장음표시 사용
71쪽
gatur ; eodem modo ac Lente in senestra collocata, Rerum foris objectarum Imagines distincte super charta intra Cubiculum depictae exhiberi solent; δc quomodo in quinto supra Experimento rectilinea oblongae Solis Imaginis latera distincta erant reddita, ac sine Penumbra.
Atq; hoc si fiat; jam nihil necesse erit ut id soramen
longe remotum sit, ne quidem ultra senestram. Quamobrem, loco illius soraminis, foramine in ipso senestis operculo, quomodo jΠn infra exponetur, ulus sum. Exper I i. In Solis Radio per parvum rotundumque fenestrae operculi foramen in Cubiculum tenebricosum immisso, Lentem, . intervallo circiter decem duodecimve pedum a senestra, erexi; qua Foraminis Imago super chartae albae plagulam, intervallo sex, octo, decem, duodecimve Ρcdum ultra Lentem collocatam, distincte depingeretur. Nam pro varia Lentium serma, chartam variis interjectis intervallis, quae singulatim memorare operae pretium non erit, objiciebam. Deinde, proxime
post Lentem, Prisma interposui; quo Lumen Trajectum
Restingeretur vel sursum versus, vel in Latus; eoque pacto imago rotunda, quam Lens sola in Chartam pro-Jecerat, jam in oblongam Imaginem lateribus inter se parallelis definitam , qualem in Tertio supra Experimento descripsimus, produceretur. Oblongam istam Imaginem alia charta, eodem sere, ac prius, interjecto
a Prismate interollo, excepi. Movebam autem charistam ultro citroq; usq; eo, donec Charta & Prisma justo inter se spatio distarent, quo rectilinea Imaginis latera
quam maxime distincta apparerent. Cum enim hoc accideret; rotundae Foraminis Imagunculae, ex quibus ista Imago eodem modo composita erat, ac Imago p t ex circulis
72쪽
culis og, 3 b, c i, ὶI.; torminis maxime distinctis fianiebantur sine ulla Ρen umbra : ideoque in se invicem quam possent minime commilhebantur; & consequenter Radiorum Heterogeneorum permixtio jam omnium minima ergi. Hoc pacto, eX rotundis foraminis Imagini- n. bus, quales sunt a ', b b, ci, G, oblongam Imaginem, τ' qualii est p x, sormare 1 labam: Et ampliando aut mi- nuendo soramen in fenestrae operculo, eruiebam ut rotundar Imagines a g, b b, c i, i , ex quibus oblongaea Imago composita crat, dilatarentur aut contraherentur, ut mihi libitum esset; Indeq; ut Radiorum mixtura in Imagine p t tam magna tamve parva esset, quam ipse
dum Foramen in senestrae operculo ; MN Lentem, qua Imago istius Foraminis distincte super chartam I depict exhibetur ; ABCPrisma, quo Radii, simul qt e Lente emerserint, refringuntur ab I ad ali*m chari in p p iibiq; rotunda Imago I convertitur in oblongam Imaginem p t. Ea Imago p r, constat ex Circulis in una eademq; linea recta ordine continuo dispositis a quomodo in quinto 1upra Experimento satis explicatum est. Qui quidem Circuli, aequales sunt Circulo Ι , conseque ter Foramini F magnitudine respondent. Quamobrem minuendo id Foramen, hi Circuli, iisdem adhuc manentibus Centrorum intervallis, in quam libuerit parvitatem Contrahi poterunt. Atque hoc quidem pacto effeci, ut Latitudo Imaginis istius p t, quadraginta vel etiam sexaginta interdum aut septuaginta partibus supcnaretur Longitudinς sua. Exempli gratia : Si Latitudo
Foraminis F, sit α Unciae; M F, intervallum quo Foramen & Lens inter se distant, sit i Pedum; & ρ Baut p Μ, distantia Imaginis p t a Prismate aut Lente, sit
73쪽
sit io Ρedum; & Angulus Restingens Prismatis,6 a graduum : utiq; Latitudo Imaginis p t erit Unciae, Longitudo autem ejus circiter sex ipsas Uncias complectetur. Quare Longitudo ejus ad Latitudinem, erit ad 7a ad I : &consequenter Lumen hujus Imaginis semel & septuagies tanto, quana directum Solis Lumen, minus erit Compositum. Hujusmodi autem Lumen, satis quidem Simplex & Homogeneum aestimari possit, ad omnia Experimenta quae in hoc Libello circa Lumen Simplex versari videantur. Etenim adeo pusillum est quod in hoc Lumine admixtum sit Radiorum Heterogeneorum, ut sensu percipi vix possit: Nisi sorte in Coloribus Indico &Violaceo ; quibus, ut sunt Colorum fusciores, perpaululum id quoquoversus dispersi Luminis, quod Prismatis inaequalitatibus irregulariter Refringi solet, facile aliquam immutationem adserre queat.
