장음표시 사용
141쪽
Scientia definitionis per solam primam figuram acquiritUr. Reliquae figurae prima indigent, non contra .reliquae per prii nam cotidensantur, augentur.
Capp. XII. XIII XIV De deceptione ex
ignoriantict. Ignorantia illa , quae non est secundum negationem , sed quae secundum dispositionem dicitur, est deceptio, quae fit per syllogismum. Haec deceptio circa ea, quae primo instini, aut nocti insunt, duobus modis accidit aut enim iit, cum simpliciter opinamur, inesse aut non ineste aut quando per syllogismum opinionem conseqttimur. Simplicis opinionis deceptio est implex; illius autem opinionis, quae fit per syllogismum , plures sunt de
ceptioneS. Quando primum de pluribus praedicatur, neutrUm neutriUS Erit.
In prima figura, Quirisque propositionibus falsis, SI alterutra earum alia, conclusio falsa est. In secunda figura totas esse utrasque propositiones falsas non contingit. In secunda figura oportet nos ita sumere propositiones, ut huic quidem aliquid insit, illi vero non insit. In secunda figura, alterutra propositione falsa, falsa
Manifes uni est, in his, quae immediate dicuntur inesse aut noli inesse, syllogismum fieri deceptionis, utrisque propositionibus falsis , Caltera earum falsae
In immediatis, quando per proprium medium fit syllogismus , quo falsum intertur, fieri non potest, ut utraeque falsae sint propositiones, sed tantuna maiore falsa , falsa infertur conclusio. Medium proprium dico, per quod fit syllogismus contradictionis, sive ex uno, sive ex diverso ordine medium sumatur.
142쪽
Si medium non sit sub maiore termino, fieri potest, ut utrisque falsis syllogismus fiat deceptionis.
Si quis sensus deficiat, etiam scientiam quandam de- sicere necesse et Universalia non possumus contemplari, nisi per in-diictionem. In diictio fieri non potest ab eo, qui sensu sit destiturUS.Capp. XV X I. XVII. De demonsi titione in in-sniligni, D de rediis ins ritis.
Quaedam per se praedicantur, quaedam per accidenS. Nec in his, quae per se praedicantiir, nec in his, qUtae per acciden praedicantur, neque sursum ascendendo, neque deorsum descendendo, in infinitum pro gressus fieri potest. In his, Vae reciprocantur, non est aliquid , de quo primo alit illimo alterum praedicetur, nisi reciprocatio inaequaliter fiat , sed hoc quidem per accidens, illud Nero legitime praedicabitur. Si quidem definitae sunt categoriae sursum indeo sum tendentibus, nec media infinita esse oportet.
Capp. XVIII. XIX. De ossi Dratione D negα-
Tam in affirmativa, quam in negativa demonstratione, aliquando consistendum est, neque in infinitum progressus fieri potest. Praedicata, quae in definitione sunt, finita esse necesse est. Disserunt praedicatio haec, album ambulat, haec , magnum illud est lignum, .haec lignum es magnum, EUG
Quando dicitur, album esse I gram, dicitur, quod , Ut accidit esse album, id sit lignum. Quando dicitur, lignun es album, non dicitur, quod
143쪽
aliud quid album sit, cui accidat esse lignum, Ut, ctim dicitiir Musicum esse album , si quidem tum dicitur, quodliona sit albus, cui accidat esse Musicum. Prima inpostrema praedicationes non sunt simplices, sed per accidenS. Quae substantiam significant, illa alit tale quale ipsum, aut tale quid quale ipstini significant quae autem substantiam non signis acant, illa de sitieet alio, quod non sit tale quale pium , aut tale quid quale ipsum dicuntiir. Ille re Platonis sunt inania figmetita. Quod sursum tendentibus non sit progressus in infinituna, id inanifestum es ex generibus categoriarum, quae genera definita stini
Tam in his, quae per se, quam in illis, quae alio modo praedicantur, si quidem illa omnia de subiecto di cuntur .sursiim .deorsum finiri praedicationes necesse est. Terminos demonstrationis in eodem genere,, ex iisdem immediatis esse oportet, si illorum, quae per se
insunt, esset quodpiam commUne.
Alia principia stinc quae rem esse , alia, quae non
Capp. XXI. XXII. XXIII. De optimo demon-
tration/S CNere. Demonstratio alia est universalis, alia particularis, alia affirmativa, alia negativa, alia ostensiva, alia perimpossibile. Non est aliquod universale praeter singularia. Qui iniversale scit, magis scit, quatenus quidque insit, quam ii particulare. Universale primum est, unde incausam significat. Universalis demonstratio ad sin plex Sc sinit Lysia tendit. Uni ersalem qui tenet demonstrationem, etiam particularem scit.
Qui per liniversale scit, per medium scit, quod principio sit propiUS. Demons ratio illa melior est, quae est ex paucioribus postulatis, suppositionibus.
