Io. Georgii Walchii ... Parerga academica ex historiarum atque antiquitatum monimentis collecta

321쪽

hoc de argumento litteras conscripsit ad a vvEΥIvM & PELIssONIVM. - . I. III. Id satis apertum est, quod Aristoteles intellexerit per formam principium agendi, quam & materiae, cuius indoles fert, ut 1em per patiatur, Opposuit; nec negari potest, ipsum adfirmasse, animam esse substantiam, liquidem dicit: ἀναγκαῖον, Την ουσIαν ετ ναι , necesse es, animam eqse sub antiam, quae substantia ex ipsius opinione est ἐνΤελέπεια primus actus, ut haec vox a plurimis explica tur, qui actus quum sit complementum poterim tiae, de industria per hoc graecum vocabulum,

quod perfectionem respiciat, significetur. ex uibus consequi putamus, Aristotelem hauefinitione nihil aliud dixisse, quam quod andima' si quaedam potentia, siue ut alii loquuntur, vis quaedam activa, a qua actiones corporum viventium dependeant. excusent autem aliI, aut defendant aut interpretentur, quacunque elint ratione Aristotelem; nos plane talem

definitionem ieiunam, aridam & huiusinodi magno philosopho indignam esse iudicamus. primum enim ista pro more metaphysicorum est constituta, ut quidquid sentiamus de anima, cum illa possit conciliari, siue dicamus istam esse substantiam, siue accidens; sue coi

poream, siue corporis expertem, siue compolitam ex elementis, sue minus. hinc quoque

talis anima, quae est primus actus corporis ρυ-sci organici, non solum homini & bruto, fed& plantis adtribui potest, siquidem & plantae habent organa, quamuis valde simplicia,prout

322쪽

ipse dicit: δ ορ γανα δε - Τά7ων φυλωναλλα παντελως ἁπλα , enimuero partes quoquasluptarum instrumenta sine controuersia iisne, quamuis videantur penitus simplices esse. λ- eundo definitio haec ita est comparata, vi clanullo alio spiritu, quam incompleto, ut in scholis metaphysicorum dicitur, intelligi queat. hinc & dicit: φ κώ διοὶ Τοῦτο καλως πολoesiae ομ

, ά Τ, idcirco recte admodum ptitant uti, quibus anima neque esse e corpore, neque corpus aliquod esse videtur, id quod quam alienum sit a veritate, quod anima debeat efici necessario in corpore organico, vel ex ipsius immortalitate patet. tertium haec, quae Aristoteles de anima dicit, doesic dictis spiritibus animalibus, si corpus ratione mechanica mouent , dici possunt, Vt pluribus ac solide de

IIII. At fortasse dicis, Aristotelem Credidisse, hominem praeditum esse non solum anima, sed & mente, ut illam cum brutis harheat communem; hanc autem sibi propriam. ad eaque illa fungatur muneribus motus Corinporis conseruandi; haec autem in cognoscendis rebus atque intelligendis versetur. ita seres omnino habet, quod philosophus interaυχην & νῆν, animam & mentem posuerit distrimen, quod explanare & inde conclusonem de impia hacce opinione conflare, indi ximus animum. atqui omnes, quibus Aristotelis doctrina perspecta est, satis habent compertum, quod iste cum mentis, tum ani

323쪽

mae faciat mentionem atque alteram discernat ab altera. at vero id inprimis deductum fuit in disceptationem & coiitrouersiam, num eXistimauerit, quod mens peculiaris substantia eaque diuersa ah anima, an facultas tantum ab alia eiusdem animae facultate ratione potius,

quam re ipsa distincta 3 quod posterius momentum ex philosophis aeui recentioris A N-DREAs Ru DIGERus adfirmat, existimans, Aristotelem per mentem non diuersam ab anima substantiam; sed intellectrum ac praecipue iudicium usu perpolitum intellexisse, atque Ut placeret populo, de mente, quae diuina sit, edisseruisse. a qua viri huius 1ententia non possumus, quin discedamus, grauioribus permoti argumentis. etenim quum di 1putat de mente atque anima, seu intellectu agente Apatiente, confirmat atque perspicue prositetur, quod ille sit immortalis, isque 1 olus: μόνον του, σπερ ἐm. τῆτο μονον αἰροανατον -

