장음표시 사용
311쪽
ra, συνεμιε este emendanda, ita Vt pro legamus δια Θεων, id est per daemones, qua emendatione VOX συνες κε respicit cum originem, quae deo debetur, tum prouidentiam . Omnium rerum, qua fungantur daemones. ita
integra oratio, 3uae libri nutus de mundo capi tis sexti principio extat, plane eripedita est,nec illius sententia quadam obscuritate inuoluta. disserit quippe auctor ex principiis veterum philosophorum apud Chaldaeos & Persas, pra cipue Pi thagorae & Platonis, quod mundus ope&consiliis daemonum regatur, sine quorum tutela nihil firmum esse possit, hinc &nonnulli adfirmauerint, Omnia plena esse daemonum, qui singulis partibus mundi, singulis naturarum generibus Praesideant. verum enim 'ero si adhuc ponamus, Aristotelem opus hoc conicripsisse, quod tamen non est, etiam eX illis, quae lubsequuntur, colligere possumus. adinductum testimonium haud valere ad tuendam ipsius hac in caussa dignitatem. nam quum auctor ex sua mente instituit disputationem, angustioris prouidentiae diuinae limites ponit, eiusque potestati caelum tantum subiicit.. g. VII, Tandem & locus ille, y quo Aristoteles ad smilitudinem imperatoris ac patris semilias de prouidentia dei disserit, nullum habet pondus, quem si penitus inspiciamus, manifestum erit, philosophum hunc non agere de benigna summi numinis cura. libri autem de rustica Au tiorum philosophia, eX quibus nonnulli Aristotelem excusare contendunt, quod in illis ingenii sui imbecillitatem in cognoscendis rebus diuinis ipse Perceperit,
312쪽
non sunt Aristotelis, quamquam FRANCI-
CHE avs opus hoc ipsi adtribuunt. nam inquum ditaritur de deo, λογω, anima, Vniuerso, rerum'ue principiis, aucior ingenium non Peripatetica, sed Platonica sapientia praeditum prodit, id quod pluribus persequitur I O. A L-
g. VIII. Sic igitur Aristoteles male existimauit de prouidentia dei, quod per illius vim
Caelum tantum regatur, adeoque omnem summi numinis prouidam rerum humanarum mentem negauit. quam doctrinam coniunctam esse cum atheismo, facileque quemdam in pestiferum errorem, nullum esse deum, coniicere posse, quisque, qui sana Vtitur ratione, fateri debet. quemadmodum atheus nullam admittit prouidentiam dei, id quod rex ipsa docet; ita qui istam negat ac persuadet sibi, deum hominum saluti nec consulere nec prouidere ac prospicere, non multum differt ab atheo. nam si deum tantum ex admirabili, pulcerrimo& constanti ordine rerum natura lium cognoscimus, adeoque ex effectu Mei mus conclusionem ad caussam primam; sane qui tollit prouidentiam dei, principem illius cffectum remouet, quo constans Ordo rerUmnaturae nititur, eoque ipso impedit, quominus cognitionem dei, prout decet & naturae diuinae consentaneum est, quis sibi comparare queat. adhaec Omnes, qui deum verum esse credunt, uti necesse habent,fateri ipsum consummata aeperfecta sapientia, benignitate & potentia esse
1 protegomen. ad suam editum a Rafation. 8araner ις. ad
313쪽
praediciam, id est dari prouidentiam diuinam, quae dictis dei proprietatibus absoluitur; ita quisque, qui dei prouidentiam aut plane ne-igat, aut ab illius vi res humanas excludit, non potest, quin dei naturae maximam iniuriam inserat. 1altem huiusmodi homo, qui in tali errore versatur, omne cultus diuini ac religionis fundamentum tollit. nam si remouetur prouidentia diuina, remouetur quoque timor at que amor dei, quem Vtrumque adsectum gigni in mente nostra per meditationem cum potentiae, tum benignitatis dei infinitae, satis est apertum. quum enim animus humanus sentit atque intelligit, quod deus partim illos. qui voluntati diuinae sunt contrarii, & possit & velit grauissima adficere poena; partim mortales incredibili prosequatur amore; hac praeceptione motus oriuntur in Voluntate, timor quippe atque amor dei. si autem quis omnem timorem dei atque amorem abiiceret, quomodo posset religionem obsequii colere, eaque, quae sanctissimis legibus cum praecepit, tum prohibuit, praestare aut omittere ρ quapropter bene dicit sAM VEL I. B. de P V-F E N D O RF : δ tertium est, deum tum iv vnia uersum mundum, tum in genus humanum regimen exercere, id quod ex admirabiti sconsanti ordine, qui in hoc uniuerso cernitur,
Iiquido adparet. quoad essectum autem moralem perinde est, utrum quis neget, deum exta sere, an ab eodem humana curari; cum virumisque omnem religionem plane tot t. frustra enim metuitur aut colitur, utut in se sit pra-
314쪽
santissimus, qui nusia plane nostri cura tangiatur re nihiI boni malique in nos vult, aut potest conferre; & io. FRANCISCUS BVDDEus: δ inter dogmata, quae cum albet oarct seno quodam vinculo coniuncta Ihnt, striamum merato praecipuum ue locum tenet nega i tio mouidentiae diuinae. quemadmodum enim atheus hanc non admittit, ita. qui eam negat, non mustum ab atheo disseri .fuit m omne re Iigionu cultusque diurni fundamentum tollit.
