장음표시 사용
361쪽
auaritiam; sed & stimulis incitanda, ut maneat liberalitas: de quibus affectibus inditarentibus vera sit definitio Aristotelis. verum enimvero quamuis haec omnia a viris celeberrimis accurate atque oetime sint oblemata, ac defi- uitio, quam deuit philosophus noster, masnam Omnino mereatur reprehensionem , si istam virtuti, qualis in disciplina emices proponi ac internam hominis selicitatem respicere debet, adcommodare velimus; attamen &baec doctrina cum principali proposito Aristotelis bene cohaerere nobis videtur, adeo Vt merediocritatis Aristotelicae πρωτον ua demonstremus. scilicet, ut iam saepius obseruauimus, institutum scit Aristoteli, in libris ethicorum Viam monstrare, qua quis eXternam se
licitatem consequi possit, adeoque in hac vita selix sit ac beatus; quod ut fieret, necessarium esse existimauit, bonis sortunae frui & vitam virtuti politicae consentaneam transigere, adeoque secundum normam legum ciuilium speciem prae se ferre honestatis, qua sententia Virtutem veluti partem; legem vero ciuilemyt medium huius felicitatis considerauit. sed quum constet, quod ille, qui aliorum fauorem ac beneuolentiam adquirere sibi ac illorum ope suam stabilire fortunam animum induxit, necesse habeat, partim seculi moribus sese accommodar etiam verum ac sollicitum genuinae virtutis studium aduersari; partim acitoniabus, quamuis re ipsa sint impiae, splendorem, honestamque speciem adhibere, ne aperte adfectuum vitiis se indulgere videatur, quid mi-m m p quod Aristoteles dixerit, virtutem Consistere in mediocritate, id est hominem politi- Y 3 . cum
362쪽
Cum neque Virrutem, neque libidinem animi tam grauiori studio sectari debere. en virtutem Aristotelicam i quis est igitur ex sententia Aristotelis iustus Z ille nempe, qui partim non omnes iustitiae partes explet, quod esset indicium cum ingenii artis politicae rudis, tum mentis a seculi morum studio alienae; partim non aperte quemdam laedit iniuste. quis est temperans secundum Aristotelis iudicium pille quippe, qui edit, qui bibit iucunde, opipare, apparate, sed eiusmodi tenet modum, ne per ebrietatem se veluti insanum aliis exhibeat, eoque quidquam existimationis puliticae
detrahat. atque hac ratione Omnes Virtutes
quas tradidit 1ristoteles, faciliori negotio explanari atque intelligi possunt.' X. Saepius quoque disputatum fuit, num
Aristoteles species virtutis constituerit adsequate, nec nep iam aetate antiqua docuerunt
philosophi, virtutem, ii ad ipsius naturam spectemus, esse unam, ut de Menedemo & Aristone, sapientiae magistris vetustissimis memoriae prodivit pLvT ARCHus, y atque Apollophanes, Aristonis discipulus idem sensit, han
que unam Virtutem dixit prudentiam, uti P E-ΤRVS GAssENDVs obseruat. se quoque uniuersa fere Stoicorum schola censuit, Τάς ἀρῶάς αν'ακολο -κ- Τῆν μίαν ἔννne πασας ἔχειν, virtutes esse inter se copulata4, ut qui unam habet, omnes habeat, & Ω-tis declarauit, se ab illorum opinione, quod una sit virtus, non prorsus esse alienam, Vide
363쪽
adfirmat, bono viro non meliorem nec temperante temperantiorem, nec forti fortiorem esse, quia una virtus es, consentie s cum ratione N perpetua consantia. nihil huic addi potest, quo magis virtus sit; nihil demi, is
virtutis nomen, relinquatur: & alio loco profitetur, quod qui unam virtutem habeo, omnes habeat, quodque qui unam confessus fuerit, se non habere, nusiam fit habiturae. confer sENECAM. sed quamuis virtus Ra natura sit una; pro diuersitate tamen materiae, in qua versatur, diuerso modo considerari & variis nominibus potest notari, hinc&philosophi de speciebus virtutis iisque prima riis , Vnde aliae pendent, constituenuis fuerunt solliciti. Platonici posuerunt quatuor Viri tum genera, o quibus Primae vocabantur po- . siticae, quae hominis, qua animal est sociale, sunt, ac per quas salus publica, communis societas, amor mutuus conseruatur; secundae
