장음표시 사용
471쪽
AD LlBRI PRIMI ELEGIAM TERTIAM, v. a 3 :α Quid tua nune Isis mihi. . . . . t is
Ex ipsis Tibulli verbis patet Deliam, antequam ipse Roma dis-eederet, in laidis rastu preces sudisse. Quo consilio hoc fecerit ju eundissima puella, inter interpretes parum constat. Nonne animo jam providebat amatorem Corcyrae valetudini obnoxium sorey Ansertasse ideireo sacra adiit, quia navigaturus erat Tibullus: prius perabsurdum ; alterum Brouchhusio placet; ΙΙeynio contra minus ;quippe qui omnino negat Isidem illa aetate Romae, eo nomine , euitam fuisse. Idem addit : tantum in curandis morbis mims habebatur. Nos videamus quid de hac superstitione statuendum sit, caveamusque simul, ne Dea illa inter AEgyptios maxima , dimino tam ulciscatur polentiam : sed altius repetenda res est.
Ill. Crevise in egregio, quod de Nythologia conscripsit, opere, sie sere de uide orditur : Isidem et Osirin Saturni Xμυου et Rheae prolem esse perhibent. Sin autem aliis quibusdam considas, Mercurius, in ludo tesserarum victor, Lunae unius cujusque diei se tuagesimam partem abstulit, et inde quinque dies consecit: per hos quinque dies Osiris , Arueris, Typho, Dis et Nephthys in lueem editi sunt. At fabulae reserunt Isidem et Osirin, iam in ipsa matris alvo
mutuo ineensos amore, eorpora miscuisse , et sie natum esse Aruerin. Isis primo triticum et hordeum invenit: Osiris vero aratrum.
472쪽
ligonem, et rastrum. Hic boves sub jugum misit primus, hominum generi arborum fructus dedit; et leges, nuptias ritusque sacros apud eos instituit. Postquam egregiis suis institutis Nili regionem
ditasset, iam reliquum orbem istorum participem esse voluit; magnumque exercitum eduxit; armis tamen abstinuit, docendo et persuadendo, adhibitis earminibus et musica, plerosque allicien . Osiridi vero protervus erat frater nomine Typho ; hie invidia incensus , absentis regnum lubenter occupasset, nisi a proposito eum Isis , cui imperii cura demandata erat, constantia ac sortitudine sua prohibuluset. Reverso autem Osiride ex itinere , Typho adscitis sibi in coniurationem duobus et septuaginta viris. et conatum adjuvante AZsone , regina Mihiopiae, solemnes indicit ludos, atque inter convi ia arcam, mirum artis opus, apportari iubet; hane illiussore declarat qui eam corpore ab Omni parte impleret. Verum enimvero res nulli prospere cessit; nam Osirin clam metitus Typho , ad hujus staturam exacte arcam apparaverat. Osiris itaque post alios
ingreditur in illam ; vix autem decubuit, ecce undique exsiliunt Dp ais socii, eumque smiter inclusum plumbo circumfundunt M in medium projiciunt Nilum, unde in mare per Taniticum ostium deveetus est, quod inde IEgyptiis infaustum et nominatu abominabile fuit. Sie lateriit ostris, anno vitae, vel, ut alii volunt, ita petii duodetricesimo , die mensis Λthsr decima septima, vel, quae
nostra ratiocinandi consuetudo est, novembris decima tertia
Osiride vix interempto , Panes et Satyri integram Moptumululatu ac ploratu de illius morte certiorem secreunt. Isis tune temporis sorte circa urbem Chemmin agebat quae simul ac facinus compertum habuit, Sibi ipsa pectus pugnis seriens, e cincinnis unum abscidit, lugubremque vestem induit, mariti corpus terra marique quaesitura. Vagatur itaque Dea, neque ullus in itinere occurrit , quin illum interroget; donec tandem pueruli quidam obvii fiant, ostium iudicantes, quo a Typhone sociisque arca in mare delata sit. At cili ni Osiris cum Nephthy Typhonis uxore simul ac sorore