144쪽
Id, per quod aliti demonstratur, notius est, verosimilius. Per assirmativam demonstrationem negativa ostenditur. Anirmativa propositio negativa prior est innotior. Assirinativa ad negativam se habet, ut Esse ad Non esse. Alfirmativa principio similior est, quam negativa. Quod si affrniativa prior est negativa, etiam ostenta prior est illa, quae ad impossibile ducit. Negativa propositio in syllogismo ostensivo notior est, quam in eo, qui ad impossibile ducit. Quod si assirmativa demonstratio melior est negati va, etiam ostensiva melior erit, quam, quae ad imposse sibile ducit. Cap. XXIV De certitu me b unitct te scientiae. Certior est scientia, quae, quod talis res sit, incur sit talis, simul indicat, non autem illa , quae seorsim, quod
res sit, indicat, certior est ea, quae, cur tali sit res, demonstrat. Certior es retioque illa scientia, quae est ex paucioribUS. ea, qtiae est ex appositione. Una est scientia, quae ex primis componitiar, incuius partes in assectiones per se sunt illorum primorum. Di ersae uia scientiae, quarum principia nec ex ussedem sunt, nec unum ex Altero.
Unius signum est, quando ad immediata pervenerit aliqui S.
Immediata oportet cum his, quae monstrantur, in eodem genere esse. Plures demons rationes unius .eiusdem esse possunt, tum ex eodem ordine, tum ex diverso.
Cap. XXV. De illis , quorum non est deneor rutio.
Fortuitarum rerum non est demonstratio. Quod a fortuna oritur, nec necessarium est, nec iiDplurimum contingit, sed praeter illa fit. Demonstratio es alterius horum, i. e. aut necessarior im, aut eorum, quae UtplurimUm iunt. Sensibilium non est denioni ratio.
Quaedam problemata deducuntur ad sensus defectum.
145쪽
ANALYTICO RU I 23 Cap. XXVI. De diversis syllogismorum principiis.
Eadem esse omnium syllogismorum principia fieri non potest. Nec falsorum syllogismorum eadem sunt cum falsis,
nec alidrum eadem chim veris, nec verorum syllogisnaorum cum veris eadem principia.EOrIam, quae genere diversa sunt, diversa exsistunt principia . Nec commmia principia eadem sunt, sed categoriis distincta. Principia alia necessaria sunt, alia contingentia. Principia communia sunt, e Uibus primo quid demons ratur propria, circa quae demonstratio OccupatUr.
Capp. XX II XXVIII. De disseientia scientiae,
opinionis, e sollerῖicte niatur cilia. Scientia est universalis, necessariorum, qualia non possunt sese aliter habere; at opinio est eorum, quae aliter se habere positant. Intestigentia dicitur principium scientiae indemonstrabile. Et opinio scientia mediatorum est Cimmediatorum in mediatis scientia aut opinio est causae in immediatis, quod re sit. Opinio, scientia non sunt eiusdem, sed esse pota
sunt circa idem subiectum, diversorum autem hominum. Reliqua si conferant tir ad artem, scientiam, Priaderatiam, sapianti et spectantia, physicae aut ethicae contempla tionis fiunt. Sollertia est animi sagacitas medium ex tempore inveniendi.
Cap. I. De numero b ordine grict Zonuim. Quaeritntur, tot, quo scientia cognoscitntur. Uaerimus quatuor: Num talis , it talis, Num A,
146쪽
Re in natura posita, quali ea sit, qUaerimUS. Cum scimus, qualis sit, cur talis sit, quaE iiDIIS. iiaedam alio modo inquirimus, sint nec ne simpliciter. Si autem sciamus, quod sint, quid sint, quaeris TiUS.Cap. II De corruenienti omnium quo esto rum Quaestio omnis est medii inquisitio. Causa est medium. Causa, quod non tale, aut tale, sed quod secundum essentiam hoc sit, est medium. Ex sensu cognitionem universalem consecuti sumus.
ii infriatiori S. Definitio est explicatio quaestionis, qua quid sit,
Explicatio quaestionis, quid sit, est universalis a r-
Unius ut intim est, una est scientia. Principia sunt demonstrationum ipsae definitiones. Omnes denaons rationes sumunt, supponunt quiffres sit. Omnis demonstratio aliquid de aliquo ostendit. Praedicata destititionum mai tuo non praedicant tr. Definitio, quid sit, non, quale sit, explicat. Alitid est, quid sit, aliud, quod tale sit, ostendere Definitio, demonstratio non habent se, ut totum par,
Cap. IV De consis,ne, nitionis per silogismum.
Definitio proprium est in quid praedicatur talia
Destriisio syllogismo concludi, ostendi nequit. Cap. V. De ii res gatio ne definitionis per diui nem. Dividendi in syllogistic nihil concluditur.
Per viam dividenti si quis concludat, nihil impedit,oa, qtiae conclusa stilat, ad essentiam non pertinere.
147쪽
Nihil etiam impediret, seu apponi seu clemi ii id piam, seu iniec ipsa quae divisione in eiu sunt, naturam rei transscendere. Hisce incommodis succurrere quis potes , si a pri inoin eadem categoria facta divisione usque ad speciem infimam descendui. Syllogis ice non infert definitionem divisio, sed alio quodam modo notam facit.