Attamen, loco rotundi foraminis F, melius adhiberi poterit foramen oblongum, forma oblongi Ρarallelogramini, cujus Longitudo parallela sit Ρrismati ABC. Si enim hujusmodi Foramen, longum sit Uncia una aut duabus ; latum autem d. solummodo aut Unciae, aut etiam minus eo : Lumen Imaginis p r seque, vel etiam
magis, quam in priori Casu, Simplex erit; simulque Imago Latior multo, & proinde ad Experimenta
Ρorro, foraminis hujusce parallelogrammi loco, adhiberi poterit foramen triangulum, binis lateribus inter te aequalibus ; cujus Balis, exempli gratia , fit circiter Unciae; altitudo autem, Uncia Una aut plus eo.
Etenim hoc pacto, si Prismatis Axis sit parallelus ad Trianguli perpendicularem , Imago p p jam composita' 3- erit ex triangulis sequicruris ι b, c i, d k, e t,s m, G, aliisq; innumeris intermediis triangulis, foramini
74쪽
mini triangulari Forma & Magnitudine respondentibus,& inter duas lineas parallelas af d g m ordine continuo dispositis. Quae quidem Triangula a Basibus suis nonnihil inter se commixta erunt; a Verticibus autem, nequaquam. Quare Lumen a clariori latere imaginis a f. ubi Triangulorum Bases sitae sunt, erit quidem aliquantum Compositum ; a latere obscuriori autem o m, plane
Simpliciminum ; & in omni parte imaginis inter ista latera, pro eo ut a latere obscuriori tm distet, magis minusve Compositum, Atq; talem quidem Imaginem p r, ubi semel comparaveris ; varia Experimenta capere licebit, vel in Clariori ac minus Simplici ipsius Luminea latere a f, vel in obscuriori ac Simpliciori Lumine a latere g m, ut libitum fuerit. Vcrum in hujusmodi Experimentis capiundis, id omnino agendum est, ut Cubiculum quam possit maxime tenebricosum fiat ; nequid Luminis sese Imaginis p tLumini extrinsecus admiscens, Compositum id reddat:
Et praesertim, si Experimenta capiunda sunt in simpliciori isto Lumine, quod est a latere g m; Quod, cum debilius languidiusq; sit, utiq; minorem proportionem
habebit ad Lumen extrinsecus adveniens, & proinde admixtione istius Luminis magis interturbabitur Compositumq; reddetur. Oportet etiam ut Lens sit bona, qualis in Conspicillis tubulatis adhiberi solet: Insuper ut Ρriima sit Angulo largiori, puta 7o graduum; beneq; factum, ex Vitro bullis venultiq; immuni, &. Faciebus
non, ut fit, conVexis aliquantum aut concavis, sed accurate planis: Item ut summa cum cura perpolitum sit,
quomodo Vitra ad Conspicilla tubulata poliuntur ; non autem, uti vulgo fit, stanno usto solummodo leviter defrictum ; quo, cum soraminum ab arena restantium margines detriti sint, Vitri Facies adhuc innumeris per-Η parvis
75쪽
parvis laevibusq; prominentiis aliquantillum convexis undatim crispa manet. Praeterea, Prismatis Acies angulatae, Lentisque extremitates, quatenus irresularem aliquam Refractionem essiccre possint, charta nigra adglutinata obtegi debent. Radiiq; Solaris in Cubiculum transmissi Lumen id omne, quod ad Experimentum erit inutile, charta nigra aliove aliquo nigro Objecto corpore omnino intercipiendum est. Alioqui enim Lumen id inutile, quaquaverius in Cubiculo reflexum, immiscebit sese Imagini oblongae, eamq; nonnihil interturbabit. Caeterum ad haec Experimenta non equidem prorsus necessariam esse dixerim tantam, quantam in praesenti imperasse videar, diligentiam : Quanquam ad id sane, ut feliciter procedant Experimenta, permultum conseret ;ideoq; siquis accuratius & curiosius Naturam Speculari velit, is certe tantam diligentiam non sine fructu uberiori adhibebit. Verum enimvero Ρrisinata ex Vitro Solida, quae hujusmodi Experimentis capiendis satis idonea sint, comparare perdissicile est: Quamobrem Ipse Vasis ex Speculorum confractorum partibus in Formam Prismatum, conclusa intus aqua pluvia, compactis, nonnunquam usus sum : Et ad augendam Refractionem, aquam interdum Saccharo Saturni copiose imbuebam.
