장음표시 사용
301쪽
si potentiam, ne cuiquam metuenaeus esset, proiecisi ilium extra mundum. hunc igitur inseptum ingenti quodam s inexplicabiti muro, diuisumque a contactu a conspectu mortalium , non habes, quare verearis, nuda ilii tribuendi, nec nocendi materia est. in medio interuallo huius re alterius caeli desertus, fine animali, sine homine, fine re ruina mundorum , supra se circaque se cadentium euitat, non exaudiens vota, nec nostri curiosius: adde
sENDUM. aliam quidem sententiam amplexus est IACOB vs RoNDEL Lus 3 qui existimat, Epicurum non plane negasse prouidentiam dei, sed tantum ea fuisse Opinione, quod deus nullam curam eorum effectuum, quibus producendis vires naturae inditae sufficiant, teneat; sed num hac ratione bonus causiarum Epicuri patronus sit, nec nep alii iudicent. satis superque apertum esse existimarem, philosophum hunc etiam ab humanis rebus remouisse prouidentiam, quoniam beatae vitae, qua deus fruatur, nec curas, nec iram, nec gratiam, quae omnia in mortales tantum rationisparticipes cadunt, conuenire putauit.
III. Quod ad Aristotelem adtinet, pii
ipsius cultores penitus sibi persuadent, vere illum hac in re sensisse ac mundum vi prouidentiae diuinae regi, gubernari, conseruari, adfirmaste. quam cognitionis laudem ut vindicent ipsi iure ac merito, ac illius caussam tueantur diligenter, varia adserunt loca, quibus
302쪽
disputauerit de prouida omnium rerum merite dei. atque dicunt, ipsum adpellaste mundum
λαγ Θεον Φυλαίοαενην ordinem s digestionem uniuersorum, quae a deo N per deum afferue tur; ι & alibi tradidisse, deos immortales curam habere rerum humanarum, & illis. qui fungantur muneribus menti Consentaneis eamque colant,praemia persoluere gratiamque referre. quin immo expressis verbis dixerit Aristoteles: κδεαίοι Ε φυσις, αυ',1 καθ ' ἐαυῖ νάυΤάοκης ἐρμυορ σα 'ῆς ἐκ τουτου nullam
naturam fatis in ictam ad Falutem esse posse, quae citra Gi praesiditam suae ipsa demum tutelae permi lya sit. 3 quumve alii sunt testati, quod philosophus hic male senserit de prouidentia dei, fuerunt quoque, qui cavillain ipsius dixerunt, existimantes, istum nulla dignum esse reprehensione. quoniam omnia per prouidentiam summi numinis sustentari adfirmauerit. quam in rem adhuc frouocant ad locum quemdam, ' ubi ad similitudinem exercitus atque amplae familiae loquatur atque asserat,deum aeque ac imperatorem & sedulum patrem familias curam rerum gerere , confer MARSILIUM FIClNVM. F & quamuis ipse
interdum secum dissideat, etiam de deo dicat repugnantia sibi; huius tamen rei liberalem mereatur excusationem per ingenii humani in cognoscendis rebus diuinis imbecillitatem, cuius sibi conscius libro de diuina sapientia se-
303쪽
cundum AEgyptios, si modo illius sit au
ctor, ita seipsum eXcuset, dum quoniam eias
primi opificis) qualis ipsa in se es natura
explicare non possimus, neque attivere, atque quantulumcunque es, quod mens htimanam illa intelligat, rae abstractione quo am shuic quasi succenturiata negatione QEequitur gradatim ascendendo, donec defatigata comquiescat, ut imperfectissima. confer GER M.
