장음표시 사용
261쪽
serebat, ut dii de isto sentirent magnifice, ac pieritorum lyus per terrarum orbem Propagari posset, id quod pluribus demonstrat L EsPRIT. 'uod si autem doctrinae cuiusdam non omni impietatis suspicione carent, etiam vita ipsi d iustitiae honestatisque prae-ἀepta minus composita, maior omninum
iectura maiorquς atheismi suspicio gignitur, id quod exemplo D IOGENis Sinopenses, qui
anter Cynicos eminet, illustrare possumus. Mamque ille prouidam dei curam negauit, ut de e o mem*riae prodidit CicLRO improborum igitur prosperitates secundaeque res redarguunt , ut Diogeaes dicebat , vim omnem deorum ac ρotestatem; etiam nullas decori regulas obseruauit planeque ab .omni honestatis cultu fuit alienus, ut D I O G EN ES LAERTi- s testatur, quae Omnia significant aperte philosophum hunc exiguum dei sensum habuisse
: 1 g. VIIII. Ita intellectum nostrum ornare atque ad diiudicandos atheos praeparare debemus.at Vero hoc in negotio summa quoque ra-itio voluntatis habenda est,ne corruptorum ad sectuum impetu a Veritate aberremus, ac in tali censura mentem vinculis libidinum captam, veluti normam, quae ratio esse debet, adhibeamus. quamobrem nos decet, ut sine amore dc . sine cupiditate, rursusque sine odio & sine indiuidia iudicemus, adeoque veritatis increme io, non Prauarum propensionum commodis prospiciamus. sed quam multitudinem atheOrum nimia adfectuum studia produxerunti se olim statores & doctores ecclesiae Romanae hac
262쪽
utebantur calliditate, ut omnes atheismi. het
reseos & magi suspectris redderent, qui fabulis & anilis superstitionis generibus resistebant, verioremque sensum de deis deqde via ad aeternam felicitatem perueniendiferrebant. nec nostra aetate a tali pessimo instituto homines sese abstinuerunt, qui potivi molixe libenteria que omnes illos pronunciunt atheos, qui a vulgari doctrina recedunt & alias sacri codicis 'interpretationes sequuntur interdum, id quod non solum moris es apud illos , qui pontifici tomano sunt addicti, sed & nostrae religionis
ac nostiorum Cromm socios. qua de re i te ac merito conqueritur UANI EL. GEO RG.MO RHO FI Vs g quando dicit: facile ali
quis es, apud homines imperitos sindactos inacteisini suspicionem vel ex leuissima cavgsa io currere paullo post: nunt sane quotidie sane multis inuri notam videmus ab ussis, qui innoxiis sententiis, ubi licitum esse potes diuo rium, atheos statim s naturabstas crepante
qua calumnia ut nulla es atrocior, .la christia di,sem caritatem n his, qui temere ligam admi tunt, plane extinguit. quumque nihil tam detestabile, tam pestiferum , tam invidiosum sit, quam atheus nomo, de industria sane ampliorem vocis huius significationem recep runt, quo numerum atheorum augere in dies,& pluribus pessimus vitii huius maculas inurere possint. quam significationem praeter alios sequutus est GISBER v v svo Eae ivs, ideo quoque dignlim censuram expertus AvCT R I s apologiae pno, Iulio Caesare Vanino, 3 qui quum desinitionem atheismi a v O E T I o vra-
263쪽
ditam commemoras let, addit: omnes species
atheismi) quas subiungit, recensere 'pers
deo, ex laxiore significatione numerum atheo rum, quem saepius mirari soleo,subortum indiacans. non solum enim ethnici, Iudaei, Mahume-dani sedHomnes omnino errore satae haereses hoc nomine compedanda essent, quarum asciae tamen deum,licet minus rectas 'verum deum, colunt, intentatur crimen ethnicis, s hi eorumque princeps Iulianiis, ilis aposata philosophus primis intentarunt christianis. qui Chrisis satoris Ericissimum nomen colunt , romanos de acter his postulant; at hi reliquos non minore numero. Edis ipsis haereticae prauitatis magi-sris haereticus est atheus s atheus es haereticus:& paucis interiectis: neqxe vero nomen in religiocis fotam negotio regnat, sed , in rebus citiuibus locum habet non pqstremum. ab Hispa niarum partium theologis Galii, Meneti omnesque Hii, qui consiliis s conatibus eorum minus fauent, athei salutantur, o hi eodem nomine Hupanos insigniunt. GaD-Franci, qui nutia δω romana curias non mancipant, athei vo
cantur re libertini; imo illi quidquid obstat,
hoc crimine quasi falce chal 'heat disteeant. in tanta ustis vocis huius libidine quid mirum,
moret, Parisiis anno Cio K CXXII. L. millia atheorum fuisse, & in unica 1aepe domo reportos duodecim, qui non deprauata Vitae ratione , sed pestiferis sermonibus & scriptis impugnauerint deum. at vero qui ab usitata vocis
huius significandi vi reeedunt, non ibium distincta inter se perturbant, sed & saepenumero
264쪽
a EXERCIT. HISTORICO PHILOSOPH.
