장음표시 사용
91쪽
S 1 N A R u , psectum, & in amoenum prorsus fundant senunt. Quamvis
vero innumera apud eos reperiantur instrumenta, Dae vel digitis pulsantur, vel statu reguntur, praecipue tamen commendatur organum minutum, cannis instructum, & huimano spiritu animatum; quod qui audierunt, non dubitant omnibus hodiernis praeserre instrumentis. Quod autem de pichura Sinensium non bene sentiant non nulli, persuasi imaginibus pyxidum & vasorum quae ad nos deseruntur: id perinde est ac siquis ex figlinis patinis aut
rusticorum utensilibus, iisque quaS continent figuri S, argumentum sumat quantum in hac arte Valeant Europaei. Ut succedat hoc ratiocinium, imagines figulorum & opificum Sinensium, cum nostrorum figulorum conserendae & compa
randae sunt imaginibus. Id n fiat & tum quoque nostra de
rebus nostris evanescet existimatio. Licet non optimae sint imagines quae ad nos perveniant, utpote quas a piscatoribus vel rusticis Christiani solent redimere, Vidi tamen tam exacte delineatas, ut artis gnari eaS mirarentur, & non nisi magno licitarent pretio. Cum Vero in iunt umbris fere carere Serum picturas, carpunt quod laudare debuerant. Parce admodum sunt illi in exprimendis umbris, & quidem iquanto meliores sunt picturae, tanto minuS Umbrantur; in quo longe peritiores sunt nostri orbis pictoribus, qui non nisi
additis densis umbris parteS magiS exstantes norUnt repraesentare. a quidem in re nec naturae, nec Optices ob serVant leges ; illae nempe docent, si quod corpus aequali sere lumine aspergatur, ita ut nullae conspicuae sint umbrae,partes: magis vicinas aut exstantes, distinctioribUS lineamentis, re cedentes vero & remotiores minus distincte esse exhibendas . Hanc siquis in pingendo obserVet rationem, erit pictura naturae aemula, bc etiam absque umbris conspicUiS magis ex rumstantes apparebunt partes. In statuaria arte quantum, cxcellant, documento esse possint ingentes Colos , quorum artificium non sine stu, pore multi. admirantur, praesertim si antiquitus suerint
92쪽
8o DE ARTIBUS ET SCIENTIIS. constructi. Ut enim apud nos, ita quoque apud Seres lapsu temporum diminuta est artium dignitas & seientia.
De opificus & artibus manuariis nihil dicemus, cum illa ipsa stiae ad nos quotanniS deferuntur opera, satis ostendant quanturn etiam hac in parte caeteris sint praestantiores
gentibus. Quod siquis dubitet & ipsis quoque dissidat
Cculis, credat Ialtem iis qui illorum adierunt terras, ct magno suo cum damno EuropaeaS intulerunt merces, quae
collat rum cum Sericis textis & artificiis merae visae sunt sordes,& me idicorum supellectiles; cum Vix aliquid Europa posti
largiri; quod non melius, elegantius, ornatiuS & copiosius in amplissimo hoc conficiatur aut proveniat regno.Q,od si ad eas descendamus artes di scientias, quae Volup i inserviunt, qualis est histrionica & pantomimica, etiam hac in parte praestantiores esse caeteris gentibus plerique illi qui interfuerunt eorum ludis unanimiter testantur, praesertim si qui linguae& sermonis illorum non suere imp riti. Nulla apud eos celebrantur convivia quin ad sint scenici, qui quamcunque placuerit repraesentent actionem. Quin & solo nutu & gestibus, etiam absque sermone, omnia tam feliciter peragunt ut a quibusvis intelligantur, ut videri possint nihilo antiquis inferioreS pantomimis & sorsan meliores, si tantundem juris & auctoritatis Sinicae illis permit terent leges, quantum Romanae ; cum constet eos sub vitio sis Imperatoribus Romam rexiste, quod haud facile conceste
Magnetis usum, quatenus is Septentriones ostendit, &illum quoque a Seribus reliquae acceperunt gentes, cum constet jam a bis mille & octingentis fere annis illos exploratam habuisse istam hujus lapidis Virtutem. Ante quingentos fere annos in navigationibus eo utebantur Saraceni,
ut testatur Jacobus de Vitriaco, edocti proculdubio a Sinis Taprobanam adeuntibus. Ab his ante tria sere secula accepere Christiani. Quod autem nonnulli existimant, antiquo
huic invento plurima accessiste Seribus ignota, id quo
93쪽
SINAR U . . 81sundamento assirment, necdum constat, cum certum sit declinationes magneticas Saracenis notas fuisse, & una cum ipso magnetis in navigationibus usu Christianis suisic traditas. iousque in scientia magnetica progressi sint Seres, tum demum sciemus quando scripta & illorum de hoc lapide observationes Christianis innotescent. Ars typographica mille & quingentis sere annis apud illos est antiquior quam apud Christianos. Qui vero existis
mant etiam in hoc artificio superiores esse Europaeos, isti, ut in caeteris, ita quoque in hoc plurimum falluntur. Seres non uti apud nos fieri solet singulos suos characteres sepa ratis exprimunt formis, hoc enim apud illos commode fieri non possit, propter immensam claaracterum multitudinem,
sed singulas pagellas singulis insculpunt tabellis ligneis,
haud multum absimili ratione ac apud nos imagines aeri aut ligno insculpuntur, quae postea committuntur praelo. Hoc pacto effciunt ut vili pretio, minimo labore, & brevissimo tempore, quorumvis librorum editionem absolvant. . Nullam unquam jacturam faciunt typographi, si quidem non multa, uti nos, simul excudunt exemplaria, sed si emptor accesserit, sumptis tabellis, iisque atramento suo librario tinctis, ct interposita singulis tabellis chartae fascia, centum vel plures aliquando pedes longa, unius Vel duarum horarum spatio perficiunt editionem voluminis, quod exemptis tabellis ita complanatas habet oras, quantum Vix habeant nostri qui cultris circumciduntur libri. Si quis modum quem Christiani in excudendis hactenus tenent observet libris, ille non laboriosus tantum, sed & adeo fortunae obnoxius, ut saepe nimiis impensis omnium bonorum jacturam faciant typographi, cum Vana spe, inanibus promissis &stultis confisi rerum aestimatoribus, non venales in lucem protrudunt libros, ct ludibrium pro lucro reserunt. Non defuere itaque complures qui sacilem & compendiosam in arte typographica Sinensium rationem imitari fuerint conati 3 sed tamen sine atramenti sive chartae minus bibulae M culpa.
94쪽
culpa, sive alia de causa, frustra omnes fuere hactenus; quid
in iposterum siet, tempus docebit. Longum nimis fuerit caeteras Serum seu Sinensium, ut vulgo no inantur, artes & scientias commemoram quarum tamen minima pars Christianis innotuit. Sed haec suilla uiat ut sciamus quid perennis literarum usus & perpetuus antiquorum librorum intellectus praestare Valeat. No est ut existimemus naturam magis henevolam Seribus praestantius illis ingenium aut aptiorem aliis gentibus- addiscen das artes concessisse indolem , literis & nunquam interrupto earum usui adscribendum est quod illi rerum peritia caeteris antistent mortalibus. Si Graecis & Latinis debeatur literis ut in Christiano orbe ad maius culmen provectae sint seientiae quam alibi, aequum omnino est ut hac in parte cedamus Sinensibus, utpote quorum longe antiquior sit literatura. Quam illa vetusta sit docent illorum annales, &, illis etiam tacentibus, ipsa artium multitudo & praestantia satis de clarat. Nee tamen nega Prum in quibusdam Matheseos
partibus & praesertim Asti omi, aliquid sciret Q Tristianos,
quod minus e ache sciunt Sinenses. Nempe cum haec sic, entia omnium apud nos sit antiquissima, utpote quam a Chaldaeis & AEgyptiis inseci acceperint, mirum videri non dehet, si hac in parte plus quam aliae gentes excellant Christiani. Solae hac scientia suffulti, nomen & famam inter Sinenses obtinuerunx Christiani, translatis praesertim Euhesidis N Archimedis libris, uesi mirum in modum placuere
Sinensibus. Praecipue tamen inclaruere accuratiore Eclip
sum calculo, Chaldaeorum & Babyloniorum olim inVento, sed per Ptolemaeum nobis traditu. . Et sane nisi Ptolemaei magna, superesses Syntaxis, i quam vulgo Almaginum voceant et nullu& vep Arabum vel Christianorum exacte Ecli sum momenta se rei subducere. Itaque hac in parte se tuna plus favit Europaeis, quam Sinensibus, quorum libri: continentes historiam, mathesin, astronomiam, musicam, &uomplures aliM scientias, exceptis tamen iis qui ad agri
95쪽
culturam, & rem medicam pertinerent, combusti fuere jam ante mille & nongentos annos, jussu regis Chingi, multis quidem aliis celebrati operibus, & praesertim coim structione vasti istius muri, cujus fama totum implevit terrarum orbem; sed tamen nimia laborantis ambitione, utpote qui non pateretur aliorum qui praecessissent regum& praestantium virorum, vel facta vel scripta superesse, ut nempe delata illorum memoria, suorum tantum facinorum ad posteritatem transmitteret gloriam, unusquo esset pro omnibus. Vivit etianinum or nunquam in Sinarum extinguetur fatalis iste tot ingeniis & laboribus ignis, adeo que magnum & funestum ipsis videtur hoc librorum fuisset incendium, ut ne in futura quidem mundi conflagratione
tantum opum periturum existiment. l l . M ILI
Pulveris nitrati &,totmontorum maisum &minorum quibus Vulgo utimur, inventum qui Christianis adstribunt & illi quoque plurimum falluntur 3 cum constet jam a milla& sexcentis pene annis, omnia haec Sinensibus fuisse cognitissima. Reperiri apud eos tormenta exquisitissimi oporis jam ante octo Vel plura secula fabricata certum est: & nocui mirum hoc videatur, etiam apud Siamenses, qui artem hanc a Seribus acceperunt, vidisti se assirmat Tabernetius testis certissimus, ante quinque vel sex secula consi ructa
tormenta. Idem etiam assirmat nitratum quem vocant pul-Verem, multo apud illos praestantiorem conficii quam apud
Christianos. Ini Artificiis quae pulveris huitis'veneficid ab
iis peraguntur quantum excellant, norunt omnes qui Vide runt, unanimiter assirmantes nullius esse momenti quae a Christianis eduntur spectacula, si cum mirandis Sinonsium conferantur operibus, ut re qui longo & perenni exercitio tantum in hac arte profecerint, ut quibus Voluerinteolori, bus tingendo flammas, & quascunque placuerit inducendo formas & figuras, quascunque etiam in nudo aere sciant revi praesentare pietiiras. Non tantum hujus pulveris in omniibus suis bellis prodigunt Europaei, quantum SinenseS in M et ludicris
96쪽
S D E A R T I B u s. ae T S E I E N T I I studictis istis spectaculis. Quatenus tamen pulvis iste niatra us bellicis inservit usibus, certum est hac in parte cedere Europaeis, qui in rebus bellicis longe sunt superiores Sinen sibus. In postremo hoc quod cum Scythis gessere bello, inexplodendis & regeredis tormentis Christianosum adjutos fuisse constat opera. Jactant tamen illi etiam hac peritia olim se excelluisse. Verumne sit istud, necne, nondum constat. Interim ut non magnifice de bellica hujus gentis virtute sentiamus, hoc dixisse suffciat, nullos mortales a militia aeque semper ablaorruisie ac Sinenses, . Ad custodi am prodigiosi istius muri qui totum a Septentrione cingit regnum, constat decieS centena militum millia sam a bis fere annorum millibus fuisse destinata, sed non nis1 vilissimi &culpae alicui obnoxii ad hanc stationem relegabantur, cum Mail contemtius habeant militia. Ipsi otio ct Voluptatibus dediti, unum id senaperta sectati sunt, ut & longa ct simul jucunda, sibi contingat vita. Nec tamen, quod alibi fere solet fieri, exitio ipsis fuere Voluptates; quin potius otia eorum laudabilia & ut plurimum literata fuere Avolupta tes istiusnodis ut ad eonservandarn potius quam perdemdam eorum facerent rempublicam. Soli illi inter omnes fuere mortalese qui pluribus quam quatuor annorum milibbus regnum & rem publicam suam sine armis in summa pace& tranquillitate conserVaVerunt, ut merito omnium homi
num beatissimos dixeris, di pote qui inter perpetua gaudia ct voluptates masorem & c tiorem sibi parare potuerim felicitatem,quam ulla alia genS bellis etiam ex voto succedentibus. Quamdiu reliquo humano generi ignoti suere Seres tamdiu etiam suere felices. Cum enim sine inVidia magnanos, possit subsistere magna selicitas, ideo omnibus; seculis insestituere laospitibus,, non admittenteS ullOS ad Veian, audsi admitterent, omneni prorsus redeundi spem praeripientes Ut vero nihil est in rebus morsialium sempiternum, ita quo, quelaoc regnum sensit senectutis mala. Quintum jam insinyae tacis si ullam, ex quo, artari intestiniae hoc
97쪽
Iaborante discordiis, superato muro, totam pene occuparunt Serum ditionem. Tumdemum Asiaticis & Europaeis innotuit regni hujus conditio & incredibilis opulentia. Ante quadraginta fere annos denuo ingressi, totum hoc invaserunt & occuparunt imperium, quod etiamnum tenent,
tandiu forsan illic regnaturi, donec ipsi deliciis Serum se hi im Iles fiant, ct Seres aerumnis oppressi & fatigati,
militares assumant animos. Ex hodierna tamen Serum conditione non est ut regnum hoc post quatuor annorum millium selicitatem, miserum esse dicamus sed miseri &infelices illi dicendi sunt cives, quorum sors nascendi non in forentia sed in calamitosa incidit tempora. Haec de Seribus seu Sinensibus, ut Vulgo appellantur, &antiqua eorum literatura, quantumvis breviter dicta, . sussi cere nihilominus existimo, ut cognoscamus gentem hanc artium ' scientiarum praestantia, tanto caeteriS esse praeie rendam gentibus, quanto apud illos vetustior sit perpetuus& nunquam interruptus literarum usus, sine quo pereunc artes priusquam aliquam attingant dignitatem. Exemplo sint plerique alii universi orbis populi, nullia artium aut scientiarum instructi peritia, quam non aut a SiniS, aut a Graecis acceperin: Qui itaque nostro hoc seculo, missa Graeca
dunt & commendant linguas, illi unum lioc assectare vi dentur,& omnes perdant literas,sublatoque instrumento pes quod propagentur scientiae, ad pristinam genus humanumi redeare simplicitatem, nec quidqueam in posterum sciamus,
nisi quod subitus 2 naturalis nobis suggesserit instinctus.
98쪽
M DE ORIO INE Pu LVERIs BELLICI
De origine , Progressu Pulae, Bellici apud
Uam antiquus sit pulveris bellici apud Seras
usus, diximus praecedenti capite; superest ut videamus quam ille inter Europaeas sit votustus gentes. Ante Patuor fere secula primum hunc innotuisse existimant plerique, nec desunt qui Rogerio Baconi aut nescio quibus aliis inventum hoc ineptissime tribuant. Quod in caeteris artibus, id ipsum quoque hae observandum, ut non uni adscriba mus, id quod infinitis debetur millibus. Nulla est ars, nulla scientia &ausim dicere nullum inVentum, quod totum uni acceptum feramus homini, imo ne uni quidem populo aut seculo. Cum tam late pateant artes & scientiae quam
ipsa rerum pateat natura, illa vero complectatur omne id quod videmus & quod non videmus; non est ut existimemus illam unquam uni mortali vel populo vel si ulo totam se revelasse, cum ne quidem omnium aetatum & gentium simul conjunctae obserVationes Vel minimam naturae explicent partem,cum nulla sit proportio finiti ad infinitum. Rerum
illa parens, vel sibi soli, Vel sublimioribus quam humana fert