3. IIII. Sed plane alia sumus opinione atque assirmamus, Aristotelis doctrinam de providentia dei non solum absurdam esse; sed&impiam, quod partim per rationes, partim per testimoniorum auctoritatem confirmare, nobis est in animo. primum quod ad rationes adtinet, satis verum esse existimamus, quod notio prouidentiae diuinae dependeat a notione dei ac diuinae naturae, eX quo, quUm perspicuum sit ac manifestum, facili negotio possumus colligere, qualis sensus, qualis cognitio diuinaevrouidentiae fuerit apud Aristotelem Θ constat ex iis. quae superiora dissiputauimus, neminem in deo Aristotelis aliquid de diuinitate posse 1uspicari, esseque deum Omnis sapientiae,
henignitatis ac potentiae eXpertem, qui unde habeat prouidentiam, non videmus. nam si caret deus sapientia & potentia, minime omnibus rebus conservandis, ea pulcritudine, eo ordine, eo sine, quo sunt constitutae, 1ussicit: sique animus ipsius alienus a benignitate, nullum quoque erit studium, nulla voliantas prolixa rebus naturae earumque faluti consulendita, .. in f in H is, di prure u idoloLD. M. I.
304쪽
prospiciendique. id quod adhaec per testi .
monia corroborare possumus. sic DIOGENEs LAERT ius de Aristotele dicit: δ λα-
tendit prouidentiam Eea ad caelestia usque: εc apud CLEMENTEM Alexandrinum tradi tur, ad lunam usque eandem deduxisse; &PLvΥARCHus 3 testatur, illum existimasse, mundum prouidentia dei haud gubernari, id quod etiam apud alios legimus. nec Aristoteles vi principiorum suorum aliter sentiret Olerat, quam quod prouidentia dei, si&iuam verbis admiserit, tantum spectet res Caeleiastes, quoniam ex ipsius sententia deus caelo supremo praesideat, ipsique adeo cura sit primi mobilis, quod veteribus est orbis stellarum fi xarum, seu octaua sphaera. secundorum a tem mobilium intelligentiae gerant curam, Unde & sequitur, primum illum motorem, quem Aristoteles vocat deum, rebus, quae sub luna simi, nulla prospicere prouidentia. g. V. Firmior adhuc nostra disputatio adparebit, si & illa argumenta, quae in Aristotelis eiusque recti de diuina prouidentia sensus gratiam proseruntur, remouere instituamus. quapropter quod ad testimonia illa, quae ex libro de muncio depromta sunt, pertinet. iterum generatim monemus, quod ista nullum habere possint pondus. quoniam superio i ibus vi argumentorum probabili demonstrauimus, Aristotelem opus hoc minus conscripsisse. finge vero , quamuis id nequaquam specie quadam veritatis adfirmari queat, Aristotelem
305쪽
libri huius esse auctorem, testimonia sane. quae ex illo sunt petita, omni, qua Valere deberent,
probandi virtute carenta namque primum hoc fuit: Των ολων Τάξιν ηε καὶ λακοσμησιν, υπὸ Basi Τε καὶ λοι Θεον φυλατΤομενην, mundum esse
ordinem ει digestionem uniuersorum, qua adeo ου per deum asseruetur, k quem locum iam superioribus produximus, veluti argumentum , quod Aristoteles librum hune de mundo minus confecerit, Vt pluribus ostendie
mus, quod scriptura vulgaris, quam&supra exhibuimus, sit corrupta καὶ χοἰ Θεον φυλατΤομένην, quam emendare ac stribere: λα λων φυλατLμενην, propter Varias rationes necesse habemus. nam auctor libri de mundo principio capitis secundi duas mundi definitiones tradit, quarum altera haec est: κοσμος ωὶ συνεγμα εξ έρανου καὶ γῆς καὶ Των ἐν Τουτοις περιεχομένων φυσεων, mundus caeli s terra consitutio est, earumque naturarum Vt APULEIus loquitur quaesunt utriusque: qua posita, addit alteram his verbis: λἐγύ- καὶ ετερως κοσμος, dicitur quoque aliter mundus ἡ των ολων ταξις καὶ λακοσμησις υπο - τε καὶ λοι Θεων φυλατΤομάνη. prior definitio est Peripatetica; posterior vero Platonica aut Pythagorica,quas auctor ipse per vocem discernit, atque significat, posteriorem definitionem non sibi, sed aliis esse vindicandam, in quibus Platoni ac Pythagorae eorumque principiis maxime
