Isaaci Vossii Variarum observationum liber

71쪽

SINARUM URBIUM. syprophetarum apud Israelitas. Eadem plebis in monendis philosophis libertas, si & illi suo non bene fungantur ossicio. Ne vel ipsi quidem Confusio, cum aliis philosophis profugienti ab aula insessa a malis principibus & inter se dissi.dentibus, impune suit stationem deseruisse, nec defuere ex infima etiam plebe ipsiS occurrenteS, qui negarent illos este vel philosophos, vel Viros bonos, utpote qui laboranti se subtraherent reipublicae, & publicam tranquillitatem ignava proderent fuga, comi nuntque utilitati sua praeser rent commoda. Si enim tali inquiebant in regia remanse rint mali, achum est de omnibus bonis & universa republica. Licet vero infinita sint exempla, unde felicitatem hujus populi colligere possimus, plura tamen memorare

hoc loco non attinet. Interim hoc affirmare non dubitem, quamvis acum nauticam, typographiam & multa alia in

venta Sinis debemus, longe tamen plura & meliora super esie, quae a Sinensi a s discant Europaei.

Ut vero ad propositum redeamus, tantuS in regno Sina rum magnarum Urbium est numeruS, quantum in toto reliquo terrarum Vix reperiaS Orbe. Antequam a Tartaris vastaretur Nanquinensis civitas, antiquam aequabat Ba

bylonem. Siquidem quadrata, ut pleraeque fere Sinensium urbes propter symmetriam, sexaginta passuum millia in ambitu obtinebat. Hoc tempore ViX quartam serVat magnitudinis partem, quae tamen facile sexies Parisiorum com prehcndat civitatem. Longum fuerit reliquas limus regni memorare UrbeS, splendore, magnitudine & incolarum numero longe superanteS quascunque EUropae urbeS, unam tamen addere libet, quaesam a quatuor seculis, ah eo nempe tempore quo Marcus Paulus Venetus aliique ad suos reversi, nominis sui fama totum implovit terrarum orbem. Vulgo illa QuinZai dicitur errore librariorum, qui M. Pauli Veneti descripserunt exemplaria, cum Verum nomen si1 Hancheu. Innotuisse quoque eam Graecis posterioribus colligo ex Carysoco e canonio mrais, cui appellatur

72쪽

co DE MAGNITUDINEXάνm , ponitque eam in longitudine graduum Igχ-so,

latitudine vero 3 3-8. Cum omnium quotquot unquam fuere urbium longe haec Videatur suisse maxima, operae pretium fuerit antequam finiamus de hac quoque nonnulla attexere. Primus Christianorum qui eam lustravit fuit Marcus Paulus Venetus, qui ante quadringentos & ali quanto plures annos inter Sinas Versabatur. Siquidem

orientis terras adiit anno MCCL, Unde reVers S ad suos,

ct captus in eo, quod cum Genuensibus Veneti gessere bello, suum de mirabilibus a se visis in lucem dedit combmentarium anno M C C X C V I H. Prodiit ille Latine &Italice saepius, sed tanta est exemplarium discrepantia, ut si Latina cum Latinis & Italica cum Italicis committas, vix iidem libri & ab eodem scripti videantur auctore. Postremae editiones Italicae quae prodierunt Venetiis anno I 616& iterum anno Is O, promittunt quidem Verum Paulum Venetum,& videntur ad sincerum expressae exemplar, atta men non nisi compendium exhibent, cum ea quam Baptista Ramusius exhibuit editionem triplo minimum sit auctior. Sed& non nisi epitomen continent, quae Latine prodierunt exemplaria, non mutila tantum, sed & multis inquinatanaevis, utpote translata ab homine inepto & qui mentena scriptoris non sit assecutus. Caeterum in multis bibliothecis extat alia versio eaque optima & integerrima & nisi fallor ab ipso MarcoVeneto concinnata,digna omnino quae aliquando lucem adspiciat. Habuimus & nos tale exemplar,quod nescio quo casu amisimus. Omnia porro exemplaria in mensura& magnitudine urbis hujus conveniunt, ambitum quippe tribuunt centum millium passuum. Habitantium multitudinem ex focorum numero hac ratione colligit Marcus Paulus. Dicit in ea fuisse centum & sexaginta thumansocorum. Unum quodque Vero Thuman comprehendit

decem millia socorum. Quod si singulis familiis singulas

domos attribuas, habebis numerum domorum seu familiarum, i6oOOOS. Sed Vero doricus monachus, qui paulo

