Io. Georgii Walchii ... Parerga academica ex historiarum atque antiquitatum monimentis collecta

281쪽

simans, ipse a se ipseo confundituri qui enim

vsque ad lunam eius definit prouidentiam, δε- inde mundum deum es P existimat, euertitur, ut qui eum, qui es dei expers, deum esse a Bitretur. hinc & R AYNAvDus 3 reprehendit CLEMENTEM: nec enim, inquit, potes quidquam ex Arsotele proferri, quod errori ibi faueat; intelligit autem errorem, quo deum permutarunt in animam mundi proprie dictam & informantem. sed I AC BUS THOMAs I s obseruat, quod nec Raynaudus Clementem, nec Clemens Aristotelem satis intellexisse videantur. quamuis enim Clemens iure ac merito reprehendere posset Aristotelem, quod contraria sibi & repugnantia dixerit, si toti mundo deum praefecerit, veluti animam mundi; prouidentiam autem ipsius 1olo coelo terminauerit; nunquam tamen probari potest, quod Aristoteles affirmauerit, deum toti mundo praesidere. quumve Clemens mentionem tantum faciat animae cuiusdam mundi, nec num si animavisi ens, an informans definiat, minus caussam percipimus, cur Raynaudus ipsum adfecerit censura. equidem proseruntur loca quaedam, ex quibus pateat, Aristotelem credidisse animam mundi uniuersam, eamque in ormantem, quando dicat 3 λέγετm δε ἐτέρως πνευμα, ῆτε ἐν φυτοῖς - ζ ,-δια παύων λήκουσα,

Jε-γονιμος criα, quum alioqui Iliaritus adpelietur subsantia animata s genitalis in stirpibis atque in animantibus exsens

282쪽

per omniaque pertivens; item y γην δε πασαν

rem, solem, lunam N postremo totum caelum Vis una per omnia pertinens, certo Orrine δε-

scripsit; sic& lauuet haec earmina orphica: δ

id est, ἰupiter es Ipiritus omnium. iupiter indefatigabilis ignis impetus es, lupiter es radix

maris, lupiter esset s luna. non negamus, quod verba haec multam speciein illius erroris prae se habeant quo deum & naturam Confundere instituerunt multi; sed auctoritas libri illius, unde ista sunt depromta, non satis valida est, nec firmis argumentis Aristoteli, uti auctori potest adtribui, id quod infra verbosius demoniare, animum induximus. sic Aristoteles cum a Platone, tum a Stoicis hac in re discrepat. Plato enim, deum libertate frui, Censuit, quam summo numini & Aristoteles &Stoici abiudicarunt, existimantes, id perne cessitatem adductum egisse omnia. Quod autem ad animam mundi adtinet speciatim,

Plato illam esse, quidem credidit, sed plane

alia sententia, quam ista in tradiderunt Stoici, siquidem Plato tres deos. deum summum, mentem Ac animam, esse adfirmauit, ac per deum intellexit ipsum summum numen; per mentem mundum, quem intellectus tantum percipit & per animam spiritum huius uniuersi, quam opinionem Platonis fuisse, clarissime

283쪽

igitur ex sententia Platonis an ima, tertius deus a summo numine fuerit distincta & separata, plane a Stoicorum placitis abhorret,et quippe qui asseruerunt, ipsum deum animae mundi OD Dcio defungi, ita ut aristissimo vinculo cum materia sit coniunctus. ab horum 1ententiis Cum Platonis, tum Stoicorum i mea recedit Aristoteles, quod deum non Vniuerso mundo, sed tantum supremo coelo praesidere credi de rit, nec cum Stoicis ipsum pro forma inoo , mante; sed assistente habuerit: con Prs ERA

I. V ΙΙΙΙ. Sic Aristoteles persuasit sibi,

deum coelo supremo praesidere, 1eu esse moto Tem Primum, praeter quemalias adhuc intelligentias, materiae eXpertes. aeternes & inseriovirum sphaerarum motibus praefectas credidit. si per quas plerique intelligunt daemones, qui media inter diuinam atque humanam mentem prae citi ellant natura, quod HERMANNus quidem ColNRINGIVsῖ.negat, Onser THOMAM.AT AN LEIUM . . deo igitur seu primo motori cura est ex sententia Aristotelis iprimi mobilis, quod veteribus est orbis stella- rum lixarum,.seu Octaua sphaera, ita ut deus. 9uamuis moueat, ipse tamen maneat immobi- Iis. hinc dicit Aristoteles: ' ρειν, ἀρχ21

284쪽

και li: ν μιαν λp'ἐνις, principium enim ac primum entium tum per se tum per accidens immobile es: mouens autem primo, sempiterno es uno motu. quum τero quod mouetur, ne- letife D ab aliquo moueri, primumque mouens immobile per se e se ac motum neruum ab aeterea moueri s unum ab uno. modum autem, quo summum numen ipsum immotum omnia alia possit mouere, mplanat ea ratione, qua res vel intellectam ad cognitionem, vel voluntatem ad cupiditatem excitare ac mouere queat, ita Vt quamuis in intellem ac voluntate fiat motus, ipsa tamen res maneat immobilis. sic deus quum habeat sui ipsius cognitio nem, quod sibi insint omnia praestantissima, in quibus partim intelligendi, partim appetendi facultas versiari possit, sempiterna sui ipsius

