장음표시 사용
121쪽
XXX d. XXX II. De resolutione syllo
gi roriri. Si generationem syllogismorum contemplemur, hinveniendi facultatem habeamus , praeterea vero factos syllogismos resolvamus in dictas figulas, finem habet id , quod ab initio proposuitNUS. Oportet, nane id quod verum est, ipsum sibi consentire. Primum in resolutione oportet nos tentare, ut duas syllogismo eximamus propositioneS. Facilior est in maiore, quam in iminore, divisio. Deinde oportet nos considerare, Uaenam sit uni versalis, quae particUlari S. Si non sint lunatae utraeque propositione , Oportet ipsos met ponere alteram.
Et qui demonstrant, inqui interrogant aliquando universalem praemittentes, eam, quae sub illa subsumitur, non sumunt; qui has quidem ponunt, illaS, per quas hae ipsae concluduntur quae positae sunt , omittUnt, alia autem quaedam frintra interrogant. Considerandum vero est, si quid superfluum stim- tum sit, aut si quid eorum, quae ad syllogismum necesiaria sitiat, omissum fuerit,in hoc tridem ponendum est, illud autem auferendum, donec quis ad duas veniat propositioneS. Sine duabus propositionibus non potest quis reduc
In quibusdam facile est videre, quid desit, quaedam autem orationes latent, bidentur syllogismo colligere, Um non colligant per ea, quae sumta sunt. Universalius quid est necessarium, quam syllogismus. Omnis enim syllogismus est necessarius, at non omne necessarium est syllogismus. Non statim, si quid positis aliis, sequitur, tenta dum est, ut ad aliquam trium figurarum reducatur. Sumendae primum sunt duae propositiones, inde dividendae in terminos , medius autem statuendus, qui in utraque propositione bis dicitur.
122쪽
Necesse est medium in utrisque propositionibus esse in innibus figuris. Si medium praedicatur de alio, Caliud de ipso praedicatur, erit Z retra prona si vero praedicaturi negatur de aliquo, media erit figura si vero alia de me dio dicuntur, aut hoc quidem de medio dicitur, hoc autem negatur, figura erit ultima. Manifestum est, in quacunque oratione, idem nisi saepius dicatur, non fieri syllogismum, clim non sit
In omni problemate respiciendum est ad illam figuram , per Uam concludi possit; si quae autem per plures figuras concluduntUr problemata, ex medii nectione ad extrema cognoscemUS . Uram. Saepe fit, Ut dccipiatur quis propter terminorum fiamilitudincim.
Fit haec deceptio, quod nihil quis interesse litet, si dicatur, hoc illi ineste si dicatur, hoc illi non
Saepe accidet, Ut decipiamur, quod non bene exponantur termini in propositione. Transsumtis iis, quae secundum habitum dicuntur, nihil falsi concluditur. Non oportet semper anniti, iit terminos nomine stimplici exponamus, cum saepe sint orationeS, quibuS Omina simplicia posita non sint. Medium non semper sumendum est, ut hoc aliquid sed aliquando orationem integram sumere Oporter. Inesie maius extremum medio, inhoc minori, non oportet ita sumere, ac si semper praedicentur, alte rum de altero, eodem modo ; sed quot modis ipsum esse dicitur, Qquot nodis verum es , hoc illud dici,
tot modis arbitrari oportet accidere, Ut insit, ut contrariorum unam esse scientiam.
Accidit aliquando ii de medio primum dicatur, at primum de medio non dicatur, bonclutio est per obliquUm. Aliquando accidit, ut medium de tertio dicatur, at primum de medio non dicaturri, conclusio est per obliqUUm. Fit autem, Ut neqtae primum de medio, neqUe medium de tertio dicatiir, .conclusio est per recturn.
123쪽
Eodem modo etiam de negativis iudicandum est. Universaliter dicit Aristoteles quod terminos ponere Oportet casu nona inis appellativo, Ut homo, aut bonum , alit contraria, non hominis , Ut boni, Ut Contrarioruni propositiones autem sumendae sunt se-ciindum uniuscuiusque caiUS.