clanculum et nescius concubuerat: error inde natus, quod in eadem habitarent domo. Isis vero . eoronam adspiciens e meliloto consectamquam ille apud Nephthyn reliquerat, cognoverat quid actum esset. Ex hoe autem fortuito concubitu natus est Anubis, eadem quidem
473쪽
qua paler indole , sed canino capite insignis , pariterque caninis moribus. Hunc Anubin sibi nune itineris comitem sumit Isis, et ambo arcam quaerunt, qua inclusus latet ostris: sed diu frustra hue illuc discurrunt : nam arca vix uliginosum lilius iuxta urbem B1blum attigerat; et iam divina vis ericen in immensum egerat
truncum . ita ut rex Phoeniciae MalhandrOS, arborem miratus , ex ea columnam aedibus suis praecidere iussisset. Anubis et aves sacrae haede re t fidem edocent, quae hiimili et ancillae habitu Byblum venit, et ad sontem juxta urbis moenia consedit lacrymans , ubi regina
ancillas comitor alloquitur; et crines replicans rx se miram fragrantiae suavitatem . corporibus earum asilpirat. R gina , admira
tione capta . iubet ut Isidem arcessant; quam simul ac videt, ei pueri recenter nati curam commisit. At Isis, nutriendo puero, loco mammae digitiam ori inseruit, et noctu in medium ignem immisit illum, quo a mortalium infortuniis in posterum immunis esset. Quum interea puer in dies prospere cresceret, mater ipsa latens quae Isis noctu ageret observare voluit: sed ubi ignem adspexit , prae subito terrore vehementer clamavit. Quo facto, Isis, subito Deae formam recuperans, regiam integram fulgore r plevit ac tonitru concusssit, seseque illi eo ad illam contulit columnam qua inclusus erat Osiris; hanc manu percutietis, in diversas disjecit partes, quae adhuc in Isidis sano servantur. Dea autem ad arcem accessit, idque tanto ejulatu, ut filiorum regis natu major Maneros prae pavore vita cesserit, unde in regionibus circa Nilum Manerotis canunt ruenias. Λufert nunc mariti corpus Isis, atque diu dolori indulgens, ultionem parat. Filium suum Horum fidae cuidam amicae nuti asservandum dederat: arcam itaque in nemore occultans, ut filium conveniat, iter instituit: sed accidit, ut Typho inter venandum in arcam incideret. Hic cadaver nune in quatuordecim minutas discerpsit partes, et passim disjeciti Isis, simul ac novum facinus comperium
habuit, papyreo lembo per septem Nili navigans ostia. conjugis
corpus rescere conatur . singulis partibus in unam redintegratis: is decim tamen tantum reperit. decimam quartam vero, qua vir fuerat Osiris, nullo modo recuperare potuit: hanc enim in mare devexerat
Nilus; qiiii deo Dei mentulam degbitierant pisces qui inde ab illo
tempore infausti ominis sunt. Isis itaque e sycomoro ligneam illius loco consecit, atque phallum consecravit ad perpetuam saeti mento-
474쪽
H. m. Deinde mortuum coniugem Philae sepelivit, unde haee urbs AEgyptiorum sepultura maxime insignis. Loca vero caetera ubi mem a suerant reperta, sanis ac templis ornata, omnibus religioni fuere. Qui deo nulla sere regio erat quae non sese iactaret ostridis hoe vel illud membrum olim possedisSe. At ecce tandem ultor Horus prodit: hunc ex Iside susceperat Osiris, quum vividissimo store aetatis vigeret. Osiris ex inseris Iloro ultionem imperare visus est; nee mora; Horus ex omnibus I gypti nomis amicos convocat ; concurritur; Typho jam raptiis Isidi custodiendus traditur; sed quum vincula solverit. ardens ira , matris diadema Ilorus aufert, in cujus locum Mereurius Isidi galeam e bovis capite saetam nec etiam cornibus carentem imposuit. Neque profuit intempestiva illa clementia. Typho enim Horo diem legitimorum n talium dixit; sed Horns genuinus judicatur, et Typho, una cum nigris comitibus in vastam pellitur solitudinem. Horus paterno potitus regno, Deorum ultimus, in AEgypto seeptrum lenuit. lsis ex Osiride iam vita sun eto ac dilacerato, Harpocraten concepit, qui doloris et querimoniae filius, claudus stat semper et debilis. In hae tabula opponuntur bona malis, salutaria perniciosis; neque ullum aliud ex hac narratione intelligendum esse erediderim, nisi piscatorum et pastorum ad agriculturam et ad aptiorem deorum
Diodorus, lib. I, cap. XXI, nos docet quo modo Isis , repertis Osiridis membris ad sepeliendum illum processerit. Ait ille : Εκάτω
to. Oσέριδος πέυθος. Hinc factum, ut ubique Osiridis sepulchra H
475쪽
Serentur, quorum praeeipua in Insula Philae dicta in urbe Abydo, et
apud Memphim erant, in saerario Phtoah nuncupato. Id insuper tibi nota, aliam esse narrationem , secundum quam Isis Osiridis collecta membra ligneae inclusisset vaccae, Ilusirideque sepelivisset. Tertiam adhuc memoria teneas. qua, Osiride mortuo, ejus anima Apin taurum init, et, hoc pariter mortuo , in novum iterum Apin migrat. Apis enim, ut ait Plutarchus, intelligendus est formosa animae Osiridis imago : Oi δε π εῖστοι - ὼυ irpem εἰς το αυτό ρασι τὸν
IEgyptios adhuc tenebris involutos contemplati sumus, quo tempore integra gens animalium sere omnium fetus veneratione pros quebatur. Λves, serpentes, feles et alia eiusmodi summo loco habebantur. Nunc vero horum omnium vitam , in unius animalis corpore quasi conflatam vidimus , et jam iste fetuum cultus , qui in plura serebatur ac dividebatur, unus ae idem universae regioni apparet ; de corporibus multis unum tantum, idque Sacrum, restat. Neque iam animae circa eorpora vagantur incertar, sed constituta lege migrant in novas formas; nain Osiris, quae mundi ingens est anima , in Apis corpore nulla intermissione reviviscit. Apparent, ni fallor , hie lineamenta allegoricae doctrinae cujus ope hominum quoddam nobilius genus , pastores et piscatores aegyptios agricultura simul et melioribus vitae praeceptis donavit. Tgyptii annum auctumnali aequinoctio inchoant mense thoth , qui nobis september est, tunc quum sol signum init librae. LIunc or
mesori avgustus . Satis notum est, priscam AEgyptum duplici
satione, pariterque duplici mes, i gavisam esse. Prior satio febrii rio , altera exeunte Septembri fiebat, messes vero julio et novembri.
Hinc Osiridi his quotannis moriendum, Isidi vero bis lugendum
erat. Prior Dei mors a mense Martio ad Iulium usque perdurabat; quo tempore R gyptum aestus maxime torret , herbae exarescunt , semina languent, ipse ventus, quippe qui Libyae arenas Praeterve eius sit, aerem accendit: serpentes insuper, et aliae id genus pestes aculeo minantur. Morbi denique letales ae lues saeviunt; qui deo
476쪽
