장음표시 사용
341쪽
se nic AEARCHvs Messestius, Siculas, Aristotelis diseipulus acerrime contra animorum immortalitatem disseruit, de quo CICERO Idicit: acerrime autem delicrae meae, Dicaearchus contra hanc immortalitatem disseruit. is
enim tres libros scripsit, quἱ Lesbiaci vocantur, quod millenis sermo habetur, tu quibia vult esseere, animos esse mortales: & paullo ante sententiam ipsius ita proponit, nihil esse omnino animum, re hoe esse nomen totum inais nefrustraque animaliau animantes a priss ri ι' neque inesse in homine animum uti animam, nee in bestia: si ue omnem eam, quo v l agamue quid, veI sentiamuri in omnibuc corporibus υἱ-
stis aequabiliter esse fusam, nee separabilem a corpore esse, quippe quae nisast, nee sit quiri quam, nisi corpus unum s simplex ita inura
tum, ut temperatione naturae v/geat sentiat; & ATTI cvs Maronicus apud EusE-gI vM 3 commemorat de hoe Dicaearchri quod τὴν ο ν υπο σιν τῆς νάψε κέ, ω- tum animi naturam funditus sustulerit: in quam sententiam diligenter inquirit p E T st v ς ΗΑELIvs. ' seculo post seruatorem nostrum natum XII. ex Peripatetica disciplina proditi AVERRO Es, quem nonnulli crediderunt. ita Aristotelis mentem tenuisse perspectam & cognitam, ut ipsius animam dicerent esse animam Aristotelis. hic autem eodem modo. quo Aristoteles, intellectiam agentem statuit, quem 'immortalem, animam vero mortalem esse adfirmauit; quam in rem dicit G E R H. I O. V
342쪽
322 EXERCIT. HISTORICO PHIBOSO PH.s 1 v s. bifariam iubet considerare hominis intesiectum Aueroes, ut es intePectus s ut est forma: priori modo ait, eum a morte nostra
superesse, quippe aeternum , nec dari homini essentiam, sed uniri ilii per operationem δε- am, phantasematum interitu. sane ea fententia scripturae sacrae e diametro qduersatur,
ut qMe suam cuique animam, sua etiam a morte praemia s poenas adsignat : conser P E-ΥRVM BAELIVM & IO. FRANCis CVMBvi DEUM. 3 Non miramur, quod Aristoteles male senserit de immortali animo no-
sto, siquidem pro vi principiorum, quae de
ipsius indole tradiderat, aliter sentire non Poterat. namque Vt VeritaS gignitur ex veritate, & error oritur ex errore, scyeritas de immor . talitate animae multum dependeta veritate. dis ipsius indole. quapropter vetexes philoso phi quum assererent, animum nostrum emanare ex mente diuina, eiusque esse particulata ,'.quantuis istum immortalem dicerent, potius adfirmarunt, non posse illum desaeui, quam' esse immortalem, ut adeo cum ratione cautio-tieque horum testimonia adhibere debeamus, quod praeter alios HARTsCHMI Dius ' &PE T Rus DANI E L HVET ivs minime obseruarunt. de cetero qui sibi persuadent, anImas hominum mortales esse, & una cum corpore interire, omnino in errore, cum atheisnmo coniuncto Versantur. ac quamuis quis
credere possit, esse deum, ac nihilominus im-
343쪽
tig λΥΠΕ1sMo ARIs TOTE Lis. 323 mortalitatem hane aut plane neget, aut in dubium saltem vocet; praecipuum tamen religionis cultusque diuini fundamentum tollit. namque qui huiusmodi opinioni addictus est, nullum locum neque praemiis, neque poenis post hanc vitam relinquere potest, quibus ramen mortales vel maxime ad cultum erga de um eius quo rdligionem incitari solent. duo quidem mominata sentetitiae huic obiici posisunt: alterum est, quod ille, qui animam mor talem credat, intuitu praemiorum . quae in hac vita hominibus dentur, deum cultu prosequi possit, quae religio Sadducaeorum fuisse tradi
quaenam ergo religio Saddaeaei' orat, ieiuna sacrificat, obseruat legem , tamen non exspectat resurrectionem , aut vitam aeternam.
