Io. Georgii Walchii ... Parerga academica ex historiarum atque antiquitatum monimentis collecta

401쪽

vRTERvM SOPI Is TAR. A et E GRAT. 38Inus. fatidici enim quiue oracula edebant, ac poetae interdum speciem furoris prae se ferebant. sunt. qui furorem poeticum ita exisplicant, ut maxime ad me ετικήν adceis dat; momenta autem enthusiasimi atque ec-staseos non sunt perturbanda, etiam ex vetarum sententia.

' huc quoque pertinent poetatum formulae inuocandi deos deasque, de quibus f CALDG E R lib. V. I7. poetic. disserit. poetae christiani inuocabant spiritum sanctum, ut patet

ex extremo praefationis IVVENCI:

ergo age, sanctificus adst mihi carminis auis.ctor Spiritus, ct puro mentem riget amne canentis duleis Iordanis, ut Christo digna loquamur.

''ob hanc caussam poetae hedera ac lauro c ronati fuerunt, vid. BoR REMANN si v Μ de poetis & proph. p. a . seqq. exempla autem poetarum recentioris aetatis, quos vinum mainxime deIectauit, collecta deprehendimus obseruationibus ad I Ο. BVRC. Μ ENCKENO declamat. de chartat. erud p. I39.

g. V. Ceterum haec, quae de enthusiasino poetico disputauimus, magnam lueem nobis praeserre possunt, quum iam animum ad veteres sophirias atque oratores Conuertere instituamus. atctui si eruditae antiquitatis monimenta perlustramus, nobis ista tradunt, quod multi non solum arti oratoriae quidquam diuini insitum esse crediderint, sed & oratores quemdam numinis adflatum saepius sibi adtribuerint, etiam Iab aliis, veluti diuino concitati inminctu fuerint babiti. sic A P P O LLONIVs interrogatus a Telesino: τίς δε η σοφὸς

qua verosapientia es y respondit; δε-μος, κώ

402쪽

enda sint, docens, teste PHILOsTRATO. a

quamuis per hanc sapientiam intelligi posse videatur ipsum philosophiae studium, praeci

pue quum APOLLONIus & alio loco apuILos TRATO dicatur, Θειοτεηον, ς ο Πυ- ιγορας τη σοφία προσελγειν, artem tamen eloquentiae, cuius multa dedit documenta, etiam hac sapientia contineri, probabili ratione adfirmamus. ' nec recentiori aetate defuerunt, qui disciplinae oratoriae quidquam diuini inelie sibi persuaserunt, prout apud DA

haec legimus: quis non in oratoribus aliquid Luini agnoscat ' neque enim artem hanc e Fophia sarum palaestris natam existimemus. maius quid in illa elucet erectum, gloriosium, quod ipses animos expuriet, praeclarumque rebus di- uiuis si peditet instrumeratum. non fiunt e magi ris hominibus aestimandae artes: diuinae ilia synt, aetemae, atque ex. eodem fonte derivatae, unde olim in apostolorum animos effunde bantur: etsi hae omnibus numeris absolutae. praecepta, quae a magistris successu seculorum congesta sunt veritati s naturae conformia, hos vatales loquuntur. quare ad diuinos inui adhibeamus, quae diuisa sunt, quae e veritatis quasi utero obstetricias manus admouentes magistri in lucem protulere. verum iEudeloquentiae υ γος in spiritu impetu est. quae opinio hominis christianae professionis quamuis faniorem ac mitiorem ' admittat interpre-

403쪽

tationem, quam ista, cui pagani auctores erant addicti; suo tamen destituta est fundamento, ut ex dicendis patebit clarius.' eloquentia etiam a graecis dicitur σους . sic ν vLLvs scribit epist. I. ad CorInth. I. V. II. se non tradere doctrinam cuangelii si σιφia quae verba ERASΜVS interpretatur per sermonem fucatum, δc paullo post C. II. v. q. dicit: a λογος μου επε το κηρυγμα μου, ἐν πει Θῶκ ἄνθρωπίνω σοφὼς λογομ, i. e. insermonibus eloquentiae humanae ad persuasionem compositis, quae respiciunt artem oratoriam veterum 1ophistarum, cuius finis crat το , siue fucum facere.