Lumen Homogeneum regulariter , sne uri Dilatatione, Di ibue, aut Dis cusione Radiorum , Refrinitur :Et confusior Objectorum Lumine Heterogeneo per Corpora Refringentia visorum inpectetu, oritur ex diversa Refrangibilitate Rad-- divergorum Generum. Prima
76쪽
Ρrima pars hujus Ρropositionis jam ante in quinto
Experimento satis comprobata fuit; & ex his, quae sequuntur, Experimentis amplius manifesta fici. Exper. I a. Chartam nigram, in qua soramen rotundum erat diametro circiter quintam aut sextam Unciae partem longa, ita collocavi, ut ea Imaginem ex Lumine Homogeneo talem, qualem in praecedente Propositione descripsimus, sic exciperet, ut Luminis pars aliqua perforamen ipsius transmitteretur. Dein Luminis partem eam, quae per chartae foramen transmissa esset, Prismate post istam chartam collocato ita refregi, ut deinceps in chartam albam, interjecto duorum triumve pedum inter-Vallo, ad perpendiculum incideret. Quibus ita dispositis, observavi Imaginem super charta alba Refractione Luminis illius Homogenei depictam, non jam oblongam esse, ut cum in tertio Experimento Luminis Solaris Compositi Refractione depingeretur; sed, quantum oculis quidem judicare potuerim, longitudine &. latitudine inter se aequalibus, plane rotundam. Ex quo apparet, hoc Lumen regulariter Refractum esse, sine ulla Dilatatione Radiorum. Exper. 13. In Lumine Homogeneo Circulum chartaceum, diametro . Unciae longa, collocavi; & in albo Heterogeneo Solis Lumine nondum refracto, alium circulum chartaceum, eadem magnitudine, similiter posui. Tum, interjecto aliquot Pedum intervallo, utrumque horum circulorum per Ρrisma oculis admotum inspexi. Circulus is,qui Heterogeneo Solis lumine illuminabatur, oblongus valde, sicuti in quarto Experimento, videbatur ; adeo ut Latitudo ejus multis partibus superaretur Longitudine sua: Circulus autem is, qui Lumine Homogeneo illuminabatur, plane rotundus videbatur, &distinctis terminis definitus; ut quum nudis oculis inspi-
H et ceretur Diuitiaco by Corale
77쪽
ceretur. Quo EXperimento utraq; pars hujus Proposi
Exper. 1 . Cum Muscas aliaq; id genus minuta corpora, in Homogeneo Lumine collocata, per Prisma in spicerem ; partes ipsorum videbam tam distincte definitas, ac si nudis ea oculis aspexissem. Cum autem eadem corpora, in albo Heterogeneo Solis Lumine nondum refracto collocata, per Ρrisma similiter inspicerem; valde confusis terminis definita videbantur ; adeo ut minutiores ipsorum partes discernere & internoscere haud potuerim. Similiter cum literulas minutiores libro impressas, primo in Lumine Homogeneo, deinde in Heterogeneo collocatas, per Prisma inspicerem ; in posteriori Lumine tam confuse tamq; indistinctae videbantur, ut legi non possent; in priori autem adeo distinctae, ut & facillime legi possent, & plane nihilo minus distincte cerni, quam si nudis oculis aspicerentur. In utroq; Casu easdem res objectas, eodem Si tu positas, per idem Prisma, & eodem intervallo interjecto, conspicatus sum. Nihil quicquam prorsus inter 1e differebant, nisi quod Lumine diverso illuminabantur ; quod quidem Lumen uno in casu Simplex erat, in altero Compositum. Quare corpora ista objecta, quamobrem in priori casu tam distincte , in posteriori tam confuse cernerentur, nihil aliud plane in causa esse potuit, praeter Luminum solummodo differentiam. Quo itidem tota Propositio comprobatur. Ρorro in tribus hisce Experimentis, id etiam notatuerat dignissimum; Homogenei Luminis Colorem, Restactione nihil fuisse immutatum.
