장음표시 사용
391쪽
bona habent, per doctrinam ac Praecepta redudunt meliora, &quae non optima, aliquo modo acuunt & corrigunt; sed & exercitia ad artis regulas, easque Oreues, pei ipicuas & firmas adcommodant. nam si genuinam ac veram eloquentiae indolem, qua naturali cursu Omnia fluunt, quave cogitationes sensusque atque a Diactus animi accurate ac pro ratione materiae &personarum eleganter sese produnt, spectamus, illa haud multa admittit praecopia, quin etiam id, quod in oratione quadam pulcrum est, multis regulis determinari ae definiri haud
polle existimamus. nec iis de caussis a sententia ROL AND I MAREs II sumus alieni, quod exercitationi plurimum temporis atque industriae sit relinquendum, si modo ingenium eloquentiae natum ad breuia solidaque institutum fuerit praecepta, adeo Vt si rem ipsam inspiciamus penitus, censeamus, disceptationem illam naturane potius an arte constet dicendi facultas Θ esse nullius momenti, quoniam utrumque coniungendum est. num autem aliquis, qui mentem suam litteris hisce excolit, generatim plus debeat naturae, an doctrinae vindicare ξ id per diuersitatem cum ingeniorum tum praeceptorum curatius definiri non potest. g. II. Sic natura & ars efficiunt oratoremis seu veteres artis oratoriae magistri atque au stores Θειοντι, aliquid diuini quoque eloquentiae inesse crediderunt, ac perlua1erunt sibi. de os quoque oratoribus, quum declamarent,
praesto esse, eoque haud obscure significarunt, quod summa dicendi facultas ac laus non solum a benignitate naturae ac doctrinae elegan a a et tia;
392쪽
tia: sed & singulari diuina ope sit petenda.
quo spectat veterum sophistarum atque oratorum enthusiasimus, Cuius rationem ex antiquis monimentis oplicare, etiam diiudicare. nobis est in animo, quod argumentum vi 2Perte eXponamus, non ab re erit ea, qua fieri potest, Dreuitate de ipso enthusiasmo praefari. atqui vox enthum i aliquid caeleste ac diuinum indicare videtur. υλος enim siue eum significat, qui numine quodam agitatur αrecepto, Vt SENECA dicit, furit deo, vide
tur illico, spiritu prophetico ipsum ainante; &
ab E v s E B I Seruator noster Vocatur MΘεκουρανιος λογος, Deo plenum es caelesti ve bum ; sancti autem prophetae a THEOPHYL e To ' adpellantur Οειοι προφῆτα, Deo pleni propheta. hinc etiam sv ID As s nomen hoc ita interpretatur : τελο*οσμένος. Θωων. συναλοις,1 δὲ του DΘεος, a numine agitatus, numine aliquo a tuc fanaticus. perfnala phen vero ενSους dicitur pro Φωλος. ' ab hac voce ortum est verbum ἐδουμιμν, diuino ad tu incitari, & hinc nomen ἐν σιασμος, ad ius instinctusque diuinus, cuius usus apud PLATONEM eiusdemque sectatores quens est, adeo ut vox enthum uae vi primae originis bonam prae se habeat significationem. e enim notat adflatum & instinctum diuinum, per quem homo Deo plenus redditur; siue
393쪽
generatim motum in mortalium animis, qui avi quadam atque operatione diuina proficiscitur; speciatim vero modo tantum intellectus
lucem diuinam, quo nomine etiam HESY-cilius & sv ID As hanc vocem explicant: οταν- ολη ἐλλοι Met τω υπο τῶ Θεοῦ, quando tota anima Etaminatur a Deo; modo
etiam simul motum voluntatis atque ipsius adfectuum. at vero quamuis notio haec sit bona; vetustiori tamen, ac inprimis recentiori amo voci huic eiusmodi quoque significatio adtributa fuit, ut aliquid mali contineat atque indicet. nam profani auctores interdum nomine hoc ea utuntur sententia, ut significet insaniam, & ἐνεισιαζειν idem sit ac μανίαν id quod inde ortum esse, nonnulli existimant, quod paganorum Vates, quum ederent oracula, quendam furorem prae se ferebant. '' aequem fugiat, nostro tempore enthusiasmum significare eiusmodi mentis vitium, quo quis facultate iudicii destitutus, masna autem vi imaginationis pridditus varios inuinos motus cum in intellectu tum voluntate, quamuis aut fictitii sint ac commentitit, aut a caussis in natura rerum stabilitis proficiscantur aut malo
daemoni suam debeant originem, sibi persuadet 8 quem motum animi interdum quoque
eo oris commotio sequitur, ut ex historiarum monimentis, quibus res ab enthusiastis gestae traduntur, satis clare patet ; etiam diuinis vatibus sub priori foedere ita contigit, ut Ium ipsorum animum ad saluberrimas do- rinas Deus instrueret, corpora quoque mo-