Contemplatione penitus occupetur, ita Vt ni

hil aliud ipse fuerit, quam sui ipsius contemplatio. post primum hunc immobilem

motorem alias quasdam substantias seu intelligentias esse voluit, quae ab ipso motae inferiorum Orbium motibus praeessent, siquidem dicit: φ ο ρωμ εν n παρα Την Τῆ ποιme Niν Διπλῆν

285쪽

vero praeter simplicem lationem totius, quam incimis primam sub untiam s immobium

mouere, re ceterra etiam lationes, quae erran

rum quoque lationum unamquamque o perse, immobili s aeterna substantia moneri. 'ita intelligentiae orbium, in quibus plauetae. Ptem Voluuntur, praesides, per summi numinis admirationem atque adsectum incitatae Orbes necessario mouerunt, adeo ut sine quadam numinis opera & prouidentia caelestium cursus, fuerint constituti, quorum vi & opere inseriori omnis natura per necessitatem quamdam mechanicam nascatur & gubernetur. etenim quam intelligentiae orbes suos necessario sine quodam consilio mouerint, factuin sit, i Vt omnis quoque materiae moles variis agitata, fuerit motibus, ex quibus diuersitas formarum iptae diuersa materiae natura suam habuerit Ori- ,

ginem. ita ut si quid vides quid pulcrum quid

mirabile inprerum natura intueamur, id iomne non diuinae artis, non prouidentiae opus fesse, sed solius necessitatis ex ipsis nerum qua-ilitatibus ortae euentum dicere Mi habere de-

g. X. En deum . Aristotelicum l bene dea mente Aristotelis iudicauit beatus noster LV τHERus apud V1 TvM LUDOVICUM SE CRENDOR FIVM. 3 Ari teles in eam fere labitur sententiam , vi etsi deum non a Ipelget sultum, tamen ignarum rerum omnium

286쪽

tuo, qui nihil negotiorum nostrorum inteia Iigat, re videat, nihil eonfideret praeter ostipsum s tantum confideret in speculatione Di ipsius. hoc autem es non es sultitiam eriabuere, tamen certe es adimere ibentiam s

Uituere ignarum rerum humanarum; recteque addit: sed quid ad nos talis deus aut quis elius vfisy quibus verbis nihil sane verius nec pulcrius dici potuisset. etenim nullum alium deum animo menteque nobis Concipere possumus , quam qui sit principium

primum, prima caussa omnium rerum, quaseomplectitur natura, adeoque Omnibus Praeditus persectionibus. qui deus absoluta fruitur libertate, cuius Vi liberum quoque cepit consitum, mundum in tempore condendi,

quem & ex nihilo produxit, & ubique singularis potentiae, sapientiae, benignitatis dedit

documenta. CuiuSmodi veritas adeo est per- qncua, utistam quisque, qui sanae rationis particeps, comprehendere debeat, atque omnino sit mirandum , .misse eX philosophis praecipue, Aristotelem a: eam clara cognitione alienum. namquaequum dicit, materiam cum deo ei eaeternam, mundum nec principium nec finem habere, deum per modum formae in entis cum eo necessario Vinculo esse coniunctum, caelo tantum supremo praesidere,nullam rerum nostrarum curam tenere, contemplatione sui ipsius totum Occupari, quaeue sint in serioris naturae, fieri per necessitatem quamdam mechanicam , omnia plane turbat, & vim & naturam dei tollit penitus. ecquis dubitaret hanc Aristotelis doctrinam non modo esse absurdam, sed & impiam Θ. nam aeternitatem mate

ri ' , rite

287쪽

riae asserere, ipsique deum quemdam pariter

aeternum adiungere, idem est, ac si quis conuaria sibi ac repugnantia adfirmare, atque hou ipso verum rationis usum perturhare vellet. quod si enim materia aeterna est, i aut est a sei

ipsa, aut a deo quodam: si est caussa sui ipsius,

sane non potest esse materia,. Omni te moueni facultate destituta, quid Θ , quod necetio est, i firmare materiam esse deum; duplicem au tem deum credere, Ccrae esset absurdum, quOniam deus si ex omni parte perfectus est, Vt, esse debet, non potest esse nisi unus, ut in eosnt omnia. at vero si materia a P otestate ac virtute dei profecta, est omnino enectus adeo , que sua caussa posterior, id quod omnem tremouet aeternitatem. ex quibus patet, quod homo quoque, qui tantum luce ac lumine rationis utitur, adfirmare ne-icesse habeat, deum ex nihilo produxisse materiam primam, id quod quanto clam,rius est, tanto in maiorem deducimur aist mirationem, quod veteres philosophi mirifica, coniensione. Plato, Aristoteles, Stoici, Epicu- . rus de aeternitate materiae male existimauerint. fuerunt quoque, qui quamuis Aristotelem magno conlectati sint studio, hanc tamen doctrinam de aeternitate mundi minus probarunt, ted impugnarunt saltem eam reiecisse

que. de cetero Plato de modo & ratione,Qua eX rudi ista eaque aeterna mole mundus hia Prodierit, verius sensit, quam Aristoteles ia

