장음표시 사용
101쪽
APUD EUROPA o S. 8ssi a peένη. Rectius Chronicola meum vetus, quoa igni sulphureo totum hoc adscribit. Idem quo que testatur Joannes Mallela in Chronico & ipso inedito, sed
quod nunc non sit ad manti m. Occultabant nempe Graeci artem componendi hujuS ignis, ut postea dicamus, ideoque factum hoc speculis adscripsere comburentibUS.' Artem emittendi nitratum hunc pulverem ex Siphonibus seu tubis aeneis aut serreis Graeci referunt ad annum Christi D C L V vel paulo antea. Imperante Constantino Bogonato dicunt suisse Callinicum quendam AEgyptium, Heliopolitanum, qui relicta ea urbe Constantinopolim profugus, conficiendi huius pulveris rationem primus Christianis tradiderit. Quod autem nonnulli ex Syria eum advenisse scribunt, id perinde est, cum conster NOmum Heliopolitanum Syriae fuisse attributum, illo praesertim seculo, Ut locum non habeat altera Syriaca Heliopolis, hac enim ratione AEgypti. us non fuisset iste Callinicus. Reche Vero profugum Vocant, a Saracenis quippe tum tenebatur ad gyptus. Nec dubitandum quin ab his artem hanc hauserit Callinicus. Sed neque de eo dubitandum, quin a SinensibuS tormento
rum usum acceperint Saracent. Crebrae tum Sinensitim erant naVigationes, nec Taprobanam tantum, sed & Arabi. cum Sinum classibus adibant, necdum cum exteris gentibus Vetito commercio, ut docent illorum historiae. Quantum autem hoc commentum pro Uerit Saracenis tot regiones
subactae, & tot terra marique de Christianis partae satis te stantur yictoriae. Substitere tamen nonnihil illorum progrestus, postquam Callinicus eandem artem docuit Christi anOS. Nec tamen ille, ut nonnulli Volunt, censendus ignis hujus inventor, sed propagator potius, cum ignis istius ni trali usus longe, ut diximus, sit antiquior; sed curia per illum modus explodendi ignem hunc e tubis aeneis primum Christianis innotuerit, utique est Verisimile cum longa aetate arteS perficiantur, rationem componendi & conficiendi . hu sus ignis,quo aptior ad explodenda cum fragore tormenta N redderetUr,
102쪽
'o DE ORIGINE PULVERIS BELLICI redderetur, plurimum fuisse immutatam. Necdum tamen
istac tempestate notum erat lapides seu globos ferreos aut plumbeos in hostes jaculari. Habebant quidem majora tormenta seu Siphonas, queis proris naVium aptabant ad instarenda incendia, & praeterea minores quaS-seu manuarias appellabant Siphonas, haud absimiles hodiernis muschetiis quas in faciem honium explodebant, sed nulla usquam mentio occurrit glodorum seu glandium, quibus bella hac tempestate peraguntur, quaeque sero demum
innotuerunt, ut mox dicemuS ; Pempto incendio terrorem
potius quam perniciem bellica ista commenta hostibus in serebant. Sed vero cum ignis iste multum contineret pinguis humoris, utpote naphta liquida & plurimo constans bitumine, multo acriora edebat incendia quam faciat pulvis hodiernus, etiam post explosionem flammam quam diutissime conservans, & ipsos quoque armatoS, & demum quidquid attingeret penitus comburens. Hinc est quod
Graeci ignem hunc humidum seu morum Vel etiam marinum appellarunt. Latini vero ignem Graecum vocarunt, ac si a Graecis primum esset repertus. Constantinus Porphyrogennetus in scripto de administrando imperio, cum cap. 8: Callinico Agyptio acceptum ferat hoc benesi
cium, idem tamen cap. IE. Constantino Magno inventum hoc adscribit: cui scilicet id revelatum suerit ab An gelo, addens illum usum hujus ignis solis indulsisse Romanis, nec permisisse ut hic alibi quam apud solos conficeretur ByZantinos, poenamque statuisse gravissimam omnibus iis qui ignem hunc ad Barbaros deserrent, aut artem conficiendi illos docerent. Leo Imperator in Tacticis & Constantinus Porphyro gemetus in Naumachicis hactenus ineditis & complures alii, ignis hujus per Siphones tam manuarios quam majores emissa Sc tonitruo similem facientis fragorem lipe iaciunt mentionem, sed de lapidibus seu globis metallicis si--l explosis altum omnino apud. omnes silentium. Ne
