Isaaci Vossii Variarum observationum liber

121쪽

Li BuRNICARUM CONSTRUCTIONE. Iob

sic porro usque ad A A ubi sunt scalmi sexti remorum ordinis distantes a superficie maris pedibus novem, singuli quippe scalmorum ordines singulis distant cubitis. Sit itaque inferior scalmus ad B, a quo absit sedile inferioris remigis pedibus quatuor, totidemq; unciis ipso scalmo altius, singulis quippe pedibus, singulae addendae sunt unciae. Si itaque ab hoc remige, sive Thalamita, ducatur remus ab re ad & inde ascendat ad P; sussicienter aquam

subibit. Secundi ordinis remex supremus remotus a scalmo pedi hus septem, totidemque unciis supra scalmum elevato insibdens sedili, in vebit remum per Tertius remex decem unciis eleVarior suo scalmo, Sc re motus ab eodem pedibus decem, cum ducit remum describbet triangulum quale est b, κ, c. Similiter quarti ordinis supremus remex uncia & integrin de altior sedens suo scalmo, a quo remotu .est pedibuS tredecim,promovebit remum ab iae ad rum, O inde ad ubi suffcienter mergitur.

Quinti ordinis, remex supremuS, sedecim pedibus remotus a scalmo, totidemque unctis altius habens sedile, cum ducit remum ab o ad e, &inde ad m, &ipse potest promo-Vemnavigium, reducendo fortiter remum a di ad O. Sed & omniem quotquot sub transtris agunt altissimi ordinis remiges,& ipsi quove promoVent naVem. Ho- rum supremus & proximus medio soro, remotuS a scalmo, pedibus novemdecim, totidemque unciis illo altius habens sediis, commodius etiamnumquam quinti jugi reinigeri, quo Velit p est ducere remym, cum nulla occurrant scabella &sedilia, quae eursum remi impediant quem libere a quocunque quod contingere possit puncto, in altitudine p constituso, po-

est reducere.

Ex hoc porro Sc ex superiori diagrammate manifeste satis

vix Pota ultra sextum produci ordinena, Ma tantum Ruodi

122쪽

oo DE TRIREMIuM ET remigium sit inutile, si a puncto quod Vertici imminet, aut huic vicinum sit, adducendi fini remi; sed & quod ipsa nautura non permittat, ut remi ad majorem excrescant longi. tudinen , & etiamsi permittat, regendo tamen non sint suturi idonei.

Ut vero sciamus quot iuga, ct quot in singulis jugis sederint remiges, redeamus ad maximoS remos, quorum longitudinem quinquaginta septem pedum fuisse constat. Cum in omni remigio inter nauticae peritos fere conVeniat, ut tertia pars remi faciat interscalmium, & nos hanc sequamur legem & ponamus a scalmo usque ad summum remi capulum intercessisse spatium pedum novemdecim. Sed cum scalmi nomine vulgo censeatur tota costarum & tedae latitudo, quae in tanta navi minimum duorum esse debuit pedum, rectius integrum addemus cubitum, incipiendo ab episcalmio, puncto nempe ubi sit decusiatio. Quaeramus nunc quanta pars interscalmii remigum sue, rit vacua. Vulgo in Liburnicis seu Galeis, si interscalmium fuerit septemdecim spithamarum, decem cedunt ad capiendos quinque remiges, reliquum septem synthamarum

spatium Vacat, cum experientia docuerit Vanum esse remigum laborem, si nimium fuerint vicini scalmis. Olim in naVigiis quae uno tantum remorum essent instructae ordine, eandem olim observatam suisse legem ex Hesychio colligo. Ubi enim interpretatur Homericum istud

transtrum nempe, seu iugum seu scabellum septem pedum, quod suffceret quinque remigibus, hoc quoque additras quia jugum septem pedum requirit interscalmium pedum duodecim. Septem vero spithamae, seu ut vulgo loquuntur palmi majores, tribus tantum unciis excedunt pedes quinque. Cum vero in tam Vastis remis ratio exigat majus intervallum, ponamus non quinque pedum, sed quinque cubitorum fuisse spatium, quod infimos ejusdem fugi remigesct episcalmia intercederet. Id si fiat supererunt pedes duodecim