394쪽
tu adficerentur, cuius rei documengo esse possunt sAVL ac DAN iEL vox in scripturis sacris non deprehenditur, quamuis aliae dicendi formulae ibi sint, quibus idem significatur. sic de scriptoribus dicitur, quod locuti fuerine
' apud scriptores & doctores ecclesiae dicuntur homines vi mali daemoniS agitati ἐν9aσιας--Vt patet ex adpellatione haereticorum Messalinorum. de quibus legi possunt THEODOR hist. e celest. IIII. c. II. & HARMENOPVLVS de sectis sect. I8. adde A DA MI RECHE BER Gi Ihierol. reale. pag Sao. disputatum est, num ecthasienthusiasmi notio respondeat 3 sunt, qui has voces earum-quc significationes perturbant; alii vero inister ecllata atque enthusia sinum magnum ' constituunt discrimen, ac per ecstasin intellia sunt eiusmodi hominum conditionem, - quum mente ita sint incitati, ut omnis senis suum externorum vis debilitata, fracta, im-imo penitus 1iablata videatur. MOmen enim re seos a verbo a aBaia, id est, ex loco res , ritone sius dimotaeri, ortum est de cetero neis gari non potest, quod onthusias nus interdum, dicatur ecstasis, quodue etiam illi, quibus contingit enthusi almus, in ecstasin rapiantur,
395쪽
VETER VM SOPI ISTA R. ATQUE ORAT. 37ssalteri rapi sibi videantur. confer MARTIN v M sc Hoo RIVM de ecstati, & quae prete ter alios collegit THoΜ. CRENIUS Enim 'advers philol. p III. c. 3. g. IO. ag. III. Varia enthus asini genera ponuntura scriptoribus cum profanis tum christianis. quod ad paganos attinet, PLATO inprimis ac PLvTARCHVs hac de re disputarunt, quorum ille δ quatuor constituit species, μανίαν μαντικην, furorem diuisatorium, quem Apollini ; τελεςικην, bacchicum siue mysticum, quem
Dionysio; ποιητικην, poeticum, quem musis &ἐρασικην, amatorium. quem ἀμ- vocavit, Venerique atque amori acceptum retulit: hic vero quinque genera Commemorat, diuinatorium,coobanticum, poeticum, bellicummamatorium. atqui inter auctores Christianae pro sestionis praecipue est MERICUS CAS RUBO-Nvs, 3 qui quum enthusiasmum diuidere instituisset in naturalem & sivernaturalem, de isto singulari industria tractat, atque octo illius genera ponit, quorum primum complectitur enthusia simum philosophicum; secundum rhetoricum; tertium poeticum; quartum suppliacatorium ; quintum musicum; seXtum mar tialam siue bellicum; septimum amatorium, &
existimat, alium enthusiasmum esse bonum,qui originem suam trahat a Virtute atque Opera- , tione diuina; alium Vero malum, quem pessimus spiritus auctorque malitiae hominum, vel propria mentis imbecillitas essiciant. praeter quos adhuc mentionem facimus HENNINGII
396쪽
Io. GERDEs II, qui diuidit enibustasimum m verum ctitium: verum iterum in naturalem, qui sit hominis nunc sani, nunc morbo laborantis ; praeternaturalem &supernaturalem, ut de aliis taceamus. ac suamuis nobis haud sit in animo, in huiusmodi genera, num recte,
bene & ex ordine sint posita, inquirere; illud
tamen obsermamus, scriptores posteriores mentem ad ipsam vocis huius notionem haud aduertisse, quin etiam varias illius significati nes simul admisisse. nam antequam de generibus enthusiasmi dispiciamus, necesse est, ut momentum significationis, num bona, an mala esse debeat, sit expeditum, quo eXposito, de firmo solidoque diuisionis fundamento sollieitum esse decet. sic alia ratione enthusiasmi mecies constituere debemus, quando iste adflatum atque instinctum vere diuinum signis cat; alio vero modo, si talis adflatus haud caelestis, sed fictus est & commentitius, in quo numero omnia enthusiasmi genera apua homines paganos celebrata habenda esse censemus, quae iterum pro diuersitate rerum, in quibus versantur, etiam caussarum, a quibus pendent, in multas dissunduntur formas. sed tamen alienum esset a proposito dissertationis argumento, copiose atque uberius hac de re disputare, praecipue quum istam alii nobilissima a
que amplissima industria iam sint persecuti,
397쪽