In esse hoc illi, invertim hoc de illo esse, tot modis stinaei dUm, quot modis categoriae divisae sunt, has
a Ut Uada intentis, aut simpliciter, praetet ea vero aut simplices seorsim aut compleXIS. Reduplicatum in propositionibus ad maiorem termi-DIam ponendum est. Nota est eadem terminorum collocatio, quando quid simpliciter colligitur, Wquando hoc certum, aut qUdam tenUS, aut quodam Inodo. Oportet nos aliqliando commutare inter se, quae idem possunt, nomina pro nominilius, orationes pro rati nihils, Cnomen, orationem, .semper pro ratione Omen sumere, cum ita termilaorum expositio facilior sit. Literis non utitur Aristoteles, ut quae certam rem
significent, sed ut Geometra pedalem, rectam, Iatitudinis expertem hanc dicit lineam, licet non sit; sic S ille literis non ita utitur, tanquam ex illis aliquid co
Universim, quod non est affectum, ut totum adia tem , aliud ad ipsum, ut pars ad totuin, ex nullo eortim aliquid demonstrari potest. Expositione ita utimur, ut eum, qui demonstrationibus attendit, sensu uti dicimus. In uno syllogismo non omnes conclusione per UnZm figurani concluduntur, sed haec quidem per hanc, illa per aliRm.
Cap. XXXVIII. De resollatione filogismorum
polletiCorum. Hypotheticos syllogismos non est tentandum, Ut reducan US, cuin ex possitis non possit quidpiam rediici, non sint per syllogismum ostensi, sed per contenti
nem quandam, velut concessi omneS.
Similiter vero etiam syllogismos hos ad impossibile
124쪽
non licet reducere, sed ipsam uidem ad impossibile
deductionem reducere licet, cum syllogismo ostendatur Alterum vero non licet, cum ab hypothesi illius necessitas pendeat.
Disserunt syllogismi ad impossibile, reliqui hypothetici, quod in illis, si quidem conclusio futura sit, Oportet prius respondentem confiteri, in his autem ad impossit ite ducentibiis, etiamsi prius non confessus fuerit, admittet, quia falsum manifestum sit.
Cap. XXXIX. De resolutione syllogissmorum unius
Aurae in ilictiN. Quae in pluribus figuris concluduntUr problemata, si una figura syllogismus constitutus sit, possumus eum
in aliam reducere. Syllogismi in secitnda figura universales reducitntur in primam, at e particularibus alter tantum. syllogismorum tertiae figurae unus tantili non resolvitur in primam.
Syllogismi tertiae figurae reducuntur in primam, quam do negativa fiterit universalis. Quicunque syllogismi in primam figuram non resolvuntur, illi nec in reliquis figuris ex una in alteram
Cap. XL. De terminis nitis A in finitis.
Interest nonnihil in confirmando refutando, si quis subsumat, idem aut diversum significare, non esse aliquid hoc, Cesse non hoc. Privationes ad simplices praedicationes eodem modo affectae sunt, quo infinitae ad finitas. Illi, quod est esse non aequale, subiicitur aliquid, id vero est inaequale illi vero, quod est non esse aequale, nihil subiicitur. Verum esse, asse, eodem loco habentur. Accidit aliquando, ut decipiamur in tali ordine propositionum, quia non tint recte sumta opposita. Nec honum est, nec bonum noli est, duplex est negatio.
125쪽
Nec non bonum est , nec non bonum non est, . haec est duplex negatio.
Anal. r. Lib. II. Cap. I. De potesate sit minorarari.
Syllogismi universales semper plura inferunt. Syllogismi particulares assirmativi plura inferunt, non negativi. Syllogismi negativi unum tantum conclusione inferiint. Quaecunque sub medio sunt, aut sub conchisione, eorum in syllogismis universalibus primae figurae unuSest syllogis nUS. In secundae figurae syllogismis universalibus id a tum, quod est sub conclusione, uno syllogismo colligitur.
Cap. II. De secunda potestate filogismorum in
prima ig&rα. Fit ut verae sint propositiones, quibus constat sylli logismus fit etiam, ut sint falsa: fit etiam, ut haec vera sit, illa falsa. Conclusio syllogismi aut vera est, aut falsa. veris falsum colligi syllogismo non potest, at
falsis etiam verum colligi potest, quamquam hoc modo verae conclusionis causa non adducitur, sed tan-tUm, UO res sit. Si prima propositio tota falsa sumta sit, in syllogi mis universalibus, sive assirmativa, ave negativa, altera vera fuerit, non fit conclusio vera, at si prima propositio ex parte tantum vera fuerit, esse poterit conclusio vera. In syllogismis particularibus fit, ut etiam prima propositione tota falsa, at altera vera, era sit conclUsio, S si ex parte alia sit prima propositio , si vera it maior propositio, at minor , ut particularis, falsa sit,
si ambae falsae sint, vera sequi potest conclusio.
