장음표시 사용
121쪽
DE FIMI US BONORUM ET MALORUM l. 83
M. TULLII CICERONIS DE FINIBUS BONORUM ET MALORUM
Cicero, cum fundamentum esset philosophiae positum in sinibus bonorum et malorum, perpurgavit hunc locum quinque libris, ut quid a quoque et quid contra quemque philosophum diceretur intellegi posset. Cie de divinat II S. 2. IIo libros Scripsit eodeni fere tempore, quo Academica a.u. Tob. , Asturae, ubi villani habebat, brevissimo spatio et celeriter. ad Att. XII, db. XIII, 32. In opere
componendo secutus est, ut alibi, Aristotelis dialogorum morem, hi quidem etiam ita, ut ipse partes easque praecipua SermoniS haberet. Sod eam formam accommodavit ad suum consilium. Nam
cum non una et Ommuni quaestione argumentum comproh EDSurus
esSet, sed ingultarum disciplinarum deeret expositurus, in tres Sermone tempore diversos opus distribuit, quorum primus libri I. αII. , qui de Epicurea philosophia est, inter Ciceronem et L. Manlium Torquatum et C. Valerium Triarium a. u. Tos in Ciceronis villa Cumana habitus fingitur, secundus libri III et IV. , tu quo Stoica Sunt, inter Ciceronem et M. Catonem a. u. io in Lustulit Tusculano, tertius autem liber V. multis annis ante a. u. 6ib. Athenis inter Ciceronem iuvenem eiusque Q. fratrem et L. fratrem patritelem et T. Pomponium Atticum et M. Pupium Pisonem Cal-Purnianum, Cuiu in eo primae partes sunt Leiecit autem Cicero sermonem tu id tempus, quod corum personis uti malebat, qui mortui iam 58ent ex iis opportunus visus erat PiBo, qui eum una cum Cicerone Athenis fuisset et ipsum Antiochum, euius doctrina in libro quinto exponitur, audisset, apte inducebatur sermo illo ipso tempore habitus.
Libri primi argumentum hoc est Initio libri Cicero M. Brutum adloquens consilium suum ea, quae Graeci de philosophia scripsissent, Latinis litteris mandandi a vituperatoribus si defendit, ut, quoniam universae philosophiae reprehensoribus in HortenSi responsum sit, contra eos autem, qui philosophiam non prorsu reteiant, sed minus studii et operae in ea ponendum Putent, pugnare vix opus sit, eos maxime refellat, qui Graeca Seripta legere malint, Latine conversa nolinticap. I-3 Se vero,
122쪽
quem ad modum olim rei publicae ros gerendo non defuerit, Sic nune neglectis obtrectatoribus elaboraturum, ut cives sint opera sua doctiores. Ne quicquam esse quod Potius scribere debeat quam haesi, in quibus gravissima quae philosophiam contineat quaesti de summo bono pertracteturicap. l . Ut autem a facillimis ordiatur, ab Epicuro initium facit, cuius disciplinam accurate quondam a L. Torquato, cum C. Triarius adesset, apud se in Cumano expositam
esse nareat et contra eam a se disputatum. Nam cum Torquatus e Cieerone quaesisset quae esset cauSa cur minus Epicurum probaret,
Cicero breviter omnem Epicuri philosophiam sic percurrit, ut demonstret quid in physicis, dialecticis, ethicis eius desideret et reprehendaticap. 6 i). Defensionem Epicuri Torquatus suseipit ut ceteris in aliud tempus reiectis eius de summo bono sententiam explicaticap. 8 . Exponit igitur, Epicuri formam docendi sequens et
Saepe verbis eius utens, omne animal a Primo ortu natura voluptatem adpetere, dolorem respuere, ut adpareat illam Per se expetendam, hunc reiciendum esse (cap. O . Sed ita probari voluptatem, improbari dolorem, ut delectus faciendus sit et saepe voluptates Praetermittendae, ne maiores dolores consequantur, et dolores et pericula subeunda maiorum voltiptatum causa cap. Io . Voluptatem autem ab Epicuro intellegi non eam solam, quae SonSUS motu quodam titillet, sed maximam illum putari, quae percipiatur omni dolore remoto cap. II). In hac esse summum bonum facile intellegi posse, posita ante oculos imagine cum eius, qui omnibus voluptatibus fruatur, nulla re impediente, turn eius, qui in summo doloris crueiatu sit. Itaque summum Age bonum iucunde viveres en p. 2). Virtutes autem non per se expeti, sed quod multa adferant ad iucunde et tranquille vivendum id facile perspici in sapientia sive prudentia rubi etiam cupiditatum divisio attingitur - , temperantia, fortitudine, iustitia cap. 13-I6 . Voliiptatem et dolorem
Animi e corpore oriri, nee tamen non maius esse multo utrumque in animo quam in corpore, quod hoe praesentis Solum temporis parti-CEPS Sit, nimus praeterita meminerit, futura exspectet cap. Ii . Non posse iueundo vivi, nisi honeste, ne honeste, nisi iusiunde.
