulicis ne pietatem ostentaret permittite illi, ut homo sit neque Is enim philosophia vel imperium tollit affectus hec ille . Hunc tantum principem, humanioris philosophie preceptis VSum, SecutUS, frater optime, et in Guaspare nostro et in tuis fratre nepoteque, nobi relicta mortalitatis arcina, tam acerbe sublatis, et dolui et adhuc mecum ipse tot asperos, ne dicam infelices, uolsegit adun-

que amicorum casu doleo. illam remotam a sensibus nostris forti detramico,tudinem Seu OnStantiam, sive, ut verius loquar, inhumanitatem et duriciam semper exhorrui nam si in nobis multum non poSsent illi primi motus et precipue qui sunt virtuti proximi, non esset tam arduis virtutibus locus, quarum maximus Splendor est 3 contra dissicilia niti. cave tamen, frater optime, quia Sicut humani ingenii et benignioris spiritus laus in talibus commoveri, Sic

72쪽

36 EPISTOLARIO

levis animi et secum non bene consentientis rationis est Vitiumma o 30rx Jφro non refrenare lacrimas nec modum doloris commotionibus adhi

a non sagerare Il

prQpΠ0 Qx40gh bere. v d enim muliebrius quam lacrimis exundare et de propinquorum interitu pietatem fletibus ostentare quid rationi repugnantius quam mortalem flere mortalia quid inconstantius quam aliquid tenacius profiteri quod mox sit iniuria temporis subreptures quod si, ut plurimi philosophorum Voluerunt, Sapiente Sunt qui, Se pSi contenti, nullis Xua contingentibus D siciuntur, nonne insipientia est obicere, cum aliquem OluerimUS consolari non igitur, frater optime, cum te putem in illum sta Iotum menti eVectum, unde omnes adversantis fortune caSUS et blandientis oblectamenta infra te videas J , insiStendum supervacuis arbitror satis tecum sit amicabiliter doluisse idque rebuisse ed a consolarsi humanitati. conSolemur, frater optime, tergam uilacrimas sitque

colla raperanga di

xivedero cari per dulcis tremissorum memoria, quorum presentis iocunda fuit; IJ tantoque magis discedamus a sensibus cupiamusque dissolvi et esse cum Christo ' ; aut, si loci nimis est, tanto minus hanc moriendi necessitatem atque viciniam timeamus quanto cariora premiserimus, ut ad illos optimos Viros, AUOM VidimUS, et cum quibus honestissimis in rebus delectati sumus, aliquando vel per Omortem, quantumcunque sit terribilis, Veniamus. Spiaeegli attres Unum non dolere non possum, quod in hac immutatione for-

m nchi orm i tune maximam violantiam studiis tuis arbitror accidisse. qui enim

'gli 'μβ' hactenus, vivere contentus, cuncta fratris arbitrio dimittebas, nunc eris de re familiari sollicitus quod quantum studiis ossiciat Cicero a Sma in io a sag noster ad Herennium testis est tu autem prudenti fuerit

.igliqi R dispensare tempora, furari momenta et quantum familie expedit tempori S dare quantum autem poteris studiis usurpare vale feliX et mei memor Florentie, quinto alendas decembris.

73쪽

DI VOLUCCIO SALUTATI.

Respondit se Colutius. IROR et indignor tecum, dulcissime frater, uod cum sublimis Deus et natura benigno Sidere protulerit te forti pectore et alto

