장음표시 사용
161쪽
αι HISTORIA EVANGELII A. tr 33.
se illis impertiri, data occasione. Clericus & Picari liberati sunt ,, post aliquot dies, sed Bedda missus est in exilium. Quidquid sit, eodem hoc tempore allatum quoque fuisse diploma Regium docemur ad Sorbonnam a), quo posthabita Facultate I heologica, Parisiensi Episcopo permittitur praeficere
quos velit singulis parochiis concionatores, qui prius pro libidine Sorbonistarum eligebantur, ut quisque erat clamosissimus & ltolido furore praeditus, quem illi Zelum vocant. Neque tamen Parisienses solum adversus Reginam Navarrenam
suum proserebant furorem, sed & sub iisdem diebus apud Bituriges simile quid contigisse refert I anciscus JUNIUS, eximius ille I heologus Leidensis, qui Biturigum metropolim habebat patriam: verba ejus b) haec sunt: se Est Uxclloduni hoc nomenis secundarii apud Biturigas oppidi vino lanitioque celebris) in is suburbio Coenobium Franciscanorum: cui pater Gardianus is suti appellatur vulgo) praeerat quidam Frater Tosianus, viris impurissimi oris & corporis, & ad omne flagitium paratissi-
,, mus. Iste autem de Navarrcna Regina Margarita quae Dux is quoque erat Biturigum sc) Palam concionari non dubitave- rat, Lutheranam eam esse, dignam quae obvoluta sacco in ,, profluentem jaceretur, atque alia id genus. Haec quum diu-- tius Gardianus iste, quamvis monitus, pergeret pronunciare,
si non potuit magistratus loci bona fide dissimulare factum. Quae-- stio habetur, audiuntur testes, ad Regem perscribitur. Hic se Rex indignari: hominem ad supplicium, cui sororem addixeriis rat, plane deposcere; rescribere Magistratui, ut comprehenis datur di quam primum adducatur ad se. Regina pro sua cle- si mentia intercessit, suppliciumque lenius in hominem pessime se de se meritum statui procuravit, ut biennium scilicet rem iisse gio daret in mari mediterraneo ex decreto Regis. ,, Caeterum, quod ipsa Regina Sacram Scripturam legendi esset avidissima, eam ut sibi praelegerent lingua Gallica, in quam ru
a CALVIN. Epist. cit. sub finem. ConLBAYLEv. Navarre p. 468. b) Fraue. JUNlUS in Vita sua III. in Scrinio nostro Antiquar.
sive Mise. Gron. nov. Tomi I. P. II. pag. 2II.
162쪽
di licet stylo ea tum quoque jam transata erat, qui pone ipsam erant, curabat sa), Quin imo etiam in ipsa Parisiorum urbe Lutetia tres insignes fovebat Verbi Divini Ministros, qui negotium Christi plurimum promovebant, Gerardum Rufum Magistrum quidem Sorbonicum, sed pietatis studia magnopere tunc adjuvantem, duosque alios Augustiniani ordinis Monachos, alterum Berialdum alterum CoraIdum dictum: Qui tamen omnes b brevi post adversariorum nutu dc apud Regem clamoribus, a munere publice conesonandi desistere debuerunt, atque ex pul-ζito dei urbati in carcerem sunt conjecti: Εκ quo tamen cum revi post evaderent, Beriaidas deinceps a veritate divortium fecit, factus Canonicus Ecclesiae Bisunt inensis, Rufus in ditiones Navarrenas secessit, atque tandem ad Episco p itum Oleronensem est evectus , Coraldus autem solus in veritate conis stans apud Genevenses Gulielmi Farelli collega ministerium obiis
Neque sane multum aberat, quin Margarita nostra, cum it ratis suasionibus ti pro Evangelicis intercessionibus, tum exemisplo suo, Franeisci Regis animum in mitiorem deflexisset senten. tiam, quippe quae ita non desistebat Per Aquitaniam 8c Benea niam res reformatas promovere, ut quoque in iis regionibus jam haberemur coetus, crearentur pastores, & Sacra Domini Coena Evangelico ritu celobraretur c) ita scilicet, ut post habitam
a) Horim REMON D loe . cit. p. 8 9. apud BAYL. I. C. p. 467. qui de ante omnia addit Bertrandi EIiae testimonium in Historia Comitum Euxensium, quod fol. Io3. ita se habet: Cujus scit. Reginae etiam manibus sanctissimum illud Veteris novique Tesamenti volumen, quod Bibliam appellant, nunquam vel rarὸ exit, semper divinis, at verὸ Christianam Aeet intenta libellis: nihil unquam nisi divinum cogitat Daritiaque, adeo ut ipse etiam meminerim, me aliquando ob ea eum Anamvam ιenisset, humanissime submonitum, jussumque, partem utiquaan vel Veteris ..t μυi Testamenti maximo amau , orationis instar quotidie I tere, quo sane uι ipsa febat, nosque etiam postea experii sumus, nosera mens A
vitio adierteretur, F ad virtutes facilias accederet.
