Isaaci Vossii Variarum observationum liber

271쪽

O R A G u L I S antiquhus urbem nesi Plus posse. Superbiebat ventosa mi olens natio, quod victorem quidem populum, pasceret tamen: quodque in suo flumine, an suis navibus, vel aluniantia uosra, vel fames Cum vero sterilitas intercessisset & AEgyptiirarent, remisit Traianus annonam sucini AEgyptiis. Ideo mox subjungit; Refudimus Nilo sum copim, recepit frumenta qaa miserat, deportat que messes revexit. Discat igitur ritus, credatque experimento, nomalimenta se nobis, sed tributa praesare: sciat se non esse populo Romano necessariam, , tamen serviat. Libenter itaque credo Traianum irritatum evertisse Alexandrinorum Remp. eripiendo huic jura & immunitates quibus fruebatur, neque enim sine causa est, quod . in Hieronymi legitur Chronico, Adrianum Alexandriam a Rod ais subversam publicis instavrasse impensis. Hic tamen, non minus quam TraianuS, ingeniosam istam Alexandrinorum oderat dicacitatem, Ut ipse in epistola ad Servianum satis declarat. Sed intelligebat Vir prudens, perire et publicas, si sernionis auferatur licentia, & pro nihilo haberi quaecunque in populos suos conferunt beneficia principes, ii simul quoque in linguas Velint exercere tyrannidem. Quamvis itaque iniquo animo, patiebatur tamen, & utilitate suadente concoquebat quaecunque & in ipsum & in Antinoum ab Alexandrinis spargerentur disteria. Quam diversa suerit Antonini Caracallae ratio, de quam immani caede bellua

ista Ausonia, ut vere de eo pronunciarat oraculum, muLtarit Alexandrinos, ex historiis notum. C A P.

272쪽

CAP. XI.

iustum em Josephi de Christo testimonia vindicantur.

MUlta quidem de Sibyllis earumque scriptis dicenda

superestent, ii animus esiet ea quoque excutere, quae passim de his memorantur: sed cum nobis propositum fuerit non de iis agere Sibyllis aut Sibyllinis, quibus ritus & ceremoniae continebantur gentilium, sed illa si, Ium pertexere, quae propagandae fidei Christianae plurimum profuere : suffciat ostendisse, longe alius generis illa fuisse: oracula, quae Christi praecessere natales, quaeque Erythris re Cumis Asiaticis Romam fuere allata; ac fuerint priora illa quae una cum Capitolio conflagrarunt, aut item ista qtice postmodum a gnosticis conficta, aliisque suere astuta. Desinant itaque hodiernii Christiani veteribus illudere Christianis, eorumque sugillare credulitatem. Si illos rideamus, merito quoque ipsos rideamus prophetas, e quorum libris pleraque haec deprompta fuere oracula. Sed profecto nullos religio Christiana insensio.

res habet hostes, quam ipsos Christianos, cum ViX. ullum apud antiquos de Christo aut Vaticinium, aut testimonium inVenias, quod non complures etiam doctissimi viri labefactare aut etiam penitus eVertere fuerint conati. Argumento sint non ea; tantum quae de Sibyllis & Sibyl. linis ex Cicerone, Virgilio, Suetonio aliisque attulimus loca, sed & quotquot alibi de Christo occurrunt loca, adeo illa eludere & salsis interpretamentis enerVare conati sunt, ac si illa ipsa, quam profitentur, odio iis suisset re ligio. Exemplo sit locus Tertulliani in Apologetico cap. s. iteraus ergo, cujus tempore Omen Christitianum in seculum introivit, adnuntiata sit ex Oria Palesina quae illic veri

tatem .