73쪽

S IN AR UM URBIUM. post istum Venetum seripsit, incensa aut diruta a Tartaris urbis hujus parte, numerat novem tantum & octoginta Thuman. Idem tamen quod domus illo tempore essent praealiae & multas tape continerent familiaS, multo natio rem facit incolarum numerum. Verba eius ad fi lcm libri mei & alterius quem accepi ab honoratissimo Viro D. J. Cottono non pigebit adscribere. Hinc rscedens Ceni ad unam civitatem nomine Chansade, quod idem est quod cidiim caeli Haec civitag major quam aliqua alia quae hodie sit in murum O, circuit enim centum missi'ia. In tria autem non eis terra quae non lene halitetur, imo multoties unica domo quae decem oel duodecim supeZlectiles in se habetit. Haec enim cietitas hilet larga magna valde, habentia majorem gentem quam cidi ras. Halet haec duodecim portas principales, s prope quam- Alet harum portarum forte ad octo milliaria sunt civitates majores, quam esset civitas Venetiarum s Pana, uvis itur bene per sex vel septem dietas per unum tuorum burgorum stamen videlitur modicum perme se. Haec civitas posita est in aquis lacunarum quoniam is stat ficut civitas Venetiarum . Os autem habet plusquam XII millia pontium, in qu letquorum manent custodiae cu odientes hanc ciTitatem pro magno ,

Cane. A latere hujus civitatis Ialit ur quidam fluvius juxta quem sita est haec civitas, ficut Ferraria juxta Padum. De ipsa autem diligenter quaest vi a Chrisianis, Saracenis & ido

Iolatris, qui omnes uno ore loquuntur, dicentes quod lene centum milDaria circuit. Unum mandatum dicunt gentes illius

cilitatis a domino se recepisse, nam quilibet ignis solvit unum lati X quatuor cartas, quod unum cum dimidio valet frenum. Hunc habent modum, nam decem veJ duodecim supellectiles faciunt unum ignem, & c solum pro uno igne solvunt. Hi

autem ignes sunt L X X X v I human,cum aliis quatuor Saraceno rum, qui constituunt L X X XI X. Vnum autem Thuman de cem millia facit igniam. Reliquorum vero aliqui sunt Chrissiani, aliqui Mercatores, alii transeuntes per contractam, undem tam sui miratus quomodo tot corpora humarumet poterant f

74쪽

ga DE M A G N I T U I N E . habitares AEL Verba haec licet satis barbara, sensum tamen' scriptoris satis declarant, facileque ex his conficies,parce &sobrie satis locutum csse Marcum PaUlum, cumpro numero domorum sedecies centena familiarum millia ea in urbe numerat. Attamen cum alter iste tam alta fuisse assirmet domos & a tot saepe familiis habitatas, non inultum aberrabis, ut opinor, si quemadmodum Lutetiae & in aliis frequenter habitatis urbibus duodecim minimum homines pro singulis numeres domibus. Id si fiat, habebis incolarum numerUm Icta OOOOO, plUreS nempe quam noVemdecim milliones, ut vulgo loquuntur. chod si etiam suburbia addideris, & seorsim numeranda exis himes, oportet ut in hac civitate plures fuerint habitatoreS, quam tota contineat

Duodecim pontium lapideorum millia ea in civitate suisse assirmat Marcus Paulus. Idem multa quidem alia, sed praecipua decem rerum Venalium memorat sora, Omnia quadrata & duo passuum millia in ambitu habentia. Palatium praeterea describit regis Fans uris decem millium passuum ambitu, & fossam ab altero latere urbem cingentem, porrectam ad quadraginta passi millia. Quae singula siquis perpendat, facile intelliget, nullam unquam tantam exstitisse urbem. In numeris autem a Marco Paulo subductis, ut nullum subesse credamus errorem sacit Sinarum omnibus seculis usitatius mos, quo singuli tenentur aedibus suis columellam apponere lapideam, cui inscribuntur tituli & nomina eorum, qui in singulis vivunt aut hospitantur domibus. Si qui

nascuntur aut moriuntur, horum aUt signantur aut delentur

nomina, & ne hospitem quidem nisi hac lege admittere audent, Omnium aut portis, aut quibus diximus columellis inscribuntur nomina, quae mox ad vicorum magistros &demum ad urbium praefectos scripto consignata deteruntur. Toto itaque hoc regno, & in agris, &in urbibus hominum numerus constat non magistratui tantum, sed & populo,