purgatoriae, si homo animum suum ab omni Corporis Contagione purgat; tertiae animi iam purgati & quartae exemplares ; singulis autem harum virtutum speciebus alias adhue easque principales addiderunt, prudentiam, temperantiam, iustitiam & sortitudinem. quamuis & diuersitas hac de re inter Platonicos deprehendatur; id tamen clarum est aemanifestum, quod haec Platonica disciplina de virtute eiusdemque generibus nitatur principiis illis, quod anima humana ex diuina mente
emanauerit , quodue contagione corporis Contaminata, ex ipsius vinculis liberanda aecum Deo iterum sit coniungenda, confer I M
364쪽
VM. ' alii ac plures quidem censuerunt, Virtutem contineri his quatuor generibus, pru- , Mntia, iustitia, fortitudine ac temperantia, quem numerum ita laudant ecclesiae patres,& qui hos secuti sunt, scholastici doctores, ut virtutes ita diuisas cardinales dicant, quod, Vt fores cardinibus; ita illis omnis vitae honestas,& sanctitas fulciatur. sic & nonnulli illas ad duas contrahunt fortitudinem dc temperantiam , & huc illud EPICΤETI άνέχου κω οἰπήχου
DEvM quod ad Aristotelem adtinet, disserit quidem de variis virtutis generibus, si sed accuratius in ipsorum numerum inquisiuisse, nusquam deprehenditur. hinc alii enarrantundecim virtutes Aristotelicas, quae est vulgaris opinio , fortitudinem quippe, temperantium , liberalitatem, magnascentiam , modestam, magnanimitatem, mansuetudinem, veracitatem, comitatem, urbanitatem, iustitiam; alii vero commemorant tantum nouem, & I O. EALvINus 7 exhibet succinctiorςmethico-xum Aristotelis ad Nicomachum synopsin,qua seruat, quod virtus moralis aut reipsa sit
Virtus, aut virtutis speciem habeat: vera vel sit erga eosdem, vel diuersos: erga eosdem autem tum eos, qui habeant atque exerceant virtutem, tum alios: quae usurpetur erga eOS,
365쪽
qui habeant, attingat vel corpus , Ut fortitudo& temperantia; vel honores, ut magnanimi-tM & modestia; quae autem Vsurpetur erga alios, cernatur vel in pecuniis,ut liberalitas &magnificentia; vel in congressu cum aliis, quae iterum versetur vel in ira, ut mansuetudo; vi in sermonum actionumque societate, ac quidem vel in veritate, ut veracitas; Vel in vitae. iucunditate, vi urbanitaου & comitabet Virtus, quae erga diuersos, scilicet cum eum, qui habeat, tum alios usurpetur, 'st iustitia & amici- . tia : ac tandem virtutis speciem habeant --..
recundia & indignatio. g. XI. De his generibus Virtutum, quae posuit Aristoteles, multum est disputatum atque a multis obseruatum, quod numerus harum virtutum non sit admittendus. si enim virtutes principales sane cardinales tantum enumerandae, numerus illarum esset amplior, quam res ipsa postularet; si sermo si de Omni-hus virtutibus, longe plures, quam undecim aut novem deberent constitui, prout quo-.que Aristoteles non solum virtutes eminentissimas ac praecipue pietatem hoc numero omiserit; sed & quasdam attigerit, quae decorum
tantum spectarent, confer MAGNUM DANIELEM OMEI SIVM. sed, ut iam monui- .mus, Aristotelis mentem non assequuntur, qui existimant, ipsum tradidisse virtutes morales, quae mentem humanam meliorem reddant &tranquillam; siquidem quum instruat hominem politicum, commemorat civiles tantum virtutes. quod si ita est, uti est, mirum non
est, ipsum nullam fecisse mentionem pietatis
366쪽
aliarumque maxime nobilium virtutum, quae 'internam tantum animi stabiliunt felicitatem; etiam quasdam in numerum Virtutum retulis- se, quae solis decori regulis nituntur. quapro- pter sectatores Aristotelis infeliciter multum c sumserunt temporis, quum magistrum ac ducem suum defendere huncque numerum amplificare, atque ea, quae omissa sunt, redintegrare sub quadam specie, quod ex mente Aristotelis una virtus interdum etiam alias complectatur, sbi sumserint, uti praeter alios 'THEOPRIetvs GoLIVs , amoris & timoris erga Deum, id est pietatis iniicit menti nem. Inprimis autem ni iramur, quod Io.