273쪽

tatem ipseus. divinitatis revelaverat, detulit ad Senatum cum praerogativa sistragii sui. Senatus, quia non ipse probaverat, respuit. Caesar in sententia mansit, comminatus periculum accusatoribus Chrisianorum. Tertullianei hujus laci. mentio fit apud Eusebium in historia Ecclesiastica. ubi tamen non satis bene Graece redditur. Sed neque Georgius Syncellus, aut alii e Graecis, recte haec intellexere. Ut autem haec Verba absurditatiS conVincent, quid non comminiscuntur, quid non moliuntur viri docti Sensus attamen est manifestissimus. Dicit enim Tertullianus, cum

miracula, quae in Syria Palaestina edidisset Christus, nuntiata essent Tiberio, eum persuasum de hujus divinitate, voluisse Christum divorum adscribere numero, hancque voluntatem suam ad senatum detulisse cum praerogativa suffragii sui. Senatum vero servili adulatione, eo quod ipse Tiberius recusasset Divus appellari, noluisse Christum,

exoticum numen, inter divos admittere. Tiberium nihilo minus in sciatentia, ut Christus diis accenseretur, persti*tisse s & comminatum esse periculum accusatoribus Chri

Ecquid vero illustrius Iosephi Hebrae de Christo testimo

nio 3 Vix tamen aliquein inter nostri seculi invenias Christia, nos, cui id non spurium & adulterinum videatur. Dixi mus de eo nonnulla alibi: ut Vero omnis prorsiis tollatur dubitatio , aliud quoque asseram firmissimum argumen tum, unde liquido cognoscatur, etiamsi verba illa de Clari: sto apud Josephum non exstarent, illum tamen de serva tore nostro ita sensisse, ut cum Verum Messiam esse creadiderit. Hoc sic conficio. Josephus, ubi de Daniele agit Propheta, non ita de illo sentit, .quemadmodum Vulgo Iudaei, qui negant illum fuiste prophetam, adeoque vel nullo Vel certe uelimo inter prophetas collocandum sentiunt loco: sed vero ille disertis verbis astirmat, Danklem fuiste prophetam summum, & caeteris majorem, Ut pote qui non modo res futuras, sed & tempus quando

futurae

274쪽

DE SI B v L LI N I Ssuturae essent, praedixerit1 Ut autem cognoscamus quam bene sibi Iosephus constet, colligamus tempuS ab anno Xerxis XXIV, quo Nehemiam Hierosolyma venisse uti-bit, & a quo fluere incipiunt Danielis hebdomades, &porro ipsius Iosephi sequamur calculum. Id si fiat, inveniemus hebdomadas illas, sive annos CCC G XC. exacte terminari illo ipso tempore & anno, quo secundum supputationem ejus natus fuit servator noster. Eant nunc

veritatis & Christianae religionis hostes, & si possint ostendant, qua fieri ratione potuerit, ut ita de Daniele & heb domadis ejus locutus suerit Iosephus, si non ut scripsit, ita quoque de Servatore nostro senserit. Et profecto si aliter sensisset, an non omnium Judaeorum fuisset imprudentissimus, ita de Daniele & ejus hebdomadis scribendo F Callidi itaque suere qui post eversa Hierosolyma floruere Judaei, qui cum Viderent, fieri non posse ut Messiae non

transierit tempus, si vera sint Danielis oracula, non dubitarunt ex albo illum expungere prophetarum. Hoc Verout aliqua cum ratione sacere Viderentur, quid non in suum& S. iterarum damnum commenti sunt miseri Primo quidem diversos Prophetiae excogitarunt gradus, illos quidem omnes futiles, & inter se plurimum discrepantes, ut videre est in directore dubitantium Maimonidae ct in praefatione Davidis Rimchii ad Psalmos; in hoc tamen convenientes, Danielem non ab ipso Deo suas accepisse prophetias, sed tantum per Vocem traducem & echonem quandam, seu ut ipsi volunt, filiam vocis suisse locutum. Alterum quo Danielem non fuisse prophetam obtineant, arogumentum exinde petunt, quod cum fuerit e tribu Iuda& stirpe regia Davidica, nec sacerdos, nec propheta esse potuerit. Sed cum hac ratione viderent & ipsum quoque Davidem e prophetarum excludi numero, Vide quanta i p. sos incesserit caecitas di amentia, ut odio hebdomadarum jam a temporibus Aquita, non Danielem modo, sed &Da Videm e prophetarum expunxerint choro, simulque sensus & ordinem sacrorum inverterint librorum. CA P .

275쪽

ORACULIS.