75쪽

SI N A R u M URBIUM. 6sqvi exinde de su a judicant republica, siquidem pCecipuum boni regiminis indicium esse existimant hominum abum

dantiam.

Marci vero Pauli fides minime suspecta esse debet, cima hodierna experientia, etiam illa, quaere axime tabulosa in hoc scriptore esse videbantur, Verissima esse docuerit. Nec quidquam obest, quod urbS haec etiam hoc tempore nomen Hancheu servans, Vix Vicesima magnitudinis parte conspiciendam se exhibeat, cum constet eam a Tartaris sam olim evectam, & deinceps exhaustam a Nanchino, quo translata fuit regia Sinarum sedes, & ipsa nunc longe maxima sui parte ab iisdem desolata barbaris. Si cui ergo credendum, Utique credendum M. Paulo, Veneto, oculato testi, cujus fidem apud imperitos & rerum ignaros male ambulantem, ipsa absolvit veritas. Quod si nulli credendum, utique nec illis qui negant quidquid ipsi non viderunt. Scio quidem credulitatem obnoxiam errori:

sed & hoc quoque scio, longe saepius illos falli, qui alienis dissidentes, omnia suis metiuntur oculis, & quicquid illis non occurrit, id Vel alibi exstare, Vel unquam extitis lenegant. Quid demum de scientiis supererit, si illas sensi bus & oculis nostris includamus, & ubi illi deficiunt, illic

omnia terminari existimemus 3 Porro ex iis quae diximus satis liquet Sinicam hanc urbem etiam abs vestiburbiis altera minimum parte majoremi fuisse Babylone, masorem etiam Roma cum omnibus suis suburbiis, majorem denique aut minimum parem antiquae Nino. Et tamen non sola haec, sed & complures aliae apud Sinas prodigiosae magnitudinis suere urbes, ut vel hinc satis aliquis cognoscat, quantum perpetua pene paX, & nunquam iintermissa agricultura & denique boni regiminiS cura, ad propagandos valeant mortaleS. Nec dubitandum quin eadem studia effecerint, ut initio rerum longe majores &habitatae magis reperirentur ciVitateS, ac nostro hoc uisquam compareant seculo. Antiqui nempe reges erant boni

76쪽

M A G N I T U D I N Epatres familias nec ullo aeque ac boni pastoris gaudebant titulo. Diu etiam apud vetustos GraecoS permansit mos iste, non alio fere quam pastosum nomine censentur apud Homerum principes Graeciae & ipse rex regum Agamemnon. Nullos isti alebant servos ne coquoS quidem, obser-Vatuque dignum, omnes istos heroes Homericos esse& sibiipsis cibum parare, sibiipsis sufficere

in omnibus. Quam illi populares suerint ex .Euripide ct antiquis discas tragicis, cum producunt illoS sol OS per ii r-bem ambulantes & pulsantes & aperientes ostium. Nostri seculi principes rident istiusmodi reges, nec desunt qui eo clament, o miseros homineS, quomodo illi regnare poterant, qui ne vivere quidem scirent 3 Sed norant illi pascere & multiplicare oves suas; norant felices & beatas

condere respublicas, quarum ciVes ne cum ipsis quidem Persarum regibus conditionem suam permutatam Voluissent.