b BEZE Hist. Eccles. p i q. & s. it. in Vita Calvini p. 6 . - e vid. O PIN Biblioth. nov. Scriptor. ecclesiasticor. Tom. XIII.
163쪽
ρε , HISTORIA EVANGELII A. tr;
concionem , S. Coenam , quam Manducationem sa) vocabant, vero Pane & Vino, ad exemplum & praeceptum Christi, sumerent. Quid Z quod ipsa Regina, septem tum quoque potissimum
capita prorsus immutanda Regi proponere non vereretur b), primis, ut nullae essent Missae sine communicantibus, Ut nulla fieret Hostiae elevatio, Tertio, ut nulla esset ejusdem adoratio, quart), ut communio sub utraque specie fieret, quiniis, Ut in Missae solemnibus nulla fieret B. virginis nec Sanctorum commemoratio, sextis, Ut communis panis frangendus dc populo distribuendus adhiberetur, & Septimis, Ut presbyteri ad coelibatum non adigerentur. Quanquam haec omnia suis mseptem capitum , la Messe aux sepi potnis dixerunt dc fastidiose sint rejecta & in spongiam incumbere debuerint. s. XXXIII. His sere diebus monachi Franciscant cruentum ac funestum ediderunt ludum in Galliis, Aureliae c . Res vero sic se habet. Praetoris uxor ejus urbis, testamento caverat, ut sine pompa sepeliretur atque strepitu. Cum enim e vita quis exincessit in Galliis, praecones sunebres, ad hoc conducti, per urbis loca frequentiora circumeunt, & cymbalis excitato sono multitudinem convocant: deinde nomen ejus qui decessit atque titulos edunt, εc hortati populum, ut pro mortuo Deum precentur, quando sit & ubi sepeliendus, pronuntiant. Cum autem funus desertur, adhiberi solent plerunque monachi mendicantes,& multa praeseruntur luminaria. Certatim ista fiunt, & aemulatione quadam, & quo magnificentior est apparatus, eo major est populi concursus & admiratio. Sed ea, quam dixi, foemina, nihil earum rerum sibi fieri voluit. Maritus ergo, qui conjugis memoriam diligeret, morem ei gessit, & Franciscanis, quorum in templo sepulti suit juxta patrem & avum, muneris loco dabat a PERIZON. Hiii. Sec. XVI. pag. 237.
