장음표시 사용
391쪽
rum immemor imploraret, raro incorruptae probitatis & generosi animi exemplo, qui inimicis, ac vincula & caedem spiranti,
bus ac intentantibus, Cum posset, nocere noluerit.
g. C U. Anno sequenti Isψ . CRAN MERUS, quod perspiceret
Iuris Pomisci, quod vulgari nomine Canonicum appellatur, impudentiam nec modum habere nec finem, indecorum autem esse argueret, illi oneri vix ferendo Anglicanam Gentem amplius humeros suos submittere; ut illi iniquitatis mysterio mederetur, operam navavit a Cum enim necessariam ejus esse emcndationem a evicisset, a Rege autem admonitus esset uc quandam errorum di abominationum ex eo Synopsin faceret, atque propius de adornando novo Legum Ecclesiasticarum in Anglia observandarum Corpore CoRitaret, protinus manum operi admovit bin, Et fuit tum ex auαoritate Henrici non minus Ecclosiasticarum Legum Resormatio decreta, Suntque delecti, viri aliquot usu dc doctrina praestantes, numero triginta duo, qui pcnitus abolendo pontificio juri, cum omni illa dccretorum & 4ecretalium farragine, novas leges, quae controversiarum lc morum judicia rinerent,
regis nomine & auctoritate surrogarent, id quod cx Regis Epistola sc) constare poterit, quae dc serium ipsius hac in re studium
dc animi voluntatem aperit; Quanquam tamen, nescio quo modo quave occasione res succ u tum caruit, sive temporumini a BURNET. I. c. mi. 8 I. b) vid. BURNET. in Collect. D umentor. ad Lib. III. Num. XXVII. sol. si 8. ubi Collectio exhibetur locorum ex Iure Canonico
excerptorum a Craumero, qua, quam necessaria sit ejus emendatio, ostenditur.
c omnem rem enarrat Io. FOXUS, in praelatione ad librum rarissimum , cui titulus : Reformatio Legum Eecie sicarum ex auctoritate primam Henrici ἐκchoata, deinde per Regem Eduardum VI. provecta, adauctasue &e. Londin. 6 o. q. Cujus libri historiam & breve argumentum exponit BURNETUS in Hist. Ref. Angl. Tom. II. ad Ann. Isset. sol. IN. seq. edit. Latinae. Ceterum cum illi libro praefixa quoque sit Regis Epistola, alibi quantum novimus non legenda, nifiquod in Conciliis Magnae Britann. vol. III. fol. 779. 78o. ea referatur,
minus tamen, uti nobis videtur, concinnE ad Ann. t feta ut eam inde depromeremus, atque inter documenta nostra Num. XXXI. poner mus, operaU Videbatur pretium. Diuilippust, . c,oc li
392쪽
iniquitate, sive nimia eorum quibus committebatur, cunctatio. ne, ut ea, Guardum demum Henrici successorem, suum acinceperit complementum.
Nisi quod cerimoniae tamen quaedam superstitiosae, anno sequenti suasu Cranmeri, praecipiente Rege videantur abolitae: Cranme. rus enim ad Regem vi II. scribens A. Is s. equidcm de instituto illo Conititutiones Ecclesiasticas condendi, tanquam de re prorsus obliterata loquitur b ut tamen Rex intermissum illud consilium repetere, atque cerimonias qua dam, v. g. Crucis adorationem, & consuetum morem pridie festi S. Andreae tintinnabula pulsandi etsim. inrogare volens, animi sui sententiam Cranmero propius explicaret , quando statim a Cran mero literae sunt delineatae, quas Princeps ille ad ambos Archiepiscopos, qui
cum reliquo Claro eas communicaturi erant, scribere debebat.
In appendice vero, quae illi quam diximus, Epistolae subnexa
est, conquerebatur Cranmerus, is sacrilaga temeritate Cathedra.
