장음표시 사용
211쪽
Dominium a se Ius hoc cuique suum cst ex
is jure rerum. Dominium enim est, quando' res ipsa in meam proprietatem tranIit, eO-
que mea fit, & a JCtis speciali oti sensuis meum dicitur, L 2T. f. z. tiur. leg.
is Species autem dominii quoque est haer si uitas; quae proinde itidem a Jct s Rom.ao nis intei jura in re refertur. Cum enim i)ateris tamquam caput familiae non sbi soli. sed' suae familia: acquirat, & ea lege, ut in li- , beris continuetur dominium; hoc ipsumis dominium cum familia in lal eros trans-- sertur. Hinc liberi dicuntur esse quodam-V modo domini bonorum paternorum Vivenis te patre: Adeoque haereditas quoque voceti sui continetur. Vid. Diis. proscin. XII.,, 3. et 8 .Pionum J Si res plenis sine in nostra rotest, te eli, ut pro lubitu de ea disponere polluarus. Auditis.,, Auctor per domi ilam rIn in intelligit b, quod ab alio dominio non dependet: Sit e mmus DGuaa J Ubi sacultas disponendi
- Ex hypothesi Auctoris primae acquis io-rinc a populo, aut popii li capite ita fiunt. ut A non solum imperium, sed & privatum pleri numque dominium generaliter primum po- pulo quaereretur: atque ut deinde particu- , , latim in privatos ita feret distributio, ut ta- , , men dominium eorum ab illo priori domi- se nio pendetiet: Atque huc pertinere,ait, mutuis tas species juris in re. L. 2. c. 3. f. I9. Et hoc ,, sensu etiam servitutes, Se pignoris jus ad ,, dominium minus plenum rescit . quia ab se alio dominio dependent: cuius effectum in-
,, signem hunc esse ait, quod deficiente hoc se iure res non fiat nullius, sed ad plenum d
is minum redeEt. d. f. I9. N. f.
Nos in a demonstrabimus talem occupa- ,, tionem generalem dominii coni mariari natu- , , rae dominii. Sed de porro probabimus domi- , , ni a minus plena jure naturae incognita esse. ,. omnesque illas species, quas Auctor eo re- fert, esse talia negotia unde non jus in re
M oritur, sed sola persona obligatur ad aliquid se dandum vel praestandum: Si igitur quis pari cistitur ut alter habeat rem meam, jure I militiis, vel jure piguoris, per hanc dinis politionem non jus in rem iptam transse
,, ris, sed alter agit contra me actione pulso.
- nati, ut id quod promiti praestem. Tiberi. Prooem. XII, S. 3 o. GD creditum J is Creditum nulla ratione M
o dominium minus plenum referri potest : et Ii enim id qουod mihi debetur metim sit. . f. qua ira 'aud. cred. I. Iq. f. r. re,, juv. non tamen mei vi est ex jure aliquo in ri re , se d ex obligatione personae, quae iii3M quod meum est ideo mihi praestare teneritur, Vcl quia contraxit, vel quia deli-
i ex adverso respondet debiti J Male debitum ad facultatem seu ad meum rese tur : debitum enim potius supponit obligati nem , adeoque necessitatem praestandi. Non igitur est in sucultate debitoris solvere vel non solvere , sed is obligatur ex regulis justitiae tribuere creditori quod ipsus est. Additio. , Auctor debitum non refert ad facultatem,ri seu ad metim : sed . ait, debitum ex amo versu respondere credito. Nam ex eo quoa , mereni sit creditum, a contrario sequitur
se debitorem aliquid alieni habere: Unde cre- o ditum a JUtis aes meum vocatur ζ debitum aes alienum. Adeoque ex Auctoris quoquo se doctrina debitum est jus adimi ni quod tria se bui necessario debere, ait, ei cuius est, is quia aliaS societas everteretur. Vid. Dpri
An f. V I. Sed bis fac stat is Quae sui nomine Ictis
is venit, ct quam Auctor appellat ius proprio& sitie e lic dictum.
Uti ii duplex EI J Auctor statuit , personae competere facultatem habendi vel agenis di aut ad vulgares, i. e. ad privatos uius aut aci usus path hos: de hanc pυ steriorem facultatem jus dare , ait, in facultatem vulgarem . usus publici causa : At novi hi sunt termini, obscvii, & plerisque ignoti; rectius igitur jus stricte dictum est vel ptiblicum vel privatrini : nam eX juris prudentia Fomana cognitum est, omne aiis vel publicum vel
privatum esse. f. In Iiff. de jus L E jur.
Ad uis.., Crotius per facultatem eminentem nonis intelligit isti publictim in gentire: sed in spe. cie illam partem iuris rublici, quae civita-M ti jus dat in bona & jura sing .lorum eo Cives enim in civitatem coeuntes sualiis communi puto promittunt se commvncmis utilitatem propriae praeserie velle. I i is Prol. F. I s. U IT l. z. c. I . S. zo. F. c.
212쪽
is sto. S. . N. I. M C. as. I. N. q. l. I. e. - 4.3 4. S, T. u. z. l. I. c. et F. 9. Unde, . necellario seqllitur, communitati jus com-- petere in partes. & res partium, boni com-- munis cause : Cons. I. T. c. . f. 6. v. a.
δε ita, ut non tantum res subditorum huico juri subjaceant, sed & eorum actiones. l. in I. c. I9. S. I. N l. a. e. Io que hactenus recte Auctor ait, in res singio lorum majus esse jus civitatis ad bonum is Commune, quam dominorum singularium unumquemque reipublicae magis., obligari quam creditori ibid. Supponit au. is rem Auctor r. ut id fiat utilitatis publicaeis causa. dict. Dc. a. ut damnum inde datum
is reparetur sum tu communi; L. a. c. I 4.
is T. g. 8. N S. I 4. l. 3. c. 2P. f. 7. n. I. U S. - 2. adeo ut Princeps aliter faciens ipse ex is propriis teneatur ad reparandum. d.c. 14 S. 8. , Atque hanc facultatem Auctor vocatis dominium eminens, I. I. c. I. l. 6. u. a. ,, vel supereminens I. a. c. 14. f. 7.