bὶ Has Propositiones a Gerardo Rufo & Mus sociis esse prosectas, atrue a Regina, Fratri propositas ad sui ipsius exculpationem, quippe quae
164쪽
bat sex tantum aureos, cum illi multo sperassent majorem praedam. Et cum deinde sylvam caederet atque divenderet, petentibus illis ligna sibi dari gratis, denegabat. Tulerunt hoc valde graviter, dc cum antea minus illum probarent, ulciscendi ratio. nem hanc excogitabant, ut dicerent ipsius uxorem in sempiteris num esse damnatam. Architecti erant hujus tragoediae Coli manianus & Stephanus Atrebatensis, ambo Theologi doctores. Et illa quidem erat exorcista, totumque suum apparatum, in ejusmodi rebus adhiberi solitum, habebat in promptu. Rem vero sic administrant. Novicium quendam adolescentem supra testudinem templi collocant. Is intempesta nocte, cum ad demurmurandas preces illi more Consueto venirent, magnum excitat stre-litum. Adhibentur adjurationes 3c exorcismi: sed nihil ille pro-γquitur. Iussus edere signum, quo declaret, num sit mutus stiritus, denuo tumultuatur & perstrepit: id erat loco signi. Eo jacto sundamento, cives aliquot, Sc celebres quidem, ac ipsorum studiosos adeunt: narrant sibi triste quiddam accidisse domi, neque tamen quid rei sit, exponunt: sed rogant, ne graventur adesie nocturnis precibus. Cum hi venissent, & precationum esset factum initium, ille de superiori loco turbam excitatat. Rogatus quid vellet, quis esset, significat non sibi licere loqui. Iubetur ergo per signa respondere ad interrogata. Foramen autem erat factum, per quod, admotis auribus, exorciis stae vocem haurire poterat & intelligere. Deinde tabulam habebat ad manum, quam interrogatus seriebat, sic ut infra posset exaudiri. Primum itaque rogatur, num sit ex eorum numero, qui sint ibi sepulti, postea multis ordine recitatis nominaistim, quorum erant ibi corpora condita, venitur tandem ad uxorem Praetoris. Ibi dato signo, se spiritum ejus esse demonstrat. An sit damnatus, & quonam suo merito seu delicto Z num propter avaritiam, aut libidinem, aut superbiam, aut non priuilitam charitatem, an vero propter nuper natam haeresim, & Lucteranismum Z deinde, quid sibi velit illo strepitu & inquietudine Z num, ut corpus loco sacro sepultum effodiatur, alioque transportetur ξ Ad haec omnia, sicut jussus erat, per signa respondet, quibus aliquid vel affirmabat vel negabat, prout bis N aut
165쪽
aut ter tabulam seriret. Cum autem & suae damnationis causam esse Lutheranam haeresim, dc effodiendum esse corpus significaret, monachi petum 1 civibus, qum adhibuerant, ut iis, quae coram vidissent, dent testimonium, dc actis, quae jam eranteonfecti superioribus diebus, subscribant. Hi re deliberata, ne Praetorem offenderent, aut molestiam sibi crearent, id facere recusant. Illi nihilominus panem azymum , quem vocant hostiam di corpus Domini, cum reliquiis omnibus Divorum, alio transferunt, dc Missas ibi suas peragunt. Quod lege Pontificia fieri solet, eum locus aliquis propter infamiam & prophan tionem est expiandus. Nam certa quaedam ejus rei capita sunt ipsorum comprehensa libris. Episcopi autem vicarius judex ,
Officialem vocant, ea re cognita, ut Propius omnia Cognosceret, venit eo, comitatus honestis aliquot viris: dc exorcismos
fieri se praesente jubet, ac deligi nonnullos petit, qui supra testudinem ascendant, dc videant, num spectrum aliquod appareat. Ibi Stephanus Atrebatensis admodum repugnat, dc valde de P. intus ne fieret, Hebat non esse turbandum spiritum. Et quam ruam is, quem vixi, vicarius multum instabat ut adiurationes erem, tamen impetrare nihil potuit. Interea Praetor, ubi reliquos judices urbanos, quid fieri vellet, docuisset, ad Regem profectus, rem omnem Commemorat. Et quia suis privilesiis ac immunitatibus freti, judicium Monachi d elinabant, Rex e Senatu Parisino deligit, qui de causa cognoscant, iisque plenam potestatem atribuit. Facit idem Cancellarius, Amovinius Pratensis, cardinalis ἐκ legatus per Galliam pontificius. Itaque,