A lem suam Cantuariensem Ecclesiam spoliatam fuisse, Deca-- numque di Capitulum literis quibusdam, quas Aulici subrep-
,, titie dc obreptitie impetraverant, varios Ecclesiα fundos an-
,, alienare coactos suisse; in si igitur Rex sibi quid petere
se placeret, id omne se facile ipsi cessuros esse, modo ut ipse se sibi id reservet, non ad aliorum petitionem ab Ecclesia trans.serat ad alios. MErat hoc tempus quo novo bello cum Gallo aeque ac cum Scotis implicitus erat Henricus, quod, ut tanto majori cum faciis litate conficere posset, suorumque subditorum animos sibi simul devinciret, omnem navavit operam, ut utrique parti circa religionem dissentienti quodammodo satisfaceret, Sic enim, de mortuo Thomae Audisjo Cancellario, qui purioribus sacris admodum a) vid. BURNET. Hist. Ref. Anglic. Lib. II. sol. r3
bὶ Hanc Epistolam, tanquam memorabile ejus aevi monumentum ex charto phy lacio Regio edidit, atque Historiae suae luriecit illustris BURNEI US. vid. Document. ad Vol. II. n. LXI. sol. I 39. Iclo. ubi simul quoque Exemplar Epistolae quam Rex ad Cranmerum mittere statuerat responsonae , de abrogandis illis superstitiosis ritibus, reperitur, quam utramvis Epistolam inter Documenta nostra Num. XXXVIII. reserre juvabit. Dissilired by Cooste
393쪽
3io HISTORIA EVANGELII A. tr .
modum faverat, substituit, in gratiam Pontificiorum Thomam Wriothes um V, Pontificiis summopere addictum , In hujus
autem, qui Secretarii munere functus erat, locum surrogat, Gulielmum Petrum, intimum Cranmeri amicum; Deinceps, in Galliam trajiciens, Regni administrationem Reginae, itidem Rein formatis faventi, committit, datis ipsi Consiliariis, Archiepiscopo Cantuariens, Domino Cancellario, Comite Hartfordiae α Secretario Petro, Porro, si miles esset conscribendus, Comitem Hartfordiae, Is erat Eduardus Selmouriae frater, deinde Dux Somersethensis creatus , ac tandem sub imperio Eduardi VI. Regis ac Regni Protector, vicarium suum designabat b , cujus sub regimine non erat, cur Reformati quicquam metuerent. Nec minus Reformatis acceptum fuit RVis mandatum de precibus ac liturgiis in Anglicam linguam transferendis, quod per Archiepiscopum d. xi. Junii consectum suit; quippe cum ex uno hoc, ad reliqua etiam cultus divini officia propediem in vernaculam Gile convertenda, argumentum caperent. His ita constitutis Angliae
Rex, ingenti cum exercitu trajecto mari Cautum venit: post obsidet Monstretum, eique de voluntate Caesaris militabat Burensis Comes Maximilianus, illinc Boloniam profectus, oppidum maritimum, obsidet. c Et rex praefecerat quendam genere nobilem Uervinum, Caesar vero postquam duos istos Reges bello implicuisset, Germaniam interea potestati suae subjecturus, pacem d) cum Galliarum rege d. xix. Septembris sancivit. Rege igitur d. xxx. Sept. in Angliam reverso, atque Cum Scotis non admodum feliciter se pugnante, nova a Germanis Protestantibus ad utrumque Regem missa est legatio, sed conatu irrito D,
neque Cranmerus multa licet movens, quicquam promovere potuit, a Rapin. THOYRAT. l. e. pag. 438. cons. MI. publ. Tom. XV.