Equidem i. cum Auctor nihil aliud is per dominium eminens intelligat quam id ,, quod line imperii in subditos licet, tundeo dominium hoc & ius regendi pro sinoni-- mis habet t. I. c. II. L 8. v. 6. res ipsa
, , censuram non meretur: at a. Cum vox δε-
se minii sua natura facultatem . ro lubitu dis. ponendi, adeoque & abutendi , inserat, tutius est ab ejusmodi vocibus ob facilem, , earum abusum abstinere: Docet enim ex is perientia, eos qui auram aulae captant mul-- ta huic dominio eminenti quod & pleni- , , tudinem potestatis vocant tribuere, quae si directo cum natura justi imperii pugnant: is uti quod princeps ex plenitudine potestatis jus subditis quaesiitum auferre, quod judio Cata tollere possit. &c. de quo plenius auis I. I. c 3. f. 6. B l. 3. c. 7. F. zF. M. - mris scilicet, qua risiti pararcularis camsa comparata es 3 Adeoque quae singulisis hominibus competit ad agendum ea quae is ad usus vuIgares pertinenti Et e niveus, qua si perior es vulgari J rio Facultatem hanc eminentem alibi vocatis domitum emtatim : quae denominatio ob se abusum admitti non debet, & rectius diri citur imperium Vid. l. V. S. Quo- ,, modo autem imperium Si dominium disse-
,, rant, mox explicabimus via. L. I. C. 3.
Ut pote eo imimittati comptinis in partes J i, EX conventione scit . eorum qui in civita- is tem coeunt , nam .coeuntes promittunt To m. I.
is quod publicam utilitatem privatae antefer. re velinti In parareJ A In membra illius commuisis nitatis, eorumque actio es. D res partium 3 o L e. m pat imonia e ,, rum qui membra sunt illius communita.
Emri com nimis cassa I se Adeoque ob utiis litatem publicam. L. T. c. 3. f. 6. n. a. Nonis ergo pro lubitu Princeps facultatem vulga- is rem. i. e. jus singulis quaesitum, auferre potest.
De regia potestar suo se habet 0r patrium H dominicam potestasem J Imo distinctae hae
sunt species, uae non confundi debent, etsi in una persona concurranti Certum enim est, potestatem regiam toto cocto differre a potestate patria , nec commune aliquid interutramque esse . regiam Rex exercet publice.pat iam privatim & domi: illam ex concessione populi habet, hanc ex generatione. Objecto quoque differunt, illa enim vertitur in negotiis civilibus civitatis , haec in domesti s. Sed & effectu . nam ex illa jusvitae & necis competit, ex hac saltem jus
Egregie rem explicat Τaurus philosophus, qui, cum pater privatus in praesentia filii praesidis sedere nollet, ita distetit: Da piablicis
locis , atque muneribus, Mettie actionibres, patrum iura crem filiorum, pti tu magis tu Diit, potesaribus cestata suter sescere pati
Unde Rex potest esse in patria potestate privati, & pater in potestate regia filii: ille parebit patri in negotiis domesticis , hic parebit filio in negotiis publicis. Exemplum itulustre est in Ptolemaeo AEgypri ruge , qui regnum filio tradidit, & privatus ei ossicium inter satellites praestitit, omnique regno pulchrius patrem Regis esse dixit, apud Inois.
L. I 6. c. a. Aliud Exemplum , sed infelicius , refert Itytim s. L. Io. C. I. ubi ArtaxerXes Dario filio regnum cessi. Quintus Fabius ma. ximus filio suo Quinto Fabio, consuli & lmperatori belli, qui male in Samites sugnaverat , legatus datus est . in quem proinde filius imperium habuit. Hic, cum ad castra venisset. filiumque cum 12. lascibus obvium haberet, jam in . fasces equo praetervectus E eret,
213쪽
erat, at filius ultimum lictorem anim iuvertere iussit & clamare, ut ex equo descenderet; tum pater desiliens experiri, ait, volui , fili, satime Pires te consulem esse. Lim
I L A l. 2. c. a. Idem fecit Fabius Rullianus Fabio Gurgiti filio, & filium triumphantem
deinde secutus est. UD. L. 2. C. E. Vad. II . l. s. c. I. u. I. Et recentiora exempla
ex stant in Carolo V. ct Philippo l. qui regna filiis cesserunt. Regina Galliae, filium allocuta . cgregie duplicem hanc potestatem distinxit: Amo Te, ait, ut filium , veneror ut
Dominum, Gramini. L. I. ad arm. I 6 4. pag.
Idem quoque dicendum est in concurlupotestatis Regiae & maritalis, qualia exempla noviora exstant in Regina Angliae &Sueciae; tunc enim maritus est in potestate uxoris regia ; regina vero in potestate maritali privata.
Additio. Mens Auctoris plane alia est, nimirum se filios & servos , etsi reverenuam & o se dientiam debeant patribus & dominis ,
is majorem tamen debere civitati , ob emi - nentem illam facultatem : quod verum is omnino est. In concursu igitur harum po- testatum merito praefertur potestas civita- tis r adeoque si pater vel dominus quae-- dam facere jubeant filiis ac servis in prete. iudicium civitatis, hi tuto illud omittunt,
o ct impune non parent. Maiiu es Dominium Regis au eommuite bonum, striam dominorum sugulorum J Imo non majus est. sed alterius generis: nam quod princeps dominio privatorum derogare possit, est consequens juris tuendi rempublicam, ad cujus conservationem quilibet de suo tribuere tenetur. Repetendum hic est , quod antea monuimus, tutius esse a stinere a voce dominii, ubi de juribus Principum in subditos agitur : quia vox domi nil proprie non significat jus regendi S conservandi , sed id quod directo contrarium est, nimirum pote itatem consumendi, abuistendi , & pro lubitu de re disponendi.
De Reiptis ic a quisquis au νύω publicos magis obligatus , quam creditori 3 imo utrique quisque aeque debet natura : quod vero pu .cunia publico debita praelationem habeat, id ex mero jure civili est, uti pleraque privilegia fisci. Commelitaritis Auditio. - Si debitor aliquis debet & privato ct reiis publicae v. g. tributa, nec bona sussciunt
se utrique debito solvendo, ipsa naturali ra. - tione sequitur debitum publicum prius se solvendum esse . quia ad defensionem pu-- blicam destinata est haec recunia : Atqueo hinc est , quod debita privata aliquando is remitti possint a Civitate, si utilitas p - blica id exigat: uti saepius factum sub Reis publica Romana.