Illi fuere qui excitando sublimia ingenia & sibi & suis perennem perpererunt famam. Illi denique sunt qui ct nos quoque fecere felices. Barbari enim simus nisi illorum superestent monumenta, quibus & humanior vita & pleraeque artes & disciplinae continentur, eo culminis ab ipsiS pro-Vectete, ut Vix quicquam addi possit, aut si quae accedant, omnia eo quod ipsi struxere nitantur fundamento, sintque Velut ejusdem radicis propagines & appendices Sola olim Roma ante Syllae tyrannidem tantam incolarum continebat multitudinem, quantam vix in dimidia hoc

tempore inVenias Europa. Nam quod nonnulli putant reperiri in ea centum pluS minus hominum ut loquuntur milliones, id tantum abest ut Verum sit, ut audeam assirmare, ne tertiam quidem hu)uS numeri partem omnes conficere

Europaeos. Vix alibi magis erratur, quam in subducendo incolarum in quibusvis urbibus & regionibus numero, quiusvis gentibus res suas in majus extollentibus. Nulla terrae portio in tota Europa seque habitata est ac Hollandia.Vulgo existimant reperiri in ea Vicies centena hominum millia.

77쪽

SrN A R u M URBIUM. millia. verum si quis recte calculum ponat, si e quidem sexcenta millia invenientur. Qui in urbibus & oppidis vivunt, simul juncti non conficiunt quater centena Sc quinquaginta millia. Qui in pagis & agris habitant, non superant centum millia. Eadem ratio est aliarum terrarum, in quibus ter Vel quater, imo a rerum imperitis etiam decies major hominum esse fingitur numerus, quam ratio aueveritas exigant aut experimenta ostendant.

Quamvis exactus Vix possit institui calculus incolarum in singulis regionibus, ut tamen ille aliquo modo sit rationalis, tutissimum si domorum in singulis. urbibus ineas numerum, & prout illae vel bene vel male habitentur, &ves altae vel depressae sint ; ita quoque calculum ponas, unde demum certius aliquid quam ex Vulgi rumoribus possis confictre. Si quis itaque scire velit, num Verum sit, quod nonnulls assirmant, Parisiorum urbem a ducentis habitari hominum Myriadibus; facile cognoscet id fieri non posse, siquis domorum colligat summam, quae non excedunt Viginti quinque militum numerum. Hac enim ratione singulis

domibus octoginta adscribendi sint homines. Rectius vero facies nec multum aberrabis si singulis habitationibus duo. decim ttibuas homines. Id si fiat, habebis in hac urbe trecenta hominum millia. Multitudine domorum Londinum hoc tempore excedit Parisiorum urbem: si quidem in hac civitate numerantur ad quinquaginta fere domorum millia. Ur plurimum tamen depreniores sunt & aliquanto minus habitatae quam Lutetiae. Compensemus itaque singulas habitationes vel solis sex hominibus. Hac ratione habebimus . Londini etiam trecenta plus minus hominum millis. Sed sub optimo & felicissimo monarcha nostro tanta indies urbi huic accedunt incremenra, ut brevi tempore longe post se relictura sit omnes orbis Christiani civitates, quas jam domorum multitudine, copiae & affluentia rerum & civium felicitate longe superat.

78쪽

66 DE MAONITUDINE Mira sunt quae de frequentia incolarum urbis Neapolitatae reseruntur. Vidimus & nos pulcherrimam istam civi tatem, nec tam magnam comperimus, quam Vulgo jactatur, utpote quae spatio sesquihorae commode circuiri possit. Domos quidem habet praealtas& plurium contignationum, si quis tamen earum ineat numerum, etiamsi singulis domi bus duodecim aut plures etiam tribuat homineS, nunquam tamen ducenta hominum essiciet millia.

In urbibus minus habitatis sex vel etiam quinque homines singulis sussicit adsignare domibus. Nec quemquam urbium fallere debet numerus. In centum aliquando urbibus, ne quinquaginta quidem hominum reperiuntur millia, idque non in septentrionalibus tantum, sed & cultioribus terris, quod saepe non sine admiratione observavi. Qui

vero in agris habitant, eorum non magnus in numerus, si cum urbium conserantur incolis. In terris tamen borealibus

aliter id se habet, longe quippe in illis major agrestium

quam urbanorum numerus. In suedia & Finfandia centum

fere rusticarum domorum occurrunt millia, cum in centum& quadraginta oppidis, ne quidem septuaginta hominum

inveniantur millia. Non itaque probo immensam illam multitudinem quam nonnulli Europae attribuunt. QDmvis ut dixi certus iniri numerus non possit, minus tamen a veritate nos abfuturos existimo, si ita componamus calia