Conuenit. quae & caussa est, cur non solum legamus λοι Θεων et υ Κομ ένη, sed & verba μοreferamus ad λακου-σιν. nota enim est
306쪽
doctrina Pythagoraeorum &,Ρlatonicorum cledaemonibus, quo nomine proprie illi adpellantur qui inter deos & homines sunt positi. & de quibus multa ex Pythagoricis fragmentis, ex Platonico Timaeo, conuiuio, Epinomide ac
libris de republica, PLOTIN i, PURPHYRIO,
IAM BLICHO, CHALCIDIO, MAXIMO TYRIO, PLUTARCHO, A PVLEIO, MARTIANO .CAPELLA, AUGUSTINO, MARSILIO F IC IN O aliisque colligi possunt. ossicium horum daemonum erat, Vt humana ad deos, & diuina ad homines reserrent, hominum quippe preces & sacrificia ad deos; &deorum leges & sacra instituta ad homines. ApvLEIvs dicit: Hi oves sunt genere animatia, ingenio rationabilia, animo stagsua,
corpore aeria, tempore a terna; & CHALCI-D i v s: demon es animal rationabiis, immortale, patibile, aetherium, diligentiam hominibus impertiens. quorum detemonum iterum varii constituti sunt Ordines variaque genera, quod argumentum solide persequitur
GOTT FRIED OLEARIVS. 3 prout autem
diuersas habuerunt adpellationes, sic quoque vocati sunt o Θανάοι principio inureorum carminum item tantum λοὶ a PLATONE 'PROCLO . PLOTINO si ANTONINO IMENANDRO 3 & aliis. atqui hi sunt, qui altera definitione de mundo, quando dicitur: καὶ λα Θεων φυλατΤοριένη. probabili ratione indicantur, adeo ut integra definitio huius sit
307쪽
sententiae: mundus complexu suo omnia singulari ordine atque Ornatu continet, quae a supremo numine sunt constituta, a daemonibus autem, ipsius administris conseruantur&custodiuntur. namque hi daemones credebantur , quod non solum gentium aut urbium, sed hominum quoque essent praesides, quod actiones atque humanam vitam dirigerent, quod in potestate haberent astra,eorumque motum, quodue aliis rebus, imbribus, tempestatibus,
frugibus praefecti. sic daemones administrierant summi numinis, & quemadmodum in 1acris scripturis sp iritus dei ministri ad pellantur an ti, etiam λειτουργικα πνευματας δ sic daemonibus quoque nomen angelorum adtributum fuisse, deprehendimus, id quod ARI
VM. 3 Ex his copiose a nobis disputatis emcimus Conclusionem. quod hoc testimonium primum, quum desinitionem mundi aut Platonicam aut Pythagoricam continet, illis nullo adiumento esse possit, qui Aristotelem
recte sensisse de prouidentia dei, per illud
g. VI. Quod ad secundum testimonium
adtinet, tantum abest, Vt tueatur Aristotelem, ut ipsius animum ac mentem de ci ac potestate prouidentiae diuinae non obscure prodata namque dicit: ἐι γαρ Τις ἐπιμέλεια Των α Θρί-
308쪽
τοῦτο δ' ιιν ιη ο νῆς, nam si dii immortales curam habent aliquam rerum humanarum, quemadmodum verisimile est: illud quoque prseabile fuerit, eos re omnium optima sibique maxime cognata delectari, haec autem mens fuerit. en cognitionem tam nobilissimae veritatis huius, quae apud Aristotelem fueriti pronuntiat quippe , probabile esse, deos curam rerum humanarum habere, satis que apertum indicium aut corrupti intellectus aut deprauatae voluntatis profert in lucem. quod ii enim certo ac firmo animo principalem comprehendisset veritatem, esse deum, auctorem totius uniuersi; atque omnium rerum, quas Videmus, quaeue sunt factae, Constantem eumque pulcerrimum ordinem diligenti ac sana meditatione cognouisset; prouidentia dei ipsi non venisset in dubium. ad- haec verba testimonii huius, deos praecipue delectari mente, τω ἀρ--τω συγγενεςάτω, veluti re omnium optima sibique maxime eo gnata , item quae praemissa sunt, quando dici