conditio arcana sua reservat intellectibus. Avida tamen gloriae mortalitas hanc semper scrutatur, & si propriis ne queant emergere inventis, insidiantur alienis; & si pudor &conscientia vetent ut ea sibi tribuant, libenter tamen ista suae adscribunt aetati, & praesertim iiS inter quoS nascuntur ut laudando suos&ipsi vicissim laudentur. & cum meritis non possint, hac saltem ratione inclarescant Si quis omnes, quae supersunt, percurrat artes & scientias, inveniet eas minutis
99쪽
i A P u D EU Rio P .E O i. 8 minutis ortas priacipiis, sed perpetua temporum & seculo
rum successione, adjuvantibus etiam multis populis, auctas quidem, sed ita pedetentim, ut fere illorum qui eas auxere lateant nomina, Vel quod aismenta istaec ad comparandam nominis aeternitatem, non essent satis illustria, vel nimium,
multis id quod paucis & aliquando etiam uni debebatur, sibi
Quod in caeteris artibus, idem quoque in bellico seu ni
trato eVenit igne, cujus ut ortus ita quoque progressus ignorantur auctores. Certum est tamen illum ante mille quin gentos extitisse annos, nec dubito quin etiam multo sit an,
liquior, licet ars emittendi quam longissime hujus beneficio, lapides aut glandes ferreas esset etiamnum ignota. Sed neque ut nunc, ita quoque olim eadem semper fuit composistionis ratio: Ex iis qui supersunt primus, nisi fallor, qui, hujus conficiendi rationem tradidit, is est Julius Africanus septimo Cestorum libro. Verba ejuS, . quia scriptor iste nondum lucem aspexit, non pigebit adscribere. Sic itaque ille praedicti libri capite s. 'A
e mos tis tac res Isae e Aoditae A'- Tria nempe praecipua, e quibUS conficie batur hic pulvis, sunt sulphur Vivum, nitrum seu sal fossilis, ta lapis Ceraunius, omnia 'mor ratio pista & in minutiis mum pulverem redacta. Ceraunius se uti Pyrites erat loco , carbonum nec dosimi hodiequi illo ipso lapido vicem easto. num lupplere fuerint conati, o successu nescio. QN od Ver adderetur succus Sycamini nigrae I bitumen Zacynthium alia, ideo fiebat ut pertinacior.& diuturnior e iraretur
100쪽
M DE ORIGINE PULvERIS BELLICI lamma. Si quidem cum ad sola facienda incendia istoc ute
rentur pulvere, longe alia ejus ratio esse debebat ac hodierni suo exploduntur tormenta, qui & ipse celerrimam quidem, sed tamen brevi cessantem exigit accenuonem. Clarum est: itaque ignem nitratum notum fuisse sam ante mille &quingentos fere annoS. Cum constet Africanum longaevum fuisse & Cestorum libros absolvisse diu antequam suam ederet Chronographiam, ut alibi ostendimus. Et tamen cum Asricanus non fuerit pulveris limus inventor, credibile est
longe illo esse antiquiorem. Similis videtur fuisse compositio ignis istius artificialis
quem vasis fictilibus inclusum in munimenta & portas hostium h machinis explodebant Reges Persarum, ut e Ctesia aestatur IcilianuS lib. s. c. g. Longe enim verisimilius illum e naphtha seu bitumine liquido admixto nitro suisse com positum, quam ut vermibus seu anguibus Indi luminis hunc
acceptum feramuS. Nempe ut nunc, ita quoque olim usibratum, ut quaecunque arcana quaeque sibi solis nota esse copiunt homines, ea omnia sabulis involvant.
Totis tribus post Africanum seculis, eorum qui supersint scriptorum nemo quod sciam ignis hujus nitrati fecit mentionem. Quanta esset ejus potentia, id demum sub Anastasio patuit Dyrrachano, utpote qui classem Vitaliani Gothi ignis hujus combusserit beneficio. Neque enim
credendum ponarae aut aliis qui classem istam Gothicam ope spoculorum comburentium constructorum a Proclo Philosopho incensam suisse scribunt. QuantumviSi enim multa & hene constructa conferas specula, nunquam tamen istiusmodi essicias incendium. Verba ipsa in vita Anastasii haec sunt; 'Eφ' oti Biret . g rosis,c e