123쪽

LI BERNIC ARUM C ON STRUCTIONE. III

duodecim semis, quod spatium decem continebit remiges, cum unicuique sufficiant unciae quindecim. Nimis longe a vero tecessit vir doctus cum ad explicanda & contrahenda brachia unicuique remigi vix duos sussieere credit cubitos. In hodiernis Liburnicis cum laxe sedem, unum quisque remex occupat cubitum, sed Vero saepissime quindecim tantum uncias. Hanc nempe methodum observant remiges, ut dum unus sublatis superne cubitis, alius iisdem dimissis brachia expandant & colligant. Multo etiamnum id commodius sit, quando sedilia per gradus crescunt. Sesquiunciae enim discrimen multam conseri facilitatem, ut alter alterius brachia vel subeat, Vel superet. Qui enim sic)ugati sedent, attollunt brachium qua inferior assidet remex, dum alterum superiori submittunt remigi. Siquis tamen masul aliquanto spatium singulis velit largiri remigibus, auferendum de vacante quod diximus in

tervallo, manente interim decem remigum numero, totidemque sedilibus, ipsa mole & longitudine remi exigente j

In inferioribus quinque iugis non multum difficultatis, cum & remorum decrescens proportio & sedilium in unitatem desinens ratio, numerum quoque remigum prodat

manifeste. Quo autem pacto disposita fuere juga, schema quod addidimus declarabit. Prismata adjecta singulis jugis,

ne in tanta declivitate incommode sedeant remiges, singula inorant sedilia. Inferior ordo unum tantum continet remigem, secundus duoS, tertius quatuor, sequens sex, quintuSόocto, sextus& su premus eorum, qui sub transtris sint, decem ut diximus exhibet remiges, ita ut in universum sex fistaec juga triginta &unum contineant ordines. Spatium Luero lub jugis. signatum litera A, destinatum fuiste diversorum mansionibus & recondendo cibo nautico docet Atlaenaeus: etet cv a

Ctim i

125쪽

Li BuRNICARUM CONSTRuCTIONE. Irs Cum vero non ad perpendiculum, sed gradatim surgerent remigum juga, duplicemque hac ratione haberent obliqui talem, alteram ad longitudinem, alteram ad latitudinem navis porrectam 3 non obseurum similia quoque fuisse illa quae juga sustinerent tigna,decussata nempe, Gathrata&in

trorsum vergentia.

Aliquid tamen inter juga & istaec tigna relictum fuisse existimo spatii, per quod remigum in singulis lateribus sedentium praefectis aditus ad juga pateret.

Nec metuendum ne hac ratione medius navis forus nimis fiat angustus. Cum enim intex supremos remiges spatium peiadum novemdecim supersit, etiamsi duos cubitos tribuamus

tignis utrinque sustinentibus juga, ct totidem obliquoadugnemus meatui, supererunt nihilominus pedes tredecim, quae latitudo sufficit, cum navis haec tres foros habuerit, fueritque mediusque sorus viliorum tantum hominum usibus fuerit destinatus. Veniamus nunc ad septimum remorum ordinem & ad illos qui supra transtra versabantur remiges. amvis horum videri possit altior fuisse locus, quam illorum qui inferiores essent transtris, aliter tamen id sese habet, cum sexti & septimi ordinis remi aequaliter a mari abfuerint, ct utrorumque scalmi ejusdem fuerint altitudinis. Ut hoc clarius intelligamus dicendum nonnihil de transtris&catastromate.

Transtra itaque sunt tigna navium quae a pariete in parietem porriguntur, ut interpretantur grammatici. Graecis vel quod Hesychio est n A 'rAocormpis merui et . In Primitiva tamen significatione transtra superiorum remigum dicta fuere sedilia, cum instariorum quae minus erane alta Vel juga dicerentur. GCaeci vocant ab inusitato ita ut 2 P rumus & 2 o, ejusdem Videantur esse originis, Hinc best victap & dies: scdis & ejecta more usitato sibilante litera, . Hinc quoque 2 υιγιτυρ, unde transtrum. pro

sede

126쪽

1r DE TRIREMIUM ET sede sublimiore. Quia vero ista navium tigna ct scabelli vicem praestarent , & simul sedem remigum superstructam

haberent, hinc factum ut ipsa quoque tigna in transtra fuerint appellata. Transiit dein ad caeteros quoque architectos vocabulum, nam & superiora tigna quae aedificia continerent transtra a Latinis dicta fuisse & a Graecis docent Vitruvius & Pollux. Servata itaque istac Vocis acceptione transtra dicantur ea tigna, quae non tantum a pariete ad parietem, sed & longe

cxtra naVem utrinque procurrunt, 'Uieque non tantum remigibus usui sint, o longius absint a scalmis, sed & omnino necessaria ad continendam & roborandam navium longarum infirmitatem. Cum enim triremes & Iongae naVes vix septi mam & aliquando octavam tantum latae fuerint longitudinis partem,qui fieri possit ut vel minimiS pares fuerint tempesta.tibus, si eas hoc fulcro & munimento caruisse fingamus Flumina & stagnantes semper' aquae istiusmodi aliquando patiuntur navigia; sed Vero nemo prudens infirmis adeo lateribus praeditas naves mari commiserit, frangendas ct lacerandas ad primam pelagi seditionem. Quamvis autem in antiquis nummis & marmoribus propter aspectum ad versum non semper compareant istae prominentiae, comparent tamen in pluribus, & siquis Vel primam quam Baysius exhibuit consulat figuram, desinet dubitare, utpote in qua etiam cantherii seu mutuli projecturam istam sustinentes manifeste visantur. Idem quoque colligi potest ex navi quam Archimedes construxit, in qua struppos & remorum

scalmos eonVenienti spatio extra navis latera remotos fuisse testatur Athenaeus; e- reor

-Tι βεβω s. Ut autem nunc, ita quoque olim prominens

istud tabulatum prout vel prorae vel puppi esset vicinum alias aliasque habuit appellationes. Vulgo quod puppi

vicinum

127쪽

LIEuRNICARUM CONSTRUCTIONE. II svicinum est jugum puppis, quod prorae, jugum prorae seu

rembatam vocant Itali, Olim Vero prominentes ad proram partes dictas fuisse maxillas seu alas testattir Pollux ; seta emptam 8 iniae ad

Hyginus in Astronomico udi de Argo

agit vocat rejectum, quod non erat mutandum. Architectis enim rejectus idem est quod projectus, projectura seu proiectio, idemque omnino quod protectum, suggrunda,

seu Meniantim. Extrema vero hujuS profecturae tigna Velut aures promi

nentia dicebantur quoque inruetulis, quas ad puppim collocat Demetrius cubicularius, addens illis assixa fuisse gubernacula, quod nempe ipsa sic jubente ratione, istic essent scalmi seu fulcimenta gubernaculorum. Thucydides tamen &vetustiores Graeci longe illo certiores testes, epotidas ad proram collocant. Sed nihil obstat quo minus utrumque verum sit, & utrasque eas partes quae Vulgo dicuntur gi odi pro adcgiogo di pone, dictas fuisse epotidas, ita tamen ut in potiori significatu restrictum suprit hoc vocabulum ad sola ea tigna, quae ad E sepem prope ancoraS prominerent. Ut enim nunc, ita quoque olim ex firmissimo &selidissimo tigna haec 'construebantur ligno, Itaque jubet Theophrastus Hist. Plant. lib. v. cap. V III. Ut epotideS &chelysma, quod vulgo appellant ii sperone, fabricentur e

fraxino, moro aut ulmo; e vas ineri Me o Ea vero ratione firmas esse oportebat epotidaS, ne remi detergerentur . In conflictibus enim, ut complura docent exempla, quatuor

praecipue erant loca in quae rostra dirigebantur. Si enim naves essent sillo pis & adversis concurrerent frontibus, duae praecipue ad proram impetebantur epotideS, Ut nempe iis confractis & detersis scalmis cessaret remigium: vel si eircumveniretur navis, impetus a tergo in illas fiebat epotidas, quibus assiga erant gubernacula, ut & hac ratione a deter-

128쪽

116 DE TRIREMIUM ET detergerentur remi & inutile rederetur navigium. Si quis Veterum consulat scriptorum loca, Vix unquam alias triremium partes impetitas fuisse inveniet, nisi eas quas diximus, qua nempe ancorae exearent, Vel qua essent gubernacula. Itaque & apud Polybium lib. x v I, ubi Vulgo legitur timetet Aetis, omnino scribendum est Mam et Porro hoc detrigendi remos artificio hodiernae distituuntur actuariae, utpote quae rostris omnino careant. M autem catastroma, seu tabulatum attinet, id non una eademque semper accipitur ratione. Illud quidem constat transtris incubuisse tabulatum. Verum istud tabulatum non tota occupabat transtra, sed media pars p tebat, quam propterea driri r Vocatam fuisse testatur Pollux, licet inepte vulgo legatur Idem quoque docet Demetrius Cubicularius; m s '. ν ἀ- νεώ

A Mimi e Minime itaque

dubitandum, quin in omnibus triremibus& actuariis mediae semper partes fuerint apertae. Ipsa quinetiam hoc exigit necessitas, neque enim fieri possit ut inopia respirationis non suffocetur tanta remigum multitudo, si perpetuo tecta tabulato delituisset in tenebris. Non autem solum tecta erat ea transtrorum pars quae navi continebatur, sed &longe extra naevem usque ad thranitarum scalmos excurrebant utrinque tabulata, incumbentia mutulis in quae desinctant transtra. Quod autem Thucydides plerasque naves longas ante bella Persica caruisse assumat catastromate, id intelligendum de ea catastromatis parte quae navi includebatur. Nam certe ne antiquissimas quidem Graecorum. naves transtris Se tabulato extra navem procurrente fuisse

destitutas, vel ipse satis docer Homerus. Sed & Eratosthenes M alii recte Argo navi tribuunt catastroma. Nec sane absque eo constare possit longarum navium remigium. Itaque cum negat Thucydides catastromatis antiquas Graecorum naves fuisse rectius, id ita accipiendum, ac