78쪽
PROP. VI. THEOR. V. Sinus Rc:denti o cujusis, Radii seorsum , es 7 ad Sinum
RefracIionis suae in data Ratione. Unumquemque Radium seorsum, certa ac Constanti aliqua ratione Restangibilem esse; ex iis quae dicta sunt, satis est manifestum. Qui Radii in prima Refractione, iisdem positis omnium Incidentiis, maxime Restinguntur; ii in sequentibus itidem Refractionibus, iisdem positis incidentiis, iterum maxime Refringuntur : Similiq; ratione Radii minime Reseangibiles, & quicunq; sunt medio aliquo Refrangibilitatis gradu; uti ex
qui radii in prima Refractione, iisdem positis omnium Incidentiis, aequaliter Refringuntur ; ii iterum, iisdem
positis Incidentiis, aequaliter & uni sormiter Refringuntur : Idq; sive refringantur antequam a se invicem separati fuerint, ut in quinto Experimento; sive postquam separati fuerint, ut in Experimentis Ia ', I δ', & l U. Itaq; Refractio cujusq; Radii seorsum, fit ad certam aliquam constantemq; regulam: Ea autem regula quae sit restat ut jam deinceps ostendamus. Nuperi de rebus opticis Scriptores docent, Sinus Jucidentiae ad Sinus Refractionis esse in data Ρroportione; uti in quinto Axiomate expositum est : Et nonnulli Instrumentis ad Refractiones Mensurandas, aut alia aliqua ratione hanc Proportioncm ExperimentiS computant , asseruerunt se eam invenisse accuratam. Verum dum illi, nondum intellecta diversa Radiorum diversorum Refrangibilitate, crediderunt radios una eademq; Proeportione refringi universos; Existimandum est, eos
79쪽
mensuras suas ad partem mediam solummodo Luminis refracti accommodasse : Adeo ut ex illorum Mensuris hoc solum concludi possit; radios, qui iunt medio Re- frangibilitatis gradu ; hoc est, qui, cum a reliquis separati sint, virides videntur; eos in data Sinuum propor tione refringi. Reliquos autem omnes, itidem secundum datas Sinuum Ρroportiones refringi; id nobis jam restat comprobandum. Equidem, rem ita se habere debere, admodum est credibile & rationi consentaneum ; quandoquidem Natura temper est sui similis. Verum Ρrchatio ab Experimentis desumenda requiritur. Atque talom quidem Probationem ita adseremus, si ostendere poterimus, Sinus Refractionis Radiorum diverse Restangibilium esse ad se invicem in data Proportione, quando Sinus Incidentiae sunt inter se aequales. Etenim si Sinus Refractionis omnium Radiorum, sint in datis Ρroportionibus ad Sinum Resta tionis alicujus radii, qui sit medio Refrangibilitatis gradu; Isq; Sinus sit in data
Proportione ad Incidentiae Sinus inter se aequales ; Utiq; reliqui isti Refractionis Sinus, erunt itidem in datis Ρroportionibus ad Sinus Incidentiae inter se aequales. Jam autem Sinus Refractionis esse ad se invicem in data proportione, quando Sinus Incidentiae sunt inter se
aequales ; ex sequenti Experimento apparebit. dis Exper. Is . Per parvum rotundum foramen in sene- strae operculo, tranimittatur in Cubiculum tenebricosum
Radius Solis. Sit S alba & rotunda Solis Imago, dircino suo Lumine in oppositum parietem depicta. Sit Ρ T oblonga & colorata Imago, quae fiat refringendo Lumen per Prisma in Fenestra positum. Sit deniq; p t, vel a p a t, vel q p 3 ι, oblonga & colorata Imago ea, quae fiat refringendo iterum idem Lumen in Latus per alterum Prisma proxime post primum Situ transverso
80쪽
collocatum ; quomodo in quinto supra Experimento explicatum est. Hoc est, sit ea imago, cum Refractio secundi Prismatis minor sit, p t ; cum Restactio ejusdem major sit, a p a x; cum maxima, 3 p δ t. Etenim ea erit Refractionum diversitas, si Angulus Restingens secundi Prismatis sit varia Magnitudine; puta quindecim aut viginti graduum, quum imago sit p t; triginta aut quadraginta, quum a p ax; & seXaginta, quum 3 p 3 i.
Verum enimvero desectu Prismatum ex Vitro solidorum, quorum Anguli ea sint qua oporteat Magnitudine ;comparari poterunt Vasa ex politis Vitri lamellis in formam Prismatum, conclusa intus aqua, conglutinati S.
His ita dispositis, observabam omnes Solis Imagines coloratas, P T, p t, a p a x, 3 p 3 t, convergere quamproxime ad eum ipsum locum S, quo directum Solis Lumen, quando, sublatis Ρrismatibus, albam rotundamq; in pariete Solis Imaginem depingeret, incidebat. Axis Imaginis Ρ T, productus; hoc eli, linea ita per mediam Imaginem Ρ T ducta, ut rectilineis ipsius lateribus parallela esset; transibat deinceps per Medium ipsum illius albae ac rotundae Imaginis S. Cumq; Refractio secundi Prismatis, aequalis esset Refractioni prioris; quippe quorum Anguli Restingentes, essent circiter sexagenum graduum ; Axis Imaginis 3 p 3 t illa Refractione effictae, ipse itidem productus transibat per medio iam ejusdem albae rotundaeq; Imaginis S. Cum autem Refractio secundi Ρrismatis, minor esset Refractione prioris a Axes producti Imaginum t p aut et i a p ista Refractione cffctarum, intersecabant jam in punctis m &paulo ultra Centrum albae rotundaeq; Imaginis S, Axem productum Imaginis T Ρ. Unde Proportio Lineae
3 t T ad Lineam 3 p Ρ , paulo major erat quam lineae a tT ad ap P; haecq; itidem Paulo major, quam lineae