장음표시 사용
201쪽
im persectus erat, ac nubilus. Qui porro hisce succedebant Colores, adhuc magis magisq; evanidi dilutique videbantur; donec post tres vel quatuor deinceps Series, tandem in ipsam plane Albitudinem abirent. Qua sorma ac Specie hae Series tum apparerent, cum Vitra arctissime invicem appressa essent, quo Macula nigra se in Cen-α. tro videndam exhiberet; delineatum est in secundo
q,r: s, τοῦ υ, κοῦ Υ, α; repraesentant Colores ex ordine a Centro numeratoS; nigrum, caeruleum, album, flavum, rubeum: violaceum, caeruleum, Viridem, flavum, rube-um z purpureum, caeruleum, viridem, flaVum, rubeum :viridem, rubeum: caeruleum subViridem, rubeum: carruleum subviridem, rubeum pallescentem: caeruleum subviridem, album rubescentem.
Ο Β S. V. Ut Intervallum Vitrorum, sive Crassitudo interjectae
lamellae Aereae, qua qui'; Color produceretur, quaenam esset definirem ; dimensus sum Diametros sex priorum Annulorum, qua parte orbitae i plorum lucidissimae essent ; istarumque Diametrorum Quadrata inveni in Arithmetica esse Ρrogressione numerorum imparium, , 3, 5, 7, 9, ΙΙ: Quare, cum Vitrorum illorum alterum Ρlanum esset, alterum Sphaericum ; utiq; Intervalla ipsorum, qua parte Annuli isti apparebant, in eadem fuerint Progressione necesse est. Dimensus sum quoq; Diametros Annulorum nigrorum sive obscurorum, Coloribus illis lucidioribus interjectorum ; earumq; Quadrata inveni in Arithmetica esse Ρrogressione numerorum Parium a , , 6, 8, IO, Ia. Quoniam autem res admodum difficilis est, multaeq; diligentiae, hujusmodi Mensuras accurate & sine Errore colligere; cepi easdem iterum saepius, in diversis partibus Vitrorum ; ut ex
202쪽
singularum responsu inter se, certum scirem omnium Veritatem. Atq; eadem Methodo in aliis . quibusdam ex tequentibus Observationibus definiendis usus sum.
O B S. VI. Diameter sexti Annuli, qua parte orbita ejus lucidi Dfima fuit, erat partes Unciae; Diameter autem Sphaera ad quam Vitrum Objectivum utrinq; conVeXum tomatum fuerat, erat circiter Ioa Ρcdum: Atq; hinc quidem Aeris sive Aereae lamellae Vitris in eo Annaeo interjectar Crassitudinem collegi. Verum postea aliquanto; suspicatus, ne forte Sphaerae Diametri Mensuram haud satis accurate in hac observatione collegerim ; nec satis certo
sciens , utrum Vitrum Ρlano-convexum vere planum esset, an e contrario concavum nonnihil aut convexum
ea sui facie quam ego planam existimaveram; atque etiam metuens ne forte Vitra compresserim, uti alias saepe quidem feceram, quo ea se inter se contingerent ; etenim istiusmodi Vitrorum partes mutuo compressu facile pandantur atq; introrsum cedunt ; eoq; pacto Annuli manifesto evadunt latiores, quam si Vitrorum figura non fuisset immutata:) Haec inquam veritus, Experimentum denuo iteravi; inveniq; Diametrum 1exti Annuli lucidi, esse circiter partes Unciae. Ρorro autem
idem adhuc Experimentum, in alio quoq; Vitro Obj et ivo Telescopii, quod tum sorie apud me haberem, iteravi r Erat id Vitrum utrinq; itidem convexum, ad unam eandemq; Sphaeram utraq; sui facie tornatum ; ejusque Focus erat intervallo Unciarum 83,: Unde, politis Sinibus Incidentiae Sc Refractionis Luminis flavi clarissimi, ea inter se proportione, quae est is ad II ; diameter Sphaerae, ad quam Vitrum tornatum erat, invenietur, posito calculo, Unciarum I 8 a. id Vitrum vitro plano ita superposui, ut macula nigra in medio Annulorum
203쪽