Sedato demum animo sublatisque cupiditatibus et torroribus beato vivi posse cap. 8 . Itaque sapientem Semper OSSe beatum, Ortunae potestati non multum subiectum Dialeetieis Epicurum non multum tribuisse, quod ea ad beate vivendum essent inutilia Physicis phirimum, quod utilissima essent eup. Is . Postremo amicitiam, quamquam non nullis tolli videatur Epicuri doctrina, tamen vel maxime ab eo laudari et confirmari ab utilitate proficiscentem(cap. 26 . Summam igitur gratiam Episturo habendam esse, qui naturae voci Paron viam beata et quieta vitae monstraverit
123쪽
DE FINIBUS BONORUM ET MALORUM I. I g. INOI Eram negetus, rufe, Quin, quae summis ingeniis a exquisitaque doctrina pliilosophi Graeco sermone tractavissent, ea Latinis litteris mandaremus, fore ut hie noster labor in uni in reprehensiones ineurreret; nam quibuSdam,
et iis quidem non admodum indoctis, totum hoc displicet philosophari; quidam autem non tam id reprehendunt, Si
remissius agatur, Sed tantum Studium tamque multam operam Ponendam in eo non arbitrantur; erunt etiam, thi quidem eruditi Graecis litteris, contemnentes LatinaS, qui se dicant in Graecis legendis operam malle ConSumere; POStremo aliquo futuro Su8picor, qui me ad alias litteras vocent, genus o Scribendi, et8 sit eleganS, Personae tamen et dignitati esse negent. Contra NOS
omnis dicendum breviter exi3timo quamquam philosophiae quidem vituperatoribus satis responSum Streo libro, quo a nobis philoSophia defensa et conlaudata Et, cum ESSet accuSata et vituperata ab Hortensio qui liber eum et tibi probatus videretur et iis quos ego po38 iudicare arbitrarer, plura SuScepi, Veritus ne movere hominum Studia viderer, retinere non posse. Qui autem, Si maxime hoe placeat, moderatius tamen id volunt fieri, difficilem quandam temperantium postulant in eo, quod semel admissum coherceri reprimique non poteSt, ut Propemodum iustioribus utamur illis, qui omnino avocent a
philosophia, quam his, qui rebus infinitis modum con3tituant in reque eo meliore, quo maior sit, medioeritatem desiderent: sive enim ad sapientiam perveniri poteSt, non l)aranda nobis Solum ea, sed fruenda etiam est; sive hoc
diffistile est, tamen nec modus est ullus investigandi Veri, nisi inveneris, et quaerendi defetigatio turpis St, cum id, quod quaeritur, sit pulcherrimum etenim si deleotamur, eum Oribimus, qui eSt tam invidus, qui ab eo nos abducat in laboramus, quis est, qui alienae modum statuat industrino nam ut Terentianus Chreme non
inhumanu8, qui novum vicinum non Volt
dere aut arare aut aliquid ferre denique non enim illum ab industria, sed ab inliberali labore deterret, si isti curio8i, quos offfendit noster minime nobis iniucundus labor. Iis io itur est difficilius a. ti facere, qui e Latina scripta dicunt contemnere in
126쪽
quibus hoc primum e3t, in quo admirer, cur in gravi83imis rebus non delectet eos sermo Patrius, cum idem fabellas Latinas ad verbum e Graesti expreSSa non inviti legant quis enim tam inimicus paene Domini Romano est, qui Ennii Medeam aut Antiopam Pacuvii Sperant aut reiciat, quod ne isdem Euripidis fabulis do- lectari dicat, Latinas litteras oderit 3 Synephebos ego' inquit potius Caecilii aut Andriam Terentii quam utram que Menandri legam ' a quibus tantum dissentio, ut, cum Sophocles vel optime scripserit Electram, tamen male conversam filii mihi legendam putem, de quo Licinius ferreum scriptorem, Verum, opinor, Seriptorem tamen, ut legendus Sit rudem enim esse omnino in