In Hispania duo hominum milliones. In Gallia milliones quinque. In Italia, Sicilia, Corsica Sardinia milliones tres. In Anglia, Scotia & Hibernia milliones duo. In Belgio milliones duo. In Germania, Bohemia Hungariaque milliones quinquet In Dania, Holsatia totoque Cimbrica Chersoneso quadringenta millia. In Suedia, Finiandia, NorWagia Lapponiaque sexcenta millia. In

79쪽

dimidio. in omnibus vero terris ab Hungaria ad Pontum Euxinum excurrentibus addita etiam Tlaracia, milliones duo cum dimidio. In Dalmatia de Illyrico, Macedonia totaque Graecia, Creta aliisque Graeciae insulis, milliones tres. Habes hic viginti septem milliones, omnium nempe qui in Europa degunt hominum numerum. Quod se etiam vastas Moseorum terras Europae adseripseris, quamvis earum longe maxima pars ad Asiam pertinet, addas per me licet tres milliones. Ridiculum vero fuerit de Issandia loqui, maxima quidem insularum Europae post Britanniam, sed in qua ne quatuor quidem hominum reperiuntur millia ipsis fatentibus Issandis. Si itaque Europam quam latissime extendas, habebis in universum triginta hominum milli.

meS. Ut tamen ne tantum quidem Europaeorum esse ex istimem numerum, facit terrarum hoc tempore vastitas.

Quis non miretur in sola olim Sicilia plures fuisse incolas, quam nunc in tota Italia Siciliaque simul, & solus Athe nias a pluribus olim habitatas fuisse, quam nunc tota Graecia junctaque simul habitetur Peloponnesus Tantum itaque abes: ut centum hominum milliones ista possit conferre Europa, ut ne quidem si totam Africam Sc universam adjeceris Americam, istam habiturus sis

summam,

Asiae longe dispar est ratio, utpote in qua additis insulis

triplo minimum plures habitent homines, quam in toro re liquo terrarum orbe. Et tamen bello Tartarico centum

hominum millionibus diminutum est Sinarum imperium. Nihilominus quae in Asia superest hominum turba, ex cedit trecenins milliorum,. Extrema Asiae pars longe maximam hujus lammae praestabit partem, velut Sinarum ditio, Vardi Indorum regna, Iaponica re complures bene habitatae insulae. Nam quod Persarum terras & Turcarum

80쪽

in Asia attinet ditiones, minimam illae summae hujus comstituunt partem, utpote, propter aquarum pluribus in locis inopiam, malignius excultae, & magnarum urbium copia destitutae, e quibus tamen praecipue aestimanda est homi num frequentia. Vastae istae terrae, quae IaVae & insulis. Moluccis ad austrum objacent, bis & forsan ter Europa majores, quos & quantos contineat populos, etiamnum incompertum, Reliqua terra australis, propter intensum frigus, vix est habitabilis. Si itaque totius humani generis summam ad numerum reVoces, non puto ille excedet quin gentos milliones. Quod si non numero, sed spatio, ut olim Xerxes, illos metiri velis; vel una leuca Germanica, quicquid in terris esti hominum abunde continebit. Cum enim homini stanti vel erecto promiscue lassiciat pes quadratus, leuca Vero porri .gatur ad pedes EgoOO, Vel minimum 2 36 O, habebis quadratum S 6OOOOOO, VeI saltem Ssi 8 y6QO pedum, qui . numeri longe illam, quam diximus, excedunt summam. Hinc apparet non peccasse Lucanum cum de Roma sic scribit; --Drbem populis, victisque frequentem issentibuX, Θ generis, coeat ituria, capacem

Urbis enim Romanae area additis omnibus suburbiis, viginti minimum quadratas, ut ostendimus, continebat leucas Germanicas. Plures itaque in plano quam viginti pedes quadrati unicuique relinquuntur homini, non etiam computatis superioribus spatiis, quae in sedibus ad multas

contignationes purgentibus triplo Vel quadruplo laxiorem: potuissent praestare habitationem,