FRIDERI CVS GRO NOVI vs existimet,
non solum, quod virtus apud Aristotelem dicta magnificentia comprehendat cultum &pietatem deorum ; sed & probare instituar. religionem positam esse in mediocritate. quod 'ad prius momentum pertinet, Obseruauit, V teres paganos persuasisse sibi, quod quo ma- iores fumius facerent in rebus sacris, eo sanctiorem diis praestarent dultum, hinc & s LusTius 3 dicat: in suppliciis deorum magnifici, domi parci, in amicos fideles erant; det Ius Ti Nus ' de templo Delphico: muia tu igitur ibi s opulenta regum populorumque visuntur munera, quae magnificentia ova reddentium vota, gratam voluntatem s deorum responsa maus sunt. at Vero, quam ie- frigida talis est pietas
367쪽
dit; ab ingenio vero philosophi, ad veritatem cognoscendam exculto longissime abest. quod si enim Aristoteles disciplinam ethices
conscribere, induxisset mentem, Verumquene 'Deo eiusdemque natura percepisset sensum, omnino ad hanc cognitionem potuisset per uenire, quod deus cultum sibi & menti 1uae diuinae consentaneum a mortalium genere postulet, id quod etiam alii pagani auctores tra '
siderunt. nec minus alterum momentum, l
uod obseruat G R o N O V I V S, religionem pGitam esse in mediocritate, quidquam ponderis in se continet. nam quamuis di1crimen poliat inter ipsam virtutem pietatis atque ODficia, per quae pium nostrum animum erga deum Gemonstramus, atque adfirmet, ossicia admittere excessum, quum quis more homi- 'num superstitioni deditorum plura praestet,. quam ipse deus praecipiat, adeoque ex his em Ciat conclusionem, quod religio medium sit ac fuerit inter superstitionis excessum & desectum impietatis siue athei simit haec tamen sen- tentia nullo muniri potest fundamento. ossi-'cia enim, quibus deo cultum exhibemus, ac rate respondere debent ipsi assectui siue Pietati, qui amore & timore erga summum numen absoluitur, ita ut qualis sit pietas, talia etiam debeant esse ossicia , quae inde proficiscuntur. at Vero, quum pietatis verae studium nunquam pro infinita dei excellentia ac corruptis hominum animis tam nimium esse pos- 'st, ut diuinae voluntati sit aduersum, sicque reprehensione dignum; fine ex his facile colis ligimus , quod etiam, ossicia ita sint compa-
368쪽
g. XII. Exposuimus itaque ea, qua fieri potuit, breuitate, summam doctrinae moralis Aristotelicae, atque ostendimus, quo spectet illa, quaeue isti habenda sit dignitas. nec omni aetate prospera fuit fortuna philosophiae huic, quam tradidit Aristoteles de moribus inter Christianos homines. quod si enim vetustiora tempora repetamus memoria, doctores ecclesiae, quum Platonis & Stoicorum Philosophiae, cuius praecepta internam mentis felici- intem spectarent,magnum statuerent pretium, de Aristotelis doctrinis iudi runt sinistre, atque ex illis multas gigni haereses, sibi persita
aeuo scholasticorum philosiophus hic caput
