장음표시 사용
151쪽
LIBuRNICARUM CONSTRUUT NT. I sy quod quamvis rimosae fiant& multas admiserint aquas, non tamen mergantur; cum ab uno homine sedente, & tympanum costis navium appositum calcante, spatio unius horae plus aquae extrudatur, quam in nostris navibus etiam complures integro exhauriant die. Verum haec
pluribus alibi persequemur, haec in antecesium de Sericis seu Sinicis navibus dicta sufficiant.
152쪽
153쪽
myb - e nixionem longitudinis terrarum
i & locorum in hoc nostro orbe, certius utilbrum usque nihil videatur iis observationibus, quae 8 ex siderum & praesertim lunae derivantur defectibus; hactenus tamen adeo in liciter
res ea successit, ut ausim dicere, in describendo terrarum orbe Mnsillis majores tenebraS errores fuisse propagatos, atque ab iis, qui eclipsium variis in locis observatarum ha bita talum ratione, geographiam reformare fuere conati. In coelo & sideribus nulla est culpa, certum ordinem Sc sta-ms illa observant cursus; Verum psi observatores non carent culpa cum nulla habita refractionis ratione & neglecta B ima: & dilutiore, mediam seu interiorem tantum persequntur umbram. Id enim si non sit, unde quaeso ista non discrepantia modo, sed & praepqsterus ordo & confusio, ut everso situ, quae ad ortum sunt loca in occasum solis ab illis promoveantur e Frustra Ve(o sunt cum istiusmodi errores in vicinis tantum contingere existimant locis, nam si imagna intervalla ad eorum obserVationeS expendantur, crescente intervallo crescunt quoque erroreS & adeo quidem ut extremae Asiae partes minimum viginti gradibus, nonnullis vero pluribus quam viginti quinque integriS maxi- mi circuli gradibus vaemiores statuantur, ac veruS terrarumibui perta est . O
154쪽
EMENDATIONE Qeod si per plura & breviora intervalla eclipseon disse. rentiae observentur, daiur etiamnUm erit terrarum locorumque contractio. Hoc ut planum fiat incipiamus a mari Mediterraneo & videamus quanta sui parte diminuta sit hujus mensura solo sere eclipseon argumento. Hujus itaque ut cognoscamus longitudinem, exponemuS prius ra, tionem qua illam investigarit Strabo. Is itaque lib. 11. ut conficeret mare Mediterraneum ab intimo sinu Issico, usque ad columnas Herculis, addita ea Hispaniae portione, quae ab hoc freto, usque ad sacrum procurrit promontori .um, continere tres fere stadiorum myriades, in subducendo hoc numero hunc tenuit modum.
A sinu Issico usque ad Rliodum stadiorum millia quin
. A Rhodo ad Salmonium orientale Cretae promontorium, stadi,mille. Ipsa Cretae longitudo intin ortum- ct occasum duo stadia
A Criu Metopo occiduo Cretae promontorio ad Pachynum Siciliae stadiorum millia quatuor & quingenta. A Pachyno usque ad fretum Siculum minimum mille stadia. A freto. Meula ad stetit, Herculeum, stadiorum millia
, Hinc ad Sacrum, promontorium stadiorum: millia
A tribus itaque stadiorum myriadibus, ut vult Strabo, desunt tantum stadia quingenta Quod si auferas spatium' extra Columnas Herculis v supererunt vicies sex sadiorum millia & quingentas Verunt de hac quoque summa re urenda sunt stadia mille propter obliquitatcin quae est intire Pachynum promontorium I fretum Siculum: quae nihil facit ad longitudinem muris Mediterranei 'Sed ire mensura Cretae, cum longitudinem ejus facit duorum minimum millium stadiorum, a vero aberrasse visus est iis Graecis, qui
155쪽
ives eum,floruerunt, quique reliqua admittentes. Ilatae mensuram ad mille quingenta stadia unanimi consensu reducendam esse existimarunt. Hos itaque si sequamur, supererit maris Mediterranei longitudo maxima Vicies quinque stadiorum millium. Rectiore via procedit Ptolemaei supputatio. Is vero lib. icap. ita singula subducit intervalla. A Calpe ad Carit in Sardiniae partes seu graduS X X V. Hinc ad Lilybaeum Siciliae partes 1 V cum dimidia.Hinc ad Pachynum promontorium parteS III. Inde ad Taenaron Laconicam parteS X. Hinc ad Rhodum partes V III cum una quarta. Unde ad Issum partes X I cum una quarta. Habemus hic gradus seu partes LXII. Cum Vero in