άΔιον, solum quod es, atque id solum es ini

mortale perpetuumque; nic autem mortalis.

quod si ita est, sicuti est, sane una eademque

anima non potest esse ab una parte mortalis; ab altera vero immortalis, ut adeo plane nobis ersuadeamus, Aristotelis sententia mentem eculiarem eamque ab anima distinctam sub- tantiam fuisse. verum enim vero de eo adiue dispiciendum est, quid per mentem, seu intellecium ggentem intellexerit Aristoteles qua quaestione inprimis obseruandum esse putamus, quod intellectus hic ab Aristotele adpelletur ειδος ε δων forma formarum, ' item

324쪽

το ἔτρῆ εἰών locus formarum, seu specierum; y quodue alibi R dicat: δῆλον δὴ ωσπερ εν τω ο

κμίον , patet autem sic esse, quemadmodum in uniuergo es deus, ta vicissim cuncta in ido :moueutur enim omnia ab inexi ente in nobis numine. rationis autem non ratio, sed praesuntius quidpiam ess principium. ad quorum

verborum sententiam quum prouocas let Iu L. CAEsAR SCALiGER 3 summa ductus admiratione eXclamat: quid ais diuine vir δ est in nobis aliquid diuinum, quod sis profantius ipsa ratione Z quum homo fit rationalis per inteIectum, erit ne in intePectu quidpiam diuia

nius y an tibi quoque fuerunt ipsi radii spiri

tus sancti, cuius pietate volotas humana dirigatur ' atqui in eo plerique consentiunt, Aristotelem nomine intePectus agentis significassiequandam intelligentiam numero unicam, quae omnibus, quos terrarum orbis ferat, hominibus id praestet ossicium, quod sol luce sua ad videndum. Sed quae nam sit illa intelligentia, in eo discrepant auctores suis sententiis. nam alii intelligunt primam intelligentiam , seu deum iptam, prout graecorum interpretum facile princeps ALEXANDER Aphrodisiensis ' aperte professias est, hunc intellectum agentem esse deum ; &so NE Rus, qui &magnum sibi fecit locum inter reripateticos,' contendit,istum a deo Aristotelis differre neutiquam. alii Vero persuadent sibi, multu, intellectus agentis obire intelligentiam. quae o

325쪽

DE ATHEISMO ARISTOTELI s. 3os

hi lunae praesit quam opinionem fovet ALGA- χε L; 1ic de sunt, qui intellectum agentem peculiarem intelligentiam eamque generi humano propriam esse dicunt qua sententia intelli- sentia lunae adhuc esset superior intelligentia

3. V. Si igitur intellectus agens Aristotelis est intelligentia quaedam; superioribus autem 1atis perspicue expositum, philo phi huius opinionem fuisse, deum supremo caelo, dc reliquas intelligentias aliis orbibus praeesse tantum per modum formae in entis; facile exinde iudicare positamus, de hunc intellectum seu animam generis humani esse assipentem. id quod ipse Aristoteles perspicuis verbis fatetur, quando dicit: ' ετω M τον νοῦν μονονεν εοπεισιέναι, Θειον ι μόνον , restat

igitur, ut mens intellectus agens)sola forinsecus accedat, eaque sola diuina sit; quae adpellatio ΘώραΘεν νῆς etiam apud alios ex sententia Aristotelis deprehenditur, ARIs Τι-

ant clariora, ac inprimis cognoscamus , quo praecipue momento hac in re Aristoteles discesserat ab aliis philosophis, horum sententias breuiter attingere, non ab re esse ducimus. at

qui non solum philosophiae magistri apud paganos, sed de EDraei id ex christianorum ordine quidam de hominis facultate intelligendi existimasse maledicuntur. quod ipsi Ebraei er-