103쪽
APu D E u R o P a o S. 'TNe illo quidem bello quod Ludovicus Sanctus cum AEgyptiis ante quadringentes & . gessit annos usitatum id fuisse certo colligas ex JonVillio oculato teste, qui solo hoc factitio igne e machinis emista superatos a Sarac nis fuisse docet Christianos. Eius de hoc bello siquis legat Commentarios, haud facile ullum nostro hoc seculo inve niat exemplum, in quo tantundem bellicum potuisse ostendat pulverem, atque istoc tempore incendiarius potuerit ignis, etiam nullis armatus globis. Nec dubitandum quin naphtha & bitumen copiose in Syria proveniens ad artifieiosos istiusmodi parandos plurimum profuerint ignes, quibus cum destituantur Christant,utpote qui naphtha penitus
careant, altero Vero non nisi adulterino utuntur, mirum vis
deri non debet si in perniciosis istiusmodi commensis longe inferiores Asiaticis sint populis. Qui id quod vulgo Petro, leum dicitur idem esse existimant ac sit naphtha, illis ego
tum credam, ubi parem hujus Virtutem eue ostenderint. Naphtha in ipsis quoque ubi oritur ardet fontibus, nec tantum aspectu ignium, sed & solaribus percussa radiis flammam concipit. Provenit illa non tantum in campo Babylonio, sed & in stagno Comagenes, de quo vide Plinium lib. II. cap. io . De hoc quoque Vel limo vel maltha vel naphtha intelligendus est Tibulli locus in Panegyrico Messalae;
Ardet Areccaeu aut unda Cyrestia campis. Areca est Comagenes oppidum haud proculEuphgate, Aphii Ptolomeo, nisi malis, ut habent libri manu exaratu Erech vel Arach Genes. 1 o. IO. Hinc Areccaei campi longe lateque extens, utpote cum etiam Edessa Arech fuerit
dicta. Cyrostia vel Cyristia unda est stagnum Samosat num, quod dicto loco describit Plinius. thia vero in coim finio Comagenes & Cirestidis situm fuit hoc stagnum, ideo a Tibullo unda Cyristia appellatur. Probum Vero Cyristis, Cyristia & Cytistica per simplicem scorVam cansnam, nomen siquidem ei a Cyro oppido, cujus olim N et Theodo.
104쪽
s1 DE ORIGINE PULVERIS BELLIGI Theodoretus suit Episcopus, quem ideo Cyresticum vocat Anastasius in Hexaemero. Male di contra Veterum libro rum fidem hunc Tibulli versum emendare conati sunt viri docti. Perho sua eo quo ipsi Volunt sensu, ne Latinu, quidem. Cum Vero pleraque antiqua exemplaria exhibeant omnino Vera est ea quam reaidimUS scriptura. is vero inter Christianos suerit, qui globis serreis, plumbeis vel etiam lapideis bellicam hanc machinam primus armarit ignoratur, hoc tamen constat nondum quatuore luxisse secula, ex quo usitatum id esse coeperit. Antiquior jam non succurrit Frosiserto, cujus haec sunt verba ad
chemis. Prodigiosa sorsan hujus bombardae miraberis magnitudinem, utpote quadruplo sere longiorem quam hodieror ae esse soleant, seci tamen Verum est tales olim construi solitas, & in antiquiS armentarii S reperi Iantur etiamnum qiue triginta & plurium pedum longitudinem exsequent. Et sane pulveris nitrati ratio istam exigebat mensuram; cum cnim parciores longe eo essent seculo in admiscendo nitro, tarde admodum pulVis accendebatur, ac Ut tOIUS accenderetur Sc violenter globum protruderer, necessum erat ut tam longi canales fierent. An Vero tam longa tormenta ex Uno continuo fuerint constructa canali, ideo aliquis merito dubitet, quod in picturis istius sectili complures compareant circuli ferrei diversis locis ambientes & continentes machinam, Unde non male colligere possimus immensas istas machinas ex pluribus simul coagmentatis fabricatas suisiepartibus. Sed neque tantam ac hodierna tormenta requirebant soliditatem. Cum enim ab imbecilliori pulvere nullum immineret ruptis rae periculum, ideo longe tenuiori conflue-
105쪽