coloratorum appareret, tametsi Vitra nulla alia pressiara, quam suo ipsius Vitri superimpositi pondere, compressa essent. Jamq; diametrum quinti obscuri Annuli qua potui summa cum accuratione dimensus, inveni eam esse : Unciae accuratissime. Annulum istum dimensus sum Circino, in superiori facie Vitri superioris; distabatq; a Vitro illo superiori oculus meus, intervallo circiter octo aut novem Unciarum, ad perpendiculum sere interjecto ; eratq; id Vitrum ἀ Unciae crassum : Unde facile colligitur, veram Annuli inter Vitra interjacentis Diametrum, majorem fuisse quam Diametrum ejusdem in superiori facie Vitri superioris dimensam, ea aut sere ea proportione, quae est 8o ad 79 ; & consequenter veram illam Diametrum fuisse H Unciae, veramq; Semidiametrum A Unciae. Jam autem ut Diameter Sphaera,si 8a Unciae,) ad Semidiametrum quinti illius Annuli obscuri, s4partes Unciae;) ita haec Semidiameter, ad crassitudinem Aereae lamellae Vitris in quinto illo Annulo obscuro interjectae : Quae proinde Crassitudo, fit sive partes Unciae; & quinta ejus pars, Videlicet pars Unciae, cst Crassitudo Aeris in primo ho
Adhaec Idem Experimentum rursus iteravi, in alio Vitro Objectivo utrinq; convexo, & utraq; sui facie ad unam eandemq; Sphaeram tornato. Focus ejus, erat intervallo Unciarum 8 :; ac proinde Diameter Sphaerae,i8 Unciae. Cum id Vitrum, eidem, quo ante usus eram, Vitro plano superpositum esset; Diameter quinti Annuli obscuri, quando Macula nigra in Centro sine ulla Vitrorum compressione mani sesto appareret, erat, Circino super Vitro superiori dimensa, E partes Unciae;& consequenter eadem, inter Vitra, erat-: Etenim Vitrum superius, erat. Unciae crassum ; & oculus meus
204쪽
distabat ab eo, intervallo octo Unciarum. Jam autem ut Diameter Sphaerae, ad dimidium hujus diametri Annuli; ita dimidium hujus diametri Annuli ad in partes Unciae: Ea igitur est Crassitudo Aeris in hoc Annulo ;& quinta ejus pars, videlicet in pars Unciar, est ut supra) crassitudo Aeris in primo Annulorum obscuro
Rem eandem Expertus sum, superponendo eadem Vitra Objectiva planis fragmentis Speculorum; invenique easdem mensuras Annulorum. Quocirca Mensuras istas tanquam vere collectas ac certas assumam, donec in Vitris ad Sphaeras ampliores tornatis accuratius definiri queant: Quanquam in istiusinodi quidem Vitris majori id erit cura atq; diligentia agendum, ut Vitrum Vere atq; accurate Planum cis summittatur. Has Mensuras egi, cum Oculus meus supra Vitra ad perpendiculum fere collocatus esset; distaret autem a Radiis Incidentibus circiter Unciam I aut I , & a
Vitro Uncias octo ; adeo ut radii ad Vitrum inclinati essent, in Angulo circiter graduum. Unde ex sequenti observatione intelliges; si Radii in Vitra ad perpendiculum incidissent; utiq; Aerem in istis Annulis minus fuisse crassum futurum, ea proportione, quae est Semidiametri ad Secantem graduum, hoc est, in proportione IOOoo ad Iooa . Diminuantur igitur in hac proportione Crassitudines antedictae; ia fient in ac sive ut proximo numero rotundo utar)-pars Unciae. Haec est Crassitudo Aeris in primo Annulo obscuro radiis ad perpendiculum incidentibus exhibito, qua parto is Annulus obscuriffinus est ; Et dimidium hujus crassitudinis, ductuin in numeros progressione Arithmetica continuos I, 8, 3, 7, 9, ΙΙ, &c, dat crassitudines Aeris in
omnibus Annulis lucidis, qua parte illi lucidissimi sunt;
205쪽
dem numerorum Medii Arithmetici, ins , pilis, si , c. sunt crassitudines ipsius in omnibus Annulis obscuris, qua parte ii obscurissimi sunt. Ο Β S. VII. Annuli tum minimi videbantur, cum oculus meus ita Axe Annulorum ad perpendiculum supra Vitra collocatus csset. Cum autem eos obliquius intuerer, majores erant facti ; & dilatabant se perpetuo quaquaversum, pro eo ut oculum meum longius ab Axe removerem. Atq; Diametrum quidem unius ejusdemm Circuli; partim dimetiendo tam in diversis Oculi obliquitatibus, partim aliis quibusdam rationibus, partim etiam adhibem do hina iterum Prismata ad Mensuras in maximis obliquitatibus colligendas ; Diametrum, inquam, unius cujusvis Circuli, & consequenter crassitudinem Aeris in Circuitu ipsius, inveni, in diversis illis obliquitatibus, proportiones sibi habere in sequenti Tabula expressas, quam proxime.
