Symbolae litterariae opuscula varia philologica scientifica antiquaria signa lapides numismata gemmas et monumenta Medii Aevi nunc primum edita complectentes volumen primum decimum

191쪽

rro DE MITRATO CAgiva Hane ipsam epigraphen adfert Cl. Carolus Du-GNaius in Historia Byzantina pag. I So. edit. Paris. sed multis refertam mendis , & sine versione Latina, quam sic propono τEt primum forti Domius Constantino Chrissus' dedit CavCEM in falutem. Et nune istam in Deo habens Nicephorus

Rex evertit nutiones Barbarorsm ..

Quae in ambitu scripta sunt.

Magnae Ecclesiae Dei Sophiae SeeuυυIax h. e. Vasorum custos γ Stephanus Noritori

In hoc insigne monumentum Dissertationem avide expectamus a Viro Celeberrimo Philippo Vε-NvΥo, Patricio Cortonensi, qui utramque eiusdem eboreae Tabulae faelem aeri incidendam fecit, &mihi amicisque suis dono dedit cuius ope hanc epigraphen exhibere potui , accuratius quidem ι quem edita sit apud D v - CANGiv M loco memorato . Alias Cauc Es Utteratas commemorat Gretis serus de CavcE Tom. uI. Lib. I v. de praesertim il- Iam describit , quae fuit Irenes, uxoris Imperatoris Alexit, de Matris Annae, quas vide. In Bollan diano opere celeberrimo in fine , ubi Paralipo mena ad Conatum in Catalogos Pontificum proferuntnr pag. Iai. Icon adsertur S. Ckucis apud Si-Nenses ex argento , aere . Vel ligno factae, quae

τἀm in antica, tuta in postica parte Sinicis crebris

192쪽

IEsu CustisTi Cstv iFiXI III rlitteris , sive hieroglyphicis scripta est , eum qua plurimi Sinenses Neliphyti sepeliuntus , ad perpe tuum subsceptae Fidei Christianae monumentum . Sed haec pauca de Litteratis C Rucisus exempla lassiciant. Illud notandum pro coronide superest . CavcEM in summo Altarium fastigio , non in . gradibus, ut hodie sit, quarto, & deinde sequutia seculis , Conlocari consuevisse , quae idcirco Cav-c Es pendentes, & pendulae dictaei lant. Praecipuus locus his fuit in summitate Ci rii, & in Corona aurea, quae Altari imminebat, de quibus , luculen ter disserit omni cum laude- me mos aptas Praelauis datus Praesul Dominicus GEORGivs Liturg. Ponti L. Tom. i. Disquisit. de lacro Ministerio Cap. xxx is, quod confirmat hisce versibus S. Paulini Nolani in Epist. ad Severum xxxii. al. xu. nἀ- 7. i . citi

Divinum veneranda tegunt ALTARIA foedus , Compostisquo sAcRA cum CRveE mruribus ν Cuncta salutiferi coeunt insignia CustisTi: cRVx , corpus, Sanguis , Maroriι, ipse DEvs. a Postremum versiam ita interpretatur Mabillonius de Liturg. Gallic. Lib. I. Cap. I x. num. 14. C X infummo ciborii vertice ; Costpus , in SANGVis , iri

est , Reliquiae Martyris in imo , Icilicet subtus ΑΙ-tare; ipse DEus , hoe es ipsum DoMi Ni Coapvs

in columba adpensum in medio. Sero obtinuit, ut Altaria gradus haberent, gradus candelabra,& alia ornamenta , ut opinatur clanipimus, in usu suere

193쪽

CAPUT VIII.

L A Ntequam publicae Fidelium adorationi ΙEsus

simi Patres , Ecclesiae Dei moderatores sapientissimi, sensim . gradatimque procedentes, divino edocti eonsilio , ' & caelesti institutione instructi , Imaginem CR Risaei tanquam Victoris ς ac Morris , de Inferni Triumphatoris invictissimi, atque gloriosinsmi primum contemplandam , ω colendam proposuerunt, addita C cs , Vel expressa in eius nimbo, sive diademate , Vel posita in manu eius dextera, vel circa ipsum; de quo ritu, & consuetudine quae ad seculum usque quinctum , & sex-tqm viguit , dabjinre 2 nos non sinunt sculpturae eveterum Christianorum antiquis Urbis Coemeteriis depromtae , & picturae musivi operis, quae a pra elaris Romae Subterraneae Illustratoribus, & a Ciam-pinio in lucem editae spectantur . Mox illud obtinuit , ut in CRUCE ipsa Salvator . noster stans tunica , & pallio amictus , capite ornato nimbo , elevatis ad caelum Orantium. ritu manibus , non tanquam patiens adfixus, sed in maiestate quasi im- Perans , ac plane gloriosus exhiberetur di iuvenili etiam vultu expressus, ut non solum Humanitatem suam; verum & Divinitatem ostenderet. Praecla- irum huiusce CRucis, & Imaginis CHRisTi Reparatoris exemplum e Museo Ioannis Baptistae CA-sALii , qui protulit in opere suo de veter. Christianor. Ritib. Cap. 1I. pag. 3. exhibeo in sequenti- Tabula num. I. Quatuor illas orbiculares

195쪽

ius V et

Peretia sua I

ιν δ

196쪽

IEsv cristisTi CaVcivix1 173 imagines reserre arbitror quatuor Evangelistas 'Quid vero litterae illae significent, me latet. In ea opinione versatur Casalius CustisTI CRucifixi Imaginem in C RucE exprimi consuevisse , labente seculo septimo; nam anno D Lxxx. sub Agathone Papa, Constantino Pogonato imperante, in Trullana

Synodo quae Quinis exta dicitur Canone LXXXII.