CAP. XII De ordine , diruisione Sacrorum librorum quem

Judaei perverterunt. nes Veteris instrumenti libros, vel absolute Legis,

vel Legis & prophetarum, vel etiam latiori appellatione Legis, Prophetarum & Psalmorum comprehensos fuisse nominibus, Servatoris nostri constat testimonio. Posterior divisio exstat quoque apud Josephum primo contra Appionem libro, cum certioris fidei, qui tempore Artaxerxis desierunt scribi, enumeranS libroS, omnes eos partitur in Legem, Propheticos, & Hymnos Vitae continentes praecepta. Idem plerosque in Viginti duo volumina, pro literarum numero Hebraicarum, divisos fuisse affirmat; quinque nempe Moysis, tredecina propheticos, ct quatuor hymnorum seu monitorum. Sed vero si sigilla ,

tim omneS enumeremus, cum non Viginti duo tantum,

sed triginta octo in codice Hebraeo inveniantur libri, quaerendum qua ratione a Veteribus Hebraeis in viginti duo illi divisi fuerint volumina. Si librum Ruth, Canticum canticorum, & singulos minores examinemus prophetas, nunquam essicias ut illi justum constituant Volumen. Contra vero si Psalmi uno describantur volumine, mole sua laborabunt & dissiculter evolventur. Constat autem Vel ex ipsis sacris literis, ut alias gentes, ita quoque Veteres Hebraeos, non in codicibus, quod sero demum factum, sed in voluminibus & continuatis pellibus libros suos descrip sisse. Hanc itaque si teneas rationem, commode nisi fallor sacrae scripturae libri sic dividentur. Libri Moysis quinque constituunt volumina. Tredecina propheticos seu

historicos libros, si quidem & historici propheticis accensendi,

276쪽

a 6 D E SIBYLLIN IS censendi, utpote a prophetis conscripti, sic habebis: Iosea,

Judices & Ruth, unum constituunt Volumen. Quatuor regum & duo Paralipomenon sex constituunt Volumina Esdras, Nehemias & Esther, unum faciunt Volumen. E latas, Ieremias, EZechiel & Daniel singuli singula confi ciunt volumina: quibus si addas duodecim prophetas mi

noreS, qui omnes Unum constituunt Volumen, habetis tredecim volumina propheticorum librorum, quibus omnia continentur quae a populo Iudaico gesta sunt a morte Moysis usquc ad tempora Artaxerxis, ut docet Josephus. Supersunt hymni & libri qui vitae continent praecepta, veluti Job, Psalmi, Proverbia, Ecclesiastes & Canticum canticorum, qui sic distinguendi ut Job unum, Psilini

duo, reliqua vera Solomonis scripta quartum saciant vo lumen. Hac itaque ratione, ut maxime Verisimile, in viginti duo volumina divisa fuere omnia receptioris scrip-rUrae monumenta, quibUS merito creditur. Nam quamvis & alii qui in sacris literis sequuntur libri, qui post

tempore Artaxerxis scripti sunt, quosque inepte apocryphos vocant, magni faciendi sint; illos tamen non paris

cum prioribus esse autoritatis, propter minuS certam ct

legitimam prophetarum successionem, scribit Josephus. Et haec quidem partitio obtinuit usque ad tempora Aquilae sutilis Ismi interpretis. Husus demum aetate innotuit Chri stianis nequissinia de ineptissima sicrorum ligrorum divisio, quam odio ut diximus hebdomadarum Danielis commentis Uni Judaei vel ipse Aquila, pervertendo sensus & ordinem seripturae, inducendo novam distributionemn, Legis Videlicet, Prophetarum, & hagiographorum, & rejiciendo Danielem CXtremo pene inter hagiographos loco. Miroc hanc fraudem non subolussie Christianis, sed profecto a nullis illi libentius, quam a Judaeis decipi se patiuntur. Si quaeras

quid sint nemo facile dixerit, .cUm. sit inep-t Um Vocabulum, contra naturam lingitae Grecae sor,

ima tiam, a que ac sutilibus istiusmodi vo cabulis

277쪽

ORACULIS.cabulis fuit Aquilae versio. Iudaei chelubiim seu libellos

simpliciter vocant. Et tamen reperiuntur qui Iudaicam hanc Sacrorum librorum partirionem sequuntur Sc probant; dicentes etiam Rabbi iam fateri spiritus sancti afflatu hos esse conscriptos. ASed si Rabbin consulaS, ridebunt, Etpote gnaros quid er spiritum sanctum intelligant.