VI. Quod ad ipsos sophistas atque oratores adtinet, fuerunt, qui primum in inuentione & elocutione cum sibi ipsis, tum aliis videbantur adflatu diuino incitati. de AE

dicere sphistarum dissertationibus adeo fir

quens non erat. ab AE chine igitDr initium δε-xit, qui diuino impetu extemporaueam oratio . nem fundebat, perinde atque ilii, qui oracula spirant , quibus verbis auctor minime significat, Aescninem fuisse primum, cui laus orationis ex tempore recitatae si vindicata, sed Primum hanc eloquentiae rationem coluisse atque το Θέως λέγειν Vsurpasse in άυῖο σχελοις

404쪽

nis cuiusdam auspicium fecisse ab eo quod non fine numine hic, quo iam feratur, impetus sibi obtigerit: & LONGINVs de DEMO-sTHENE producto quodam ipsius loco, ita

scribit: καὶ ιπερ ἐμπνευΘεἰς ἐρωγης υποοιονῶ φοιζοληχύος γενομενος, tanquam derepevista deo inspiratus ac veluti ad ius Phoebi numine ; quumque de eiusdem oratoris consum mala eloquentiae virtute ac grauitate disputat, addit: ταυτα σημὶ ως Θεοπερι Wα Τινα δω--μαυι. ου γαρ ειπειν Θεμί'ον οἰνΘρωπίνα. haec censeo tanquam diuisitus immissa quaedam dona,

humana enim dicere, nefas. sic etiam AEI. a V s. ARISTI DE s, sophista apud Smyrnenses disertus ac suauis ipse prontetur se per somnia& diuinas voces 1 epius repetitas inuitatum fuisse ad eloquentiae Hidium, idque tanto cum successu coluisse, ut omnes oratoris virtutes se unum tenuiste, 3 etiam multis creditum, se Socratis, Platonis, Thucydidis & Demosthenis facultatem vel ad qui, ' vel superare

ipse aperte fateatur: Confer IO. ALBERTUM FABRICIUM. ε at vero non solum vindi-

earunt sibi adflatum numinis cuiusdam generatim ac plerumque speciatim Phoebi, qui sapientiae deus erat ac musarum praeses; sed&gloriati sunt de instinctu quodam Bacchi, ac furorem Bacchicum, ptae se habuerunt. quo nomine vox interdum eiusdem est significationis, ac ἐνγουσιασμος, quamuis speci tim adflatum a Baccho si

405쪽

ἰ ue viris & mulieribus sacra ipsus, quae orgia. dicebantur,celebrantibus immissum significet., euiusmodi instinctus exemplum exhibet Ni- , o E T E S, sophista quoue praeceptore usus fuiti PLINIus iunior, siquidem de eo pΗiLO-sTRAT vs 3 memoriae prodidit: ἡ x πα Των, λογον Τῆ μὲν αρχαίου πολι' κῆ ἀπαες ὐπα- ς γαρ, η His μζω , eius porro dicendi genus ab antiquo ciuitique recessit:

Bacchi enim quasi numine agitur 9 ditis, am

bos canit. namque solemne erat sophistis, vertia adhibere ad tumorem non sine cura composita, cuiusmodi tumida oratione praecipue usus est GORGIAs Leontinus, in quo dicendi genus maxime turgidum multi ex veteribus notarunt. neque vero non per Poe-

sin factum est, ut 1ophistarum dictio esset tam tumida, qui stilo poetico diligenter erant dediti , eumque in oratione soluta in speciem splendidae & diuinioris eloquentiae adhibebant vitiose. ex quo tumore magnificis illis sonis & strepitu alia, quae prorsus sunt contemnenda , consequebantur , compositiones quippe dithdirambicae, quae stilum tumidum& plenum numerorum, compositarum ac nouarum vocum prae se habebant: idque est orationis vitium, quod CICERO vocat insulsitatem, quamve velut insaniam sermonis reiicit,

ad quod proxime accedit βακχμα & παρέν-

Θυρ - , quam adpellationem adhibet THEODOR Vs apud LONGINvM, quia videsiere non cuiusuis est, torsum sumere .sed rius tantum, qui Bacchi numine instinctus rapiatur, ut T AN AQFILLUS FABER vocem hanc in-

. . I . . . '

406쪽

autem huiusmodi Nicetae '- ας comme morat PHILOSTRATVs, ' quod Ionicus quidem adolescens, praesente sophista Is AEO, Nicetae de Xerxe magnifice dictum hoc : εκ τis

R Ius, F quod Nicetes videatur declamatione quadam Xerxis in Salaminiaco sinu destripssse stationem, atque Ut praetoriae nauis ad Aeginam insulam molem veluti vastissima quamuis non adeo magna fuerit, proponeret, dixisse, insulam naui esse algigandam, quum alias alligetur nauis inlitiae. adde exemplum THEMisTII si enthusiasmum quoque or

g. VII. Sed praeter haec exempla, quae at-itigimus breuiter, etiam testimonia, ex priscae aetatis monimentis depromta proferre, atque per illorum auctoritatem adriatum nUminis, ruem veteres sophistae persuadebant sibi, con-rmare possumus. atqui haec est virtus,quam