, A P u D EU R O P AE o S. - ' construebantur metallo. Hinc est quod apud Monstrole tum etialia sustae magnitudinis tormenta seu Rabodequini, ut ab ipse vocantur, ab Uno protrahantur equo. Nec tamen virtus par etiam hodiernis deerat tormentis, si quidem&jillo tempore a majoribuS machinis sternebantur urbium muri, & excussi globi aequale ac nunc percurrebant spatium, uti ex illis quae istac tempestate facta fuere constat experi mentis. Chalcondulas etiam mensionem facit tormenti
quod ad septuaginta stadia globum exploderet, quod tamen vix credibile Videatur, cum ex hodiernis, tormentis
excussi globi ne dimidium quidem percurrant spatium, licet non desint qui Venetos in munimento Insulae Corcyrae habuisse tormentum assirinent, quo globi ad tota sex passuum millia exploderentur. Quis primus Christianos pulverem istumetnitratum in grana cogere docuerit, neo hoc qilo. que ab ullo annotatum suisie iuvenio. Illud quidem con stat ex quo commentum hoc innotuit, adauctam fuisse pluurimum pulveris huius esticaciam, coepisseque ex eo tempore breviora & contractiora construi tormenta, cum magistra. rerum experientia docuerit obesie longitudinem, & quanto effcacior fiat pulVis, totusque citiuS accendatur, tanto Ctiana breviora esse debeant tormenta, cujus rei rationem alibi exposuinaus. Propter periculum tamen ruptUrae aut potius propter nimiaS expensas in explodendis majoribus tormentis vulgo non utuntur, Pul Vere granato. Nostro hoc tempore intra, quatuordecim pedeS maximorum tormentorum consistit longitudo, quae ad quinquaginta etiam olim excrescebant pedeS, ut paulo ante monillimus. Verum hoc, compendium illud habet incommodi, quod licet tanto bre Viora, maioris tamen sint ponderis, quanta Quae duplo &sorsan triplo olim essent longiora, cum es cacer pulvis ta fiamma longe solidiorem qua contineatur retqUirat machinam Sinae a quibus bellicae hujus machinae fabricam revi, liquae acceperunt genteS, breVioribu S etiamnum Uriantur tormentis propter majorem nitrati pulVeras Virtutem. Qui
106쪽
eorum viderunt machinaS unanimiter testantur eas esse
exquisitissimi operis. Pul Verem non in grana,sed in oblongas formant virgulas, longeque est praestantior eo quo Christiani utuntur. Idem de Tunchinis & Simensibus testatur Tabernerius. Attamen ut diximus, licet primi pul veris hujus inventores, eo tamen, si bella gerenda sint, uti fere nesciunt Sinae, aut certe ante bellum Tartaricum uti nesciebant, cum nulli mortales aeque a bellis abhorreant,& in longa pace& literatis otiis totam suam collocent selici talem. Necessitate tamen urgente etiam ipsi hoc tempore arma tractare didicerunt, nec opus habent Christianis Magistris in explodendis aut dirigendis quibusvis tormentis bellicis, cum quam feliciter haec ab illis tractentur, magno suo malo experti sint Batavi in expugnatione Insulae For- mota. Nulla sunt tela artificialia quibus ad evertendas urbes, subruendos muros & deturbandos a moenibns utuniatur Europaei, quae non peritis hoc tempore a Sinis fabricen tur, ut merito aliquis dixerit, quanto olim pacis artibus
praestantiores, tanto nunc in militia caeteris esse nequiores
gentibus. Nihil tamen Sinis suum prodest ingenium, cum qua unque comminiscuntur artes, illico etiam illis, sub quorum jugo jam gemunt, innotescant Barbaris, qui longe selicius quam ipsi, commentis istis utuntur, & Sinas arti bus premunt Sinicis. Quod omnium seculorum experien tia docuit, etiam illic Verum esset cognoscimus. Boreales
nempe populi cultu & sagacitate multum cedunt Australi, bus, animo vero & promptitudine ad audiendum quidlibet longe praestant. od si disciplina accesserit militaris, cui addiscendae sussicit illorum intellectus, selicius aliis istis arma tractant, ipsaque illis barbaries ad debellandos quosvis adversarios telum est potentissimum, Secus id se habet in
istis populis, qui sub molliori agitant caelo. Magis illi se
circumspiciunt, nec libenter cum Borealibus bello jam assile tis se committunt, nisi praeclara aliqua affulserit occasio,qua certam sibi audeant Promittere Victoriam.