Angulus Incidentia in Aerem. Angulus Refractionis in
206쪽
In duabus prioribus Columnis, exhibentur incidemtium & emergentium Radiorum obliquitates ad lamellam Aeream, hoc est, Anguli ipsorum Incidentiae & Refractionis. In tertia Columna, Diameter Annuli cujusvis colonati, in istis omnibus obliquitatibus, exprimitur talibus Ρartibus, quarum decem tum constituunt ejusdem Annuli Diametrum, cum radii ad perpendiculum incidunt. Deniq; in quarta Columna, Crassitudo Aeris in Circuitu ejusdem Annuli, exprimitur talibus Partibus,
quarum itidem decem tum constituunt crassitudinem
illius in ejusdem Circuitu, cum Radii ad perpendiculum
Atq; ex hisce quidem Mensuris, videor mihi colligere
hanc Regulam: Nempe, Crassitudinem Aeris proportionalem esse Secanti Anguli, cujus Sinus sit Certa media proportionalis inter Sinus Incidentiae & Refractionis. Ea autem media proportionalis, quatenus quidem eam ex his Mensuris definire potuerim, est prima ex Io 6 Arithmeticis mediis proportionalibus inter istos Sinus ;incipiendo nimirum a Sinu Refractionis, cum Refractici fiat e Vitro in lamellam Aeream ; a Sinu Incidentiae autem, cum Refractio fiat e lamella Aerea in Vitrum.
Macula nigra quoq; in medio Annulorum, augebatur obliquatione oculi; quanquam vix adeo, ut id Sen1upercipi posset: Verum si loco Vitrorum Objectivorum, adhiberentur Prismata ; dilatabatur ea manliustiuli cum adeo oblique inspiceretur, ut nulli Colores ei viderentur circuriecti. Minima tum erat, cum Radii Luminis in interjacentem Aerem obliquissime inciderent; pro eo autem ut horum obliquitas minueretur, ita illa magis magisq; augebatur, usq; dum Annuli colorati apparerent; tumq; iterum minuebatur ; verum non tantum, quan Y a tum
207쪽
tum se ante dilataverat. Atq; hinc manifestum est, Maculam illam pellucere, non modo qua parte Vitra se inter se contingerent plane, Verum etiam qua CXiguo quodam intervallo distarent inter se. Nonnunquam Maculam illam ita comparatam observavi, ut, cum sere ad perpendiculum inspiceretur, sequi paraverit diametro amplius i Sc prope 4 diametri exterioris circuitus coloris ru- hei in prima serie sive ordine colorum ; cum autem Oblique inspiceretur, evanuerit penitus, & opaca atq; alba ac reliquo Vitro similis facta fuerit: Unde colligi potest, Vitra tum vix, aut ne vix quidem, se inter se contigisse ;& Intervallum ipsorum in circuitu Maculae illius ad perpendiculum inspectae, fuisse circiter quintam aut sextam partem Intervalli eorundem in circuitu coloris rubet antedicti. O B S. IX. Cum Transpicerem bina contigua Vitra Objectiva, observabam interjacentem Aerem exhibere Annulos coloratos, Lumine Transmiso, seque ac Refexo. Macula in Centro jam Alba erat; Sc Colores ordine inde numerati, erant rubeus flavescens; niger; violaceus, caeruleus, albus, flavus, rubeus; violaceus, caeruleus, viridiS, flavus, rubeus, &c. Verum Colores isti valde languidi erant ac diluti, nisi cum Lumen valde oblique per Vitra trajiceretur : Etenim eo pacto, satis clari ac floridi videbantur ; Attamen primus ille rubeus flavescens, etiam adhuc, sicuti caeruleus in quarta Observatione, adeo exiguus crat atq; evanidus, ut vix discerni potuerit. Quum Annulos hosce coloratos, Luminis Transmissu exhibitos, cum illis Reflexione exhibitis compararem ; observabam Album ex opposito respondere Nigro, Rubeum Caeruleo, Flavum Violaceo, & Viridem colori Composito ex rubeo& violaceo: hoc est , partes vitri eas, quae Inspicienti albae
208쪽
albae viderentur, Τranspicienti videri nigras; & contra . . Similiter, quae partes Inspicienti caeruleae Viderentur, eas Tranipicienti videri Rubeas ; contra: Et similiter reliquos omnes Colores. Hoc qui fiat, expressum di. habes in tertio Schemate ; ubi AB, CD, sunt Superficies Vitrorum contiguorum in E; lineae autem nigrae interductae, sunt Superficierum istarum Intervalla in Progressione Arithmetica: Et Colores supra adscripti, ii sunt qui Lumine Reflexo videntur; colores autem infra
adscripti, ii qui Lumine Transmisib.