qui vero muneribuε fungitur menti consentaneis s hanc colit, estque optime animo afectus, eum probabile es, deo carissimum e se; aliquid doctrinae Aristotelicae de intellectu
agente sapere mihi videntur, quam infra Copiosius illustrare, induximus animum. multo minus tertio testimonio pretium aliquod statuere possumus, quoniam Verba haec: κδ μία δε φυσις, ἀίή-ἐομἄην αυ,oκει, ἐγ-Θῶσα
309쪽
τῆς ἐκ Τουτου σχου μοις, non eX principiis phialosophiae Aristotelicae, sed Pythagoricae expliacari debere, probabili ratione existimamus. primum enim auctor libri huius paullo ante dixit: ἰος μεν ἡν ῖς λογος, κώ ηατρ ος ωι ζωσιν οἰνΘρωποις, ως ἐκ Θεου Τα πάνlοι λα Θεῶσυνέ κε, vetus igitur sermo es, a maioribu que proditus inter omnes homines , uniuersatum ex deo tum per deum constituta fuisse amque coameutata , iisque aperte significauit, naec respicere ad vetustissimam doctrinam dedaemonibus, praecipue quum addit: λα καu Τα
eousque prouecti synt, ut haec omnia dictitarent deorum esse plena. etenim doctrinae dedaemonibus aetatem a longinquo tempore repetere possumus, siquidem monimenta historiae philosophicae confirmant, quod ista primis philosophiae temporibus Iuerit tradita. si fides habenda est oraculis, quae Zoroastris nomen prae se serunt, compertum tenemus, Chaldaeos non solum credidi ite daemones. sed&diuersos illorum ordines constituisse, quorum praecipui erant perarchii , Agoni Dii, Gnaei Dii, angeli, anama; munera auten, Vt uidam ex illis totum mundum regerent; quia
am regionis cuiusdam curae praeestent, etIam animas numanas, a corpore liberatas ad aeternas transferrent sedes, Vide THOMAM STAN-LEIVM. eodem modo varia daemonum genera posuerunt Persae, de quibus videre Pols
310쪽
mus THOMAM HYDE. y si autem scholas graecorum philosophorum perlustramus, deprehendimus in lonica THALETEM MIesum, de quo praeter PLUTARCAvM testatur ΑΥHENAGORAS, 3 quod tres spirituum classes fecerit, quarum prima deos immoritates, secunda daemones & tertia heroes Complectatur; s TOB A E vs Vero tradit, credi disse Thaletem, uniuersiam aerem plenum esse daemonum. cuius institutione quum usus fuerit PYTHAGORA s,hausit quoque eandem doctrinam, & putauit, plenum esse πάντα τουάενα-, omnem aerem animarum, teste DIOGENE LAERTIO. eandem sententi
am secutus est PLATO&ex romanis doctissimus VARRO, de quo dicit A vGusTINVs: si adiungit, mundum diuidi in duas partes, cae- Ium s terram. caelum bifariam, in aethera re aera: terram vero in aquam re humum. e quibus summum Use aethera, Rcundum aera,rertiam aquam, infimam terram. quas omneς partes quatuor animarum esse plenas in aetherein aere immortalium, in qua s terra mom alium. a summo autem circuitu caeli inque ad circulum lanae aethereas animas esse, Ursac enu, easque caeleses deos non modo inteia rigi esse; fere etiam videri. inter lunae vero girum s nimborum ac ventorum cacumina, aereas esse animas, sed eas omnino non oculis videri Ρ socari heroas s lares s genios. quapropter censemus, &haec verba ως ἐκ Θεοῦτα πάντα χἁ θεοῦ, quae vulgaris est scriptu-