Ingenio, quo cuncta sole calcare furentis Vulnera fortune, nunc eca mente, Udenter,

i I provvedimenti relativi glisbanditi preficialia Balia, nelle cui manistava allor il potere, fra illa gen- nato e i 17 labbraio 38 2, in orgade' quali tuiti color cli'aVevan aVUtobando da irenge in que quarantatremes cors dat 18 giugno I 378 infino alas gennato I 382, erano coici margori messi in patria Arch di Stato in

lib. I, rubr. 9o4, in Deliri cit. XVI, 77), schius ero te porte delia citia sua anche ad Alberto degli Albiggi, seb- bene fra gli sui rifugiatis in a

gistro de gli qui itinati per a uova distribu gione di us ci alta illas gen-

nato, appa fra coloro che StaVano

dovette approfitiare certamente del-Pamnisti per restituirsi a Firenete. Aquesto momento delia sua vita si ri ferisce Pepistola presente, che ri Sponde ad altra da lui diretia a S a lagodelle proprie pene amorOSe; Oiche, quanturaque ne i versi dei P Albiggi, cheformano App. V, ne quelli de S ci osseano lume verun per determinarei tempo in cui furono compoSti, Ureci e dato di farto per altra via. Vi hainfatii neli Archivio diritato in Firen geu volume elle consulte segnato coln. 23 e critio, come gli altri tuiti, di proprio pugno dat . ii quale sui verso deli ultima carta presenta, fra attre prove di penna, ei versi che corriSpondono per Pappurato ai v. 68-7o 8I-84 det Pepistola qui pubblicata. Eloicheil volume elle consulte e de I 382-Ι383,riesce VVio concludere che a questi anni ris alga epistola, di cui l . an-dava fors componendo O correggendo Versi mentre in angi a Consi glio oratori ines perti O senZ'autorita te-diavano colle sciocche dicerie 'ignori ed i loro cancelliere.

luccio Salutati, IL

74쪽

EPISTOLARIO

giogo 'amore. Ogni lamento inutile pero, chegli omini cedonsempre ali imperodella carne e chira servo del-l ambigione,

Victus et attonituS, mi Sero correptu amore,

Colla iugo dederis muliebri proh mala mentiSHumane levitas, fallacia gaudia, tristis

Fervor et eluso vani Sub pectore motus id antane mortifere carnis violentia mentes Frangit, ut, extincto rationis lumine, SensuSPreSit et, terne rupto modulamine legis,

Imperium teneat Sed frustra conqueror: ibunt Res hominum solito, tanta est inSania, calle; Nec modus aut ratio miserandi mentibus, alti Carceris in gremio blandaque in carne sepultis. Hic tremulos vano populi patrumque favore

Atque perambite precibus suffragia plebis Supplicibus votis patrios inquirit honores,

Imperet ut reliquis, nulli parere coactUS, Ambitione tamen multaque cupidine SerVUS; Alter summa petit nutantia culinina rerum, Intestina ciens ac extera bella superbus; Hic inhians opibus, congeSto parcu in Uro, Esurit atque Sitit, inopumque incommoda dives Perpetitur, contentu agris producere fines Lectaque sulcatis effundere Semina campiS, Spem magne Cereris, lacrimas motura frequenter Ut, seu nimbifico turbetur sidere celum HorriSoneque ruat Vis maxima grandinis atris Nubibus excussa multo cum fulmine, Baccho Ac te segetique minax tunc corde gelato, Flebilis attonitas moveat, miSer, re UerelaS. Quid memorem totis si mensibus humeat annuSImbribus assiduis, quot pectore promat anhelo uantaque turbato revomat suspiria corde λSed cur parva queror, generi cum prima SuperSit

Humano pestiS, qua nil violentius instat λNulla quidem gravior mortalibus addita cura

II Cod ingenio IT. Cod. mutantia

75쪽

DI VOLUCCIO SALUTATI

Uam que nostra movet genitalia membra libido; Nam, licet omnipotens super hec Deus ipse locarit

Cum ratione caput moderantemque Omnia mentem,

Ut satis ipse situs membrorumque optimu Ordo, S mo superque sati moneat debere tumultus Infeste Veneris mentis dicione retundi; Nil tamen et mentes et corda potentiu angit Imperioque premit Veneris quam sordida tabes. Est opere precium transiecto pectora telis

1 Aligeri vidisse Dei quam sepe vicissim Alternent lacrimas riSu, SuSpiria plaUSU, Gaudia tristiciis, lites et iurgia pace,

Utque quod ante Olunt, OX, VerS pectore, nolint.