CAP. XIII. Vindicantur nonnulla LXX interpretum loca, male a quibus avi reprehensa.

SEd profecto nostri seculi hominum in eludendis argumentis & testimoniis, quae ad roborandam Christianae religionis Veritatem praecipue saciunt, non hic subsistunt conatus: siquis sacra evolvant Volumina Vix in toto veteri Testamento aliquod de Christo inveniet Vaticinium, quod in hodiernis versioctibus, non ita perversum & depravatum legatur, ut sincera & manifesta aliqua prophetia nusquam ad pareat, imo saepe ne sensus quidem ullus, aut certe tam multiplex, ut Vel ipsa expositionum VarietaS, cuicunque bonae menti non scrupulum tantum, sed & indignationem incutere, meritoque Vel ipsam quoque suspectam possit redudere veritatem. Ne nobilissimum quidem Jacobi morientis oraculum intactum & immaculatum reliquerunt, nec illud Biliami prorsus huic geminum, quod extat Numeri Cap. XXIV, quodque tam putidis & ineptis inquinarunt interpretamentis, ut Vel quantumvis morosus icchqr vix risum contineat. Et tamen hic ipse est locus quem signat Evangelista, cum dicit; Ex si apto et cadi suum memn, ne quis somnici ex Oseae Cap. xl. V. I. Verba Fa esse depromta. Quod si sublatis apicibus & incrustatura Rabbinica, excutiamuS Vocabula' Hebraea, apparebit ilico Veritas, ct inveniemus illum iplum quem LXX interpreteS expressere sensum. Min

278쪽

166 D E S 1 B Y L L I N I Sinin Sc eo nonnulli progressi sunt audaciae, seu impudenatiae potius, ut ipsum quoque Christum & Apostolos accusa

rint, quod Verba sacrorum librorum, non eo sensu quo acucipiuntur in Hebraeo fonte, sed quemadmodum in corrupta, ut loquuntur, LXX interpretUm legebantur Versidiae, in usus suos converterint. iis ferat theologa assirmantes Apo Ioluna quod in depraVato aliquo codice Psalmo

XXXIX reperisset bellissimam inde

prophetiam concinnaste Qti id demum est impostura si haec non sit Non desunt qui istiusmodi fraudes pias de ossiciosas

Vocent, simulque altum clament Vocem Hebraeam non

corpuS, sed aures notare. Quis Vero ipsis revelavit, idem vocabulum si aliis animetur vocalibus, plures non habuisse significationes, & non eciam hoc notasse, quod LXX po

teris, si statuamus primam literam non esse radicalem, sed servilem, ut vulgo loquuntur : id si feceris, jam commode ea vox derivari possit a radice di. Aut si id non sit, quisua. dem se sistat, non immutatum a Iudaeis suisse hunc locum; vel ob hoc ipsum, quod nobilissimum de Christo contineat vaticinium p Iterum ins ant, fieri non posse, cum Iudaei religiosissimi sacrorum librorum semper fuerint custodes, ct mori malint, quam vel unam violare literam. Audio quidem Christianos sic assirmantes, sed vero si quis ipsos considas Iudaeos, longe illi aliter loquuntur. Fatentur illi se multa sacrarum literarum loca expunxita, fatentur antiquos Rabbinos, utilitate suadente, & verba & sensus immutasse, dicentes, Pereat Atera, is sanctificetur nomen Dei sene-di DL Nihil a me hic fingi cognoscet si quis Thalmudicos adeat libros, in quibus pluribus locis haec legaS; Bonum es ut evellatur Atera de lige, ut sancti cetur nomen Domibi. QAamvis infinita propemodum sint loca, quae , aut immittaca, aUt etiam omnino erasa olim ab istis Iu d eorum fuere magistris, unum adduxisse lassiciat, quem