R SECUENDOR FF. Histor. Lutheris. Lib. III. CXXIV. &
394쪽
Α. Is44. RE NOUATI.tuit, quippe qui Gardinerum sibi semper infestum habebat, qui
ejus conatus infringeret. Id unicum tamen ipsi ex voto cessisse hoc anno refertur a), quod ex amicis suis quam plurimos ad Episcopatus evehere potuerit, Cum ceteroquin pauca tum in Anglia circa religionem memorabilia perfici possent. s. CVI. At vero in SCOTI A, quae Cardinalis Betonii imperio, quod in Proregem atque Reginam stibi arrogaverat, suberat minclementissimo, tum duo evenerunt, sed longe diversa, quae Commemorari merentur , Alterum est Georgii Guichardi sive Wis harti quem Sophocardium Buchananus b) appellat) martyrium 3 Alterum , tragica ipsius Cardinalis aliquot mensibus post sublecuta mors. Erat Georgius Wishartus nobili prosapia oriundus, atque in in Academia Cantabrigiensi adeo prosperos in literarum studiis fecerat progressus, ut principiis verae religionis probe instructus A. Is q. in Scotiam reversus, passim adversus corruptelas ubique gratantes c) concionaretur, phemnque Dundeae d), habitans. David Betonus S. Andreae Episcopus Cardinalis id aegre ferens
magistratum loci minis adversiis novum hunc concionatorem uti
jubet, silere igitur Wishartus, & turbas ne commoveret jussus,
respondit, uti res erat, is nullas se movere turbas, neque tamen
se hanc esse turbas evitandi viam, Dei legatos rejicere, ac quam- , , vis hinc discedat, Deum tamen alios missurum esse legatos, ,, se non sine vitae discrimine verbum salutis ipsis annunciasse, , , nunc autem ab ipsis pelli, verenduit esse ne sibi ipsis hac a- ,, gendi ratione arcessant periculum, quod brevi ipsis obventu- rum praenunciat, eosque ut seria poenitentia ad Deum se con- . ,, Vertant, hortatur. is Sic igitur Dunded rellista, partes Scottae occidentales adiit plures nacius asseclas. Prohibitus autem ab Archiepiscopo Glasgoviensi Ioh. Betono ne in aedibus sacris. S s con- a) BURNΕΤ. sol. I 82. b) BUCHANAN. t c. p. s3 i. seq. quem praecise deinceps ac ver is
395쪽
;11 HISTORIA EVANGELII A. is r.
concionaretur, saepiuscule in agris ac sub dio concionatus fer. tur, interea dum asseclis suis in templa irruere volentibus o nixe interdicebat, dicens se verbum se pacis annunciare, nec se ejus causa sanguinem fundere licere. ,, Post mensem , cum audivissici, pestem Dundeae grassari, mox eo rursus se confert, verbum Dei ita an nuncians, ut peste insectis extra domum, sanis vero intra illa in collocatis, pauperibus etiam auxilio dc latio, cunctisque Pastoris instar fidelis emolumento fuerit. Cum aliquando finita concione sacrificulum pugione ipsum interimere Voleni cm, populus in furorem actus paene interfecisset, ipse sacrificulum brachiis amplexus, a furore plebis tutum servavit,
dicens, non fuisse se ab ipso laesum, sed posse tamen inde conjecturam capi, quale sibi instaret fatum. Ab eo tempore instantem praesagiens mortcm, a somno saepenumero surrexisse dicitur atque precibus totam tran legisse noctem, suosque hortatus ne fides ipsorum deficeret, se quidem brevi abiturum sa), & paucos
quosdam se insequentes, universam tamen Regionem non ita multo post ad Veritatis Evangelicae lucem conversam iri. Cum igitur variis in locis ejus Conciones cum applausu reciperentur, is quoque in Lothianam squae rogio est perampla in tres prae- se iuras diremta Limnuchensem Edimburgensem & Had intoniensem) conversus ibique Evangelium an nunciare est annisus, Interea erat Edimburgi conventus ordinis Ecclesiastici ad Id Ianuarias. b In eo coetu cum jactata plurima fuissent, de Ucteri Ecclesiae libertate retinenda, de manifestis quibusdam sacerdotum flagitiis expurgandis, nec ullus inveniretur exitus, tandem delatum est ad eos, Georgium Guischartum, concionatorem Evangelii longe populo acceptissimum, ad septem ab uibe millia passuum, apud hominem nobilem, Pohonem Ocburnum diversari. Ad eum statim equites missi, qui hominem deposccrent. Sed cum