aliorum innocentiam atque integritatem d ducunt indiscrimen, uti obseruat I O. FRANCISCVS BVDDEvs. quapropter utilissimum esset opus, si quis huiusmodi virorum, qui sine caussa atheismi nomine adcusati sunt di damnati, susciperet defensionem, exemplo GABRIELIS NAUDAEI, qui apologiam virorum magiae suspectorum edidit singulari se
g. X. Sunt quoque, qui amore & cupidit te adducti, ut priores odio, heic suo desunt officio , ac veritatem capere detrimentum patiuntur , quorum Varia nabemus genera. alii, Ut multorum fauorem atque amicitiam sibi concilient, specie modestiae omnia, quae nullam habent excusationem, excusant atque inhonam interpretantur paretem, cuiusmodist dia , si ex vero amore erga alios gignantur, nec veritati,cuiusIncremeneum promouere atque dignitatem conseruare debemus , damnum 2Gferunt, consentanea sunt partibus religionis christianae; sed quis ignorat, plerosque voluptate hominibus placendi esse occupatos p alii quasvis doctrinas, quodcunque sit illarum pretium, admittendas esse ac fouendas putant. id quod munus si & fructus libertatis cogitandi, qua fruantur homines, quamuis hancce nobilissitnam libertatem in licentiam & petulantiam permutent , ac limites, quos deus facultati nostrae cogitandi constituit, transgrediantur. neque enim perinde est, quid cogites, aut qua ratione vi cogitandi utaris; sed ea coetitare decet, quae veritati sunt consentanea nostramque felicitatem Promo-
265쪽
uent: idque eo modo atque ordine fieri debet, quem ipse deus in constituenda intellectus nostri indole prescripsit. tertium genus est illorum, qui doctrinas, quae de impietate atque errore sunt suspectae, non solum exincusant & tolerant, sed & defendunt, tuentur, immo cum scripturis diuinis conciliant, de qua re superioribus disseruimus copiose. g. XI. Haec igitur generatim dicere non ab re esse duximus, ut explicate ac distincte sententias Aristotelis de deo ac rebus diuinis perlustraroe, & quid impii illis insit, quave pietate ipse philosophus hic suam excoluerit mentem , eΜplanare possimus. scilicet nobis est in animO,phi sophi huius cum doctrinas examinare ac demonstraria istas cum atheismo maxims esse coniunctas; tum omnem Peractam vitam, etiam quae tradidit morum praecepta intueri ac prohabili ratione ostendere, Aristotelem mente atque animo de deo sensum exuisse. ita sane sentimus atque ita animum inducimus, hunc philosophiae magistrum aetate antiqua principem fere fuisse
atheorum, ita Vt neque PLATO, neque STOICI neque EPI CVRVS tam praue senserint de deo ac, quam ipsi debemus, religionis cultu. quapropter Vt bona fide ossicium nostrum faciamus, primum ipsa doctrinarum principia proponere, ad ista inde deductas
conclusiones examinare omniaque ex Aristotelis animo, qua possumus probabilitate, interpretari, summa initamur ope; quo facto, quid illis cum atheorum erroribus commune sit, demonstromus. quae quum sint explanata, Convertamus nos ad ipsum Aristotelem eius-
266쪽
que mentem, quae quam aliena fuerit ab omni verae pietatis studio, demonstraturi. CAPITIS III