g. IV. Suffciat, breuiter ea attigisse, quae di ssinationi lucem quamdam praeserunt, qui bus expositis, ad ipsum argumentum explicandum conuertimur, id quod quum praestare instituamus, operae pretium erit, entnusias-mum quoque poeticum, ' inter quem & oratorium magna est similitudo,paucis ex antiquae aetatis monimentis illustrare. ex scientiarum disciplinis, quibus veteres pretium aliquod posuerunt iisque excoluerunt mentes, poesis praecipuefuit, cui aliquid diuinitatis inditum esse, fabulosa credidit aetas, cuius auctores saepenumero commercia cum diis, atque illorum adflatum animique cis & trans rationem vehementiorem impetum finxerunt. hinc N so 3 canit: es Deus in nobis; s Funt commercia cali. sedibus aetheriis spiritus ilis venit. item: qes Deus in nobis: agitante calescimus illo. impetus hie sacrae semina mentis habet. 'ti HOR ATIVs: squo me, Bacche, rapis tui plenum ' quae in nemora, aut quos agar in decus,
Telax mente noua 'quibus verbis fatis aperte significat poeta, sibi esse propositum, Bacchi numine plenum ac mente concitatum Augusti laudes celebrare,
398쪽
ac quidem nouo carminis genere, lyrico quiP-pe, quod excogitasse, ipse sibi gloriae ducit, ex quo etiam patet, cur alio loco δ ita scribat: male sanos adseripsit Liber Saturis Faunisque poetas. nec solum ipsi carminum auctores de tali instinctu diuino sunt gloriati; sed & alii pagani scriptores idem tradiderunt, siquidem quum APOLLO NIVS RHODIus y principium operis sui his verbis facit:
Αρχορανος σεο φο ῖε, παλαπενεων κλεα Φω'ῶν μνήσομαι, tuis Phoebe auspiciis viros veteres eosque fama clarosi memorabo; obseruat scholiastes: παοαπλησίως γαρ Τώις ἀπι- 'νουένοις οἱ ποιηbra ενθουσι nν, ad exemplum fere infanorum poetae diuinitus commouentur: E V- λMOL pus apud PETRONIVM 3 de arte Poe-
tica disserit, eiusque & hoc constituit praeceptum: praecipitandus es liber spiritus, ut po- tius furentis animi vaticinatio adpareat ; &cic Eno: ' spe audiui, poetam bonum neminem , siae quod a Democrito)Platone inscriptis relictum 6se dicunt)sne inflammatione animorum exsere posse, s sine quodam a tu quasi furoris. '' sic poetarum natio diuinitus incitata credebatur, qui carmina sua non sine caelesti aliquo mentis instinctu funderent, nec solum ab Apolline musisque, sed&Baccho ac Venere multa ad versus scribendos haberent adiumenta. quumve PLATO, Vt exsuperioribus constat, quatuor τῆ ς μα-
399쪽
νιας constituit species, & primam quidem Apollini resert acceptam,ex qua vaticinia credit Pendere; secundam Baccho, ex qua mysteri a ;tertiam musis, unde poeticum accersit impetum ; quartam denique Veneri, unde vim amatoriam; haec omnia suroris genera poetae
sibi vindicant. namque per Apollinem &musas motus illi intelligi possitiit, quibus adficitur animus ipsiusque facultas ad operationes sibi consentaneas excitatur, si quidem Apollo non solum satidicis, ut existimat PLATO, sed& poetis praesidebat, cuius fabulae interpretationem HOR ATIVs confirmat, qui se epi- eo carmini minus aptum esse arbitratur atque
Phoebus volentem proelia me loqui, victas urbes, increpuit bra: ne parva Tarrhenum per aequor vela darem. Bacchum autem poetae in societatem suorum deorum ideo adscripserunt, quoniam praeses erat vini.quod magnam vim ad ingenium poeticum , nunc eXcitandum atque inflammandum, nunc Vehementius acuendum habere sibi persuadebant, ut testatur CRATINVS Poeta Comicus apud HOR AT IvM: nuda placere diu, nec vinere carmina pos-
virtutisque tua, Bacche, poeta feror.
400쪽
adde ANACREONTEM GYRALDv M. ac tandem furor quoque Veneris carminum
auctoribus attribuitur, quoniam nullum fere poetam inuenimus, qui arti poeticae satisω- eisse sibi videtur, nis ingenium in argumento amorem spectante eXercuerit, quamuis .
ipsius animus a tali cupiditate ac libidine minus regatur. hanc igitur interpretationem fabularum si sequamur, enthusias mus poeticus, quem Veteres prae se tulerunt, plane corruit, nec quidquam, quando rem ipsam contemplamur, de religione & sacris paganis continet. sed tamen quod & haec antiquiorum fuerit una mens, id penitus adfirmari non potest, quin etiam fuerunt, qui deorum adflatum
atque instinctum sibi obtigisse, omnino existimarunt, id quod ex iis, quae paullo post dicemus, apertum & manifestum erit. qui plura hoc de argumento desiderant, illi adire pos
hie enthusiasmus poeticus saepius quoque adpellatur furor poeticus. PLATO ipse enthu- .s asinum dixit furorem, quae vox quamvis sit horridior, benefica tamen expIicatione mitiganda: hinc etiam addidit:-adeo que significauit, non unum esse furoris ge.