parallelo Rhodi, id est in gradu latitudinis x x x v &XXXVI, unicuique gradui adsignet stadia quadringenta,
aetarum est inter Calpem seu fretum Herculeum, usque ad Issum intercedere stadiorum x x I v millia o octingentorum intervallum,quae mensura ducentis tantum stadiis contactior est ea,quam prius subduximus. Veniamus nunc ad eos Graecos qui proxime elapsis floruerunt temporibus, & ad Venetos, & ipsos jam a mustis seculis diligentissimos maris Mediterranei serutatores. Li
cet in utrorumque Poriolanis, sic enim vocantur libri qui descriptionem hujus maris continent, aliqua etiam occurrat disserentia; adeo tamen ea est imis, ut merito aliquis mi retur, tanta cum cura & diligentia singulorum portuum situm, naturam, intervalla, per singula Ventorum momemta acus magneticae beneficio explorata suisse, ut facile ali. quis perspiciat, non nisi plurium seculorum experientia Minfinitorum nautarum labore tantam rem perfici potuisse. Venetorum quidem ephemerides aliquot nauticae, florente etiamnum republica scriptae, in lucem jam olim prodiere. Prodiit quoque non ita pridem portolanuS Graecobarbaro,
sermone conscii plus. Sed exactior & copiosior est altet
156쪽
manu exaratus, ante trecentos circiter annos compilatus.
qui accuratissimam maris Mediterranei & Ponti Euxini tinet desciiptionem. Millibus passuum illi omnia expedi . diunt intervalla, de quorum mensura mox dicemus. Prius ipsa subducamus intervalla, in quibus omnes sere isti con veniunt Poriolani. Incipiamus itaque ab Alexandretia sive intimo sinus Issici recessit. Ab Alexandretia ad promontorium Cypri orientale quod Sancti Andreae dicitur millia C x x vLongitudo Cypri a promontorio S. Andreae, ad promontorium S. Epiphanti millia C C x xA promontorio S. Epiphanii ad Samonium orientale Croetae promontorium millia C C C C LA Samonio promontorio ad insulam GOZo, olim Caudum vel Caudam dictam, non recte enim Κλαunc in Ptolemaeo, aut mecuset in Achis Apostolorum vocatur, millia C CAGOEo ad Melitam millia ' DCCA Melita ad fretum Herculis sive os mari; Mediterranei millia MCCCCL xv Habes hic summam centum & sexaginta millium supra ter mille. Superest ut videamus quaenam milliarium in istis Poriolanis sit mensura. Notum quidem secundum exactisssimum Polybii calculum, quem& Strabo & Ptolemaeus &plerique fere veteres sunt secuti, mille passus fonVenire cum o sto stadiis & duobus plethris, id est triente stadii, ita ut unum circuli maximi gradum, quingenta stadia, sexaginta vero passuum conficiant millia. Sed vero medii aevi Graecis placuit mille passus componere cum septem stadiis& semiae. od vero mirum aucta hac patione stadiorum
mensura, diminuta tamen fuere milliaria, adeo ut quatuor passuum millibus antiquis, tribuantur hoc tempore quinque hodierna, aut etiam quinque semiS, ita ut LXX v, aut etiam LXXXII ' milliaria uni a nautis Mediterranii maris adsignentur gradui. At vero siquis PoriolanoS, qua Grae
157쪽
LONOITUDINUM, eos diligentius perlegat, tanto manifestius perspiciet, unicuique gradui centum in illis convenire milliaria. Cum ubique id pateat, minime opus est exemplis. Siquis tamen petat, lassiciat uno & altero id declarasse. Dicunt Samo nio Cretae promontorio adsitam insulam Christianam vulgo vocatam, item promontorium occidentale Cypri, quod S. Epiphanii appellatur, & praeterea Alexandriam 2Egypti exactum constituere triangulum, cujus unumquodque crussit Aso milliarium. Item Rhodum ab eadem Alexandria distare scribunt quadringentis & sexaginta millibus. Cum notae sint latitudines & intervalla horum locorum, non opus est pluribus. Siquis tamen dubitet, excutiat omnes istos portolanos, ct inveniet trecenta & plura occurrere loca, etiam in iisdem sita meridianis, ubi unicuique gradui centum adsignantur millia. Omnes vero Poriolani, licet ad unquem sere conveniant, aliquam tamen in illis olim observatam fuisse differentiam exinde colligo, quod in quibusdam post millium numerum