eum nullam haberent exceptionem rei, traducti Lutetiam, coacti sint respondere: sed nulla potuit ab eis exprimi confessio. Positae singulis erant custodiae separatim: & novicius quidem tenebatur in aedibus Fumati senatoris: ac saepe solicitatus nihil v liiit - fateri, metuens ne post interficeretur ab illis, ob inustam ordini maculam & sactam ignominiam. Sed, cum judices dio impunitatem ei promitterent, & sere dicerent ut in ipsorum pol statem minime rediret, totam actionem ordine recenset: & adductus ad illos, idem affirmat. Illi, quanquam erant convicti, di in ipso prope maleficio deprehensi, recusabam tamen judi-
166쪽
ces, ac privilegia sua jactabant. Verum id frustra fuit, & de
communi consilio lata sententia damnati sunt, ut Aureliam reis ducti Zc in carcerem conditi, publice deinde producerentur ad primarium templum, & ad eum urbis locum, ubi supplicia sumuntur de maleficis : atque ibi suum scelus ipsi profiterentur. Sed his ipsis sere diebus incidit in Lutheranos persecutio, quae res in causa fuit, quo minus ea sententia, licet admodum lenis pro tanto flagitio, veniret in executionem. Nam quia Lutheranorum nomen erat odiosissimum , metus erat,
ne si quid gravius fieret, non tam illis debita persoluta poena, Zam Ordini secta putaretur injuria: & quicquid eis accideret, .uthermis id jucundissimum fore specticulum plerique judicabant. Franciscanorum autem Ordo magnam habet ad vulgus opinionem sanctimoniae: de quum illi jam damnati Lutetia deportarentur Aureliam, foeminae quaedam, impulsae misericordia, mulistis cum lachrymis atque suspiriis, ad portam eos usque sequebantur. Ubi venissent Aureliam, in s nPlos carceres abducti, rursus immunitatem ac privilegia sua jinabant dc tandem post diuturnam custodiam, nulla graviori poena mulctati, ac soluti vinculis evaserunt. Dum essent captivi, nihil eis deerat, & tam ad victum, quam ad comparandum patrocinium atque gratiam, abunde subministratum eis fuit, a foeminis praesertim. Nisi peris secutiones illae, quas attigimus, di incendia rem impedivissent, constituerat Rex, ut quidem serebatur, aedificium illorum om
ne diruere ac aequare solo. . iCaeterum in regno Pontificio creberrima solebant esse spectra. Nam demortuorum spiritus, ut credebatur, tumultuantes fi m. nere quamobrem vel essent damnati, vel ad tempus, igni purga torio, sicut vocant, amigerentur, exponebant, de proximos, agnatos vel amicos, ut miseris opem serrent, solicitabant. Frequens autem erat, ut aut Vota, quα Divis secissent, persolvi, vel pro sui liberatione, Missarum aliquem certum numerum atque sacrificia fieri postularent. Ea res & opinionem purgatorii mirabiliter auxit, & Missis authoritatem summam conciliavit, di sacrificis erat supra modum quaestuose. XIV. Sed ut illarum persecutionum Anno Is 4. quem
167쪽
annum eapropter singulari nomine Programmatum & inscript rum s P An des placatas denominarunt, suscitatarum gravissim rum rationem & causam paulo altius rimemur, est necesse, Erant Fideles quam plurimi, qui, cum viderent apud Parisienses doctoribus Evangelicis etiam privatam docendi rationem prohiberi , seque adeo plane concionibus destitutos in mero luctu& squalore versari, praecipiti quodam animi impetu, facto inter se consortio rem ad Allobroges deserebant, illorum expetentes sbi quid facto opus esset conlilium. Itaque Feretum quendam sa) famulum tum pharmacopolae Regii , ad eam expeditionem deligunt, delectum expediunt, qui Neocomum proscctus sub id sere tempus, cum Gulielmus Farelius Evangelium auspicato Genevae profiteri cepisset, programmata uaedam in Missae deliria dc rituum hujusmodi Papisticorum luisibria characteribus excudi curavit. .uibus inscriptionibus Lutetiam deportatis, deductisque in deliberationem, proferrine eas an omnino comprimi oporteret 3 Couraldus ipse quidem ,, mi- nime proferri censebat oportere, hinc enim & motum maxi- mum populi sore, dc hujus totius facinoris invidiam in odium ,, atque caput fidelium hominum redundaturam esse. ,, Ad existremum autem placuit, optimis quidem illis & studiosis hominibus, at servidioribus, utuque rerum minus quam illa tempora postularent eruditis, ut non modo proferrentur, sed etiam compitatim assigerentur.