126쪽
Capp. III. IV. Te sectindo potestate filogismorum
In secunda fetura omnibus modis, utraque propositione tota, UtraqUE X partes Altera tota falsa, altera vera altera item ex parte falsa sequi potest conclusi vera In tertia figura itidem omnibus modis, Ut in secunda oura, concili si sequi potest e falsis vera. Concitisione falsa, necesse est, praemissas esse falsas conclusione autem vera, non necesse est, praemissas fuisse veraS.Capp. I. I. De tertia potesate Fllogismo-rtim in prima secunda, tertiius et rct.
Circulo di mutuo imum ex alio colligere , est, per conclusionem, iiiversam praedicationem, assumta altera propositione, reliquam concludere. In iis tantum syllogismis, quortim propositione reciprocantur, circulo collectio fit , at in iis , in quibus Omnes propositione reciprocantur, Omne propositiones circulo concludi possunt. In particularibus syllogismis universalis propositio per alias circulo concludi nequit; at particulari potest. In secunda figura universalis propolitio circulo non concluditur. In particularibus syllogismis universalis propositio circulo non concluditUr. In particularibus syllogismis, si negativa universalis fuerit, stirmativa circulo non concluditUr. In tertia figurari trisque praemissis universalibus, circulo nihil concluditur. In eadem figura, si minor fuerit universalis retraeque affirmativae, circulo colligitUr altera, non secUS. In negativis, quarum altera praemissa universalis, altera particularis est, si affirmativa fuerit universalis, altera circulo colligi potest, alia non.
Capp. VIII. IX. X. Dedustri potesate filogismo
rum in prima secundia i tertia guru. Invertere est, transposta conclusione facere syllo
127쪽
gismum, quod aut extremum medio non insit, aut medium non insit Extremo.
Disserentia est in inversione, quae fit per contrariam, quae per contradictoriam. Asaior propositio per inversionem inverti nequit in prima figura, sed semper in tertia. In universalibus syllos is is, si contradictorie invertatur conclusio, etiam alii syllogismi erunt contradictorii, innon universaleS. In particularibus autem syllogismis, si conclusio contradictorie invertatiar, ambae propositiones tolli pos sunt; si contrarie invertatur conclusio, neutra tollitur. In secunda figura maior propositio per inversionem tolli nequit contrari: quocunqUe modo fiat inversio. In eadem figura, in universalibiis sylloginnis altera eodem modo tot litur, quo conclusio invertitur. In particularibus syllogismis contrarie facta inversione, neUtra propositionUm tollitur, at contradictorie facta inversione, Utraque tollitur. In tertia figura, quando inversio conclusionis facta fuerit in contrariam, netltra proposition in tollitur; quando vero in contradietoriam, Utraeque tolluntur, , in omnibus modi S. In prima figi ira propositus syllogismus per mediam inultimam figuram tollitur, binor propositio semper per mediam figuram tollitIIr, at maior per Ultimam. In secunda figura propositus syllogismus per primam ultimam figuram tollitur, minor quidem per primam figuram, at maior per tertiam. In tertia figura propossitus syllogisinus per primam mediam figuram tollitur, baior quidem per prim2m, minor per mediam figuram.
Capp. XI. XII. XIII. De et inta potemate silvise
niorum in prima sectindu e tertitantii a. Per impossibile syllogismus aliqliis ostenditur, Uando contradictoria conclusionis posita silerit, kassumta alia propositio. Fit demonstratio ad impossibile in omnibus figuris, similis inversioni.
128쪽
Disserunt syllogismus ad impossibile di inversio, quod inversio fit iam facto syllogismo, sumtis utrisque propositionibus ad impossibile vero deductio fit, non
concesso prius contradictorio, sed pro manifesto habito , quod verum sit illud. Qilaecunque per inversionem monstrantur, ea etiam per impossibile colligimtur. Omnia probleniata per impossibile monstrantur in omnibus figuris, at solum universale assirmativum in secunda quidem, tertia figura monstratur , in prima
In secunda figura quodammodo monstratur assirmativum problema, inin tertia quodammodo universale.
Cap. XIV. De differenti rectae se ad impossibile
deneon trationis iii omnibus muris. Disserunt rectam ad impossibile demonstratio, quod haec quidem ponit id, quod vult tollere deducens ad manifestum falsum illa vero incipit ex iis, quae ex
concessione verae sunt positiones. Sumunt utraeque duas concessas propositiones, at altera eas, e quibus fit syllogismus altera unam quidem talem propositionem, nam vero ut contradictionem conclusioniS.