Visne videre quibus stolido traducat amantes 13 Motibus una dies roseo incipiamus ab ortu.

Post varias cura lacrimOSaque tempora nocti S, Fessa salutifero vix tandem membra sopori Tradit amans, sensu tarda inVolvendo quiete. Mo autem obscuro cum Phebo linea noctis, a In Superos quam terra iacit, contermina luci Desuper infuse pallentia deserit astra, Et conum magne sub terras deprimit umbre, Eripit e stratis male carum corpu amator

Ac secum X acti repetit ludibria somni. a O felicis, ait, quam dulcia visa soporis lNonne pios miserans in me deflexit ocellos Pallidaque aggemuit nostro commota dolori ΘΟ, utinam Sic Sepe iam, sic Sepe benignam Aspiciam vigilans sed cur nimis opto beatus 3 Sat michi semper ero tantummodo se michi talem Vel semel exhibeat, qualem per somnia Vidi. uod si longa diu meditatio corde voluta

Et vis, que rerum menti Simulacra reportat,

Nussa fercita maggior impero sulle menti e sui Stravagante equindicia condotta degli innamorati: dali'alba an principio i loro rava- Ripensano, Sor gendo, te nolturne visioni e se ne complacciono;

25-27. Questi re versi leggonsi anche elle Constιlte, I in mogo di deflexit e scriti defixit 33. Od. quam

76쪽

Excitet interni vim per phantaSmata SenSUS, Frigore dum summo nube de corde levata Crassior ima peten imo ObStruit, atque recurSUm Sensilis afflatus melioraque somnia formet; Letior exurgit maioraque gaudia secum Concipiens, se pene capit meStuSque graVatur uod brevior nox et fuit, quod dulce soporis Fugerit ereptum tam parV tempore UnUS. Et secum turbatus ait proh blande Cupido, Et tu, Somne fugax, cur me inter tanta beatum Gaudia liquistis heu, Somne, heu, perfide omnel Tu me poSt sterile agitatas pectore curaSSerus adire soles, lacrimis accitus et Stu, Cordis ab extremo revocata mole caloriS. uod si tristis ades, plenissima visa figuraSImmotumque trahi multa sub luce Soporem; Si placidus gratusque venis, fugitive Dionis Ante diem properan Venturum preVeni aStrUm. Heu, quotiens nobis, dum perfide, Vincla Sensum Sol Vere non curaS, oculis Vultuque minacem Illam, de cuius pendet mea Vita faVOre, Obicis attonite tua per phantasmata mentit Nunc morbos formas, nunc flebile funus amice, Nunc latebras tristes, nunc aspera verba figuraS; uerere nunc alios, me spreto, fingis amoreSIratam et noStro graViter perferre procatUS. Hec et plura dolen secum conqueStUS ad UngUem, Totus in ornatum male an pectore USUS, Se polit et primum confuso nocte capillos In seriem redigit ac vincere curat amicam Verticis ornatu, velletque licere decori uem natura dedit muliebres addere fucos Atque pilis spoliare genas et sulfure crines

77쪽

DI VOLUCCIO SALUTATI 6 IAfflare et lectis circundare tempora gemmi S. Veneris pudibunda lues, o ceca libido,

Tute per affectus obscenos Orda Virorum Inficis et turpe cogi neScire pudores; Tute viros tales reddis tua castra Secutos lIte igitur, iuvenes, melioraque tempora ite

Militi Veneris primosque dicate labores lCorporis hec vires effeminat ecque rigorem Virtutum mentisque iubar caligine feda