ipsum caelum, rubro ac sanguinolento colore obductum, Typhonis potentiam esse ita declarat. Per hane en m temporis periodum exercet ille regna sua; Isis vero, quae nihil aliud est nisi ipsa AEgyptus , sitiens nunc, luctu ac ploratu sertilem invocat aquam, sed in- eassum ; perserenda est dira tempestas. ostris adhuc sopitus apud nigros detinetur Mihiopes, et a reditu scopulis prohibetur, quasi carcere , cujus janua rupes iuxta Elephantinen sita esse videtur. Osiris, exhausto itaque hoc sensu, pro languido ac desierato Nilo habendus. Hic tunc nullam canalibus aquam immittere potis est, et ultra cataractam exsulat, magno Isidis, vel, si mavis, AEgypti doloreae damno. Typho, frater ille invidus, per deserta lora tauros ignem spirantes agens, Isidique maxime insensus, Reginae AKsonis σύα-χος est. Illius septuaginta socii pro totidem diebus habendi qui iniridis reditum praecedunt. Typho, invisae solitudinis Libyeae amator , ibi imperat; AEgyptiis contra, ubertate insignis , quamque Nilus divitiis ornat variis , Isidis est. Hare regio etiam appellatur Chemia, ob nigrum, humidum, calidum et bimul pingue solum. Typho Plutarcho dicitur Σαυ , quippe qui omnia comburat, atque
lento igni torreat. Verum enimvero somnum excutit Osiris, et mox vincula rumpit Nilus, spumantiumque aquarum mole rupes superans , AEgyptum versus desertur. Hoc mense malo incipit, majoribus in dies inerementis , ita ut junio iam appareant ac manifestentur: neque tamen ante adventum Leonis, agriculturae prodest fiuvius, qui non nisi aestivo solstitio altitudinem consequitur maximam ἔ tune primum rupibus superatis , in AEgyptum irrumpit, eamque ita mergit, ut integra navibus pervia fiat; tunc et die quae apud nos septembris numeratur vigesima quarta , aperiuntur ubique aggeres , maximo omnium plausu adjuvante. Tunc denique nuntii live illi,e diseuerunt per integram regionem, Plamitantes undas nune idoneam altigisse altitudinem ἔ ubique laetitia exsultant; ubique alacritatis index
Λitamen sol Seorpii subit signum mense Athyr i lunc denuo luget AEgyptus ; Osiris enim iterum moritur, tota regione aquis submersa. Iam advolat obscura anni t mpestas; iam dies Merescunt i a iluctibus spes omnis evertitur. Unde fabula infaustum se inimicum illum Δαiμουα, sensu prorsus diverso, pro mari, pro hieme,
477쪽
pro lenebris Intelligit. Osiris , cui vis sementiva inhabitat, jam nullus manifestari potest; quippe qui undis quasi area inclusus sit. Solis jam nulla potestas; virile Osiridis membrum piscibus pabulo
est. Ε sole sit Harpocrates, parvulum ac infrmum lumen. Isis lunast, neque ulla vis ei conceditur. Tales sunt auctumnales sationis seriae, quas ostendam in Posterum ubique terrarum luctuosas fuisse. Isis defunctum vita Osirin iterum quaerit, donec undecimo
mensis Tybi die kal. sere januariis AEgyptus nova laetitia exsultet.
Tenebras egreditur sol, reperitur Osiris, celebratur phallus. Semina solum findunt, et natura univerea , vitam novam consecuta , quasi renovatur ae redintegratur .
Haec sere Creuter profert, quem utinam longius Proseipii liceret, praesertim in ingentosa explicatione de toto , et de anno aegyp
tiaco. Sed nobis non cum obiride res est. Isis adeunda nune , ut, cognitis quae gesserit, etiam diversas illius perlustremus curas de humanis negotiis, idque anquiramus utrum etiam navigationi aenautis praefuerit. Isidis quaecunque tutelae committantur, ex narratione quam supra retulimus, facile cognoscuntur. Isis, ut notat Plutarchus , ελληγικου η lσις Dea vero aliquando Mω θ, nonnunquam A θυρὶ, quandoque Mεθυ- nominatur. Sub prima voce mater intelligitur ; secunda ο κου si ρου κώμου significat, tertia συνθε του ἐρου ἔκ τε του πληοους καἰ του aces . Ex iis quae Plutarchus