APTITUDINEM Gero αξίαν, i. e. dia
guttasem , meas Aristoteler J Auctor facultatem , quae sui nomine venit, quesitatem moralem perfectam appellat; at qualitatem moralem minus perlaetam , vocat aptitudinem , dignitatem , vel rectius meritum.
I. e. lignitatem J Dignum enim dicitur, quod valet, vel quod meretur, ut dignus loco, Dic. i. I9. F. ad leg. Dis. L. 4. C. de Leg. Hinc dignitas Germanis Murde voca.
Apparet ergo, dignitatem Glotio nihil aliud esse quam id quod perfectum, honestum &laudabile, adeoque quod virtutis est e su pote quae ex merito mensuratur quae do trina ad Ethicam pertinet, non ad jus naturae : Unde perpetuus hic est error Auctoris,
qui ea quih persectionis sunt cum jure naturae confundit.
se Verissimum est homini in hominem ex , , aptitudine nullum jus competere : sed nec , , Grotius id asserit, sed potius contrarium is statuit. Ceterum obligationem quae ex peris sectionum regulis intuitu Dei oritur esseri partem Iuris naturalis , negari nequit.,, rid. Dissert. Pr--. II. S. 3 I. seq. Secura iram eam aquale dixis 3 si Nam Au-o ctor omnem obligationem mutuam ponitis in aequalitate. L. 2. e. ra. L 8. est seq. cum autem et jus naturae duplex st, Illatiis Eie se dictam te laxint , aequalitatem in is priori sensu sumit juxta justitiani expleari tricem in hoc juxta justitiani attribuiri. . cem: de quibus g. seq. Id quod convenit J Iuxta metitum scit. is personae. Hinc justus eo sensu non estis qui pecuniam non rite dispensat, via Prol. is S Io. qui caritatis leges non observ it. L.
214쪽
Ad Hur si Otsi Lib. I. cap. I. I. VII. N VIII. 3 e
,,3 e. o. g: z. liberalis aut misericors etiam inaequaliter, quin & immeritis date, is non et . VH f.IN. u. t. ct in genere qui nam de jure suo disponit, neque tum con. ,, virtutes omiti t. quae alias hominibus di- tra tegulas juris peccat ; nec ideo a maei. si gnis utilitatem afferunt : ibid. At nullum stratu tamquam vindice jurium naturae puri rus exigendi inde oriri Ipse Urotius fatetur. niri potest . sed peccat contra regulas Ethices. Equidem 3. negari nequit in iure fie-- ri distributiones, & quidem aliquando aequaliter, aliquando inaequaliter, ut in soci A o f. VIII. late, poenis Sc. Sed ideo haec proportio non fit species justitiae : nam saepe quoque calcu- Au vost, ius soc ale definiturus, illud latores , agrimensores &c. in iure adlii ben- dixit qtialitate, n moralem : hanc qualitatem tur, neque tamen inde propita fit species iterum divisit in persectam & mimu perseolam, juris calculatoria, agrimen ria &c. Neque Uliam vocavit facultatem , hoc aptitudinem. 4. in re communi ejus usus est, ut quidam Hic jam porro statuit in qualitate persecta, opinantur, quia in re communi quoque sae- seu facultate, obtinere justitiam expletricenis pissime disti ibutio fit juxta regulas justitie quae plerumque respiciat proportionem arum expletricis. Vid. f. q. u. 3. Sed & porro meticam: in hac vero obtinere iis uiam di- Auctor merito distinctionem inter proportio-μibtuismis; quae plerumque respiciat propor- nem arithmeticam & Geometricama discipli-tiovem Geometricam : quae nunc plenius exa. na juris naturae removet: Vid g. b. u. 2. Nam
minabimus. juiritia ipsa distributiva est non ens, pu-Εquidem proportionum usus in iure Phi- rumque inventum Aristotelis, totamque hanc losepsiae Aristotelis debetur , utpote qui ju- doctrinam ad Ethicam pertinere dixi : frustrastitiam εο ῖσι, . i. e. aequale, & consequen- ergo de proportione hujus justitiae quaeritur ter medium inter plus & minus esse dixit, quae non est. indeque ipsam iustitiam proportionem voca- Additio. vit: Via. Disp. usi a de proport. suo. Usust. A Usum haec distinctio in nulla juris par-6 2. 'disipiet. de proportionibus pag. r. & pro is te habet, adeoque Dustra circa has subti- duplici proportione etiam duplicem justitiam is litates laboramus sudantes : Certum qui'
secit, committatisam scit . in qua servaretur , , pe I. est, in justitia committativa . seu e proportio arithmetica, sive absoluta , ut in optetrice, saepius observari proportionem geo- contraetibus &c. 9 disributivam, in qua ser- , , metricam, & e contrario in justitia distri-Varetur proportio geometrica sive compar, o butiva proportionem arithmeticam P iusta; ut in distributione praemiorum , via. o patet exemplo I. haereditatis, ubi haere-pral g. 9. omnibusque virtutibias quae aliis ,, des pro rata Obligantur. L. 4. V. O. 2. hominibus utilitatem asserunt. Vid. h. f. u. iuris accrescendi ubi portiones pro rata ac-I.-dict. disp. is crescunt haeredibus. L. 66. har. ivs. 3.Grotius probat quidem divisonem justi- - Societatis, ubi hicrum & commodum protiae in commutativam, quam expletricem is rata dividuntur. L. 6. Is prosoc. Vid disp. Vocat, ct distributivam, quam attributricem B. Par. de propora. c. a. posTERius in ipsa alibi vero asilvatricem. I. a. e. 17. f. a. γ is piaemiorum distributione accidere potest, ppellit, sed proportionum usum negat οῦ - si enim metita sunt a qirilia, aequaliter Nos jdm olim in clisputatione de proportim si quoque distributio fieri clehet. d. disp. e. nibus & divisoneni illam , & proportionum , et. Sed & li Eliquando m eadem specie risum reiecimus : Quod enim primum atti M utraeque proportiones Concurrunt, uti sinet, feta ct plane inutilis est illa distinctio is scivus communis stipuletur dom nis in ge- in iustitiam expletricem & attribu tricem r. nere. acqui iit utrique pro eminica parte. quia posterior, si tente Aristotele & Auctore, , stip. fere Si Divus eis stipulatur expres- . tantum aptitudinem respicit: adeoque usum is sis nominibus propriis, sngulis aequaliter non habet nisi in distribuendis pramiis , o acquirit L. fm serv adcoque Vel gem& exercitio virtutum quarundam ; at cum is inertica vel arithmetica proportione domi. objectum hoc non ad justitiam sed ad Ethi- , , ni .cquirect , rtout servus ver prius nomen Cam pertineat, facile constat illitiam di- , , dominor .m, vel nomen propri m dixi: stributivam non dari: Sane z. juxta regulas is d)ιλ uisp. de profort. c. 2. Accedit i II.