1 Obruit, extinguens rationis lumen et Omnem Vim mentis fameque decu viteque nitorem. Ergo ubi, multifido scrutato pectine crine, ordine composuit turbatos ante capillOS, Cornutusque pedes deformi cuspide parvos II Calceus extendit femori circunligat alto Protensas crurum per multa ligamina VeSteS, Ut nullas etiam curvato poplite rugaSEssiciant nullasque ostendant undique mendaS. Inde super triplicem lini et bombycis amictum a Sericeum, miti Seu textum Vellere tegmen Induit et nitido gaudet fulgere colore. O quam ridiculum, quanto cum splene videndum uo miser in pectus ascendere Viscera cogat Impulsu et quanto liget intestina labore, a Turgida ceu molli distendat pectora Otho, Vesteque con Stricta miserandam contrahat alvum lPlura quid indigner iuvenes cum dicere noStroSFormicas possis, ut si de corpore fas sit Consona percepti aptare Vocabula rebus,3 o Myrmidonas Ocites, quo nostra etate idemUS Indutos gracili medio ac extrema tumente. .

Inveiscerit poeta contro 'amore checos perverte glianimi virili. Descrive quindite vesti det iovi ne elegante: deridendo te stra-negge delia moda. 5. Od. Securo 29. Od. preceptis

78쪽

62 EPISTOLARIO

Vesiito, Paman Hinc ubi consulti Speculo famulisque suoque

lito a corteggi r Iudicio censet factuni satis esse decori

via, qt ςmpi0, Vertitur ad solitos tota mox luce procatus,

Et dominam sequitur per templa et compita demens Ac struit insidias domui rurique frequentes; Pallet ad occursum, gemitu lacrimasque cadenteS

Elicit atque putat Sic Se Ua Vota mereri. nelle est e ei mo si forte datur mixtam reperire choreis balli.

Aut festos ornare dies aut sacra novellis Prandia coniugibus, ceu mo solemnis, inire, IOFervidus atque procax intra Sine mora choreaS, Continuare latus, digitis adnectere SeSe Nititur et mensis electu adesse minister. Ac velut occuliis taurus secretus in arVis Claustra fremens notas furiata mente iuvenca IJ Cogitat et querulo gemitu testatur amorem Ast si forte truci rescindat vincla furore, Fertur in absentes, plena armentalia, UrmaS, Per iuga, per Valles perque invia SaXa Sonoro Mugitu Vacca et pascua nota requirens; OCumque armenta videt virides tondentia colles Herbososve sinus depascere valli amene, Aut inter densas vitare calentia silvas Tempora vel rivos avide potare salubres, EXisit, exultat tenueque per aera vibrans a JCum cervice caput, nulla regione Viarum Contentus, medios cursu prorumpit in agros, Per salebras fossasque ruit epesque revellit Fluminaque undosis tranat labentia ripis Ac imbelle fremens armentum dissipat agris; OTalis amans, cum nocte furit, cum mane Vagatiar, Cumque videt caram per tempora luci amicam Che se a bella Ouod si forte latet clausis turbata feneStris '

αό ' ''μ' ut quidvis aliud teneat ne possit obire

79쪽

DI COLUCCIO SALUTATI.

Templa Dei speculasque domus mensasque decoriSVirginibus celebres, gratas Vel inire choreaS, Mestus et illacrimans quid tunc molitur amator PFluctuat atque furen nunc iac, nunc vertitur illac, Cunctaque rimatur oculis pedibuSque manuque Et rogat ancillas, quidque internuncia Ortet Pendulus expectat miseroque liqueScit amore. Ut canis assuetus laribus, si forte sub atram

EXcluSu noctem, catula Seiunctu amata,

Ostia nunc pedibus scalpit, nunc dentibu urget, Nunc fertur rapido circum pomeria UrSU, Nunc aditus querit, nunc sublatrantia miScet Murmura, nunc altis irascitur ore fenestris.