Tom. vii. Concit. decretum fuit , ut loco figurae AGNi , pingeretur in CavcE CHRisos in tigara hominis , dator gratiarum , uti ex verbis eiusdem Canonis colligitur : Nos igitur veteres Muras , atque umbras , ut veri tis notas, stagna Ecclesiae tradita complectentes, gratiam , veritatem anteponimus θς. Vt ergo id , quod perfectum est, in picturis etiam omnium oculis subiiciamus , AGNvM tuum , qui mundi peccatum tollit, CH RisTvM Deum nostrum , loco veteris AGNI , ΗvMANA FORMA posthac exprimendum decrevimus . Eximius Praesul Bottarius contra nonnullorum opinationes , qui idcirco hanc Synodum non suscelitam ab Ecclesia dixerunt , & refellere conatilint, uti Vener. Baronius testatur TOm. Um. an.

68o. & 692. nil reprehensibile in eo Canone contineri putat, praecipue quum ad eum probandum adcedat Epistola Hadriani I. ad Tharasium Patriarcham Constantinopolitanum , e qua Pauca haec excerpta flentio praetereunda minime heic sunt. D sextae isnodi divine , ct legaliter praedicatis Cananibus recipitur pictura tua veneranda, in qua ΑGNus , digito Praecursoris demonstratus, graphice es insculptus; qui in opum gratiae absumptus , verum nobis per legem AGNvM , nempe CHR STVM , DEvM, indicat. Veteres igitur Upos, figuras, ct Umbras , tanquam veritatis signa , ct notas Eccle-ςiae traditas , suscipienter, gratiam, ct veritatem

197쪽

agnoscimus , tanquam legis plenitudinem hane -- sitrantes . Vt igitur in coloram emctibus omnium Malis 6ubiiciatur Aura illa, quae AsNVM illum, qui abstulit peccata mundi , nimirum Deum no-Frum . iuxta humanam estigiem desineat, censemus ab hoc tempore pro veteri illo AG No ; ἐπ novum in Ecelsis Dei rergendum , quo per eum exalta rionis humilitatis Verbi Dei consideremus . Exstat

apud Cl. Clampinium alterum monumentum, quo auspice eolligimus Cauctrixi Imaginem seculo sein Primo labente , vel ineunte octavo in Ecclesiis propositam fuisse. Siquidem idem Auctor in Par. iI. Veter. Monum. Cap. xv I. Tabula xxx G. exhibet musivo opere expressam picturam, qua Theodorus I. Pontifex Maximus , cui Hadrianus succeia sit, floruitque anno DeXLi . condecoravit Eccle-diam S. Stephani in Monte Coelio Vinis , in qua CRvx gemmata in medio posita est inter imagines Sanctorum P imi, & Feliciani , cuius vertici Parvam inter peripheriam Salvatoris Imago impolita est ; supra vero hanc ipsam Imaginem pictae

Cernitur manus . velut e Caelo sidereo prosiliens coronam aeternae vitae praemium credentibus oblatum tenens. Igitur memorato seculo nondum Oh-tinuerat , ut CHRISTI Imago quatuor clavis suspensa in CavcE adoranda Filetibus exponeretur. In eburnea Tabula Sanctae CRucis , quae in Cortonensi Basilica adservatur sculpta est CΗRisTi Domini protoma , & post eius humeros Cavx ad paret. CHRisTus in his monumentis, ut etiam in numis Augustorum cernitur . dextra benedicit. &Codicem Evangelii sui tenet. Sed ipsa CustisTi Imalo, capite ornat nimbo, eum augusto , ac venerabili Rucis Signo, tune ipsum CristasTvM CRuci adfi

198쪽

Multa observatu digna de Nimbo Crucigero Salvatoris observat Praeclarissimus Franciscus Eques Victorius Par. I. in Num. Aer. Veter. Christianor. Cap. xxx xx. CRuci Pixi Imaginem in Diptychis primum expressam, atque ex his initium habuisse morem exponendi in Altaribus, plura, quae ibidem praelaudatus Victorius adnotat, suadent. Nec tantum cernimus CRUCEM pictam, sculptamque post humeros , & caput IEsv CHRisTi Redemptoris no stri; verum etiam in eius pectore: quam consue