iustitiae quilibet praemia potest dilitibuere is quod ptoportiones tantum ollendant qui
215쪽
se numerus alii numero eonveniat; propor. plus diitribuit, minus eli numeri ad numerum majo-
rem vel minorem , seu rei ad rem com- ,, paratio haec ergo proportio jus non secit, is nili lex vel ratio talem convenientiam , ut ,. inter Onera, fructus, &c. statuat. Sane IV., , proportiones tantum sunt instrumenta Se, , quas mensurae, quibus debitum lege jam is definitum computatur atque dividitur , is adeoque non magis ad speciem justitiae r se serri possunt, quam mensura ad agrum , se vel auditio & multiplicatio ad debitum , quod computatur, a. disp. c. a. Sed & v , , aut aliquis tenetur commutare vel distri- huere, aut non tenetur; illo casie non di- , , stribuit secundum proportionem : sed exi , , ge obligationis, etsi nulla sit proportio :,, hoe casu, quia plane non tenetur, nec is tenetur ad proportionem : ut proinde ex is proportione nulla sit obligatio. Imo V I. o multi sunt casus juris, qui evidentem ha-- bent aequitatem & justitiam, nec tamen adis ullam proportionem rese ri possunt: Ita duo stributio onerum personalium ex ipsa ratio, , ne naturali divisa est inter singulos cives
se sine ulla proportione; Alia Exempla ciue,, Hir uisp. cap. 2. Sed nec VII. ullum video se effectum justitiae illius commutativae, ad
,, proportionem arithmeticam exigendae; ut- pote cum in omnibus commutationibus
o divisio fiat non ex proportione, sed vel cx,, lege vel ex voluntate defuncti, vel deni-- que ex dispositione partium : idque sive se aequaliter voluerit lex &c. distribui, sive, , inaequaliter: Eodem modo uti Vlli. iustitia , , distributiva quae plane non ad jus stri, se etiam pertinet non necessario fit ad pro-
,, portionem , neque praecise juxta merita .
., sed pro lubitu distribuentis, qui etiam in- , dignis tribuere potest. i. Locustarem respuit in liri. i eua trix Jo Omnis jultitia cit expleti ix , quia semper
se obligamur ad eam eXplendam. Auditio. o Grotius , & cum eo Doctores commu-o niter, per tu litiam expletricon intelligunt ,, eam justitiam quae supponit homini jus ali. , quod quaesitu in esse, quod alii ei tribue vi re , adeoque explere justitiam debent Per Ilitiam attribretriceni autem intelliguntis eam justitiam quae perfectionum regulasse continet, ubi homini nullum jus quaesii- , . tum . adeoque nihil est quod expleri de- bet : Haec erpo iustitia tantum meritum,. respiCit, & ci qui plus meretur etiam
is talibus disputari alibi demonstravimus. uua proprie aut D ine iugiitia nonam obtinet Uc. J ,, Hoc est, quod supra f. s. di-o xit, se facultatem , quam Jcti stii nomineis appellant, posthac jus proprie ac fricte,. dictum appellaturum; explere enim Latiis, . nis est satisfacere. Grou. h. Σ --rilia Arisseti J I. e. commutatiori juris. Nimis areis mea lo I Recte hic A uctat
nomen justitiae commutativae rejicit, quia non omnes species , nez Omnia capita juris exhaurit ; sed ad ea saltem jura pertinet. quae ex consensu oriuntur. & caulam continent: L. T. f. de pact. l. I9. V S. Neque susticit cum Cronovio dicere denominationem a potiot i desumi, is uot au h. f. pr. nam debuisset nomen invenire quod plene rem explicaret : Sane privatorum non est rebus nomina imponere quae rem non significant. Nam ni dis sor mea res eam reddat, noues ἐκ -- αγμαας J Necesssitas rei tituendi
rem ei cujus et , non Oritur ex commutatione aliqua juris; dominus enim qui rem vindicat a possessore , non habuit animum jus
in eum transferendi: Vid. inf. L. z. c. I . Ita delinquens non obligatur ex eo, quod is contra que in delinquitur jus in eum transtulerit.
Auditis. o Imo ex principiis Auctoris etiam jura in
is re sequuntur ἐκ ma λαγμαυς, quia homi- , , nes tacito pacto poli inventa dominia in- is ter se convenisse ait, ut cuique restituatur, , suum: Via. Grou. h. Sed haec ipsa princiis pia vera non esse videbimus tu ira I. z. c.
Et tamen ad eandem hane iistitiam perti-vri J - Nimirum ad justitiam expletricem , se quae in suum cuique tribuendo coinlistit, se et Ii nulla commutatio subsit. Itaque imis: πικὴν idem felicius dιxit J i. e. correctoriam, quia juxta Aristotelem corrigit inaequalitateni , seu excessum vel defectum a medio : sed hanc quoque denomi.
nationem veram non esse iusi, a L. 2. c. I 2. I. 8. J q. Videbimus, ubi aequalitatem illam resutamus.
AIditis. is Correctoria iustitia non omnia capita ju- is ris continet. sed ex hypothesi Auctoris Sis Aristotelis saltem ad contractus pertinui ,
, , quorum rationem in aequalitate consisteres:
216쪽
ri statuunt: si proinde inaequaliter aliquid inia his contractibus fit, id corrigi debere pu- se tanti Excludunt igitur ab hac justitia coruis rectoria omnia iura quae ex statu persona. rum . ex jure rerum, item ex delictis , &c. oriuntur: certissimo indicio justitiam in ge- nere correctoriam dici non posse.