COCburnus alia atque alia Caussaretur, ac moras innecterer, si
eum occulte piami dimittere circumspiciens, Cardinalis per suos id fieri admonitus, 3c summopere tamen hac opima praeda potiri
- a) PURNET. l. c. sol. b) Α Di scit. is s. Iuxta hodiernam, at, Λ. juxta veterem sup
396쪽
cupiens sa) intempesta nocte, cum Prorege illuc delatus, omnes aditus obsedit, nec tamen aut blanditiis aut pollicitationibus aut minis quicquam essicere potuit, donec Comes Bothueliae e propinqua villa sua evocatus, eo venit. Is cum omnium Lothianorum facile potentissimus esset, tandem impetravit, ut Georgius ipsi dederetur, interposita fido, se ab omni damno dc injuria eum defensurum. Sacerdotes hanc praedam nacti, Mimburgo eum ad Fanum Andreae transserunt. Ibi, post alterum sere mensem, coacta frequenti omnis generis sacerdotum multitudine, quae de doctrina ejus decerneret, di magis ut speciem judicum praeberent, quam quod cuiquam dubium esset, quid decreturi forent, de consensu omnium, Cardinalis quoniam ipse, per leges Pontificias, de capite cujusquam nec exercere qua stionem, nec statuere posset petit a Pro rege, per literas, ut designet rei capitalis judicem , qui in reum animadvertere juberet, qui jam a conventu sacerdotum haereseos damnatus esset. In ea re nulla videbatur mora per Proregem sutura: ac ne suinisset quidem, nisi propinquus ejus David Hamiltonius Praestonianus, multis verbis eum admonendo, rogando, deterrendo, ac interim propc objurgando, continuisset. In hanc fere sententiam locutum scrunt ; is Se vehementer mirari, quo consilio, Prorex, ,, adversus Dei servos, quibus nullum crimen objiciatur, praeteris Evangelii Iesu Christi praedicationem, tantam licentiam per. D mitteret, & hominibus, flagitiorum turpitudine, & morumis immanitate plusquam ferina, prope in cruciatum dederet 'inin ,, noxios: quorum vitae integritatem inimici lateantur inviti, docino trinam non ignoraret, ut cui ipse non ita pridcm vehementeris suis et deditus: cujus commendatione in hunc supremum graisis dum pervenerit: quam se amplexum sit testatus publice edictis: is quam tuendam palam susceperit: ad quam legendam, Cog- ,, noscendam, vitaque di moribus exprimendam, singulos &,, universos sit hortatus. Cogita igitur, inquit, qui sermones, ,, quae cogitationes hominum, de te sint futurae: cogita bene
397쪽
314 HISTORIA EVANGELII A. tr n
is minem acrem, sc tibi insensum, cum istud idem iter insistes, ret, quo tu nunc Vestigia sequeris. Qui suis consiliis illum
,, praecipitarunt, te nunc in exitium rapere conamur: te ab iniis,, tio impugnarunt, omni mole suae potentiae, nunc pravis con-
,, siliis te in fraudem illiciunt. Revoca in mentem victoriam, ,, tibi de civibus, sine caede & sanguine, dehoitibus, longe ,, majoribus copiis fretis, cum ingenti tua gloria, maxima il- ,, lorum ignominia, concessam. Reminiscere, quorum in gra- ,, tiam Deum deseras, di amicos oppuRnes: expergiscere ali- ,, quando, & tcnebras, tibi a nefariis nominibus circumfusas, discute. Propone tibi ante oculos Saulem illum, Israelitici ,, generis Regem , in infimo loco in supremum translatum. ,, Quanta illum indulgentia, legi suae obedientem, Deus est ,, prosecutus; quantis miseriis eundem, praecepta sua negligen- rem, involverit. Conser tuarum rerum, ad hunc usque diem, ,, successum, cum rebus illius prosperis: ac, nisi consilium mu- taveris, nihilo seliciorem, imo deteriorem, exitum exspecta. ,, Quid enim ille designavit, quale tu nunc facis, idque in gra-- tiam hominum scelestissimorum, qui neque flagitia sua tegere,, possunt, nec dissimulare saltem conantur Z ,, Hac admonitione hominis amici Prorex motus, rescripsit ad