de mundi disserit, pariterque ex iis quae Ill. Creuter materia de nocte , nihil superest dubii quin Isis Athor pro omnium rerum principio habenda sit. R gyptiis autem Deorum ordines tres erant: primo majores octo inerant, inter quos Isis-Athor; secundo ordini quoque inest Isis, nomine Neitti adiecto, quo ei iam ignis femina designatur, supra lunam vagans; hoe sensu Isis Dearum omnium proprietates una exhibebat; tertii denique ordinis cum minoribus Diis erat Isis-Io, seu Luna; nam Eustathius, ad Dyon. Perleg., p. 23: iω ἡ Σιλram κατα et Anti- διαλεκτου. Poteris itaque Graecorum superstitionem conferre , quae haud dubie IEgypto tribuenda. Hinc Lucianus ille protervus de Iove refert in Dialogis Deorum ubi im-
Aries mollis AEgyptiorum hodiaei primum signum erae videtur, quo sensu Ammoni arietis eornua et eaput tribuunt. Vide Theonis aeholia in Mati Phaenom. , p. 69; IaMons1i, p. x , et Panth. , II, P. γέθ
478쪽
perat Mercurio ut Argum in Nemea silva pascentem interimat tipsam vero Io per pelagus in mgyptum abducat, atque Isin saciat, quae Isis maximum sit AEgyptiis numen, et Nilum crescentem adtollat, et immittat ventos, et servet navigantes, qua de re Drpheus apud Valerium Flacc. Argonaut., lib. IV, v. 3ο8:
Speetat ab arce Phari, iam Divis addita, iamque
Aspide cincta comas, et ovanti persona sistro. Bosporon hine velere errantis nomine Divae Vulgavere. Juvet nostros nune ipsa labores , Immissisque ratem sua per freta provehat Euris. Dixerat, et placidi tendebant carbasa venti.
Est itaque Io eadem quae Isis tertii ordinis, neque bovina eornua desunt , quibus et am in vetustissimis Thebaidos anaglyphis insignis est Dea. Ait Valer. Flaccus : α Spectat ab arce Phari. . Λit ipse Tibullus: re Tibi dicere laudes Insignis turba debeat in Pharia.. Ovidius quin adeo, lib. III, Αri. Am. , v. 635:
α Quum sedeat Phariae sistris operata iuvencae. .
Martialis, lib. X, epigr. XLVnL:
α Nuntiat oetavum Phariae sua turba iuveneae. .
Superest ut indagemus eur tandem Pharia dicta sit; Creueter rursus adeundus est; aἰt ille in notula: re Cave ne credas mari omnino abstinuisse veteris AEgypti Pharaones et patet contra ex ipsa orbis terrarum cognitione, quae apud eos non despicienda aderat, magnas tunc temporis expeditiones suscepisse AEgyptios, praesertim Indiam versus. Herodotum adi, lib. II , cap. CH , et Diodorum , lib. I, cap. LIII; adi pariter librum cui litulus : Descr*tisti dei's grate, t. II, p. 63, ubi haec mea sententia anaglyphis Medi Tabu , in palatio quod Sesostridis esse putaverim , plane confirmatur. Fieri potuit tamen ut e maris Mediterranei littoribus, publieIs de causis, naves arcerentur; quae prohibitio progressu temporis, et rebus paulatim immutatis, mitescere debuit, ita ut mox obsoleta esset, et littoris incolae, quibus victus maxime a mari erat, Isidem , AEgypti maximum numen,etiam mari praefecerint,lieet olim insensum Typhonis numen hoc rexerit. Hinc Isis propter Pharum ambulans
479쪽
conspicitur, veste ventis agitata, in manu sistrum tenens, et simul Velum pandens. v Ut merito notat Creurer, videntur IEgyptii Isidis tutelam adversus saevum dominatorem maris, Typhonem, invocasse. Varro etiam de Iside Pharia refert quae pariter ventos et stuctus moderatur, pariterque vela pandit. Accedit denique ara Isidis apud Gruterum, LXXXII , Ins. c, in cujus fronte cornu copiae variis fructibus plenum , ad dextrum latus patera , ad laevum sistrum aegyptiacum, cum tribus virgulis mediis, a tergo orbis cui ser