DOStris poetis aut inertissimae segnitiae est aut fastidii delicatissimi mihi quidem nulli satis eruditi videntur,
quibus noStra ignota Sunt nutinam ne in nemoronihilo minus legimus quam ho idem Graecum, quae autem de benes beateque vivendo a Platone disputata Sunt, haec explicari non placebit Latine quod si nos
non interpretum fungimur munere, Sed tuemlar Ea, Uno
dicta uni ab iis, quos probamus, eiSque noStrum iudi etiam et nostrum scribendi ordinem adiungimus, quid liabent cur Graeca anteponant iis, quae et splendide dicta neque in conversa de Graecis nam si dicent ab illislia re e8Se tractataS, ne ipsos quidem Graestos est Curtam mulio legant, quam legendi sunt quid enim est a Chry8ippo praeterimissum in Stoici88 legimus tamen Diogenem, Antipatrum, Mnesarchum, Panaetium, multos
alios in primisque familiarem nostrum Posidonium quid FTheophrastus mediocritere delectat, cum tractat locos ab Aristotele ante tractatos quid Epicurei num desistunt de isdem, de quibus et ab Epicuro seriptum est et ab antiquis, ad arbitrium suum scribere quod si Graeci leguntur a Graecis isdem de rebus alia ratione conpoSiti8, quid est cur noAfri a nostris non legantur quam Illam,
Si Plane si verterem Phatonem aut AriStotelem, ut VCrterunt nostri poetae fabulas, male, redo, meret Ur Cmoi civibus, si ad eorum cognitionem divina illa ingenia transferrem; sed id neque feci adhuc nec mihi tamen ne
127쪽
DE FINIBUS BONORUM ET MALORUM I. 5 Io. disi totam interdictum puto loeo quidem quosdam, si videbitur, transferam, et maxime ab iis, quo modo nominavi,
cum inciderit ut id apte fieri possit, ut ab Ilomero Ennius, Afranius, Menandro Solet nee Oro, ut noster Luellius, recusabo quo minus Omne mea legant utinam
esset illo Persius Selluo vero et Rutilius inito etiam Duillis quorum ille iudieiuni reformidans Tarentinis ait se et Consentinis et Sistulis seribere facete is quidem, sicut alia sed neque tam doeti tum erant, nil quorum iudicium elaboraret, et sunt illius Seripta leviora, ut urbanitas summa adpareat, doctrina medioeriS. ego autem quem timeam leotorem, cum ad te, ne Graeeis quidem cedentem in philosophia, audeam Seribere quamquam a te ipso id quidem facio provocatus grati8simo mihi libro, quem ad me de virtute mi3isti. Sed ex eo credo quibusdam usu venire ut abhorreant a Latinis, quod inciderint in inculia quaedam et horrida, de malis Graecis Latino scripta deterius quibus ego ad8entior, dum modo de isdem rebus ne Graecos quidem legendo putent res Vero bonas, verbis eleetis graviter ornateque dictas, quis non legat nisi qui se hine Graecum diei velit, ut a Senevola est praetore salutatus Athenis Albucius quem qui sdem locum eum multa venustate et omni sale idem Lucilius, apud quem praeclare Senevola: Graecum te, Albuel, quam Romanum atque Sabinum, inviticipem Ponti, Tritani, centurioniam, praeelarorum hominum a primorum, Signiferum tuo, maluisti diei Graece ergo praetor Athenis, id quod maluisti, te, cum ad me necedi', Saluto:χαιρε, inquam, Tite lietores, turma omni eohorsque:
χαῖρε, Tite hinc hostis mi Albucius, hine inimicus.