se Cardinalem, Ne id judicium praecipitaret: sed rem totam seris,, Varet integram usque in suum adventum. Neque enim se conisse sensurum in illius hominis perniciem, antequam de caussa dili- ,, gentius cognoscatur. Quoci si Cardinalis secus faxit, in caput
se ejus poena vertat: se vero immunem caedis dc sanguinis fore, is hisce literis attestari. se Cardinalis hoc responso, praeter opiis nionem, ictus, cum non dubitaret, interposita mora, reum, vulgo gratiosum, creptum iri: nec rem disceptationi committi vellet rpartim, quod nullam in aequitate spem poneret: partim, quod de sententiis, jam ante, conciliorum aucioritate, praedamnatis, iterum judicium fieri nolebat: itaque prope furenter iratus ita consilio ante suscepto perseveravit: ac respondit, is Se non ad
se Proregem ideo scripsisse, quod ab ejus auctoritate ulla in reis penderet, sed quod, ad speciem consensus publici, ejus no- men ad condemnationem alaribi vellet. D
398쪽
niramus, vir doctus, & qui ex animo sincerae religionis caussae, sed occulte, faveret, e superiore loco concionem habere jussus, e Mathaei capite decimo tertio declamavit 3 Bonum semenis esse verbum Dei, malum vero haereses. Hae resim enim esse ,, opinionem fallam , dc cum sacra Scriptura plane pugnanis tem , dc quae cum pertinacia defenderetur: eam vero &gigni & ali ignorantia pastorum Ecclesiae: qui spiritali gla-
is dio, id est, verbo Dei, nec haereticos convincere, nec er- rantes reducere in viam norunt. Deinde, explicato Episco-- pi, ex epistola ad Timotheum, officio, unam esse haeresim ,, deprehendendi rationem ostendit, si ad verbum Dei, velut
,, ad lapidem Lydium , conferatur. Tandem , Cum PerOrasset, etsi, quae dicebantur, contra sacerdotes facerent, qui non ad refellendas haereses convenissent, sed ad eos plectendos, qui licentiae dc arrogantiae eorum obviam irent, tamen, velut omnia succederent eis ad votum, ut consuetam judicandi sibi sormam observarent, ad suggestum , in templo exstructum, Georgium pertrahunt: alterum ex adverso suggestum conscendit Ioannes Lauderus, Romanensis sacrificulus: caeteri, velut
ad judicandum , circumsistunt. Sed nulla judicii aut liberae
disceptationis ibi forma fuit. Accusator enim, cum multis ah- ominandis conviciis, odiosissima quaeque, quae vulgo adversus purioris doctrinae magistros confingi solent, cum summa verborum acerbitate detonabat , atque ita tum actis aliquot horis, Georgius, in arcem reductus, in praesecti cubiculo pernoctavit, magna parte temporis in orando consumta.
Postridie mane, Episcopi duos Franciscanos ad eum miserunt, qui ei denunciarent, se Moriendum quamprimum esse: is ac rogarent, ,, Num ipsis, de more, peccata confiteri vellet. ,, Ille, si Nihil sibi rei cum Fratribus esse, ,, respondit: ,, nec cum eis se libenter collocuturum. Ueium, si in animum inducerent, in is hoc genere sibi gratificari, se cupere sermonem conferre cum, , homine illo docto, qui pridie concionatus fuerat. Is Cum, ripiscoporum permissu, in arcem venisset, cum Georgio satis diu Viniramus collocutus, tandem, sedato fletu, a quo se cohi-