Aptitudinem respicit artri triae 3 Scissi justitia; quam alibi distributivam & assignatricem vocat: At r. dictum jam est ad s. IV. Sef. VII. aptitudinem non esse speciem justitia: , sed disciplinam ab ea distinctam, unde ei nullo sensu justitia, adeoque nec distributiva applicari potest. a. Vera non est oppositio ;nam in jure quoque , i. e. in justitia expletrice, aliquando distributio, & quidem juxta
proportionem geometricam, Observatur.
ri δικοι-τω, ex δια & simo tribuo. Comes earum Disturtim J o Sensus est, quod se iustitia attributrix, quae aptitudinem respi- ,, cit, i. e. id quod dignum est , comes sit ,, earum virtutum quae aliis hominibus utilibo talem afferunt; ita ut qui liberalitatem , is misericordiam, temperantiam , sortitudio nem exercet, tum demum juste agat . si , . exerceat in eum qui dignus est, & qui me
sttiis aliis hominibus titilitatem assertiam J
Ex quibus proinde solis obligationem oriri se nutat Auetor, unde in s. Jeq. sollicite diis stinguit haec praecepta a consiliis, & iis prae-
, , scriptis quae honesta sunt . at non obligan- tia : quae latius examinavimus in DF. promi . II. g. 8. S. 9.
O liberalitatis 3 is Ex regulis justitiae distri- ,, butivae homo liberalis esse debet non nisi in
se merentes : An igitur, si in immerentes li- eralis est, pecat contra regulas justitiae Τ Omnino: quia imitari persectiones divinas im qua imitatione omnis ratio virtutum se consistit) pars cultus divini est : Deum auo tem colere est prima juris naturalis regula.
Mi VAurei dia 3 - Auctor misericordiam exer- ,, cendam esse ait juxta justitiam distributi.
, , vam , ita ut sit tempestiva &c. Vid. L. a. o c. zo. f. 24. π. 2. Inprimis vero in bello is ejus usum elle ait. L. R. c. I I. f. r. V c. 1 f.
- Haec autem obligatio ex hypothesi Au- ,, ctoris saltem est intuitu Dei : Hinc eam reis fert ad jus naturae laxius, non ad jus sociale, quod homines inter se obligat: sane
se ipse Auctor fatetur clementiam liberum ha-- here arbitrium : L. a. e. zo. f. 23. & id se quod ex misericordia debetur, nec in soro
exigi, nec armis deposci, L. a. c. 21. ,, I. .et v. neque ob omissionem misericordiae is aliquem puniri posse. L. 2. c. 2 o. F. 2O. - Providentia rechisis J ,. I. e. ejus virtutis. quae in prudentia consistit. L. 2. c. I. S. 9.
u. I. Hinc contra legem naturae, i. e. Conis
tra jus naturae laxius peccare ait, qui aetus , suos non juxta prudentiae regulas regit.,, d. f. 9. Proportisuem implicem, quam αειρι κἀν et το ι J In Arithmetica proportione est aequalitas lingularum unitatum, quando nimirum duo numeri omnimoda unitatum aequalitate ab Invicem distant, c. g. 2. 4. 6. 8. Aristoteles ideo in iustitia commutativa utitur hac proportione, quia justitia ipsi est medium inter p us & minus , indeque excessus S desectus
aequaliter distant a medio : Utrumque autem corrigendum esse ait per proportionem arithmeticam. Ponamus igitur Sejo legata esse .. &C. O 6. haeres contra intentionem testatoris X o solvit et. Ca, vero R. Justitia commutativa corrigit in prioti defectum , in posteriori vero excessum ; indeque a. quae Ca plus accipit, ei detrahit, & Sejo qui 2. munus accepit, adjicit: quo ipso juxta volunt tem testatoris omnis inaequalitas corrigitur.
Usus ergo hujus proportionis unicus hic est, ut doceat judicem qua ratione excessum ab una parte detrahere, S deseruim ab altera parte supplere debeati Sed quid . quaeso, Opus est operola hac demonstratione ad quid tantae ambages 8 nonne luec plana sunt
citra Omnem proporti is doctrinam. Sane
ratio dictitat, judicem Caio ; qui ex dispositione defuncti jus quaesitum habet, praecise
4. Srio vero saltem 6. tribuere debere; quod si non facit, iustitiam non eXEIcet, nec suum cuique tribuit. Γεομπικῶ, 3 in Geometrica proportione est aequalitas rerum , seu integrorum: e. g. I. 6. I 2. adeoque hic non conveniunt aequali unit tum numero , sed aliqua tamen ratione integri : uti 3. & 6. item y. & I8. non unitatibus conveniunt, sed aliqua tamen convenientia in eo est, quod numerus ternarius ter in v. &numerus nonarius bis in I 8. contineatur.
IIanc propOptionem applicavit Aristoteles ad virtutes , quae in perfretione conlistum γ& ea tum distributiones , ne scit inaequasi tecfiant , sed juxta modum meritorum dispensatio fiat. ponamus igitur Catum habere me
217쪽
ritum 6. unciarum, sedum vero meritum unciarum i8isi inter hos praemium viginti quatuor thaletorum distribuendum esset, auxia proportionem geometricam Cato. 6 Seio verois thaleri tribuendi sunt, quia meritum huia ius ti iplo majus est. lnutilis autem haec proportionis doctrina , per se satis implicata, est in jure; uti enim virtutes ad disciplinam Iuris
non pertinent, ita nec proportiones, quae circa voluntatem Versantur.
Ex quibus proinde denuo concludo, intractatu de jure naturae distinctionem inter iustitiam commutativam & distributivam ,
item inter proportionem arithmeticam & geometricam . nullum usum habere. Proportisvis 3 Haec proportio ulum na. bere potet injure . at non qua iustitiae lpe-- cies , sed eodem modo ut agrimentura.
Ex eorum genere es qua Iaepe locum bahes. v semper J imo numquam : nam geometrica in Ethicis quidem locum habere potest , quia ipsa proportio persectio est , non injuris disciplina. Arithmetica in neutra. Difera tali proportionum rasu sed materia circa quam verjatur. I ,, versatur autem ex ,. hvpotheli Auctoris justitia expletrix circa se facultatem , seu id quod cuique suum est, . , adeoque circa jus proprie & stricte ite dic.
tum. h. f. n. l. iustitia autem attributrix D circa virtutes, quae aliis hominibus utilita. , tem asserunt. ibid.