Direndorum summa g. e loca asseruntur, ex quibus verum Aristotelis de deo sensum probare, multi contendum I. II. phasisae Ari telicae principia. Commemorantur is examinantur I. III. IHI. V. quod istaeum athesmo fini coniuncta, probatur. . si VI. 'eciatim Aristotelissententia de mundi oriagine g. VII. de dei nexu eum materia f. VIII quod deus caelo supremo tantum praesideat V III I. ex bisse dictis fit concluso de auri obuius doctrinae g. X. loca quaedam de atrii o ristotelis reiiciuntur g. XI. rsondetur ad sup mora loca de vero Aristotelissensu de deo g. XI L
g. I. Disputaturi de atheismo Aristotelis theoretico, id inprimis monendum esse iterum censemus, nos intelligere atheismum, uti uicitur indirectum, ac nobis esse propositum, demonstrare, ex philosophi huius doctrinis de natura & operibus dei facile essici posse
267쪽
conclusionem, nullum esse deum. etenim ilia .recto veritatem hanc nunquam negauit. quin
etiam multa de deo disseruit, quamuis ista diuinae naturae minus sint consentanea,id est Aristoteles quidem deum existere.scriptis siris est professus, sed tale numen tradidit, in quo neque diuinam vim neque sensum dei quisquam suspicari notest. 3.
g. II. Illi, qui auctoritate philosophi huius
capti sunt, omnino praeclare ipsum de deo senasisse putant, hancque in rem eX monimentis eius multa colligunt loca, quae veritatis huius praestantissimae pictatisque: erga summum n men es sient plenissima. nec negari potest, es. se Aristotelis estata, quae pulcritudinem ac speciem veri prae se habent, proximeque ad dei
naturam accedere videntur. sic arbitratus est, quamuis deus sit sua natura , istum tamen vi rationis humanae, quae res naturales contempletur, posse cognosci: quemue natura notum deum dixit, illum quoque unum esse, nec multitudinem deorum dari, adfirmaviuit, de quo testatur LACTANTI US,R quari
do scribit: Arsoteles quamuis secum ipse disssideat, ac repugnantia fibi sdicat s s entiat; issiummum tamen unam mentem mundo praeesse te tur, & MINUCI Vs FELIX 3 Aristoteles variat s adsignat tamen unam potesatem. nam interim mentem, mundum interim deum dicit, interim mundo deum proicit; prout ipse ' primum motorem unum vocat & Per-i Petuum, hinc quoque eum multitudo nominum minus perturbauit, quam expositurus
268쪽
principio capitis x dia disseila
νυμος - , κατανομα μενος τοῖς προεισι παGν,
αυτος νεοχμει, istu porro deus quum sit. pluribus nominibus adpeliatus es: abris utique
sevis omnibus affectibus denominatus, quorum necιmen edere ipse olet. ita vere adfirmatur, in Ima rerum magnitudine, motu, dispositione, constantia, utilitate, pulcritudine, deum esse, cognosci, nee posse fieri, quin id, quod 'm 'irabit constat ratione, consilio & opera. sit instructum. quumque deus sit,ex omni rique parte perfectae consummataeque Virtutis, n*n potest esse nisi unus, nosque etiam oportet idipsum intelligere ac dicere, quod sit nullita circumscriptus limitibus, quod sit aeternus & omnipotens, quodue sit spiritusasque persectissimus, cuius intellectus omnia Cognoscit, voluntas autem plane a lege solutati libera atque omni virtute, quamuis ne amente quidem humana excogitari & concipi postili praedita. quod si ita est,sicuti est, quum notionem dei sentiamus mente . nos quodue debere percipere, illum esse instructum ab luta ac consummata perfectione; facile quis sibi persuadere posses. quod Aristoteles etiam Pro tacultate, in qua grauiter valuit, iudicandi Proprietates dei, prout decet &diuinae naturae Consentaneum est, cognouerit. idque ipsum, quod religiosi ipsius sectatores magna OPera ac labore tuentur, quibus doctrina eiusdeh agnifica a et, ut in ista nihil