399쪽
316 HISTORIA EVANGELII A. is r.
bere non potuerat, placide rogat eum; se Num vellet, Cinnae,, sacramentum accipere: Et perlibenter, inquit) si ex Christiis instituto, sub utraque specie, nempe panis & vini, exhibe
tur. is Vini ramus, ad Epii copos reverius, cum retulisset, cum saniste assirmare, is Se immunem a sceleribus, quorum :Ir- guebatur: nec id eo pertinere, ut mortem inllairiem depre- Carctur: sed ut suam innocentiam, Iaco satis notam, homini bus ei iam testatam relinqueret: ,, ad ea Cardinalis, ira inflammatus: is Et te, inquit, qui sis, jampridem non ignoramus. ,, item rogatus, se Num sacri corporis, di sanguinis Communiori nem ei permitteret, se cum aliis Episcopis paullum collocutus, ex eorum sententia respondit, se Non videri aequum, ut
,, pertinax haereticus, ab Ecclesiaque damnatus, ullis Ecclesiae se beneficiis flueretur. , His renunciatis, cum familiares praefecti arcis,&ministri, hora Circiter nona, ad jentaculum convenisicnt, rogatus ab eis Georgius, se Num dc ipse una vellet sumere cibum : respondit, ,, ΕΙ ,, perlibenter, ac multo etiam libentius, quam a me est factum suis perioribus diebus: quod nunc demum intelligam, viros vos esse bonos, &in eodem Christi corpore mecum esse sociatos: quod que hunc mihi in terris novissimum convictum esse sciam. Teis autem sinquit priusecto hortor per Dei nomen, perque eum is umorem, quo assiceris erga Dominum & Servatorem nostrum Jesum Christum, ut huic mensae paullum assideas, audientiam- ,, que facias, donec ego brevi adhortatione vos compellem, ac suis per pane, quem, ut fratres in Christo, sumus esuri, orem; ae,, deinde vobis valedicam. ,, Interea mensa, ut mos, linteo operta, impositoque pane, Georgius disserere breviter ac dilucide coepit, de Christi Coena, tormentisque & morte, circiter horae dimidium loqui. Hortatus est autem praecipue; Ut, abjecta ,, ira, invidia, ac malitia, in animos imprimerent mutuum ais,, morem, ac perfecta fierent memhra Christi, qui assidue pro nobis interpellat Patrem, ut nostrum sacrificium apud eum
,, Proficiat in vitam aeternam. Haec locutus, cum Deo gratias egisset, panem fregit, ac singulis particulam ejus porrexit, εc vinum pariter, ubi ipse gustasset, omnesque precatus esset ιD Ut
400쪽
A Ut memoriam mortis Chri lii nunc postremum in hoc sacra-
,, mento secum usurparent: sibi autem amariorem potioncm ,, temperari, ob nullam aliam caussam, nisi Evanges ii praediis cationem. Post haec gratiarum actione peracta, se in cubi- ,, culum suum recepit, ac orationi finem reddidit. , , Nec multo post, duo e carnificum nn mero ad eum a Cardinali missi: quorum alter tunica, e linteo panno, nigra cum induit: alter multos pulveris sulfurei sacculos ad omnes corporis partes adnexuit , atque hoc ornatu amictum, in cubiculum exteriuspr: et ecti eductum, ibi commorari jubent. Interea, eodem pene momento, in arca ante arcem suggestum ligneum erigitur, pyra extruitur, ex adverso senestra oc propugnacula arcis tapetibus, stragulis sericis, dc pulvinis ornabantur, funde Cardinalis, Cum suo grege, laetum spectaculum e tormentis hominis innoxii capc-rcnt, &, velut tam praeclari facinoris auctores, gratiam populi
Captarent. Magna praeterea frequentia armatorum, adversus vim cX ternam, aut verius ad ostentationem potentiae, adhibita: ma-Chinae aeneae, per totam arcem, locis idoneis dispositae. Intcrhaec, tubis clangentibus, Georgius productus suggestum conscendit, & ad palum mnibus alligatur: ac, vix impetrata pro Ecclesia orandi venia, Carnifices ignem subjecerunt, qui pulvcrem undique alligatum confestim in flammam ac fumum solvit. Praesectus arcis, qui tam prope astabat, ut flammae affatu ambureretur, breviter eum eii hortatus: se Ut bono animo esset, ,, ac deliciorum veniam a Deo peteret. Cui ille, Haec qui- ,, dem flamma corpori, inquit, attulit molestiam, animum vero ,, non fregit. At, qui nos ex editiore loco tam superbe despiis cit, intra paucos dies non minus ignominiose jacebit, quam is nunc arroganter cubat . ,, Haec locuto, funis circa fauces arctius altrictus vocem inclusit. Post aliquot horas, corpore in cineres ignis violentia soluto, Episcopi, adhuc ira odioque furentes, giavissimis poenis propositis, vel uerunt, ne quis pro defuncto oraret. Ex eo, Cardinalis a suo grege magnus haberi, ac divinis in coelum laudibus ferri 3 se Ut qui, torpentibus cae-
,, teris, unus, auctoritate Pioregis Contemta, tantum facinus
perfecisset: qui, populari superbia compressa, totius ordinis D E