Pens circumvolutus sese erigit et gubernaculum nauticum Sa nandis morbis, non inficior, invocabatur Isi , cuius vas serpente involutum salutare erat; quinadeo medicaminum inventrix dicebatur, et Diodorus, lib. I, cap. xXV , addit eam ναὶ κατα τους υπυους Tut ς
λδ αα βοηθηαατα. Sed cur Ueynius huc praeeipue Tibulli locum traxerit, non intelligo , neque cur negaverit Isidem ista attate Roma eo nomine cultam fuisse. Nusquam , ait, reperimus Ilii jus superstitionis vestigia; at ipse obloquitur Tibulli locus, quem minus intelligit; nam epitheton Pharia iam indicio erat de marii imo Deae cultu hic agi. Isis enim eo sensu Pharia dicitur, praecipue, quum de nautis ac navigatione sermo sit. Per Phariam turbam itaque non Alexandrini intel igendi , ut secerat magnus vir quem consutat Brou khusius , sed quicunque Isidi Phariae operati sunt. Minime me movet quod Heynius addit u Nihil etiam , hoen loco, de periculo maritimo, in qno dea suam opem desiderarin passa sit, Sed de morbo agitur , qui cum conflictatur poeta; et M v. 27, eo nomine laudat Deam, quod mederi possit, non navi-υ gaules SPrvare......... Haud dubie Tibullus ea temporia respicit,n quum adhuc Romae Psset, et Deliam frequenter pro sua utriusquen salute Isidi saera sacere videret; itaque addit toties. is Dixerit lime et plura ille, quid refert semper in mentem redit, quod iam Turnebus et Brouckhusius dixere , Tibullum . antequam ex urbe dis ederet, non aegrotasse. Imminebat iter maritimum, quod ritu aegyptiaco Isidis tutet e committendum erat. Prorsus peregrina erat Osiridis religio, cujus templa senatus aliquoties everti jussit Dio, XL, c ). Percrebuit tamen Romae hie ritus qui certo, non Pro Parte tantum, susceptus, integram de Iside doctrinam complectebatur , ita ut simul de navium tutela , de sanandis morbis , de Osiride , de Nilo inuoluerint omnia quae circumferebantur Ore
480쪽
AEgyptiorum. Nec perspicio, cur singulis ac minutis partibus irrepserint diversae huius religionis superstitiones. Sane qui talia asserit, ei probationis onus incumbit. neque ille suo nusquam 'merimus litem dirimere potest. In aperto enim responsio est: patet Isidem ex AEgypto Romam cum cultu ac ritu pervenisse. Nos nus iam re- Perimus eorum ullam partem a Romanis omissam fuisse ; nullo itaque sutero nititur exceptio, quam statuerat Heyuius, et sic prorsus rejicienda erit. Haec sunt de quibus is , amice lector, monitum esse volumus. Lubenter omnia quaecunque illustris Creueter de Iside praecepit, huc eongesserim. Tu te ad eximium opus conser, quod brevi doetus Guigni t gallice editurus est; ibi videbis quantis ingenii viribus germanicus professor arcana AEgypti explicuerit, atque ser latus sit. Adi etiam sextum excursum, qui ipsa Creuaeri manu, ne vocabulo quidem immutato , scriptus in commentationibus Herodoteis I 5, 16, 27, legitur.
An LiBRI PRIMI ELEGIAM TERTIAM, v. Ire Sed me, quod saeilia tenero sum semper Amori, Ipsa Vetius eamma dueet in Elysios. .
Vulgo nullus se χαγωγος est nisi Mercvias, eui praecipue mortuorum in Elysios campos ducendorum rura demandatur, quem lamen interdum Proserpina hoc in negotio adiuvat, ut ex epigr. Tom. III, Anal. Brunk.. p. 3oc, patet: Ana em - est, δ ἄγε elet ευ- σεει- χωρου ελουσα Sed quid haee eum Venere Quid jue dissima Dearum cum tristi Oreo 'Dionysius Halicarn. , lib. IV, et Titus Livius tradunt nomae Venerem, ut sepulchrorum praesidem, cultam fuisse. Servius Tullius in ejusdem fano pro singulis mortuis , singulos nummos reponi iussit, et mox loratio funerum ad sanum idem lacta. Fanum Diony-