g. VIIII. Superioribus de industria diximus. quod atheus prouidentiam dei non possit admittere, & qui istam neget, non multUm disserat ab athoo. qua sententia declaramus perspicue, nos minime illos pronunciare atheos, quod sua mente, suo animo nullum deum credant, qui in errore de prouidentia dei ve tantur, siquidem summum quoddam numen esse, sibi persuadere possunt, quamuis, id nullam rerum humanarum ac naturalium curam habeat. de cetero talis error facile viam ad atheismi vitium parare potest, ac caussa,eX qua. oritur, 'ignorantia duplicis generis est. alia ignorantia est natura: Giuinae, quum quamuis deum esse dicant, eiusmodi tamen deum animo & cogitatione fingant, apud quem nihil diuinitatis est, quoue omne prouidentiae fundamentum tollitur, Ut eXempla veterum philosophorum Aristotelis, Stoicorum, Epicuri id confirmant. alia vero ignorantia est: diuinorum operum, Cuius iterum variae sunt species, quum homines illorum partim naturam atque indolem, partim finem non eo modo, quo de- cet, cognoscant adeoque occasionem male de
315쪽
prouidentia dei sentiendi, eaptent. Primum Igitur genus talis ignorantiae in eo positum est, quod putent, deum ita condidisse mundum,ut viribus naturae omnia permiserit; ipse autem nihil curet, quo errore contraria sibi & repugnantia statuunt. nam vires naturae eo ipso1unt vires naturae, quod a potentia diuina dependent, ac deus caussa prima est motus, quem cessare, saltem perturbare necesse est, si deum
nihil curare avfirmare velimus. Virium au tem naturae fundamentum est: motus, cuiuS
nulla vis inest materiae, quae quum adhuc sit bruta, motus autem desinitus & ad certum sinem directus, multo minus causiam ac conseruationem motus sibi poterit vindicare. secundum genus ignorantiae est diuinae intentionis, quam deus ui producendis variis rerum naturalium speciebus animo sibi proposuit. dicunt quippe multa reperiri in hoc terrarum orbe, quae hominibus nullam adserant utilitatem, ex quo sequi putant, talia omni carere fructu adeoque casu quodam Drtuito oriSinem habuisse, nec a deo omnium sapientim
quum in eo est, ut ostendat nequaquam nobis diuinitus esse paratam naturam rerum: tanta sat praedita culpa, . .
exempli loco haec adfert: principio, quantum caeli tegit impetus in-
inde aurdam partem montes, Alvaque se
316쪽
cuiusmodi argume0 tum aduersus prouidentiam dei satis est: leue, ut ostendit IO. FRANCISCUS 3VD DEVs. 3 tertia ignorantia est Verorum bonorum, quae essicit, ut saepe putemus bonum, quod malum est, sepe malum id, quod bonum est. vera bona hominis sunt, eX quorum fructu vera illius felicitas naicitur, uti ratione corporis est sanitas, ratione intellectus veritas & ratione voluntatis Virtus, quae principem tenet locum; honores autem, diuitiae &alia commoda ad voluptatem spectantia, sua natura neque sunt bona, neque mala; sed ut fiant aut bona, aut mala, id dependet ab illorum Vsu, prout aut rationi est consentaneus,
aut illi aduersatur. quod quum ita est. sicuti est, facile iudicare possumus, quis ex mortalium genere vere sit selix p atqui homo sanitate,
secatate verum ac falsum cognoscendi, virtutisque Ornamento praeditus multo felicior ducendus est, quamuis nulla fruatur dignitate honoris summaque adflictus sit paupertate, quam ille, qui omni honorum genere conspicuus. atque diuitiarum copia abundet; male autem se habet ipsius aut corpus per morbos, aut intellectus per errores, aut Voluntas per vitia & studium erga pravos mentis asse S. ita autem haec tria eaque vera bona sint comparata, Vt alterum altero sit praestantius, & ex
1llis virtus principatum sbi vindicare debeat, quapropter dicere possumus, quod homines, qui virtutibus ac praecipue pietate animum su
317쪽
um exercent sedulo, omnium sint selicissimi ac vera felicitate, id est animi tranquillitate Perfruantur; alii contra, qui laudem suam in vitiorum studio ponunt adeoque tranquilla Carent mente, non possint non esse miserrimi. ex quibus patet, quantum pretium statue dum sit illi argumento, quod improborum prosperitates secundaeque res, Piorum autem calamitates vim prouidentiae diuinae redarguanta quae quaestio iam ab antiquissimis temporibus etiam sanctorum hominum animos ae philosophorum ingenia exercuit, prout ista pluribus exponitur libro I o B I, & SENECAE opere de prouidentia, qua disputat: quare bonis viris mala accidant, eum sit prouidentia 'quarta ignorantia est naturae miraculorum, quum multi persuadeant sibi, deum facere miracula propter leuiores caussa , hinc & mediocri incommodo adflicti eiusmodi auxilium a