288쪽

Stoici & Epicurus. nam iuxta Platonis placi- lta mundus ex libero dei cum materia congressia extitit, quum Aristoteles contra & Stoici illum siue congressiam siue nexum, quiue a deo minus potuisset euitari, crederent, & Epicurus ex fortuita atomorum Concursione mundos lurimos ortos adfirmaret. Verum haec Ariotelis sententia de deo non solum sanae rationi est aduersa. sed & multum illi inest impietatis. equidem ex ista probare ac colligere, quod ipse Aristoteles fuerit atheus sua mente 1uoque animo, minus instituo; sed talem doctrinam eum atheismo maxime ei e coniunctam, & quemdam facile in tam pestiferum e rorem coniicere posse, contendo. hac enim ratione omnes naturae essectus explanari possunt, ut nobis non opus si deo, adeonue quili- λhet atheus huius modi doctrinam de deo ac: mundi origine admittere queat. quod & haud, difficulter concedet nobis I ALBERTUS rPARRICIvs qui hac de re hou idque moderatum tulit iusicium: mihi quidem non videtur temere inter araeos reiitiendus esse Aria Itoteles, et imundum aeternum adeo naturaliter' emanais ensit,s multos docuit graOes re ma ximos errores, quorum vim si omnem penetra set, vel consecutiones uniuersas fuisset amplexus, in αἰΘεοτητα forte potuisset incidere, veIsaltim perinde omnis exsolvere religione, ut

Epicurus fecit. neque Hisuto, quali ipse se

t rit animo erga deum, vel num omnem eius conscientiam amoremque mente eliminauerit, in

cuius operibus contemplandis per omnem fere

289쪽

vitam tam indue fuit versatus. hoc saltisno mo, ex scriptis Aristotelis, quatia hodie exsant, hoc neutiquam constare, nectos Armiter concludi, Arsotelem fuisse araeum, nequd adeo Hippocratem ex scriptis Hippocratis, quod conatus nuper est demonserare vir acuti s acris ingenii. nam quod non plura de deo dixerit uterqueinerendum in philosophis, qui rationes

proximas rerum naturalium exponere vol

. bant, non ad caussam primam, quam praeponebant, tanquam ad aram semper confugere. g. XI. Exposuimus itaque Aristotelis sententiam de deo. equidem obteruare adhuc possemus, quod dixerit, deum esse ζωον άas

μον, ut pupissa visusque oculuου es: Ac animare corpus est animal; sed de industria haec silentio dimittamus. nam Aristoteles a cultoribus suis per hoc excusari, quin etiam defendi potest, quod vox ζωον signincet viventem sub-uantiam generatim, speciatim autem, si de deo adhibeatur, ipsius αυτομην, Prout 'uoque addat: ω τε κώ άιὼν συνεχ,1ς - ἀίδιος ὐ- τω Θεω. τῆτο γάρ ὀ Θεος. quare vita sinsum continuum s aeternum deo ines. hoc enim deus est. g. XII. Videamus nunc de illorum opinione , qui eximiam dei notitiam in Aristotele Praedicant, de hanc in rem multa testimonia,

quae

290쪽

quae superioribus attigimus, adferunt. Siloca illa intueamur nude, possent facile nos ad adsiensium mouere ; sed quum ipsa doctrinae Aristotelicae principia reuocamus ad animum tum demum manifeste obseruatur, illis nullam' inesse dignitatem. profitetur quidem Aristoteles, deum esse unum, nullis circumscriptum limitibus, Omnis materiae eXpertem, immortali natura praeditum, absoluta sapientia, benignitate, iustitia, potentia conspicuum. atqui deum Vnum atque aeternum pronunciare potuit,quum materiam ab omni aeternitate extitisse crediderit Z & quae sapientia, quae Potentia quaeue alia virtus apud deum este potest, qui impulsus per necessitatem Cum m teria coniunctus, 1 upremum tantum Coelum moueat, regat, gubernet Z mortalis sane, qui1olo lumine rationis humanae illustratus, tales proprietates dei minus habet cognitas. nisi ex operibus ipsius magnificis atque praeclaris, quum ipsum mundum, eius membra, coelum

huiusque insignia solem, lunam stellasque;

terras, maria ac omnis generis animalia vidi se 1et, quumque temporum maturitateS. mutationes, Vicimtudinesque cognouisset, Collegerat, aliquam eXcellentem esse ac praestantissi, i Inam naturam, quae haec Omnia per potentiam

ac 1apientiam summa libertate praedita fecerit etiam adhuc pro incredibili benignitate cori seruet. ad lim Aristoteles saepe tradit non apta inter se& cohaerentia, sed sibi ipsis reo gnantia & contraria: hinc CICERO Ar Voteles quoque in tertio de phisosophia libro mυμω turbat, a magistro Platone non Fu-

tiens: