Symbolae litterariae opuscula varia philologica scientifica antiquaria signa lapides numismata gemmas et monumenta Medii Aevi nunc primum edita complectentes volumen primum decimum

131쪽

quae sunt orationes Sanctorum , cantabant canticum novum dicentes : Dignus es, Domine , accipere Librum, di aperire signacula eius : quoniam occisus es , ct redemisi nos Deus in sanguine tuo ex omni tribu, ct ιingua, ct popuIo , ct natione: fecisti nos Deo no stro Regnum, ἐπ Sacerdotes , ct regnabimus super terram . Ex his caelestibus Revelationibus prisci Christiani sacras aeceperunt picturas , quibus Coemeteria, Ecclesias, de domos suas ornarunt, quarum usus frequens perplura secula duravit . In poculis, quibus in sacris epulis utebantur, AGNI , & BONI PAsTostis imagines exprimendas curarunt; de quibus venerandis ima ginibus, CH RisTvM Redemptorem, pro salute humani generis in CRUCE suspensum , passum , &mortuum designantibus , quum pro eorum explicatione sacrae Antiquitatis thesauros uberrime deis promserint Viri Praectantissimi Bosius, Aringhius, Calatius , Clampinius , Boldettius , Blanchinius Tom. II. Anastaliani Pontificalis pag. a T. dc praeceteris valde luculenter Bonarrotius, ac praesertim Bottarius , qui in his expendendis inexhausta eruditione adlaborarunt, nil mihi dicendam superesse videtur , ni velim eorum gazas expilare. Etenim , ut supra mohebam , imagines PAsTostia Bo Ni , & AGNI non Iantum in pateris , & vasculis veterum Christianorum frequentissime exhibentur , quae longe vetustissima esse ostendit illustris BONARROTius in Praefatione sui operis pag. Xu.& xiv. verum etiam in sarcophagis , in sepulcris. in lucernis, & in antiquis Eccleuarum tribunalibus , & triumphalibus Arcubus musivo opere pictis, qui a Cl. Clampinio ingenti copia adseruntur, & illustrantur . Quanta sit horum venerandorum emblematum antiquitas testantur S. Pauli

132쪽

nus Nolanus, qui eadem in sitis Basilicis proposita describit elegantibus carminibus, quae passim ab Hagiographis adseruntur ,& illustrantur. Ex his etiam liquet, quod valde haec laudabilis consuetudo increbuit , & non Romae solum , verum etiam Ravennae , atque in aliis toto orbe vetustioribus Ecclesiis , & per complura secula duravIt. Exstat etiam Florentiae exemplum AGNi IMMA-CvLATI CRvcEM serentis, picti Opere musivo cum

duodecim per gyrum Apostolis in abside Arcus Triumphalis huiusce Basilicae Florentini Baptiste

rit , qui additus est loco antiquao Porticus, cuius Operis, uti ex epigraphe constat , eximius Pictor musivarius Florentinus fuit Fr. Iacobus Turrita , ex ordine S. Francisci Anno D. Mccxxv. Ne vero quis dubitet , aut eat inficias , AGNvM designasse

apud eumdem Clampinium adlata Par. II. Tab. xv & eximium exemplar adducimus apud Castalium de Sacr. Christianor. Ritibus Cap. II. pag. q. quo exhibetur cum C stuc E AGNus monti insistens , equo quatuor Evangeliorum flumina manant , o Cuius pectore vulnere per sorato, sanguis in Calicem defluit eidem subiectum; ad quod respiciens Summus Pontifex Innocentius III. MI steriorum Missae Lib. iv. Cap. 44. inquit: Non enim solum Iavit nos. CARisTus a peccatis nostris in sanguine

suo , quando sanguinem suum jussit in C Rucis patibulo ; verum etiam quotidie nos lavat a pecca,

eis nostris in sanguine suo , quaado eius siue uinem accipimus in Cesicis poeulo . VlI. Cum Aiaxi Imagine , vel in monte stantis. , ad quem Oves currunt , & adcedunt, vel cerviast salutares aquas stientes properant, quibus Fide- SYMBOL. Li T. Vo L. Ii I. II lua

133쪽

ii 4 DE Mi TRATO CApiTEles designantur, vel in Ara positi tanquam occisi,

propositum non raro cernitur in sacris Picturis Ecclesiarum ex musivo opere antiquissimis , SACRO-sANCTi EvANGELii Volumen , quo ipse CHRisTus

intelligebatur, ut auctor est Caroli Magni Magister Albinus Flaccus , sive Alcvinus. Exemplum desumptum videtur ex divina Apocalypsi Beatissimi Prophetae , & Evangelistae Ioannis , e qua

veteres Antistites complura emblemata , quae in Ecclesiis pingenda curarunt , accepisse manifestum est, nam Cap. V. quum ipse fleret, quod Librum septem sigillis signatum nemo posset aperire , Vidit AGNvM primum occisum illum aperientem; quo facto quatuor Animalia, & viginti quatuor Seniores

cum innumera Angelorum multitudine , omnique Creatura, novo Cantico illum glorificarunt , clicentes Dignus es , Domine , accipere L ibrum , eraperire signacula eius ἰ quoniam occisus es , ct redemisi nos Deo in sanguine tuo ex omni tribu , er lingva , er populo, natione : ct fecisi nos Deo nosro Regnum , er Sacerdotes : ct regnabimus super terram . Evangelicae Doctrinae Volumen illud sacratissimum in vetustis Picturis Triumphalium Arcuum Ecclesiarum , septem Sigil lis Obsignatum cernitur , ut videre est apud Ciam-

vetultissimum servatum constat, sicut in antiqui senis Liturgiis , & in Ordine Romano legitur , ut signaculo Episcopi toties communiretur Codex Evangeliorum, quoties Diaconus ab Episcopo reseratum , eoque in ambo ne lecto, iterum perferret ad Episcopam , qui eum rursum obsignaret ,

ac deinde in Sacrario summa cum veneratione reconderetur: quem sacrum ritum adnotavit Ciam

134쪽

Igsu Cu lsTi Cauci Pixi II nius in Anastasium Tom. II. pag. I 4. & ex eo Ioseph Catelanius Lib. II. Cap. xxv m. de Codiis est Sancti Evangelii. In multis antiquis monumen iis ι acris, Evangelii Codex in medio Altaris positus cernitur , vel CHRisTi imagine , vel CRVCEornatus : quem quanta veneratione CHRisTi Fideles ab Apostolicis temporibus sint prosequuti ,

erudite ostendit Clampinius loco superius memorato , adlatis Iconibus e verustioribus Ecclesiae Thesauris Tab. xxxv G. Multa addi possunt de Evangeliorum Divinorum cultu , quae in Adversariis

meis iam congessi , alibi proserenda. VIII. Antiquitus Evangeliorum divinus, atque

intemeratus Textus unico Volumine continebatur,

quod pretiosis gemmis ornabatur . Vel sculpturis in ebore , auro , atque argento, & in eo vel Cis RisTus Dominus, & Magister expressus erat ,

vel Alma Cllux , de quo nonnulla adnotavi in Epistola ad Celeberrimum Iosephum BLANCH NIVM, Romani oratorii Presbyterum , quam pro sua in me humanitate in publicum proferre voluit. Te stantur Sancti Patres , & Liturgiarum vetustissimi

Codices EvANGELivM reser re ipsum Dominum Nostrum I EsvM CHRisTvM . Hinc in medio Altaris ab ipsis Ecclesiae primordiis conlocatum legimus, pretiosis pulvillis impositum, elevatum, Exaltatumque , ut a Fidelibus adoraretur; inde delatum, ut a singulis oscularetur; qui eo etiam benedicebantur . Dum accipiebatur e Sacrario , & ad Aram portabatur a Diaconis maxima cum pompa, canente Missam Pontifice, faces praecedebant, ct thymiamata. In supplicationibus una cum c Ruc Edeferebatur SANcΤvM EvANGELivM; at praecipua

pompa gestabatur in die Dominica Palmarum , ut II a ita

135쪽

I 16 DE Mi TRATO CAPITE

, ita solemnis Irsv Custisaei Ingressus in Hierusalem fgnificaretur , & ut honor, qui eo die eidem exhi-- hetur , vice eius Sacrosancto Evangelio impenderetur ; nam in ferculo ornatissimo positum gestahatur, baiulantibus Diaconis ingenti cum gaudio,. & exultatione, uti legitur in ordine Romano xia.. penes Celeberrimum MABILLONIVM, Clarae, & recolendae memoriae Virum pag. I76. Idem fiebat, non solum Romae, sed in aliis etiam Ecclesiis, &Monasteriis, ut idem Auctor adnotat pag. LXVI.& exemplis ostendit. In quibusdam vero nocis loco Evangelii reponebatur in seretro Sacra Eucha ristia; isque usus in Normanniae Monasteriis olim obtinebat etiam ante Berengarii haeresim . Sicut ad exemplum publicae deductionis Arcae, in qua divinae Legis Tabulae conditae erant, ut habetuc Lib. III. Regum Cap. 8. & in Epistola B. Pauli ad Hebraeos; ita ex vetere Ecclesiae instituto Libet Legis Gratiae, Regnum CristisΥi, Lumen Fidelium religiose deserebatur a Diacono post C vcEM in Processionibus Christianis , vel etiam ab Episcopo; ut observat Vir Praestantissimus Claudius Andegavensis Ecclesiae Episcopus in egregio Libro de Processionibus Ecclesiasticis quin etiam sua aetate apud se vigere consuetudinem adnotat, in celebrioribus Processionibus, & generalibus Civitatis, non tantum Ecclesiam Andegavensem , sed &singulas Collegiatas , ut propriam CRVcEM , ita& proprium Evangelium praeferre. Quanto honore, cultuque prosequuti sint prisci Fideles Di

vinum Evangelium , ostendunt picturae vasculorumpen es Bonarrotium, & Boldettium; nam frequenter Volumina quatuor proponuntur . Sed ut ad id, quod primum expendebam, revertar, AGNUS DEI , frequenter spectatur una cum Imagine CHRis Υι

136쪽

IEsu Custis Ti Clluci Fixi I ITDomini coniunctus, ut passim videre est in vetustissimis Coemeteriorum Vrbis picturis, & in Sar cophagis marmoreis Romae Subterraneae , quae li-hros ipsos aperientibus statim occurrunt . AGNvs D Ei caput habet nimbo crugifero ornatum , ut

ipsum Redemptorem in C Ru CE subspentum designet .

VIIII. De hisce venerandis primitivae Ecclesiae typicis Figuris pertractandum censui , ut evincerem hanc primum fuisse Ecclesiae Sanctae Dei mentem, ut iisdem Fideles intelligerent , significari Custi saevM Dominum pro omnium salute in Clluc E passum, ac mortuum . Profecto nimis impudenter invehitur contra Venerabilem Virum , Historiae Ecclesiasticae Parentem celeberrimum BARON iv M, Samuel Basia agius Tomo II. Annal. Politico- Ecclesiast. pag. 273. ad ann. Domini ccxxxv. num. 3. ubi vitrea eius argumenta adpellat, quod apertissime declaraverit ex Vetustissimis vitreorum Calicum , paterarum , & poculorum picturis , in quibus BoNi PAsTORis , & AGNi DEi Imagines spectantur , Sacrarum Imvivum usum fuisse communi consensu Fidelium in Ecclesia antiquitΗε con Asecratum. Hinc adserit Bamagius picturas hasce mere

symbolicas esse factas, Vel ornamenti causa, adeoque Sacrarum Imaginum numero eile eiiciendas ', quia, neque fui causa , ut sint venerationi, neque ut Exemplaris sui vultum reddant , in Ecclesa coIIocantur . Quibus argumentis plane sutilibus, quantum a veritate distet, aperte patet . Rationem

subiicit plane futilissimain: Eo fve iotituebantur , oi ct decoris aliquid, ct virtutis speciem aliquam

ingererent in animo. Sed corruunt eius argumenta nullius. momenti , quum non tantum vitreorum