supi emo numine emagitant. quo contra ordinarias Vires naturae agere necesse haberet. at
Vero quum illis deus non occurrit, neque in precibus, neque in optatis, neque in UOtiS, male de ipsius prouidentia sentire eamque Vocare in dubium instituunt, nec credunt, se tutela
diuina satis esse munitos, si ipsis sint panis &aqua cum vilissimo corporis tegumento. quamuis enim nec ex indole miraculorum, nec ex cognitione naturali naturae diuinae pateat. num deus velit frequentiora, an rariora edere miracula Θ experientia tamen satis & 1uper testatur, quod in rebus maXimi momenti,
exempli gratia in prohibendis bellis iniustis, haeresibus perraro ulla indubitata faciat mira cula ; hinc essicimus conclusionem, deum nisi
318쪽
ob grauissimas caussas, miracula non essicere, confer ANDREAM RUDIGERVM. tandem etiam ignorantia originis mali argumentum aduersus dei prouidentiam suppeditat, quod exposuit pluribus &confutauit feliciter
AD NAT URAM ANIMAE HUMANAE SΡECTANTE.
ΣΥNΟΨΙΣ. Dicendorum summa . I. sententia Aristotelis de anima, ubi variae sententiae commemorantur de emelechia g. II. explicatur ipsius definitio avia mae atque reiicitur g. III. speciatim Aristot Iis opinio de intePectu agente C III l. quae comparatur cum aliorum philosophorum sententiis. s. V. VI. locus Aristotelis de 'iritu vitae
attingitur g. VII. At conclusio de impia taedoctrina I. VIII. g. I. Μerito perlustramus Aristotelis do- nam de anima humana, quoniam illius consideratio cognitionem, quam per Vires naturae
319쪽
nobis Comparamus de deo, adiuuare multum potest, adeoque etiam ad disputationem de ameismo Aristotelis illustrandam valet. hanc autem disserendi sequamur rationem, Ut primum philosophi huius sententiam de indole animae humanae generatim; deinde de intellectu agente speciatim exponamus, & quanta illi insit dignitas, explanemuS. g. II. Conseripsit Aristoteles tres libros de anima, quorum primo veterum philosophorum hoc de argumento sententias ad examen reuocat, postquam istos praecipue capite secundo commemorauerat, quod stilicet Democritus, Pythagoraei & Anaxagoras dixerint, animae naturam absolui motu, Empedocles &Plato cognitione, alii utroque; item nonnulli istam in eo posuerint, quod corporis sit expers,
vel quod sit subtilissimum eorpus; Thalesque
adfirmauerit, esse re quae sese moueat; Diogenes aerem, Heraclitus exhalationem immo
ralemque substantiam; Hippo aqua fano strem Critias. secundo autem libro tractat Aristoteles de anima sensitiva & tertio de anima
ad ipsius sententiam de anima adtinet, ostendie ante omnia, quod sit substantia, & deinde di
ἐπανικον, ' quae definitio, praecipue autem OX εsi εχμου omni aetate philosophorum ingenia exercuit. siue enim respicias illius originem, siue scripturam, siue 1ignificationem,
320쪽
quod princeps est momentum, ubique diuersitatem deprehendimus Opinionum. atqui cic Esto 4 de Aristotele 1 cribit: ipsum auimum ἐν λἐχειαν adpetat nouo nomine, quasi quandam continuatam motionem s peren- ueni, quae interpretatio multis minime placet,
legimus, quod malum genium euocauerit, Vt illius ope ad cognitionem Vocis huius εντελε- πειαι perueniret, quam & iste per perfecti hahia explanauerit; sed haec indubitata est fabula, quam a Bo Diso prosectam esse, confirmat GABRIEL NAVDAEus, 3 cuiusmodi
raue apud PLINIVM ' deprehendimus, A P P I O N grammaticus de patria Homeri cognoscenda sollicitus daemonem hunc consuluerit. sCA L lGER existimat, Vocem hanc compositam esse partim ex εν, quiast in omnes artus infusa, & ita pars compositi: partim o λελος, quia sit finis &persectio; partim Vcro ex quia possit producere omnes
mine hoc disputauit, cuius notionem, qua actum permanentem seu formam siub antialem significet, non penitus esse abiiciendam Putauit, quam &sententiae, cui ipse de anima est addictus 3 adcommodauit, prout quoque