O B S. X. Cum Vitra Objectiva ab extremis suis marginibus madefecissem nonnihil; aqua lente inter ea porro subrepiit; eoq; pacto Circuli minores sunt facti, Colores'; languidiores : Adeo ut, dum aqua ultro adrepebat, Circuli dimidii, quo illa primum pervenit, abrupti ab alteris
suis dimidiis viderentur, k in parvitatem contracti. Circulos hosce minores in Aqua exhibitos dimensus, inveni Diametros ipsorum ad Diametros similium circulorum in lamella Aerea exhibitorum, eam fere habere proportionem, quam habent septem ad octo; & conie-quenter Intervalla Vitrorum in consimilibus Circulis
Aqua & Aere exhibitis, esse inter se circiter ut 3 ad utiq; fieri potest, ut Universalis sit Regula ista e Siquod
Medium magis minusve densum quam Aqua, inter duo Vitra comprimatur; fore ut Intervalla Vitrorum in Annulis isto Medio interjacente exhibitis, sint ad Intervalla eorundem in consimilibus Annulis interjacente Aere exhibitis, ut sunt inter se Sinus qui metiuntur Refractionem quae fiat ex isto Medio in Aerem.
Cum Aquae lamella inter Vitra interjaceret; si Vitrum superius varie in margine suo apprimerem, quo Annul i.
209쪽
Annuli ultro citroq; celeriter deserrentur; sequebatur continuo Centrum ipsorum exigua quaedam Macula alba, quae, prout Aqua circumjecta in locum illum adrepebat, illico evanelcebat. Specie videbatur tali, atq; etiam Coloribus talibus, quales Aer ibidem inter Vitra interjectus , exhibiturus fuisset. Atqui ea non erat Aer: Etenim bullulae Aeriae, siquae sorte in Aqua inessent, non continuo , adrepente Aqua, evanescebant.
Proinde Reflexio illa, ex subtiliori aliquo Medio, quod
trans Vitrum recedendo Aquae ad repenti locum cedere potuerit, orta sit necesse est.
Hae mihi observationes factae sunt in Aperta Luce. Verum, quo adhuc penitius hanc materiam specularer, perscrutando deinceps quinam ossent futuri Effectus Luminis Colorati in haecce Vitra Objectiva incidentis; Cubiculo Tenebras induxi : Et inspexi eadem Vitra illumi. nata jam Reflexu Colorum Ρrismaticorum Chartae albae plagula exceptorum ; oculo nimirum ita collocato, ut Chartam coloratam in Vitris illis, tanquam in Speculo, possem Reflexione conspicari. Eventus autem Experimenti is erat, ut Annuli jam multo distinctiores facti essent; Sc longe etiam majori numero sub aspectum venirent, quam in aperta Luce. Vidi aliquando hoc pacto amplius viginti; cum in aperta Luce diurna, haud amplius octo aut novem discernere potuerim.
Cum mendam mihi tum sorte Adsistentem, Prisma hac illac circa Axem suum convertere jussissem; quo Colores omnes sua qui'; vice in eam partem chartae inciderent, quam Ego in ea parte Vitrorum, ubi Circuli apparebant, Reflexione conspicarer ; ut adeo Colores omnes sua qui'; vice ex Circulis istis reflecterentur ad oculum
210쪽
oculum meum immotum interea permanentem : Oblervavi Circulos quos exhibebat Lumen rubeum, manifesto majores esse quam quos exhiberet Lumen caeruleum ac violaceum : Magnaq; voluptate perfusus, videbam eos dilatare aut contrahere se gradatim, pro eo ac Color Luminis immutabatur. Vitrorum Intervallum in quovis Annulorum Luce rubea extrema exhibitorum, ad intervallum ipsoruin in eodem Annulo Luce violacea eXtre ma exhibito, proportionem habebat majorem, quam
habent 3 ad a ; & minorem, quam habent i 3 ad 8 ;
secundum plerasq; autem observationum mearum, eam,
quam habent i ad 9. Atq; haec quidem proportio una eademq; ferme, in omnibus oculi obliquitatibus, videbatur; Nisi quum, loco Vitrorum Oriectivorum, bina iterum Prismata adhiberem: Tum enim, in magna quadam oculi obliquitate, Annuli diversis Coloribus exhibiti aequales videbantur inter se; &, in obliquitate adhuc majori, Annuli violaceo Lumine exhibiti majores videbantur, quam iidem Lumine rubeo exhibiti: Refractione Prismatis videlicet, hoc in casu, essiciente ut Radii maxime Refrangibiles inciderent obliquius in lamellam Aeream, quam Radii minime Refrangibiles. Hic erat Exitus hujus Experimenti in Lumine Colorato
quod quidem satis Forte & Copiosum esset quo Ann lisub Aspectum venirent. Atq; hinc porro inferri potest; fi Radii maxime minimeq; Restangibiles satis Copiosii ipsi fuissent, quo Annuli sine ulla aliorum Radiorum admixtione sub aspectum venire potuissent; utiq; proportionem, quae jam erat δε ad 9, paulo majorem futuram fuisse, puta It : vel Ι : ad 9.. OB S. XIV. Dum Prisma Motu aequabili circa Axem suum convertebatur , quo Colores omnes sua quisvi vice incide-