ludinem, ut supra diximus Iustinus, & alii Imperatores Augusti observarunt. Picturam Coemeterii veterum Christianorum, detecti in Via Appia , adfert Cl. Boldettius Lib. II. Cap. xviir. quam ipse vidit, in qua medius inter Mariam Virginem , &S. Smaragdum exhibetur CHRisTus ornato Capit nimbo Cruci gero, gemmis distincto, & in pectore CRvcEM gerit, quam videat eruditus Lector. 11. Ex his illud etiam elicio, sculptam integra forma, & opere CustisTi CRvciFixi Imaginem Ierius introductam fuisse . Id vero antequam fieret , primum, ut mihi videtur, pingi , vel graphice lineari caelatura insculpi coepit, cui mox exstans sculptura successit . Ornant meum Mu-seum CavcEs duae Stationales ex aere, antiquitus auro contectae, quarum una caret Imagine Domini IEsv CRvCiPixi, ornaturque tantum in quatuor extremitatibus typicis Evangelistarum figuris; altera vero Imaginem praefert CΗRisTi in C Vc Equatuor clavis adfixi, adiectis iisdem Evangelistarum symbolicis Iconibus , quae lineari caelatura in ea sculptae sunt . In aversa parte CRux pura . & simplex essicta est , e qua pendet corona,

199쪽

Pe xx. vel xII. seculo eidem Imagini Caucipiti ut diximus, stylo, seu viriculo antiquitus caelatae, superposita fuit alia CRVeiFIXI Imago, integro exstantique opere absoluta , ex aere pariter inaurato; cuius pedes hinc inde dispositi singulis elavis subpedaneo adfixi sunt ; quod cognovi eadem Imagine submota, quae antiquiori adfixa erat. Haec, quae ipse comperi, ansam opinandi dedere, ceteris longe esse antiquissimas Cauctrixi Imagines graphio caelatas, vel Pictas, ut ea, quae in Roma Subterri adsertur apud Aringhium, in Tabula i I. Cubiculi unici Coemeterii S. Iulii Papae , seu Sancti Valentini, Via Flaminia, quam vide Tom. II.

Lib. I v. Cap. XLII. Pag. 3 s. quae tamen ad su-quiora secula, nempe, ut supra diXimus medii tem Poris, referenda videtur. Siquidem CHRisTvs Dominus in CavcE quatuor clavis fixus talari tunica amictus est, medius inter Matrem , & dilectum Ioannem . Videtur circa septimum seculum obtinuisse morem illlam , ut CKRisTι in C RVcΕ patientis corpus tunica veste, interdum etiam fimbriata , & ornata amictum exhiberetur ἰ qui mos ab

orientalibus susceptus videtur οῦ deducique potest ex variis Iesu CRucifixi picturis ex Oriente in Italiam delatis, atque ex Pictura Evangelistarii Syriaci, quod exaratum est CHRisTI seculo VI. labente, quam una cum reliquis pictis Tabulis eiusdem Codicis nuper evulgavi. Adcedit etiam Me nologii Basliani iam editi auctoritas, quod adeat Le.ctor. De his Cauc1Fixi imaginibus longiori veste ad talos demissa. atque etiam non raro aureis sim-hriis ornata , plura , si cupis, consule Greiserum de C stvcE Lib. 1 I. Cap. ii I. & nuper editam Dita sertationem V. Cl. Sebastiani PAvLi , Congr. Matris

Dei, de Patena argentea Forocorneliensi g. v. pagina II s. di seq. HI. Sed

200쪽

IEsu Custis Ti CauciFiXI ITIitI. Sed his, quae expendenda proposuimus , de initio expositionis Imaginis C Ruci pixi in Ecclesiis, obstare videtur Lactantii Firmiani auctoritas, quam prae laudatus Doctissimus Gret rus de CRuc E Lib. I. Cap. Is I. amplectitur, ut probet non modo rebus Christianorum pacatis sub Constantino , sed etiam turbatis adhuc , CH RisTi Imaginem aliquando CRv- cinus adiunctam fuisse . Adseruntur ab eo e Carmine Lactantii de Pasone Domini versus, quibus ita Iasus C vci adfixus Fideles Templum ingredientes adloquitur:

iussiquis ades, mediique subis in limina templi,

Sise parum, insontemque tuo pro crimine passum Respice me : me coude animo , me in pectore serva

Quamvis , Hieronymo auctore, in Catalogo Scriptorum Ecclesiastieorum, habeamus Lactantium poesiis quoque dedissse multa tamen evincunt ab eius genuinis scriptis hoc Carmen de P Ione Domini ex-Pungendum esse, cuius Auctor incertus est planeque Lactantii foetum esse non posse censetur. Caulas, cur ei adscribendum non ut, profert Egregius Christophorus Augustus FIeumannus in Poeciles Tom. HI. Lib. II. pag. 22s. &seq. ad quem Lectores ablego; idemque adfirmatur in nupera elegantissima omnium Lactantii operum editione, Gottingae ann. IT 36. pag. IO43. ubi idem Carmen , sed incerti Auctoris esse scribitur , adsertur , dc Notis illustratur . Verum si quis omnino velit Lactantio tribuere , probabile esse miti concedat , Carmen illud a Scriptore posterioris aevi suppletum,& subfarcinatum suisse; adeoque post primum Ver- SYMsOL. LiT. VOl. DI. M sum,