107쪽
Erba Vitruvii lib. I. cap. II. haec sunt; Symme tria es ex ipsius operis membru conveniens consen , ex partibusive separatis, ad universae figura seriem, ratae partu responsis et ut in hominis corpore e cubito, pede, palmo, digito, caeterisDe articulis summetros est eu thmiae qualitas, fle is iuverum perfectionibuX. Sic sere libri veteres, & recte. ceinceps sequuntur ta sunt reformanda; Et primum in aec btis seris, aut e columnarum crassitudinibis, aute triglipho, aut etiam e latere lalisiae, foramine quod Graeci vocant: navitis interscalmio, quod dicitur. Brem p in balista, quemadmodum est in lyra, est seu capitulum quo nervi seu chordae intenduntur. Ex dipheiaca, quomodo Turnebus in suo reperit libro, vel Olesiaca, ut nos in optimo honoratissimi viri Joannis Cottoni codice
scriptum invenimus, fecimuS petiit. VUlgo reposuerunt quam Vocem merito explodit idem Turnebus in adVers, lib. X X V. cap. X II. Omnino absurdus suisset vitruvius, si posito in omnibus navibus aequali interscalmio . duorum cubitorum, voluisset exinde navium colligere magnitudinem. Non recte itaque viri docti interkalmium interpretantur spatium quod duos remos seu duo remigum intercedit coelumbaria, illud quippe non majus in magnis, quam in minutis navigiis; sed vero interscalmium seu cst spatium l
108쪽
s6 DE TRIREMIUM ET spatium quod scalmum & remotissimum a scalmo interjacet
remigeni, sive ut claritas &signantiu S loquar, quantum este irrisor ut habet Hesychius, portio nempe remi maximi intra naVem, tantUm quoque es interscalmium, unde tuto satis naVium colligi positi magnitudo. ita hoc spatium, laeet non totum, Ut moX dicemuS, oc cupant rcmiges, ideo NpE Graeci dixere. Adeo vero bene h3c tibi onstat ratio, ut squis nostra quoque aetate hanc teneat, nunquam peccaturuS sit in exigenda navium quae remiS aguntur magnitudine. Toto mari Mediterraneo haec serVatur proportio, ut data seu remigii latitudine, detur quoque non latitudo tantum& longitudo totius navis, sed & omnium necessariarum navis partium proportio, & ipsorum quoque nien
Ut Vero cognoscamuS Veterum triremeS seu pluriumordi num naVes eadem eonstructas suisse lege, ac nostri tem poris construantur Liburnicae, quas Vulgo Galeas appellant, cognoscitur ex mensura quae plane eadem est,utpote
cum longitudo septies major aut aliquanto amplior fuerit
Navem quam describit Lucianus, quae quartam longitudinis partem latitudine occupabat, illa ad rem non facit, cum oneraria suerit & solis ageretur Velis, planeque hodiernis similis onerariis, utpote quarum longitudinis quartam partem ut plurimum constituat latitudo. Ne in triremibus seu longis naVigiis tanta pro latitudine
ossiceret longitudo, eadem ac nunc ratione UtrinqUe procurrentibus in mare extra naVem fulciebantur catas romatis, id est transtris seu tabulatis firmiter latera navis continentibus, ct simul utilitati remigum inservientibus qui tanto sacilius regunt remoS, quanto remotior est scalmuS. Veniamus
109쪽
LIEuRNICARUM CONSTRUCTIONE. 'IVeniamus nunc ad remos & ostendamus, quae inter scalmit, eandem quoque remorum esse rationem, & dato remo, dari quoque magnitudinem & conditionem totius navigii, Nauticae periti libenter, ut puto, haec admittetit. Est quidem verum magna quoque navigia minutis posse moveri remis, & quidem celerrime, ut ex iis quae postimodum dicentur clarum fiet, sed Vero ut magni ct enormes remi minutis aptentur navigiis, utique id fieri non potest.