Erant ea programmata libellive ' illi stylo consecti vibrante quodam & incitato, atque potissimum in Missam tanquam turbinem & funus Sacrosanctae Coenae D. N. J. C. impetu rapidissimo serebantur.' Sparguntur igitur illi libelli in vulgus, quinimo etiam compitatim Lutetiae assiguntur, idque mense
OctO- a) Acta Martyrum 31 6o. q. fol. 64. b. b) Hos articulos sive libellos, propter rei memoriam, reseremus inter Documenta huic volumini subnexa Num. XI. idque tanto lubentius, quod, cum in iis inprimis transsubstantiatio & ubiquitas corporis Christi in b. Coena negetur & rejiciatur, exinde conjecturam nobis lacere licet, quam, tametsi Lutherani vulgato nomine dicerentur hi Christiani, lo
gissitnd tamen abfuerint, a priva Lutheri circa causam Eucharisticam Le-
168쪽
A .rs 34. RENOVATI. rotOctobri A. is in ipso ostio Palatii Regii Fontis Bellaqueensis
ubi tum Aula commorabatur. Id vero non poterat non indigne ferre Rex, ceteroquin non adeo amplius ab ipsis alienus, sed hac agendi ratione nimium quantum exacerbatus; Neque sane ulla tum erat mora, quin atroci edicto, omnes qui in tenuissimam aliquam suspicionem incidebant, feriret, atque comprehendi juberet, sed & nullus erat modus aut finis suppliciorum sa); Unde miserabilis ecclesiae facies di luctuosae multorum mortes
sunt consecutae :Et sunt memorabiles plane Τοhannis S TURMII, qui tum Lutetiae vivebat, ea de re literae pridie Nonas Martii is 3 . datae ad Philippum Melanchthonem , dignae quae hic legantur b : ,, Si in amicorum negotiis tibi aliquando literae meae,, suerunt gratae, si unquam bonorum virorum res salvas esse,, cupivisti , eb majori curae tibi hae esse debent , quo m ,, gis in communi salute & tranquillitate retinenda versintur. se Ut in turbulentissimis maximeque perniciosis tempestatibus,, jactamur, ex optimo & pulcerrimo statu, cujus nobis viriis prudentes auctores fuerunt, in maximas calamitates & sumis mas aerumnas ineptissimorum hominum consiliis delapsi sumus. ,, Scripsi tibi superiori anno, quam pulcre staremus, quam be- is ne de Regis aequitate sperandum euet: gratulabamur tum no se bis in vicem: sed eam occasionem homines suriosi prope omin,, nem.abstulerunt. Per Mensem enim Octobrem, quod non se satis esse putarunt, laeta fieri principiar quod metuerunt, pa- rum multos fore suarum partium, nisi astutis, ut ipsis videis batur, sed ut res indicat, stultissimis & seditiosissimis rationi- ,, bus regna & gentes perturbarent, libellos uno tempore de
,, Ordinibus Ecclesiasticis , de Missa, de Eucharistia, per uniis versam sere Galliam nocte in omnibus angulis affixerunt, im- ,, manibus & tragicis exclamationibus. Ante Regis etiam con- ,, clave agglutinarunt, quo certiora dc magis perniciosa pericula ,, crearentur. Nam perturbatus hac re populus, territae mul-
169쪽
,, torum Cogitationes, concitati magistratus, inflammatus Rex, ,, gravissima judicia constituerunt. Nec immerito, si tamen ea ,, in re servari modus posset. EX Consciis quidam deprehensi, is poenas dederunt , quidam mature sibi consulentes, aufuge- runt. Qui ad se ea pericula non spectare putabant, qui non , contaminati erant eo scelere, hi etiam in partem poenarumis veniunt. Delatores oc quadruplatores publice comparantur: si cuilibet simul dc accusatori dc testi in eadem causa esse licet. Non vana sunt, quae scribo, & sic habeto, me nec omnia se scribere, nec ita scribere, ut ipsarum rerum luctuosissima conia