279쪽

ORACULI S. 26

manifestum sit illos expinaxisse, vel quod eum non intelli- .gerent, vel quod verbis Claristi lucem afferret, vel potius ne in persolvendo gentibus tributo legis suae pCevaricatores

esse viderentur. Locus is occurrit Deut.. p. XXIII,

ubi postquam jussit legislator, ne qua inter sitias Israclis

meretrix, aut inter filios Israelis inveniatur exoletus,

addit, Icr, A. st quin vectigal si ,

vat inter Filias Oraelis, aut exositus qui tributum pes attuler filios IsraeZis. Olim aliter sumus interpretati, nunc ampliato judicio Veram damus expositioneni. Non prohibet simpliciter scorta & meritorios pueros, sed ne quidem illos permittit, etiamsi publicum fornicationis solvant vectigal.. Causam mox subjungit, quod merces meretricis& dominum catulastri, non debeat inferri in domum Do

cpom . Vero hic accipi pro puero qui pudorem suum prostituit, quamvis Vel ipse doceat sensus, docent quoque Hesychius & alii grammatici, cum rimAg rq sp &eodem accipiunt, & άνἀ γωον Vel interpretantur. Idem itaque jubet hic Moyses, quod iussisse Alexandrum Severum testis est Lampridius in ejus vita: Lenonum vectigal , meretricum , exoletorum in sacrum aerarium inferri vetuit: sed sumtilis pulticis adia aurationem theatri. circi, amphitheatri, stadii deputavit. Et hic quidem est verus sensus, & Vera interpretatio loci, qui merito visus est difficilis, non antiquis tantum Patribus, sed& illis quoque, qui eos praecessere Iudaei S, utpote quorum complureS ita eum acceperint, ut quod Moyses scripsit de utriusque sexus scortis vectigal templo e turpi corporis quaestu conferentibus, ipsi de omnibus Judaeis intelligendum esse crediderint, ac si legislator voluisset, nullum omnino inter Iudaeos publicanum esse debere, nec ullum gentibus Min ' persol-

280쪽

168 DE SIBYLLINIS persolvendum esse tributum. AVide hunc locum arripuere Theudas, Iudas Gaulonites, Simon Galilaeus & complures alii, qui non hellenistae, sed dir-ιο. Volebant videri Iudaei in suscitanda contra GraecoS & Romanos plebe, ac si Deus vetuisset gentem suam aliis esse Vectigalem gentibus. Recte itaque in veteri versione Latina, aequali aut etiam antiquiore temporibus Apostolicis, locus hic ita redditus suit; Non erit vectigal pendens ex Filiis Iserael ut non dubi tandum sit, quin locus hic jam olim e Deuteronomio sublatus luerit a Judaeis. Quod siquis dubitet, illum vel ipsus Christi possit convincere testimonium. Si enim id non sit, frustra quaesivissent Pharisaei praesentibus Herodianis, aes Acitum fli Caesari censum persolvere. Ut nempe Vel apud

plebem, vel apud RomanoS causam eum accusandi haberent, hanc ipsi quaestionem proposuere. Si negasset vecti gal solvendum esse, veluti reum & morte mUltandum tra didissent Romanis. Si veto annuisset censui esse satisfaciendum, jam veluti contradicentem legi, ab ipsis Judaeis laiapidibus obruendum censuissent. Caute itaque & prudenter viso itumismate respondet, Da CGari quod est Caesaru, S Deo quod est Dei. Verum non hic tantum, sed & quotquot fere alii in se

cris literis a Christo citati occurrunt loci, Vel absunt omnino, vel ita depravati & mutili leguntur, ut vel nullum omnino, vel certe admodum a Veritate alienum ex iis elicias sensum. Matthaei x v, & Marci VII ut ostendat Christus Pharisaeos pluris facere traditiones S mandata hominum, quam prae cepta Dei, haec adducit Esaiae Verba ex Cap. XXIX, istasio lata Aiu moγη;-άνθ,nων,Sscquoque habent LXX interpretes. Si Hcebraeum consulas codicem, non invenias ibi frustra Vocem, qui tamen sensum constituit, sed )nni, cum Vera lectio sit in m quod pluribus in locis iidem interpretes reddidere Vel gis rop. Quamvis non opus sit quidquam mutare,cum notum si ijothbpe poni pro Vauc Si hodjernas quotquot sunt consulas. 3 Versiones e