Et in simplici demonstratione quidem non necesse est notam esse conclusionem, at in illa, quae ad impossi-hil deducit, oportet notam esse .sumi, quod non
Quidquid simplici demonstratione ostendi potest, id etiam ad impossibile facta deduetione potest monstrari.
Capp. XV XVI. XVII. De sexta filogi rorum
potesate, concludendi ex contrariis , in omnibus AuriS. Oppositae propositiones secundum dictionem sunt
quatuor, secundum rem tantum treS.
In prima figura ex oppositis non fit syllogismus. In secunda figuram ex oppositis re contrariis syllogismus est.
129쪽
Non semper in secunda figura ex oppositi colligitur,nifi liando , quae sub medio sunt, ita taeta fuerint, ut aut eadem sint, aut ut totum ad partem assecta. In tertia figura ex oppositis non colligitur. Oppositiones cum tres sint, sex modis accidit opposita sumi, aut ut omni, nulli, ut Ut omni non omni, aut ut alicui innulli, hoc reciproce in terminis Ex falsis verum colligi potest, ctim semper ipsi rei contrarius fiat syllogdinus. Manifestum vero etiam, quod in paralogismis nihil impedit concitidi ipsius hypotheseos contradictionem. Oportet observare, Iio ita non possint contraria ex uno syllogismo concludi, ut fiat conchisio quod bo num non sit, id esse bontim, aut aliud tale, nisi statim talis propositio si imi fuerit.
Cap. XVIII. De petitione principii
Peterei timere in principio est in genere, cum non ostenditur, quod propositum est. Petitio principii fit nulliis modis, cum, si omnino non fuerit aliquid syllogismo conclusum, tum, si per magis ignota, aut per posteriora id, quod priUS est, ostenditur. Demonstratio omnis est a verisimilioribus. prioribus. Alia per se nota sunt, alia per aliud. Principia per se nota sunt; quae autem sub principiissimi, per alia nota sunt. Quando id , quod per se notum non est, per se ipsum aliquis vult probare, principium petit. Hoc fit ita, aut ut statim tanquam vertim sumat sine demonstratione, aut ut ad alia quaedam, per priu quae monstrentur , probare velit. In secunda, tertia figura utroqUe modo contingit petere principium, in assirmativo autem syllogismo per tertiam inprimZm. Principium in demonstrantionibus petitur secundum veritatem in dialecticis autem secundum opinionem.
Cap. XIX. De reprehensione syllogimini, qu dici
tur, salsum propter hoc non occidere, Iucte
Non propter hoc accidere falsum potissimum consue-
130쪽
vimias dicere in syllogismis ad impossibile, quando contradictorie opponitur illud, quod demonstrabatur, propositioni ad impossibile ducenti.
Hoc vitium tum accidere dicimus, quando ablata coim
tradictoria conclusionis nihilominus sequitur impossibile. Apertissimus inodus huius vitii est, quando syllogis
mus cum hypothesi non cohaeret. Alter modus est, quando cohaeret quidem cum Ppothesi, at propter hypothesin falsum non accidit. Cap. XX. Catiliones de falsarentione o de eo, ne Cori tr nos concludo tu syllogi in derelinctos sive:
Omnis falsa conclusio infertur propter praecedens aliquod falsum. Si duabus propositionibus tantum constet syllogis mus, necesse est, Ut ratio falsa sit,in aut altera sit , aut utraque falsa propositio. Si plurihus constet propositionibus syllogismus, insuperioribus latere aliquam falsam propositionem necesse est, si quidem ratio falsa sit. Ne syllogismo improvidi obruamur, portet attendere, ne, cum idem hi dicitur, alteram propositio nem concedamus, si quidem, cum idem bis dicitur,
Ut alium syllogismo improvidum obruamVS, non necessariae propositiones interrogandae sunt, semper probationes praemissarum prius interrogandae sunt, quam ipsae propositiones ad syllogismum pertinenteS Elenchus seu redargutio es syllogismus contradi
ctioni Sta Ut fiat elenchus, oportet aliquam propositionem a firmari, non autem semper negari. Ut fiat elenchus, oportet aliquam propositionem universaliter concedi, non autem utrasque tantuna ex parte.
Cap. XXI. De deceptione ex opinione, siVe: Fit deceptio secundum opinionem, quando unum