Ita e V contractas societat s expιetur proportione compan ata J Societas in dubie pertinet ad justitiam expletricem , ct tamen ibi distinctio fit juxta proportionem geometricam certissimo indicio hanc proportionem non elle propriam justitiae attributrici. Ego plus dico, aequalitatem , quae in societate est, non oriri ex natura proportionis , sed ex ipsa iustitiae essentia, quia cuique pro rata lucriam debetur.
Non ergo haec disti butio est ex aptitudine , seu ex merito aliquo ; sed ex necessitate j ris , quia ex re sua id lucrum ei debetur: non quia id ei convenit . quod est aequale juxta aptitudinem via. S . ) stu quia suum est, adeoque ins cultatem moralem perfectaris per-Ponamus igitur socios fundum trium jugerum communem habere, ita ut alter duas alter unam saltem pArtem pro indiviso habeat Si jam ex hoc communi iando 3 o. fruetuum
nomine nascunturis, prior 2o. posterior I .
saltam consequitur; non quia hic aptitudo, vel meritum, vel convenientia subest; sed
quia duas partes iugerum habet, λdeoque contusenlapsus
duas partes fructuum, tanquam e re sua,' consequi debet. Non alia quam Ionplici coni neu ire attributio fies 3 Recte hic ait Auctor, aliquando nui. Iam ellie proportionem in justitia attribu trice ,
si scit . unus tantum aptus inveniatur : quia non est proportio ubi non sunt plures numeri. Atrei fricem versari circa res commraves , 3 .
expletricem circa resFngularum J Quidam interpretes Aristotelem corrigere voluere, quia usum proportionum , ex sensu Aristotelis . vel nullum vel promiscuum deprehendebant; Unde aliam excogitarunt differentiam; scit. justitiam expletricem versari circa res singulorum , attribu tricem vero circa res communes.
At neque hactenus aliqnis est proportionum usus: quia necessitas restituendi res singulorum aeque est ex justitiae essentia , ac necelsitas restituendi res communes : utrobique rex
nobis tribuitur non ex proportionis alicujus ratione , sed quia res nostra est , vel in t tum , vel pro parte. Contra enim se quis de re sua legare velit,
attritatrice iussita rati filet 3 ,, Et si igitur lega-
tum ad res singulorum pertineat, non in
is men si ectat justitiam expletricem ; quia i , , ta res dependet ab arbitrio legantis, quiri pro lubitu suo etiam inaequaliter disponere, is Se uni i Φus, alteri minus relinquere potestia & solet Adeoque verum non est, justitiam
is expletricem vel seri circa res singulosum. Et civitas, qua de communi reddit, nou
is tas enim , quae debitum publicum solvit ex , , communi pecunia , explet justitiae regulas. dum suum cuique tribuit. adeoque verum is non est . justitiam attributricem versari ciria
Rem hoe Hserimen usuum est a ori vim gi 'O J Xenophon in CFropoedia L. I. p. 9. refert, Cyrum casum sibi propositum male
decidisse, & ideo a praeceptore castig tum suisse: Casus autem hic erat: puer magno corpore , qui parvam tunicam habebat, alii puero patVo corpore , sed tunicam magnamnahenti eam exuit, suaque permutare cogit e Cyrus id approbavit, convenientiusque esset iudicavit, ut uterque aptam haberet tunicam. Sed a praeceptore percussus & monitus est, ita se judicare potuisse si de consenientia quaere retur at cum judicandum sit viritissi tunica Τ de justa possessione, ct quod cujusque sit, statuendum fuisse.
218쪽
,, AUCTOR vocem ruris ua resis tripliciis sensu sumi est , M. Dp. S. 3. I. pro
eo quod justum est: vid. S. 3. 2. pro qua- litate morali quae personae competit ad ha. bendum vel agendum : sive jus illud ex facultate , live ex aptitudine oriatur Vid. 4. V seq. I. pro praecepto seu lege . ,, unde homines obligantur ad agendum tumis ea quae facultati , tum ea quae aptitudiniis conveniunt. Vid. f. b. Duas priores lignisi., , Cationes hactenus explicavimus, jam de , , tertia juris lignificatione agemus.
Est V tertia Iuris Ignificatis, qua idem
valet quia lex J. Nos duplicem juris in genere speciem fecimus, pei Usidium nimirum &praeceptidium: ad priorem referri postunt duae priores Auctoris significationes. Viu. S. 3. 4. Hic de posteriori specie agit. Auditio. - Nostram de significatione vocis jurirsententiam explicavimus supra ad F. 3.stuis idem Calet qtiod lex J Seu praeceptum ad cujus praescriptum omnes vitam instituere debent. Quoties vox legis largissime sumitur 3 imo largit limo sensu vox legis etiam jus permissivum continet , nam inter legis virtutes rcse tur permittere. d. l. 7. Cum igitur Auctor permissiones legis hic excludat, non potest lex largissimo sensu intelligi. Auditi. , , Mens Auctoris haec est : Cum et jus naturi rae aliud sit Deiade aliud laxitis ι ulna ius in ,, specie sic dictum vocat, hoe improprie &,, laxiori sensu. Hinc jam vocem legis quo- , , que duplici sensu sumi posse ait ; vel Di, , specie pro regula quae obligat ad id quod , , societati convenit; vel largiori sensu, pro . , regula quae obligat ad id quod praeterea judi-
, , cio recte consormato convenit; Atque hoc., posteriori sensu se legem naturae intelligere,, ait, quatenus obligat ad rectum, non Di pirao citer ad jusum. Vid. Dig. Proetin. II. , a sepRegula actionum muria um J HI. e. norma ,, juxta quam homines agere vel non agere t , , nentur , ct unde constat an jute an injuriari agant.
Obligavi ad id quod resium es J I. e. ad id
, , quod I. socialitati, & 2. naturae humanae, , convenit: non ergo simpliciter ad justum, , , de quo mox.