O nullis unquam studiis reparabile damnum lHos miserandus amans tempus dispensat in usu S; Tempus, quo nichil est divino munere nobis Carius exhibitum comitans fluitantia, cum quo

Dulcis vita perit, cum quo moritura recedunt, Atque rata celi cum quo ratione moventuri

quanto melius quicquid de tempore detur, Seu sit pene nichil seu vi aliquid, sapienter Undique colligere et virtutibus addere Sacris uotidie et quicquid facias animoque revolVaSDirigere in celi rectorem mente levatal uid tanto mentis strepitu tantoque labore Corporis acquirit forme capientis amator Θ

Quid nisi quod plenis, frigente libidine, VotiS,

Peniteat pudeatque simul morsusque frequentes Sentiat et iugi turbentur corde dolore ΘErgo, comes dilecte, cave fellita Dionis Spicula nec flore capiat te forma caduco. Illa quidem fulgor, quo nunc tua flamma Superbit, uoque capit iuvenes templis circoque frequentes Occidet et flavos properans albedo capillos Inficiet nitidasque genas vegetumque colorem Squallida sedabit subito pallore VetuStaS.l amante desolato non trova pace. Cosi si perde irreparabiimente lavita, non si accogite pol che u inutile pentimento.

80쪽

EPISTOLARIO

Quid morbos aut mille truces sine nomine casuSCarmine complectar, quibus inclyta gloria forme Deperit ac tristi mutantur pulcra veterno ΘExpecta modicum iam florida defluet etas, Iam pharetra exermis, iam lenti cornibu arcus, Iam ferro obtusa et pennis spoliata sagitta: ue nunc Xultant, que nunc Violenta minantur, Viribus extinctis penitus sopita iacebunt. Ergo age quisqui amor mentem, que cumque VoluptaSSeu quicumque furor carnis per devia ducat Effuge nec vallum rationi deSere, cuius Obice securus virtutis in arce quiescas '

1 Dii amore di Alberto re per lare nobilissima lena figliuola di Nic- colli di iovanni Franceschi del Vivato , citiadi fiorentino, che delI38O era capitano di Colle e dieci annidopo rivediam estratio de priori Arch. di Stato in Firenete, MiSS. 9, c. 8, 3 maggio Desibe cit. XVI, 137 XVIII, 1o9), i Serba memoria parecchi suo sonetti indiriggati a co- spicui personaggi de tempo e fra gli

teriore at 392 macio non Saprei pero decidere se amore da cui it S. cerca qui distoglier Alberto si quello stessoche ne suo versi volgari Veva eSaltato Cio parmi angi assa poco probabile, tanto piu cheia alchane espressionidali'Albiggi tesso adoperate cf p. VV. O, 9 situ cava argomento a Supporre che oggetto delia sua fiamma fosse una sanciulla non gia fiorentina,ma napoletana, da lui fors cono-

sciuia negli anni deli'esilio. a Sude vicende posteriori di Alberto pub consultarsi a genealogia delia famigii Albiggi inserita dat PASSERINI in ΙΤΤΑ, Fam celebrita'Italia, taV. VII; ma non Senga cautele,

pol che i faragginoso erudito orentino vi mescola, at solito, a notigie genuine assermagioni infondatissime. Basti di che ad Alberto, ecclesiastico Vissuto per inque lustri presso lacorte pontificia, ei da in moglie una Maddalena Franceschi PElena dei sonetti), e che, pur citando un cod. del-Pepistola di Alberto a Martino V, laspaccia come in edita, menir'era iastam pata a redici anni ella celladi curiosila iterarie, di Sp. XXXIII emostra di pili non Verta a letta, pol che passa solio Silengio quanto

Albiggi vi dice dei servigi da lui resii qualita di segretario C a quattro sommi ponteficiis Risulta da essacheme Idi Alberto era Sempre viVo; ma di poco, a nato credere, si Sara an cor prolungata a Sua sistenga.

SEARCH

MENU NAVIGATION