se ditio requirit. Octodecim ustulati sunt , plures capti idem, , supplicium expectant; Serpunt quotidie latius pericula, ne- que quisquam est, qui bonus sit, qui neque extimescat c se lumnias ac judicia, neque dolore indignissimorum spectaculo. rum conficiatur. Regnant adversarii vestri, & eo magis, quod se justis de causis obtinuisse videantur, ut in pacandis seditioseis concitatis rebus regnent. In tot tantisque malis solum haecis spes nos iam reficit. Si immanis ista severitas populo displi-
,, cere incipiat, si Rex intelligat, nimium sitire calamitosorum is hominum sanguinem, a quibus alienissima deberet esse vindicisse tae cupiditas, odio enim magno, non aequitate agere videnis si tur,) si videat w φονο hominum mentes; inclinabit, ut speri ramus, ejus animus, re meliora capiet consilia. Est hoc exi-- guum solatium, sed tamen non dissidimus Deum esse, quim se deraturus sit has tempestates, & portum aliquem perfugium- is que ostendat, qui nobis viros bonos adhuc reservat, qui grais tia & autoritate plurimum possunt, qui aliquando libere, quod se cogitant, audebunt dicere. Hujus rei nobis istud est indi-- cium. Per Langios, quorum familiam tibi notam esse credo se obtinuimus, quo in nos qui Germanici nominis sumus, mi-- nus odiossi animadverteretur. Mixit Rex, ut quicunque ex is Germanis Coercerentur, in re capitali, una cum causa & acis,, tis , in Germaniam, quisque ad suum principem remittan-
s. XXXV. Quidquid sit, inquiri coeptum est, atque investigari, & per indicium nonnulli, quidam vero per suspicionem
170쪽
comprehensi a , habita quaestione vivi cremantur, horribili sane spectaculo. Nam ad machinam alligati, & in altum sublati, deinde in ignem e sublimi demissi, bc rursus adducti: carnifice
demum abscindente funem, in subjediam flammam corruebant. Ita etiam qui paulo videbantur eruditiores, antequam produceremur, lingua resecta fuit, ne vel supplicii causam, vel sua doctrinae summam ad populum explicarent. Erat autem hujus rei perquam idoneus administer, Ioannes Morinus , propraetor. Etenim, ut sagacissime noverat eos odorari dc pervestigate, de
quibus erat aliquid suspicionis: ita etiam, quum deprehendisset, in irrogandis poenis atque suppliciis omnem prope sensum humanitatis exuebat.
Prodiit nihilominus hoc tempore libellus authoris incerti, Gallica lingua conscriptus in pontificios mercatores atque caupones: facetus quidem, sed serius dc gravitate conditus. Ac primo quidem, inquit i te, se mercatura, vitae genus est re exercitium, ,, non illiberale nec inutile Reipublicae, modo fraus absit 8cis avaritia. Nam Christus ab hoc hominum genere similitudi- ,, nem sumpsit, quando jussit exerceri talentum acceptum, ud,, fieret fructuosum. Qui quidem locus est intelligendus mysti- ,, ce. Pastores enim dc Ecclesiae ministros nihil mirius Meet, ,, quam vel ulla suspicio sordidi quaestus. Veruntamen Deus ho- is minum sceleribus offensus, in Ecclesiam suam invadere peris,, misit atque grassari, non solum mercatores praedivites re amis plos, Verumetiam iures. Quis enim non furem esse dicat eum, se qui vel alienam vel adulterinam mercem, pro sua, proque se sincera divendit 3 annon emptor pulchre decipitur Z Sed hoe se nobis jam olim necidit. Nam loco pastorum insinuarant se ,, lupi supra modum rapaces. Et quanquam nullius ingenium ,, aut lingua satis explicare possit illorum artes omneis, tamense nonnullas attingam. Negotiatores igitur hi , de quibus lose quimur, callidi sunt supra modum, suamque mercaturam sic ,, amplis carunt, ut nullus omnino sit locus vel angulus, quem, , non suis repleverint tabernis: & haec quidem omnia, specie