Expendamus itaque remorum naturam & constitutionem, quae nostro hoc observatur seculo, ut videamus ecquid exinde antiquarum navium structurae lucis conferre poss
Licet ut olim ita quoque nunc pro diversa Liburnicarum mensura, diversa 'quoque sit remorum longitudo, semper tamen haec fere servatur proportio. ut si qua Liburnicanonaginta quinque sit cubitos longa, lata vero duodecim semis, huic adsignentur remi cubitorum XXIV .. In remorum vero structura, hanc fere legcm ct mensuram observant. - Sit remus A B longus cubitos agi vel ut vulgo loquuntur habeat palmas majores q8 . Intervallum ab A ad D, quod totum est intra navem, a medio nempe foro usque ad navis costas est palmorum undecim, destinatum
quinque remigibus & aliquando sex. Quod a D usque ad
scalmum C cxccurrit spatium palmorum da, Vacuum
est remigibus, cum experientia & ipsa doceant natura, nihil prodesse remiges si nimiuin scalmo sint vicini. Quod a scalmo usque ad B superest remi, est palmorum nauricorum 31. Ad manubria seu capulos crassiis est in diametrodigicos '. Ab D vero usque ad scalmum C paulatim sit crassior, ita ut prope scalmum habeat 1 digitos in dia-o metro,
110쪽
38 D E T I I R M I U M E Tmetro, in ipso scalmo digitos s. Extra scalmum Vero non plus quam quatuor digitos' in diametro habet, servatque aliquandiu istam rotunditatem, donec tandem in palmulam exeat & ipsam noVem latam digitis.
Hanc in construendis remi S tenent proportionem omnes fere Mediterranei maris accolae, & siquis ad libellam hanc exigat rationem, in Veniet tantam singularUm partium convenientiam, ut sine errore ViX aliter construi possint, necesseque sit ut vel frangantur, vel sminime remigio fiant
Veniamus nunc ad Ptolomaei Philopatoris quadraginta ordinum omnium quotquot in historiis memorantur longe maximam navem. Oniam Ut caeterarUm partium, i quoqtie mensuram remorUm reliquit nobiS Atlaenaeus, cumicribit maximos thranitarum remos fuisse cubitorum 8 8,sive
pedum S p. Componamus hos remos cum remis hodiernis, & videa mus quantae molis singuli remi esse debuerint. Primo quidem illud constat, si quae sit longitudinis ad longitudinem,
eadem quoque instituatur crassitudinis ad crassitudinem statio, habituros nos remum prorsus similem hodierno quoad proportionem, Verum non Uusdem roboris, rumpetur quippe pars mari imminens prope scalmum. Hoc sic colligi potest. Cum in omni remigio tertia plus minus pars remi sit intra scaliarum, adeoque in hac mensura conVemant plerique naviscae periti, ut raro vel unicum aberrent palmum, ae una est ut eandem quoque mensi ram observatam fulsis credamus in istis trigilara octo cubitorum remis, ita ut 3 8 pedibus ultra scalmum porrigerentura: Cum vero in illo quem descripsimus hodierno remo qui palmis 3I extra naVem procurrit minimum tribuantur unciae vel polices tres in dianae ro prope scalmum, quaerendum quanta istic fuerit incnsura majoris remi. Sic itaque instita itur calculus; triginta & Ianum no Vem unciarum Plinis dant tres uncias in diainetro; quantum dabunt pedes triginta.