sed iure uetusta ego autem rimari non queo, unde hoc osit tam insolens domesticarum rerum fastidium. non est omnino hi docendi locus, sed ita sentio et Saepe diSSerui, Latinam linguam non modo non inopem, ut Volgo putarente rael loeupletiorem etiam AESSe quam Graessam. quando enim nobis, vel dicam aut oratoribus bonis aut poeti8, po8tea quident quam fuit quem imitarentur, ullus orationis vel copiosae vel elegantis ornatus defuit ego a vero, quoniam forenSibus operis, laboribus, periculis non
128쪽
dosoruisse mihi videor praesidium, in quo a populo Romano loeatus Sum debeo Prosceto, quantunissumque POS- sum, in Eo quoque elaborare, Ut Sint opera, studio labore meo doctiores cives mei, nee iam Sti tanto opere pugnare, qui Graeca legere malint, modo legant illa ipsa, ne simulent, et ii Servire, qui vel utrisque litteris uti velint vel, si suas habent, illa non magno opere desidei rent. Qui autem alia malunt seribi a nobis, aequiesse debent, quod et Scripta multa Sunt, si ut plura nemini e nostris, et scribentur fortasSe plura, si vita suppetet; et tamen qui diligenter liaee, quae de philosophia litteris mandamus, legere adgueverit, iudicabit nulla ad legendum his esse potiora quid est enim in vita
tanto opere Unerondum, quam cum omnia in philosophia, tum id, quod his libris quaeritur, qui sit sinis, quid
extremum, quid ultimum, quo sint omnia bene vivendi recteque faetendi consilia referenda, quid Sequatur natura ut summum ex rebus expetendis, quid fugiat ut extremum malorum qua de re eum sit inter doctissimos summa dissensio, quis alienum putet eius 33 dignitatis, quam mihi quisque tribuit, quid in omni munere vitae 12 optimum et Verissimiam it, exquirere an partus anelliae sitne in fructu habendus, disseretur inter principes civitatis, P. Scaevolam Maniumque Manilium, ab hisque M. Brutus dissentiet, quod et acutum genus est et ad usus civium non inutile, nosque ea scripta reliquaque eiu3dem generis et legimus libenter et legemus haesi, quae vitam omnem continent, neglegentur nam, ut sint illa vendibiliora, hae uberiora certe uni quamquam id quidem licobit iis existimare, qui legerint.
Nos autem hane omnem quaestionem de finibus bonorum et malorum fere a nobis explicatam esse his litteris arbitramur, in quibus, quantum PotuimVS, non
modo quid nobis probaretur, sed etiam quid a singulis philosophia disciplinis diceretur, persecuti Sumu8. ut
autem a facillimis ordiamur, prima veniat in medium Epicuri ratio, quae plerisque noti8sima St, quam a nobiSSic intellego expositam, ut ab ipsis, qui eam disciplinam
Probant, non soleat accuratius explicari; verum enim in Enir Volimin8, non tamquam adVcrSarium aliquem On-
129쪽
DE FINIBUS BONORUM ET MALORUM I. II IT oes
instere asseurate nutem quondam a L. Torquato, homine omni doctrina erudito, defensa est El,leuri sententia de voluptate, a meque ei responsum, cum C. Triarius, inprimis gravis et doctus adulescens, ei disputationi interesset. nam eum nil me in Cunannum salutandi causa i uterque veniSset, Pauca primo inter nos de litteris, quarum Summum orat in utroque studium deinde Torquatus quoniam nacti te inquit sumus aliquando otioSum, certe
audiam, quid sit quod Epicurum nostrum non tu quidem oderis, ut fore faciunt qui ab eo dissentiunt, sed certe
non ProbeS, Eum, quem ego arbitror unum vidi83 verum
maximisque orroribus animos hominum liberavisse et omnia tradidisse, quae pertinerent ad bene beateque vivendum: sed existimo te, sicut nostrum Triarium, minus
ab eo delectari, quod iAt Platonis, Aristoteli, Theophrasti