137쪽

D8 DE Mi TRATO CApi TE Eucharisticorum Calicum , & poculorum , quibus in Synaxibus,& in Agapibus usi sunt Christiani, exempla monstremus, quae divino plane consilio licet fragilia, idcirco servata sunt, & frequenter e sacris Christianorum Coemeteriis eruuntur ἰ Verum

etiam ad picturas vetustissimas eorumdem Coemeteriorum , ad sculptutas quoque,& emblemata Sepulcrorum, quae iam edita sunt, & in dies magis , magisque illustrantur . Quod adtinet ad mysticas Figuras PAsaeo Ris BONI, Immaculati ΑGNi DEt, quae quidem etiam mysteria ad mentem Patrum adpellanda sunt, & clarissima fgna, atque immensae in nos divinae charitatis , ac misericordiae symbola ) constat eorumdem auctoritate, Tertulliani, Augustini, Gregorii Naaian Zeni , Paulini ,& aliorum, eas non habitas fuisse inter mera ornamenta, & symbolica virtutum signa, sed revera hisce significatum Fidelibus, Christum Humani

Generis Redemptorem in Ligno CR Vcis pro nostra salute suspensum ; ut intelligerent his perspecti S, maiorem charitatem neminem eo habuisse , qui animam suam posuit pro Ovi Hus suis. Patrum testimonia uberrime adferuntur a Clarissimis Viris Ariughio, Bonarrotio, & Bottario . Utar dumtaxat

Ambrosii sententia, qui ubi elucidat Psalm cxiv. Erravi sicut Ovis , quae periit ; ita inquit: Denique inventam ΡΑs Tost OvEM humeris imponit Dis . Agnoscis utique masterium , quomodo ovis labaresciatur : quia non potest aliter humana conitio lapsa recreari ni F Sacramento Dominicae Pasonis, er Sanguinis I Esu Custisaei, cuius principium super humerum eius. In illa enim CnvcE tormitates nosras portavit , ut ibi omnium peccatae cuant. Quamvis CHaisaeus Dominus de se di

xerit : Ego sum Via , Verum, O Vita, ct Osium

138쪽

Issu Custisaei CRUCIFixI II9 ovilis, is Vitis vera; Apostolos vero, ae Discipulos palmites ; tamen adlatis siluris PAsΥOstis BoNi , & AGNi , nil iucundius, acceptius , & dulcius fuit apud primaevos Christianos, quod etiam memorat Sancta Ecclesia in divino Sacrificio , Agnum

Dei ter orans,& adorans, eidemque gratias agens

in Hymno Angelico : Domine Deus AGNvs DLi , FLIius Patris ; oc in alio Hymno Eucharistico : BONEPAsTost , Panis vere, I Esu nostri miserere , &c. X. Ne vero Balaagii adsectae iactent nos vitrea

tantum adserre monumenta, atque argumenta , ut

constet CHRisTvM Redemptorem Boni Pastoris effigie expositum fuisse priscis Fidelibus, provocare etiam lubet ad pictas imagines eiusdem Bo Ni ΡΑ-STORis, te Sanctorum, tum in pluribus Cubiculis

Romae Subterraneae , tum etiam in vetustissimo Praetextati Coemeterio, cuius cubicula detecta anno MDcc xv II i. describit Cl. Marangonius in Appendice de Coemeterio SS. Thrasonis , & Saturnini pag. I l . & lI4. atque ex numismate Domitiani Caesaris ad loculum ibi adfixo. coniicit plurima SS. Martyrum Corpora , in eius saevitum a persequutione pro CHRisTO necata, condita in eo fuisse. Titulum quoque proseri marmoreum Aurelii Fileri pag. Ias. in quo caelatus cernitur BOΝvs PAsTOR cum ovicula ad pedes inter duas arbores

medius ; qui, quod est notandum, fistulam potius

dixerim , quam calicem . dextra praefert; & iuxta eum sculptum est intra lauream coronam gemmis ornatam , sacrosanctum CHRISTI Monogramma .