C ip I. De probatione, nitionis per c finitionem . Sicut syllogistice , assumta definitione syllogismi, nihil concluditur, sed stapponitur hic syllos, ii mus habere
virtutes boni syllogismi, ita nec per conditiones bonae definitionis definitio investigatur. Nec per contrarii definitionen propositi definitionem concludimus, cum nec omitia contrari Um habeant. In omnihus eiusmodi collectionibus ni illa est necessitas.
Capp. VII. VIII. IX. X. De invesiganda de
Nec ut demonstrator ex concessis notam quis faciet definitionem neque, si quis inducat per singularia. Qui ostendit definitionem, simul quod res sit, quodammodo eadem ratione ostendit. Ipsitin Esse non est essetitia rei, cum En non sit genus, Idem est scire, quid sit, incaiisam scire, Ur re sit Syllogismo communi definitio monstiariir. Quemadmodum certi, quod re tali sit, cur res talis sit, quaerimus , nonnunquam Utrumque simul cognoscimUs, nequaquam vero priu causam inde, quod talis res sit, percipimus , ita quoque sine eo, quod omnino res sit, frustra de definitione quaeritur. Quo inodo ad quaestionem, an sit, asse et sumus certitudine, ita quoque ad definitionem. Ipsum B est definitio, Cratio ipsius A, ut maioris
Syllogismus non est ipsius definitionis investigandae; manifesta tamen fit definitio per syllogismum . nec sine syllogismo in demonstratione cognoscitur ipsum, quid
148쪽
est cultis est alia causa, nec omnino demonstratio illius est. Omnium rerum aut alia causa es, aut non est alia
Definitiones aliae immediatae sunt, principia, aliae
medium habent. Quae immediatae simi, hae verae supponuntur. Quae medium habent, illae per demonstrationem conspicuae fiunt, non autem demonstrantur. Desinitio alia est nominis, alia rei. Oratio alia una est ex compositione, alia, quia unumquid, non secundum accidens significet. Definitio alia est explicatio essentiae rei indemonstrabilis , alia vero syllogismiis ipsius, quid est, dispositione differens a demonstratione, tertia vero demonstrationis conclusio.
Tum scire rem arbitramur, quando causam illius, gnoscimUS. Causae quatuor sunt una quidem, quae essentiam formam indicat, altera, quae, quibus exsistentibus res necessario fit, indicat, seu materialis, tertia, quae indicat, quid primum moverit, seu efiiciens causa, quarta, Uae, UiUS gratia aliquid laetum sit, aperit, set finalis causa. Omnes hae causae per medium demonstrantur.
In causis materialibus .finalibus opposito modo seres habet, quod ad generationem c demonstrationem Fit ut ex necessitate aliquid tale sit, inpropter finem aliquem fiat. Necessitas duplex est, alia secundum naturam, alia
violenta. Quae a ratione fiunt, illorum quaedam tantum a ratione, non autem a fortUna aut necessitate fiunt, quaedam etiam a fortula fiunt.
fortuna nihil fit alicuius gratia. In his, quorum causa imul est cum effectu, eadem
est causa semper , futurorum futura , praeteritorum praeterita, praesentiUm praesenS.
149쪽
Cap. XII. De Hobatione armae, quae essectum Nori imit aditin itim habet.
In quibus causam esse inis non sunt simul, nec in continuo tempore, alia est causa rem antecedenS, alia constituens, alia conseqUenS. In his a posterior syllogismus progreditur. Principium tamen generationis talium tint causae
Medium oportet esse unius temporiS. Quemadmodum puncta non cohaerent in linea, ita neque praeterita futuris in rerum generationC.
In quaestionibus de futuro, praeterito semper incipiendum est ab eo, quod nobis est prius ac posteriitS.Cap. XIII. De iis, quae circulo sunt , ch eortim
deinoisriatio/Ze. In iis, quae naturaliter generantUr, videmus circUlum quendat esse. Id fit, quoties, quando termini ac medium mutuo reciprocantur. Quaedam ex his semper ita fiunt, quaedam autem frequenter. Eorum, quae semper ita fiunt, medium est conforme eorum, quae UtplurimUm , medium, ipsum ut- plurimum ad extrema ita sese habet.
Cap. XIV De conditionibus ad invehigandam nitionem.
Eorum, quae per se insunt, nonnulla ad plura, non tamen extra genus se extendunt. Dicuntur ad plura se extendere , quae insunt quidem universaliter, at insunt etiam aliis. Talia quae ad plura se extendunt, non tamen extra genus, sumenda sunt, donec deveniatur ad prima , qtiorum numquodque quidem ad plura sese extendat, omitia vero simul congregata non extendant sese ad plura. Hoc enim oportet, necesse est esse essentiam rei. Quae in quid praedicantur, necessaria sunt. Universalia necessaria sunt.
150쪽
Hoc est enentia res cuia torum de in viduis et b
Sine ei rem tara cognoscit sciendi comprehci ci potest Mastae e re an fige in III his, rete eadem specie