quorslim haec religio ' ut obtineret scilicet bona temporalia, quorum solum promissionem ob fruat ide factam in lege, nihil rimans ultra
titteram. alterum est, quod quis asserere ponsit, animos hominum esse mortales, sed cum corpore aliquando resuscitandos, ut adeo poenis & praemiis locus sit, quae opinio fuit Arabicorum 1eculi tertii haereticorum & nostra
trum ad Aristotelis opinionem adplicari potest, aut quidquam ponderis habet ad excusandum ipsum, aut defendendum. adhaec si prius momentum, quod obiici poterat, respiciamus, ille sane non praestat officia religionis verae atque integrae erga deum, qui spe bonotum vitae huius ipsum colere in1tituit: poste- Tior vero sententia omni caret vi ac funda-
344쪽
CAPITIS II ILATHEISMO ARISTOT D
Σ Υ N o Y I ta Dicendorum summa I. scripta Aristotelis de moriabus breuiter recensentur u Aristoteles negat certitudinem doctrinae moralis o originem imflitiae atque bonestans de eis a legibus ciuiliabus III. quo spectat philosephia practisa in sutelis, generatim indicatur g. IIIl. qua de re eum aliis antiquis pbilosisbis comparatur s. v. Deciatim eius doctrina de summo bono exponitu atque litast των VI. Uu. VIII. de vinulis m-Ale ψη diuersis speciebus I. Vml. x. XI. varia iudieia de bae philosephis Aristotelis β. XII. conclusio ex Myco iactis de a rima Arisuetis s. XIII. g. I. Sicadhuc exposuimus malentias Aristotelis de deo prouidentia diuina,anima eiusque immortalitate, atque ostendimus, quod ipsius doctrina coniuncta sit cum atheismo. nunc operis nostri ratio postulat, Vt disput
345쪽
mus quoque de philosophi huius atheismo practico, ac probabilitatis vi probemus, ipsum
fuisse atheum suaque mente nullum habuisse sensum de deo eiusdemque cultu, quo ipso duo dissertationis huius momenta sunt, quorum alterum respicit atheismum doctrinae Aristotelicae; alterum atheismum ipsus auctoris seu Aristotelis. de quo posteriori disseramus probabili ratione, ac conclusionum nostrarum argumenta partim ex monimentis, que de moribus scripsit, partim ex ipsa vitae ratione, quam secutus est, petamus. g. II. Protulit Aristoteles varia monimenta, quae philosophiam actiones humanas spe ctantem complectuntur. extant enim libri decem ethicorum ad Nicomachum; libri duo magnorum moralium, quos cur auctor inscripserit magna moralia, quum reliquis sint breviores, ratio non patet; libri septem moratium ad Eudemum, quos Aristoteli veluti auctori
adscribunt codices antiqui, SIMPLICIUS, F A VORINVS apud LAERTI VM, R GEMI- saeus P LETHO aliique: item fiagmentum de virtutibus f vitiis seruatum a s TOB AEO;
libri octo de republica & libri duo de cura rei familiaris, de quibus copiose disserunt I o.
se H ivs. dissertationis huius rationem spectant praecipue libri ethicorum, quibus etiam Aristoteles doctrinam de moribus legitimo ordine tradere, & quae ipsi diiciplinae huius fuerint principia, exponera instituit.
g. III. Inquiramus igitur in disciplinam
346쪽
moralem Aristotelis, ut illa dilucide exposita, conclusionem de ipsius mente atque erga deum adsectu essicere possimus. antequam vero speciales illius doctrinas attingamus, non ab re erit, si generatim indicamus, qua fida quoue animo tradiderit hanc doctrinam, ut quod pretium illi sit statuendum , cognoscamus, qua opera duo nobis sunt proposita, ut partim ipsam disciplinae formam; partim illi us argumenta, quae explanata sunt, considere inus. atqui si spectemus doctrinae huius sormam, constat, quod Aristoteles existimauerit, cognitionem tantum probabilem dari in disciplina de moribus, quae ea de caussa nomen scientiae minime pollit tueri: hinc dicit: ν
disputationis ac sermonis genere peraque accurata Iubtilitas requirenda est: quemadmodum nec in operibus man facIu. atqui in iis rebus, quae honestae quaque iustae sunt, quas ci
nistis scientia considerat, tanta est AElisen ,
lautaque in eis versatur erratio, ut lege tantummodo, non natura consare videantur. quibus verbis non solum aperte profitetur, quae
ipsi sit sententia de certitudine doctrinae moralis ; sed & caussam, cur ita sentiat, non obscure significat, quod a lege ciuili honestatis origo si repetenda, nec natura quidquam honestum a ciuitum, quando addit: ωςε δοκειν μονω νόαωεινα, τῆ δὲ φύσει με . quin etiam in eam ingressus
347쪽
est opinionem, quod non possit definiri, quid bonum quidue sit malum, siquidem dicto loco
eademque de bonis quoque controuersis es sidem error extitit, propterea quod ex his multi Hetrimentum capiant. aliis enim iam diauitiae, aliis fortitudo corporis exitio fuit. ergo fatis eris, si eum de rebus f ex rebus eiu modi verba facimus, rudem quamdam veri
formam adumbremus. quem recentiori aetate secutus est praeter alios H V G o GROTIVS:
verismum es, inquit, quo cripsi Ari te
les, an moralibus non aeque ut in mathematicis
Usciplinis certitudinem inueniri. sed quod disciplina moralis sua quoque munita sit certitudine, ibique demonstrationes, ut eX principiis certis, veris & claris deducamus certissimas conclusiones , possint institui, adeoque sententia Aristotelis aliorumque, qui ipsiunsequuntUr, Omru careat vi, argumentis sane grauissimis viri celeberrimi probarunt, ex
nominamus. quapropter non est. quod post nobilissimam horum virorum industriam idem agamus negotium ac veluti Iliadem scribamus post Homerum; sed sufficiat, obseruare quod huiusmodi homo, qui heic verosimilem tantum cognitionem admittit, viam ad scepticis-
348쪽
mi vitium parare possit. adhaec facile illorum sententiae accedimus, qui arbitrantur, Aristotelem eadem ratione, qua Epicurus, sensisse de origine iusti anque honesti. Epicurus enim existimabat, initio homines ferarum more transegisse vitam i exploratis autem incommodis periculisque, quae talem vivendi rationem 1 equebantur, eos firmasse societatem pactis, constituiste civitates, iura sanxisse& leges, ct ita a barbarie morum traductos futile ad cultum atque humanitatis sensum. sc philosophus Mc nullum ius, nullam legem praeter ciuilein agnouit. ad quam constituendam homines utilitate adducti fuissent, quam sententiam eleganter tradit HORATI vs qua in re consenserunt Cyrenaici, duce dc auctore Arsino. qui asserunt apud LAERT iv M: μηMν Τε
χ ι , nibu natWa ese i tum aut bonum, aut turpe, sed lege s consuetudine ; nec Aristoteles ab hac opinione recessit, ut exsuperioribus verbis: λκειν μονω νόρμο ει M, Τ' η μή, adparet. quou. 9uum ita est, in nou suspicionem scepticismi Aristotelem deducit. si enim non aliis, quam legibus ciuilibus homines reguntur ac gubernantur, haeque ab arbitrio mortalium pendent, omnis sane iustitiae atque honestatis ratio dubia erit, ac moralis scepticismus triumphabit ubique.