si tum erigeret, omniumque admirationem cultumque animi in se conuerteret, haec tamen fortuna, quam prospera etiam & florens fuerit, minus immota atque inconcussa extitit. namque quum LVΤRERus diuinis auspiciis christianam doctrinam ab impurissimorum temporum secibus repurgaret, bonae quoque litterae suam recuperare dignitatem coeperunt, , ac posthac homines eruditione praediti ac studio praestantissimae veritatis Occupati censuerunt, summa ope niti, sontes aperire, eX quibus incorrupta philosophia, - quae partim recta ratione eiusdemque genuina cogitandi libertate nititur, partim res uti les Continet, dimanare possit. quin etiam ipse LVTHERus censuit, libros Aristotelis ethicorum omnium esse pessimos, qui plane gratiae diuinae & virtutibus christianis ad-
369쪽
uersentur adeoque digni sint, ut ab usu scholarum atque academiarum remoueantur longissime: confer CHRISTIANUM THOMA-sIVM, 3 GD TFR. ARNOLDVM, Io. HENR. VOn SEELEN. 3 quae sententia eo
tempore, quo Aristoteles philosophiae prim
ceps adhuc habebatur, plerisque nimis dura videbatur; hinc testatur Io. LAUNO IV s,' quod ordo theologorum Parisiensium anno post natum seruatorem nostrum MDx XL
plures Martini Lutheri propositiones damnauerit, in quibus & duae fuerint, quae pertineant ad Aristotelem, quarum prior haec sit: philosophia Aristotelis de virtute morali, de obiecto, de actu elicito talis es, qua nec in popu- Io doceri possit, nec ad scripturae intelligentia
am utilis, quia continet duntaxat portenta verborum, non nisi ad contentiones verborum
conficta. hac propositio quantum ad omnes suas partes loquendo de philosophia Aristotelis, in his maxime, in quibus a Me non discedit, es falsa, s tanquam ab inimico frientiae arroganter s insipienter asserta: posterior vero: theologi scholastici Aristotelis moralia prorsus conuenire mentiti sunt, cum Christi Paulique doctrina. has propositiones impudenter s DLδε scholasticis imponit scriptor, quod non es verum . quamquam satis exploratum sit, in multis moralia Aristotelis cum Chrisi Paulique
doctrina consentire. sic quoque PHILiPPVs MELANCHTHON maxime amavit & sectatus
est Aristotelem, cuius philosophiae genuinos
370쪽
aperire sontes & ad istam iuuentutem instituere, adnisus est singulari studio. prout dixit: Ari steles de moribuw ciuilibus adeo Fripsit erudite, nihil ut de his requirendum sita Iius,quibus verbis librum Aristotelis recte adpellat opus de moribus ciuilibus. alio autem loco de philosophia Peripatetica ita iudicauit: scio quosdam mirari alias siectas. nam stoicos si piciunt nonnulii tauquam semideos. Vasia quum reliquos philosophos rabiose exagitet , Epicuro tamen non obsicure plausum dat. ego vero qui has sectarum controuersias diu
Plato facere praecipit,valde adhortor adolescentes,ut repudiatis Stoicu atque Epicureis,ampi dyantur Peripatetica. nihilominus quo maiori studio successu temporis veram philosophiam adeoque etiam doctrinam moralem viri grauissimi tradere adlaborarunt; eo maiorem quoque impetum secerunt aduersus Aristotclis libros ethicorum , quibus multa inesse, quae christianis scholis indigna essent,
demonstrarunt. recte sentit Io. o WENVs: 3 ausim dicere, non unam veram virtutem Uere ta certe doceri in omnibis Aristotelis libris ad Nicomachum, neque quisquam unquam ex eorum doctrina iustus, honus aut certe σπου- δάος euadet, nec niselaruatus Opocrita. conser CHRISTIANUM THOMASIVM.' equidem quod ad formam adtinet, quam in exponenda uoctrina morali secutus est Aristoteles, negari non potest, quod mereatur laudem ob methodi rationem, quum ad certum ordinem