129쪽

LIEuRNICARUM CONSTRUCTIONE. III

si dixisset, non constratas, sed apertas suisse omnes, quemadmodum sunt hodiernae Liburnicae, seu galeae, quae licet M ipsae sint apertae, habent tamen exterius carastroma, in cujus extrema projectura consistunt milites, quemadmodum & olim. Ipsa hoc satis declarant Thucydidis verba, cum scribit em N MEu, Et sane nepitatorii quidem lembi, si pluribus essent instructi remigibus, carebant catastromatis, uti ex Alciphronis constat epistolis. Transtris & costis navium conserti erant mutili usque ad scalmos porrecti. Ipsos autem mutulos sustinebant atlantes seu telamones, quemadmodum in navi Hieronis assi mat Athenaeus, addens eos fuisse sex cubitorum, a summis videlicet scalmis usque ad mare totum remigii spatium oc

cupantes. Telamonum autem seu attantum eadem estiatio, M Canavidum, mant enim statuae virorum seu mulierum, columnarum loco si inentium mutulos & coronas. Idem vero notat . AM Ac, Pro quo telamonem dixeret Latini, accipiunturque haec vocabilla pro quibusvis & qualibet re onus aliquod sustiuente, sive sit homo, sive animal, seu quodcunque aliud. Telamonis seu atlantis figuram exhibet Polletus in antiquitatibus diemausensibus, quamvis ipse perperam de mimo acceperit, quorum tamen non est inudus

ouera gestare. Caryatidis statuam memini me olim vidisse inter marmora Arundelliana, mullexis nempe stolatae, ni

nibus post occiput reductis, elevatis cubitis & suhmisso i nonnihil capite sustinentis pondus. . Architecti hodierni cmanibus brachiisque demissis effingunt Caryatidiis, quod

tamen minime est concinnum.

Istiusmodi tamen signis quo minus instructae esse potuerint Philopatoris & Hieronis naves haec obstat ratio, quod i scalmi non nisi duorum pedum & trientis a se inVicem abfuerint intervallo, a quo auserendum illud, quod motu suo remi describunt spathum, hoc vero licet prope sealmos sit et

exiguum, ,

130쪽

iig DE TRIREMIUM EUexiguum, est tamen istiusmodi, ut Vix quindecim unciarum relinquat locum telamonibus, qui pro ratione altitudinis plus quam duos pedes latitudinis exigunt: unde manifeste conficitur, non fuisse signa persecta, sed mixti generis, quemadmodum herimae, & qualia in antiquis marmoribus saepe occurrunt, capite quidem hirmano & sublatis cubitis sustinentia mutulos, sed in quadratam desinetitia columellam, superne latiorem quam ad imum scapum &mari vicinum fulcimentum. Istiusmodi porro telamones Thucydides vocat cum lib. V D. dicit Syracusanos naves suas ita fabricas te, ut breves quidem, sed ideo firmiores haberent proras; epotidas vero construisse crassas & solidas, eoque fortiores quod & intra & extra costas navium sup- pacta illis essent sex cubitorum anterides, ejusdem nempe mensurae atque fuere telamones seu anterides in ea de qua diximus Hieronis navi; ε νεών 'Abpetu ζ e etsis etria etsi s e re Acris Tria

obj sin d ' ζ er c m es ImprimiS Vero notandus est hic locus, quod & ex eo clare satis confici possit, thraniticorum remorum scalmoS nunquam plUS novem pedibus absuisse ab aquae superficie, & plerasque plurium

remorum ordinibus instructas naves in hac convenisse men

sura.

Redeamus nunc ad tiaranitarum remos, quorum ut diximus scalmi non erant altiores, quam fuere supremorum Zygitarum scalmi. Sedebant nempe thranitae in catastromate, non supra, sed ad latus potius superiorum Zygita-raim. Si enim transtra AB in medio patentia, nempe a C usque D. Catastroma seu pars transtrorum tabulis

utrinque constrata a D usque ad E ct a C usque ad F pro tendebatur. Scalmus superioris Zygitarum remi ad A & B. Scalmi thranitarum remi ad F & E, aequali a maris superficie intervallo distantes ac superiorum Zygitarum scalmi. Sed summa manubria remi Zygitarum in G, H, M