Obligationem requirimu J - I. e. necessit tem agendi vel non agendi, unde lex a lu, i gando dicitur: Atque hinc lex a ictis Ro
, . manis vocatur commine praceptum. I. I. IL
,, Leg. Regula praeceptrix faciendorum , probi- , , bitris autem Non facim virum. l. 2.Is de lem, , In C. I. X. de Consit. traditur, legem os, , de praecepto, V omniuo Oisci visi debere. - Sane si nulla ex lege esset obligatio. sineis effectu soret praeceptum. Vid. dig. Proetur. ,, XII S. s8. ε' 67- Illam vero obligationem is non sequi ex Auctoris principiis internis . ,, quae Deum excludunt, supra probavimus
Num mustia , F qua sunt alia praescripta. honosa quidem . sed uou obligantia 1 ,, Amri ctor enim ad jus naturae laxius , adeoque ad M legeni vatura largissime sumtam pro eo quodo rectum es, tantum rescit eas virtutes quae , , aliis hominibus utilitatem asserunt: reliquas ,, enim virtutes ait esse prascripta honesta, , quidem . sed non obligantia. I M. sup. s.
M 8. n. I. EXempla sunt in I. a. c. T. f. l. n. . L. I. c. 3. S. 6. n. I. L. a. c. II.,. L 8. L. t. c. I 4. S. 6. n. I. L. 3. c. IO.., S. I a. n. I. V 2. L. l. c. a. f. 1. n. 3.
quae plenius examinavi in Drus proaem. II. s. s. ubi simul demonstravi, omnes virtu- , , tes reserri debere ad ea quae honesta sunt, eoque obligantia: dia. dus. f. 36. Legis aut iuris uomine non veniunt J Quia nullam neces litatem agendi vel non agendi hie subesse statuit. Permissis autem proprie non actio es legis, sed actiouis umettio J Imo concessio superi ris est vera actio, atque hinc etiam permissio inter actus legis resertur in L 7. R. Ini . iunci. l. 238. V. S. Permi Isau ergo non est
negatio actioniέ, sed prohibitionis & praecepti. Additio. permissio omnino est pars legis , eius. , , que actio: Dum enim lcge naturae prohibe.,, tur , ne jus aliis naturali ratione quaesitum auferatur; dum, inquam, praecipitur , D ut jus suum cuique tribuatur , necessario
is sequitur jus habendi vel agendi lege per- milIum esse eis, quibus id absque injuitari auferte nequit. Atque hinc JUti Romani merito inter virtutes legis posuere , permi ,, tere, L. I. F. Legibus. At inde non propriari species iuris permumi efficitur, sed pe se millio illa ; i. e facultas agendi lege approri hata . est obiectum legis : cujus effectus est, ,, ut alii jus hoc, ex permissione di concessio-33 ne
219쪽
ω mm iri de Cocceii commentarius
se ne divina cuique quaesitum, tribuere te- Optima partitio θῆ J ,, Auctor tur quatenus
m neantur. is pro lege sensu largissimo sumitur i. e. qua-Nis qualentis alium is eo cui permnlitur ,, tenus humanum genus obligat ad id quod obligas, ne impedimentum mira l . , Omnis is rectum est; ct quod continet I. jus natuis igitur permissio legis insert obligationem in- , , rae sociale; z. jus naturae laxius; 3. jusis tuitu alterius, ne turbet eum cui aliquid D divinum voluntarism : nimirum Adamitiari lege permittitur. Vid. Dis . prooem. XII. , , cum . Noachicum , & legem Evangelii; F. 48. is 4. jus gentium voluntarium, quod secun- Aa rectum obliga is nota sinpliciter ὐ tu. is datium vocari solet dividit in jus natim Ilam J Auctor voce recti non tantum ius ,. rate & Domutaritim. priora duo jura resert, , sociale, sed & jus naturae laxius compre- , , ad jus narrariae: duo pollet ima ad jus vota is hendit, i. e. aptitudinem seu virtutum re- ,, tarium. At haec partitio vera non est , quia , , gulas: quia obligatio inde oritur intuitu si jus tale moluntariam, diversum a iure n o Dei r.e non existit : Quod de jure divino' , , Exemplum quod Auctor assert de lege Za- , voluntario probavimus in Dissere. νο-.asleuci, quae vinum bibere prohibet, non ,, III. & de jure gentium voluntario in DF.s, pertinet ad ius naturae, sive stricte sic di- , , pro . IV., , chum, sive laxius, nam neutro jure vi- Ut si estiud jus naturale J. , , Quo non tan-
,, num bibere prohibitum est 3 sed ad jus ci. o tum jus sociale seu facultas , sed & aptis, vile quod etiam leges de actibus, qui in vi- is tudo i. e. virtutum praecepta continentur z,, tium deflectere possunt, statuere potest & si uti plenius videbimus f. seq.is solet. Aliud toti maritim J ,, idque vel divinum Ius hac notione uou ad solitis justitia, sed is vel humanum : de quo insta f. II. seq. diarum se . 3 is Sensus est , ius . quatenus uuia cis legitimnm vocat J , , Legitimum, , pro lege sumitur , continete non tantum M Aristoteli dicitur , quod lege civili statutum se id , quod proprie 'im dicto seusti iiι- δε est : adeoque plane alio sensu Aristoteles jus Ilum, i. e. societati couveniens est; sed & is voluntarium naturali opponit. is quod laxiora sensu naturae humanae, seu ju- Legis vocabaeo Drri u posito 3 VOX legis
M dicio recte consormato conveniens , e largiori sensu, quo Auctor eam sumit, no- ,, que rectum est. δε va & incognita est ; nec ullus 4 Ctorum eam Sed V ad alia rami virentum materiam per- ,, eo sensu accepit. Atilicteles autem sensu
HνιJ Nimirum ad earum , quae aliis , , proprio vocem legis hic sumsit pro lege civisis hominibus . utilitatem afferunt, ut libera- , , li, quam opponit naturali. is litas misericordia. Sc. Vid. sup. f. g. v. r. Consi tritum J is Scil. a superiore seu magi-. Attameu ab Me jure quod rectum es, laxius D stratu. tussimi dicitur J . . Non tantum continens jus Idem diserinien apud Hebros reperire Vi ubi sociate . sed Se itis nasuma Moriana : non is Non eo sensu quo Auctor discrimen id fa- ,, tantum facultatem, sed & aptitudinem : si cit; quasi aliud sit fur naturale, tum Iomt-- ηdeoque non tantum jus strictu sic dictum , se se tum laxiνs; aliud jus voluntarium . i. e. M sed & virtutum regulac divinum universale, & gentium : Neu- ., Systema Grotii de jure natura laxiori , is trum enim Habrasi agnoscunt, sed ex sen- , , seu natura btinimae, exposuimus in dJa is su Aristotelis distinguunt inter jus naturae, , , sertatione prooemian II. ejusque: compen & forense , i. e. legitimum. , , dium exhibuimus in notis au prol. f. s. ubi α pri J A voce pn. i. e, definitis, uno simul demon lita vimus . hanc partem juris is de mandata Dei dicuntur 'pri de se naturaliis continere incia hominiis regit is tinues. seu praecepta. Vide late Cocceii l h IM- : ejusque sontem non esse judicium is e. uia toe. Intelligunt autem vocem has C. recte conformatum ad discernenda utilia ab quatenus eam distinguunt a lege naturali, ) .is eis quae sunt noxia, ut Grotius docet: , , de lege ceremoniali & forensi; non de ali is sed voluntatem Dei qui vult coli ; quod jus si quo jure divino universali. vide omnino Seiari Dei est, adeoque ei tribui ab hominibus . , dou. de J. N. U Gem. lib. L C. 8. Q
debeti dict. dig. proavi. II. f. usque is Iol. 1ΟΙ. C. Io. f. I 19. , a Gu em. Λει, iacuisses 3 o per hanc vocem intelligunt J ita aecepti J A Scit. largiori sensu, , , speciatim mandata Dei de externi S cerem quδtinua sumitur proco quod rectum est. , alis Schreeten Lexi
220쪽
Neuenistia I ,. l. e. LXX. interpretes: deis quibus late agit Seldenus de J. N. & Gentiis in indice, Doce Hesrens .