annotatum inveniam alium locupletiorem aliquanto numerum eae aliis desumptum Poriolanis. Tabulae quoque nauticae, quibus omneS hoc tempore uruntur gentes in mensura non conveniunt cum suis Poriolanis, siquidem quingentas & quinquaginta ut minimum leucas GermanicaS, quarum quindecim unum constituunt gradum, maximae maris Mediterranei longitudini adscribunt. PeritioreS qu que Venetorum & Maiuliensium nautae mensurae huic stib scribunt, cum ter mille quingenta Vel sexcenta milliaria quarum centena unum conficiunt graduna, mare istud patere
Si itaque hodiernam & a plerisque jam a quatuor seculis
probatam sequamur mensuram erit mare Mediterraneum plusquam quarta parte contractiuS, quam PcolemaeuS po-uierit, utpote qui Z leucas huic adsignarit, cum hoc tempore non ultra quingentas & quadraginta patere cre
158쪽
i 6 DE EMENDATIONE Nostra tamen aetate clarissimus Gallendus eclipsi im ratione motus trientem de hac quoque mensura libenter elisisset, si nautae permisissent. Illi quippe a Petrescio coim sulti de intervallo quod Alexandriam & Massiliam interjacet, cum respondissent esse illud bis mille & septingentorum
millium, ille plurimum eos errare & tertiam partem ause rendam esse contendebat. Illi tamen instabant dicentes, non posse nisi quingenta forsan abradi millia, quia nempe in omnibus Poriolanis & mappis nauticis intervallum inter Alexandriam & Massiliam ponitur esse militum aEOO. No randum enim nautas, licet sacra ipsis sit Poriolanorum
apctoritas, in longitudine tamen exigenda ab illis disce dere. Sic quod Cyprum & Venetias interjacet spatio ipsi
tribuunt millia 2 Eoo, cum tamen in omnibus Poriolanis &tabulis nauticis tantum numerentur I 8OO.
Ratio vero quam subjicit iii metiendo Melitae, Cretae, &Cypri intervallo, non succedit, cum apud omnes nautas in confesta sit fieri id, non propter breviora intervalla, ut ipse putat, sed propter acus nauticae a borea in occasum decli nationem, quae cum omnino in hoc tractu sit manifesta na vigantibus, negari non debuit. Antequam vero quid de vera seu maxime probabili maris Mediterranei longitudine sentiendum sit exponamus, operae pretium fuerit inquirere, quando, & a quibus, & qua de causa factum sit, ut relictis omnibus Graecis & Latinis scriptoribus, de antiquis mensuris, vastus ille maris tractus mediocribus adeo includi coeperit terminis. Tempus quod attinet ex quo communi quasi omnium maris Medirerranei accolarum consensu, in eam, qua hodie depingitur, mare istud commutatum in plerisque tabulis
compareat figuram, annos excedit trecentos. Christophorus de Bondelmontibus Florentinus in suis maris Medi terranei tabulis ante ducentos & sexaginta delineatis annos, eandem quae in hodiernis nauticis conspicitur mappis, exhibuit formam & mensuram. Sed illo antiquiores sunt Poriolani
159쪽
Poriolani Graecobarbari & Italici nonnulli, tribus seculis votustiores. verum & Chrysococcas, qui anti annos iis illustrium urbium catalogum conscripsit, hanc secutus est
mensuram, ut mox docebimus. Primi vero qui Mediterraneum mare archis adeo constrinxere terminis, utique isti fuere Arabes. Ut in caeteris artibus & scientiis, ita quoque in descriptione orbis terrae solos illa tempestate pleraeque gentes sequebantur Arabas. Barbari quippe & indocti erant tunc fere omnes Christiani.