Sed nunquam manum de tabula tollerem , si vellem typicam hanc divinam figurain aliis descriptis monumentis comprobare. Pauca haec igitur suseficiant a

139쪽

De Sacrosancto MONOCRAMMAT de signante CIIstis Tu MDominum . eiusque apud priscos Fideles cultu . Nonnulla etiam de Augu stillimo Nomine

Ivsv ob servantur .

I. 'Vum ab exordio Ecclesiae , de mox sequutis aliquot seculis, haud obtinui sie morem ex ponendi publicae Fidelium venerationi , & cultui Custis ΥvM Dominum in C stveis patibulo suspensum , hactenus probaverim; sed eius loco observaverim propositas fuisse typicas imagines, & emblemata,

quae ipsum adumbrarent, atque significarent, nempe PAsΤOREM BONUM , AGNvM IMMACvLΑΤvM, & Sacrosanctum EVANGELio RVM Volumen ; nunc de Adorabili MONOGRAMMATE , tum CHRIsTu M ipsum, tum eius Sanctissimum NOMEN ,& CRUCEM e X primente, eiusque apud eosdem primaevos Fideles summo cultu dicendum est . In compluribus monumentis , in vasculis , in annulis , in lucernis, in sepulcris, &in titulis sepulcralibus veterum Christianorum, in pictis musivo opere Arcubus Ecclesiarum , in Hierothecis, ita expressum frequenter cernitur Constat , ut Videmus , duabus prioribus litteris Graecis maioribus invicem iunctis , & implexis ,

quibus integrum Sancti stimum Nomen X PICTO Cexhibet ar ; nec tantum eius Nomen, sed etiam

140쪽

Custisaeo , & CHRisTVS in CRUCE monstretur, ut observat Magnus BARONivs Tom. LII. ad ann. ccc XLI. num. 23. , & quum frequenter ita quo que expressum occurrat , uti superius exhibetur in adlato schemate num. IV. manifestum est cum Sacratissimo Nomine CRUCEM eius esse coniunctam. Idem fgnificat CustisTus, ac VNCTus, & continet nuncupationem regni , & potestatis , ut ait Laiactantius Lib. I v. de Sap. Capit. T. Ipse Clastis Tus Dominus se ita adpellat et uuid vobis videntur de CustisTO cuius situs es φ Et Cap. iv.Αct. Α post. v. 27. Convenerunt enim vere in civitateisa adversus sianctum puerum tuum I EsvM , quem unxisi, Herodes, ct Pontius Pilatus , cum Gentibus , ct Populis Israel. Et Cap. x. veri . 33. Unxit eum Deus Spiritu Sancto, ct virtute , qui pertransirbenefaciendo , ct sanando omnes oppressos a Diabolo, qooniam Deus erat in illo. Tam Sanctum,& Memorabile Nomen CHRisTi consequuntur CHRisTiANi statim ac inter Fideles per Baptismum numerantur , de sacro Chrismate sunt consignati. Αudiendus Tertullianus de Baptismo Cap. 7. Exinde egress de Iavacro perunguimur benedicta tinctione de pristina disciplina, qua ungui oleo de cornu tu Sacerdotium solebant. Ex quo Arou a Modi se unctus es , unde Cis RisTus , dicitur a Chrismate , quod es Vnctio , quae DOMi No NOMEN adcommodavit , facta spiritalis , quia spiritu unctus es a

Deo Patre , 'cut in Actis , ctc. Sed adversus Praxeam acrius urget Tertullianus Cap. 38. & Ostcndit CHRisΥvs Nomen revera eise; non autem me ram adpellationem , & significationem , ut ipse contendebat, quum Matthaei CaP. I. V. I 6. ma