326쪽

roribus de intellectu agente se admiscuerint atque implicuerint Ostendit Io.sELDEN Us, qui quum obseruauerit, Praecepta naturae vocari a R. SIMEONE 'ra: navo praecepta inte Iectiva,addit: nimirum ex debita intesiectus --

mani operatione s assidua intePectus agentis qualisnam is illissis, satis o redimus) ope

auxilio ea, quae sic imperata junt ,seu natur liter habentur obsieruanda, vi s principia cetera omnia conclusiones, circa quas versatur intePectus humanus, indicari, dignosci, is veluti intus legi squatenus silicet dignoscuntur) innuunt. intellectus autem agens ipsis est aut summum numen, aut Praecipue recentioribus Iudaeis intelligentia omnium postrema, ita ut ipsum deum apud Ebraeos; intel Iigentiam vero apud alios homines munere hoc fungi asserant, quae intelligentia vi atque auctoritate a summo numine derivata mentem humanam in actu intelligendi illuminet. de viroque intelligunt Verba illa: in lumine tuo

,diori per influentiam intel gentiae, quae a testiit. diuidunt autem Iudaeorum Cabbalistae ipsam animam in tres partes, quarum prima sit Nephesib f. 'Dche, secunda Ruach seu spiritu & tertia Mycbamare seu mens, quae mens sit

prosecta ex natura diuina adeoque pars mentis diuinae , vide KNOR RIVM a ROSEN ROTH, ' IO. GEOR GIVM WACHTERUM, s

327쪽

quod ad philosophos paganos adtinet, pria

mum heic commemorantur Chaldaei, qui e iam mentem ab anima distinctam esse volu rint, Vt pateat ex Oraculis, quae ZOROASTRIs uomen prae se serant: Συμβγολα γαρ πατρικος νοος τους xl. Eρωτι ἀνα-λησας τήν Κοι θετο γαρ νῆν ἐν ψυχῆ, is σω καπι δὲ ε δεαεας ἐγκατο ε πατηρ οἰνΘρων τε Θεων Τε, Symbola enim paterna mens feminauit in nimabus, amore profundo replens animam. reposuit enim mentem in anima, in corpore

vero i

vos deposuit pater hominumque s deorum; quam mentem ex dei natura atque essentia de auctam esse crediderint. hinc PsEL Lus 3 dicit: animarum humanarum duplicem causi. Iam ponunt, e fonte perenni promaπantem, sta ternam nempe mentem s animam fontanam; prodit autem ut illi volunt, particularis an ma a fontana iuxta patris voluntatem, s h bet et entiam per se generatum s animatam, aliunde enim non mouetur. nam si ut in ora

culo fertur, ignis diuini pars es ct ignis meia

dus atque paternae mentis conceptus, profecto

forma est materiae expers s per se subsi ens.

ilia enim omnia cum natura diuina communiacant, cuius particula es anima: confer νLETHONEM, ' D ARSI LIVM FICINUM,

328쪽

nullis in societatem huius doctrinae vocantur Pythagoras & malo: de priore dicit CICERO nam 'thagorad, qui cemisit, animum

esse per naturam rerum omnem intentum scommeantem, ex quo nostri animi carperentur, sita legit DAvIs IVs, 3 quoniam haec loquendi formula magis conueniat cum mentev E L L E II, ac significet, mentes nostras numinis esse frusta quaedam lacera particulasque vi quadam auullast non vidit distractione humanorum animorum discerpi s lacerari deum.