vixque quisquam Latine, nedum Graece erat perituS. Arabum vero ubique florebant studia, non in Asia tantum &Agypto, sed & in Mauritania, Hispaniaque. Nemo inter Latinos doctus habebatur, nisi qui medicinam secundum praecepta Arabum exerceret. Nulla vel philosophia, vel mathesiis, vel astronomia, Vel denique geographia admittebatur, praeter eam quae ex Arabum hauriretur placitis. Huc accedebat odium Graecorum, utpote qui nullum vel Papam, vel Imperatorem agnoscerent RomanUm, praeter Patriarcham. & Imperatorem Smstantinopolitanum. Auctum
fuit istud odium belli praecipue sacri tempore, praetexta passagii, ut Vulgo loquebantur, debilitato & fracto imperio ByEantino, & capta Constantinopoli primo quidem a
cinis, mox deinceps a Tuscis. Maluerunt ita ea tempestate Astronomica & Medica Graecorum scripta, male ab Arabibus versa, & prius etiamnum Latine reddita, a Saracenis qnam ab ipsis accipere GraeciS. Aristotelem non suo, sed Averrois ore loquentem audire, nullas denique Graecorum artes &scientias, non Mauris potius & J udaeis, quam ipsis debere Graecis. Capta Constantinopoli & everso Orbentali imperio, tum demum admista a Latinis Graecae fuere literae, multis Graecorum profugis fame & necessitate compulsis Latinae se subsicientibus Ecclesiae, &quos prius, jam a septem integris seculis, ne pro legitimis quidem Romae
agnoscere voluerant episcopis, iisdem illis tunc etiam primatum supra omnes deserentibus Patriarchas. Plerique tamen
160쪽
1 8 DE EMENDATIONE illi Graeci qui sub sub Turcarum vivunt tyrannide, si illoc
excipias qui Latinus sequuntur ritus, antiquum servantinorem, & quantumVi S miseri, honorifice tamen de Papa
Romana sentire & loqui se existimant, si quando illum patriarcharum suorum appellant fratrem. Quamvis rebellandi potestas & occasio hoc praesertim non desine rempore, patienter tamen jugum ferunt, metuentes ut prior quam nunc sit ipsorum fiat conditio. Nisi enim Pontificis Romani in om nes ecclesias auctoritatem admittant, Turcis potius quam sibi alumento fore existimant omnes huic obnoxios Occidentis reges & principes, neccessaturos priusquam ad asperiorem etiam quam priuS redeant servitutem. Verum haec
iter, persequampr nunc institutum.
Istam quam diximus maris Mediterranei dimensio se nem, quam omneS nostri seculi sequuntur gentes, ab Arabibus promanasse, manifeste patet ex Geographo, qui Nubiensis vulgo dicitur, quique quinque est vetustior seculis. Is enim in principio operis longitudinem hujus maris, quod Damaicenum ipse meat, a freto indisanos usque ad Syriam scribit esse leucarum Arabicarum M t x xj v I , id est leucarum Germanicarum s i I t. Ad. dito vero eo spatio, quod superest usque ad Alexandrettam vicinam 'Fiochiae, sam dicit cumacis quarti parte prima mare istud patere XXXV, cursus, cursui vero assignat centum milliaria, sive 33 fleueas Arabicas. Si summas componas habebis leucas Germanicas i O, in qua mensura scriptor iste convenit exactissime cum tabulis marinis, quibus omnes hoc tempore utuntur nauta .
Quamvis voro Nubiensis iste alias quoque enumerat mensuras, ipse tamen toto hoc opere eorum sequitur sententiam,
qui centum millia passuum, sive I 3: leucas Arabicas uni
tribuunt gradui circuli maximi, quae mentara cum nunquam vel Graecis vel Latinis fuerit usitata patet & hac quoque in parte Poriolanorum compilatores mensuram securos esse Arabicam.