possit desiderari. etenim dicunt, Aristotelemata asse, deum esse απειιον, infinitum ' ἁμερος μυθος, quoddam partibus
269쪽
tinans s nulla praeditum magnitudine, inindeque non obscure conflasse conclusionem, deum neque oculis. neque aliis sensibus posse percipi, adeoque esse ἀορατον & πάση Θνητ' φυσει ά ήροτον, omni mortali naturae mulsbilem, & ab ipso Omnem corruptionem atque interitum esse procul hocque nomine eum ad pellasse α*Θαρσον, corruptionis expertem, 3α νατον, vivum immortale, ' item ζωνναλινατον, vitam immortalem. s quod si rei pisciamus intellectum diuinum, de isto quoque Aristotelem sensisse praeclara atque egregia, asserian i, siquidem existimauerit, deo soli vindicandam esse laudem sapientiae: si ratione voluntatis autem cognouerit, ipsum esse αρι- ν' optimum, 7 nec non ἀρ- ὐσίαν, optimam substantiam, ' quia γενε - σωτηρ, πιτιος τῆς τηρ- δἰ parens syeruatorsit, ea fis salutis nostrae s per quem vivamus; hinc & ipse alibi ' vocetur Hoωρεῆος τε λ cpLλιος, Οὐ ξ-ιος, κοθαρσιος- ιω- ην μειλ
Vibe, Histitius re amicitiae praeses, hospitatis, expiator, seupplex s placabilis; quemue nul
lus livor, nulla inuidia, nullus teneat dolor; & quamuis maxime sit benignus, omnis :, qua fruantur mortales, felicitas ab ipsius prolixa ac benevola proficiscatur voluntate ; iustitiam tamen semper observet, qua suum cuique distribuat τοῖς ταγαλι -- κακα bs
270쪽
na malaque pro meritis; δ & quod ad potentiam dei adtinet, omnium sit potentissimus, lane dem quum notio dei etiam hoc significet. quod omnia condiderit,adeoque sit caussa prima omnium rerum, haec quoque Cognitio Ce
lebratur in Aristotcle, quippe qui professus sit,
mundum effectum esse a deo. 3 . . . 'g. VII. Quis igitur dubitaret, Aristote- Iem praeclaram dei notitiam habuisse ξ quisque sane ex illis, qui illum pio prosequuntur cultu, effatis philosophi huius a nobis collectis magnum statuit pretium, ei usque pietatem sanumque de deo senium probare subinde contendit. Sed tamen veritatis studium nos ab eorum 1ententiis plane dimouet; Utque pateat clarissime, non mediocribus argumentis nos adductos a tam magnifica de Aristotele opinione discedere, primum fundamenta dominae Aristotelicae, quae res naturales ex Planat,
attingamus, & quam lubrica ista sint, demonstremus. atqui philolophi, qui Aristotelem
antecedebant aetate, potuerunt principia composita rerum naturalium, & quidem THALEsdixit, Constare omnia eX a PIR, ANAXIMENES Vero eX aere, quoniam longe sit subtilior aqua; HER A C LITu sex igne & XENOPHANEs atque post hunc PARMENIDEs eX terra, Cui adeo naturae progressum ex solido influiuum, secus atque adhuc factum fuerat, defendebant, ac de mechanicis & solidis principiis cogitabant. quae quum consideraret postis