suur quidem, qui per hoc excusant Aristotelem, quod eiusmodi scripserit discipulis, qui
pro ratione illiqs aetatis ad scientias mathematicas instituti fuerint, eosque mouerit, ne tales expectarent demonstrationes, quae
349쪽
mathematicam continerent, sed quales haecce materia posset suppeditare. Vide sAM VEL EM RACHEL iv M, sed ne hoc quidem ad ex-misationem Aristotelis legitimam instituendam valet. primum enim in disciplina morali dantur omnino demonstrationes, quae eiusdem sunt ponderis & dignitatis, ac mathematicae : deinde ouum philosophus noster saepe alibi multum Gisputauerit de discrimine inter cognitionem certam & probabilem, facile ostendere potuisset, quaenam argumenta philosophiae moralis nitantur aut certitudine, aut tantum probabilitate, si veram ipsus indolem intueri ac bona fide agere voluisset. g. IIII. Si igitur Aristoteles negat certitudinem disciplinae moralis , originem iustitiae atque honestatis deducit a legibus ciuilibus, &ad haec, ut ex superioribus patet, dei prouidentiam atque animae nostrae immortalitatem tollere sibi sumit; facile ex hisce cognoscere possumus, quo ipsius integra philolophia moralis respiciat ξ qui antiquissimo errore adhuc. persuadent sibi, ipsi sume in animo, viam ad
felicitatem veram eamque mentis, quae in suauissima tranquillitatis delectatione posita est, monstrare, magno detrimento decipiuntur. namque Aristoteli fuit propositum. rationem explanare, qua quis in nae vita te felicem reddere,sbique comparare aut honores,aut opes, aut alia voluptatis commoda posset, cuius selicitatis virtutes, de quibus disseruit, partes; leges ciuiles vero, quas libris de republicaeXIosuit, media esse existimauit. quaproPterectatores Aristotelis, quum tres partes disci-
350쪽
plinae ethices constituunt, & primum de fine; deinde de subiecto, tertium de mediis, quae es sent ipsae virtutes, tractant,aduersus ipsus Aristotelis mentem sentiunt, ac eiusmodi tradunt disciplinam, quae ab illius ingenio atque animo abest longissime. quod si ita est. sicuti est, omnes ipsius doctrinae ac speciatim de summo bono, de natura virtutis eiusque Variis generibus erunt clarae &perspicuae, ita ut egregie cum auctoris proposito conueniant, id quod paullo post copiose explanare instituamus. g. V. Quos si philosophiam moralem Ari-istotelis cum doctrinis Platonis, Stoicorum a que Epicuri comparamus, ultimum sane habebit locum atque apertum erit, quod Aristoteles inter omnes philosophos , quos vetus graecia protulit, quiue ingenii gloria terrarum orbem 1mpleuerunt, de doctrina morum mi nimam mereatur laudem atque existimationem. namque & Plato, & Stoici & Epicurus de felicitate interna erant solliciti, ac quae tradebant praecepta, ad obtinendam illam accommodabant ; Aristoteles autem id agebat, vi modum ad delicias rerum humanarum pem veniendi ostenderet, adeoque nullam Verae eius ue internae felicitatis siue tranquillitatis habebat rationem. sc Pisto,cuius doctrinam
ex vetustioribus ALCINO Vs, y eX recentioribus aetate MAGNUS DANIEL OMEI- sivs eXposuerunt, cum Ρythagora censebat, ultimum hominis finem esse ομιοίω ιν Τρ'& inter media ad istum perueniendi rese-lrebat quoque κα ρων, purgationem, ut affectus & prauae cupiditates opprimerentur;