- A u c Y o a definit hic ins naturale, , laxiori semiliti sumtum , quatenus continetis & facultatem, quae solius foetetaeis intuituri jus est , ct proprie jus dicitur ι de ius lixius, quod ad virtutum materiam pertinet: Ne quatenus opponitur juii divino volunta- is rio. Via. f. princisi uicit utim rectae rationis J Formula harenimis indi finita est, nam x. hoc ipsum est quod quaeritur, quid dictet recta ratio esse principium juris naturae Ita quod quaesti nis solvendae causa affertur & respondetur, est ipsa quaestio. Quaeritur, inquam, quodnam sano intellectu , seu recta ratione , sit
principium adaequatum juris naturae t re pondetur, quod conveniens est humano intellectui seu tectae rationis dictato. Idem scilliacet per idem, incertum per aeque incertum,
S perpetua p. incipii petitio. Sane a. ita nulla ars, disciplina , aut scientia est de cujus principio quaeritur, quin in promtu fit responsio, quod intellectui humano convenit; quod dictat recta ratio &c. Sed & nullum uiset Opiscium de cujus peritia, imo nulla properus, de qua quid sit quaeritur , quin parata collet esse responsio, esse id quod dictat rueta ratio. Sed & 3. intellectu humanus, vel recta ratio, non est causa ut aliquid honum via malum . justum vel in rustum lit; sed contra : cum alia quid est bonum vel malum . justum vel injustum, ea causa est quod recta ratio id tale
judicet, Di ergo prius de monitinnutim aliunde eit: Naturam igitur invertunt, qui rectum rationem faciunt regulam rerum, cum e contrario res, earumque formae & species, dent
regulam intellectui. Denique & 4. periculosa est haec definitio; quia etsi ratio omnibus hominibus sit communis . conclusiones tamen
ejusdem rationis aliquando fallunt. Saepius enim homines recte se intelligere credunt &asserunt, adeoque quilibet diciatum suum rationi conveniens esse statuet; eoque modo quilibet se ab omni facinore excusare & tyranni inprimis a tyrannidis vitio se liberare pote
Additio. Auctor dictamen ν est ratiouis non inderi finite hic ponit, nedum pro causa olliga-o tionis illud affert: sed supponit, ex fere iuis nobis appetitum focietaris, iudicium recteri conformiatum Sc. ac inde concludit, omNia ,, ea esse iuris naturalis qua rectit ratio nobis ri iudicat illis ese convenientia aut discous
M uieutiae Recta ratio igitur Auctori nihil ,, aliud est quam instrumentum cognoscendiis ea quae conveniunt naturae rationali, tuna , , sociali tum humanae.
se Nos alibi demonstravimus , rectam rati is nem quidem verum & unicum esse modumis cognoscendi jura naturae : Vid. Prolet. Lo pag. 6 at simul demonstravimus eam igno- , , rare C cietatem humanam , adeoque itis is natura sociale r Sed & perfectionum reguis las, seu ius natura laxiur, plane non sequi se ex judicio recte conformato ad discernen
se duo utilia a noxiis , probavimus in Di g. o Pros . I. S. I 8. seq. V Dis. Pro m. II. is F. 23. seq. Obiter autem hic notamus , Gro
, . tium per rectam rationem non intelligere arm, , mrarem rasionis, uti Becmannus putat in ,, not. b. fol. 32. quia, ex hypothesi Auctoris , se recta ratio indicat convenientiam aut disconori venientiam cum natura sociali & humana, o etsi daretur Deum non esse. Prol. f. II. Ex ejus mut evientia aut diocouvementia cum
ipsa ratione naturati J A uctor fontem juris naturalis . indeque sequentis obligationis erro. nee constituit rasouiam societatis humano
intellectiti convenientem : utpote quod late rein futavimus in P, odiri iuri gent. Exerc. I. S. 47.
s. q. Rectius definimus jus naturale, quod
Auctor natura , i. e. Deus , mire homines
constituis, quo sensu acti quoque id definiverunt : quod natio naturalis , sive providentia divina, inter omnes homines constituit :S. r. f. 6. I L. I. N. G-C. unde jus naturae a gentibus quoque Deo adscribi solet. Iusas , de eo non dubitari Deum auctorem
esse juiis naturalis, sed quaeri saltein quid
natura Deus inter hominus constituerit' At I. omnino de eo dubitatur , quia Grotius existere ait jus natum , etsi daretur Deum non esse : sed & a. in quaestione quid Deus voluerit, verum non est eum nihil aliud constituisse , qtiam tit homiuer custodiant socium rem ; nam praeterea infinita alia voluit, quae voluntas ex factis elicitur: quae exposuimus