adde LACTANTIUM, ' MINUCIUM FELICEM, PLUTARCH v M. si idem quo

rue sensit PLATO, quod mens humana eXeo emanauerit, adeoque sit particula essentiae diuinae. namque statuebat, tres esse deos, ex quibus primum locum teneat deus summus, 1ecundum mens, tertium anima, perquam animam intelligebat spiritum huius uniuersi orbis, qui per oculos corporis nostri percipi tuta atqui hunc spiritum uniuersi credebat, fontem esse reliquarum animarum, Ut perspicue ostendit NEMEs Ius, y quando dicit: Plato unam s multas animas ad mariaenam enim esse huius uniuersi animam, esse etiam alim rerum singularum, ut uniuersum

uniuersi anima separatim animatumst, itemque separatim res sngula sua quoque anima

snt praeditae. dicit enim, uniuersae naturae animam porresum esse a centro orbis terraevsque ad extremas oras cali, non equidem vi

329쪽

Iocum ista notet porrectio, sed extensionis quemdam modum, quem mens s ratio asequatur, atque hanc esse animam, quae in or

hem rerum uniuersitatem contorqueat, mundique corpus contineat atque constringat. hane

esse volunt animam, quae gubernat uniuersa resinfulas animas, quae tamen iam antea a deo factae sint, in eorporibus includat, cum deus iuti leges dederit, quibus hunc mundum admiani ret. , scque anima mundi Platonis erat ipsius essentiae diuinae, ex qua quum animae rerum singularum tractae sint atque haustae, facile ex his colligere possumus, quod eX opinione Platonis quailibet anima fuerit depromta demente atque natura diuina, ut pluribus de

G I v s 3 aliique, quorum supra iam fecimus montionem. sed si speciatim doctrinam de intellectu agente respiciamus, neque de Pythagora, neque de Platone assirmari posse, existimamus; quod in talem sententiam fuerint ingressi. etenim Pythagoras, vi eX testimonio CiCERONI s, superioribus producto adparet, rentum credidit animos humanos diuisos &quasi discerptos fuisse ab animo per natur8m

rerum omnem intento & commeante, quem animum adpellat DIOGENES LAERTIVS εaetherem, quod scilicet philosophus hic dixerit, animam eiie αποπιωσμα άθερος, auulponem aetheris, etiam immortalem, quoniam id,

a quo sit auulsa, immortale sit, quae opinio a

330쪽

sententia Aristotelis de intellectu agente plane diuersa est. nam Aristoteles mentem seu intellectum agentem distinguit ab anima atque asserit, illam esse immortalem, hanc vero mortalem, quorum neutrum in Pythagorae philosophia deprehendimus. nec Plato quidquam doctrinae de tali intellectu cum Aristotele commune habere videtur, quum praeter animam, quam particulam essentiae diuinae, etiam immortalem , quamuis peruerso sensi esse credidit , nullibi de huiusmodi spiritu aut anima, quae officium intellectus agentis faciat, dispuritauit. equidem Io. SELDENvs iplum huc refert prouocatque ad locum quemdam, ubi intellectum agentem diuinitus animas nostras illuminantem comparauerit cum sole, cuius verba latine tantum breuitatis,caussa Proseramus: solem quidem dicis, ut arbitror, iis, quae videntur, non modo videndi praebere potentiam, verum etiam generationem, au mentum , nutritionem, quum ipse tamen generatio non sit. atque ita dicas, bonum iis, qua co incuntur, dare, non modo ut cognos

cantur; Hed ese insuper N 6sentiam largiri, qtium istisn essentia non sit, istae supra even

tiam dignitate ipsum potentia superans;

sed tantum abest, ut his verbis quidquam Praesidii contineatur, ut contrarium ex illis posse probari. quin etiam Aristoteles unum intellectium agentem posuit, quem omnes mortales habeant communem; sed Ρlato singulis hominibus peculiarem vindicauit animamis

quumve oracula Zoroastris, quae a P L E Τ Η Ο-NE, PSELLO ac F RANCISCO PATRICIO.