orationis ornamenta neglexerit; nam illud quidem adduci ViX POSSUm, ut ea, quae senserit ille, tibi non vera videantur. vide quantum' inquam fallare, Torquate ora-15tio me istius philosophi non offendit; nam et conplectitur verbis quod volt et dicit plane quod intellegam et amen ego a philo8οpho, si adferat eloquentiam, non RSPErnor, si non habeat, non admodum flagitem re mihi non aeque satis facit, et quidem locis pluribus sed quot homine8, tot sententiae falli igitur possumus.' quam ob rem tandem' inquit non satis facit te enim iudicem aequum puto, modo quae dicat ille bene noris.' nisi mihi Phac igdrum' inquam mentitum aut Zenonem PutaS, UOrum utrumque audivi, cum mihi nihiliane praeter sedulitatem probarent, omnes mihi Epicuri sententiae Satis notae Sunt, atque EOS, quo nominavi, cum Attico nostro frequenter audivi, cum miraretur ille quidem utrumque, Phaedrum
autem etiam amaret, cotidieque inter nos ea, quae audiebamus, Oras robamus, neque erat umquam contrOVErSisi,
quid ego intellegerem, sed quid probarem.' quid igitur
est ' inquit audire enim cupio, quid non probeS.' Principio' inquam in physistis, quibus maxime gloriatur, primum totu est alienus Democritea dicit, perpauca mutan8, si ita, ut ea, quae corrigere volt, mihi quidem depraVare videatur ille atomos, quas appellat, id Steorpora individua propter oliditatem, censet in infinito
130쪽
inani, in quo nihil nec summum ne infimum nee medium nec ultimum ne extremum sit, ita ferri, ut Coneursionibus inter se cohaereScant, ex quo efficiantur ea,
quae Sint quaeque emantur, Omnia, eumque motum atomorum nullo a principio, Sed ex aeterno tempore intellegii convenire Epicurus autem, in quibus sequitur Democritum, non fere labitur quamquam utriu8que cum multa non probo, tum illud in primi8, quod eum in rerum natura duo quaerenda Sint unum, quae materia Sit, ex qua quaeque re effieiatur, alterum, quae Vis sit, quae quidque efficiat, de materia disSeruerunt, vim et causam efficiendi reliquerunt sed hoc commune vitium illae Epicuri propriae ruinae censet onim eadem illa individua et solida corpora ferri deorsum suo pondere ad liniam,
is hune naturalem Ase omnium corporum motum deinde
ibidem homo acutus, cum illud occurreret, si omnia deorsum e regione ferrentur et, ut dixi, ad liniam, numquam fore ut atomus altera alteram OSSet attingere, tritaquens tulit rem commenticiam declinare dixit atomum perpauluui, quo nihil po8set fieri minus ita effici conplexiones et copulationes et adhaesiones atomorum inter se, ex quo effieeretur mundus omnesque partes mundi quaeque in eo essent quae iam res tota fiet sit pueriliter, tum
ne officit quidem quod volt; nam et ipsa declinatio ad libidinem fingitur, ait enim declinare atomiam Sine onu8a, quo nihil turpius physico quam fieri quicquam
sine causa dioere , et illum motum naturalem omnitim Ponderum, ut ipse constituit, e regione inferiorem locum potentium, Sine causa eripuit atomis, nee tamen id, cuius 2 eausa ne finxerat, adsecutus est. nam si omnes atomi desilinabunt, nullae umquam cohaerescent, sive aliae de-Clinabunt, aliae suo nutu reote ferentur, primum erit hoc
quaSi Provineias atomi dare, quae reete, quae Oblique ferantur deinde eadem illa atomorum, in quo etiam Demoeritus haeret, turbulenta concursio hune nitidi Ornatum effieere non poterit ne illiud quidem physici, ei edere aliquid esse minimum quod Pros et num sunm Putavi83et, si a Polyaeno, familiari suo, geometrica di- Seere maluisset quam illum etiam ipsum dedoeere Sol