407쪽

Oratorum artes animantur , diuinitus in linguas quodam incidente ad alti: & sENEcΑa dicit: non potes gravis aliq&id σ supra ceteros loqui, nisi mota mens. quom vulariare solita contemsit, instinctuque sacro surrexit excelsior, tunc demum aliquid cecinit grandius Ore mortali. non potes sublime quies quam sin arduo positum contingere, quamdiu apti e es. desciscat oportet a solito esseratur smordeat frenos D rectorem rapiat situm eoque ferat, quo per se timuisset Ucendere. quae verba aperte significant ορμὸν ad similitudinem fere Sibyllarum furoris, Vt VIR-G I L i Vs de Cumaea scribit: talibus ex addito dictis, Cumaea S Θί

horrendas canit ambages: antroque remugis,

obscuris vera inuoluens. ea frena furenti 'concutit, stimulos subpectire vertit Apollo; num autem ipse s ENECA tali opinioni de numinis adfiatu fuerit addictus; an ipsius ver-ha, quae sublimia sunt atque excelsia, benigniorem habeant sententiam, id accuratius definiri haud potest,nisi affirmare velimus,Senecam animum ad Stoicorum doctrinam aduertisse, quod anima humana ex mente diuina emanauerit, atque in corpus veluti carcerem sit coniecta. atque ita cum eXemplis, tum testimoniis probauimus, quod veteres sophiastae crediderint, se haud esse sine inflamma tione animi atque aliquo adflatu diuino, eoque ipso eloquentiae, cuius studio penitus

erant consecrati, caelestem auctoritatem vindicare, summa adnisi fuerint ope. s. VIII. Quod momentum etiam adpel-

Bb a latio

408쪽

latio diuina, qua sophistae ornati fuerunt, illustrare potest. etenim ut splendida sane & magnifica cognomina obtinuerunt, quae satis aci per declarant, quantam dignitatis gloriam quantamue existimationem habuerint; ita cli-

hi quoque sunt Θ EIOI, diuini, ut est apud

apud T M E M I s T I V M. ' quo & spectant adclamandi formulae dc θεοφορητως, diurne, Iurno impetu, quas ξεναμ φωνάς nominat PLUTAR-cΗvs &auctor est, istas sua aetate in scholas fuisse receptas, a quo discedit PHILOs TR Α- Tvs, A quum tradat,primum Aeschinisoph1stae hunc adclamationis honorem fuisse datum. namque quum Veteres Orationes suas recitarent, auditores modo per Vocem, modo pergestum adclamarunt, atque edideruntPlausus; quo priori ritu varias adclamandi formulas adhibebant, in quibus το Θεέως &principem tenebant locum, Velut plenae maiestatis ac dignitatis diuinae: confer LUDOVI-CvM CRE SOLLIVM 7 &FERRARI v M. 8 nec dubitamus, quin hac adpellatione hisque plausus formulis adflatum diuinum, quo agitatos se sophistae dicebant, respexerint, quamvis alias Θειων & diurnum dicatur omne eX-cellens & communem conditionem quadam in re eXcedens. '

409쪽

ET ERVΜ go HI ITA R. AT a V E ORAT. 3893, ' ARIsTOTELEs ethic. ad Nicomach. lib. r. - VII. cap. I. Obseruat, Lacones, quos propter et i virtuteS maxime mirarentur, adpellasse. t nec non HOMERO Usitatum est, homines prae

I stantes quadam in re vocare quamuis veteres aliquid diuinitatis interdum adpellatione hac omnino significasse videantur, inprimis quum Pythagoram ac Platonem eius que sectatores quosdam adpellauerint θείους. namque quando discipuli Pythagoram dixerunt diuinum, teste IAM BLICHO de vit. Pyth. cap 3s ipsum, veluti deum diuinis honoribus adficere voluerunt, prout ipse hic philosophus obscurus sibi videbatur, nisi abdicata humana sorte, in deorum ordinem ad- scriptus crederetur. sicque Plato a vetusta aetate habitus est filius Apollinis, ac prae aliis dictus pes dii cuius nominis autem rationem si quis epetere velit ab ipsius priestantissima ac veluti caelesti sapientia, illi repugnare no-

Iumus. quin etiam diuorum nomen, quod AMMIAN Us MARCELLINVs lib. xxx. extrem. christianis adtribuit, ita inualuerat, ut pars maiestatis imperatoriae crederetur,

, quod num recte an inteligiose factum sit . nonnulli disputant, qui diui nomen ab usu

christianorum remouendum esse contendunt.

quod caelites ac beati in primitiua ecclesia non diui, sed sancti, beati sint adpellati, ac - Paganus mos nostro demum seculo reuixerit, ut diuus multas, diuus Nicolaus & sic alii dican

g. VIIII. Sic veteres sophistae eloquentiam suam in caelestibus numerarunt beneficiis, a que in inuentione elocutioneque diuinum crediderunt adflatum. 1ed vero uti superio-

410쪽

ribus obseruauimus, nomen enthusasimi nota solum mentem, quae singulari quadam ope divina incitaretur, ted & corpus, quod cum animo arctissimis vinculis copulatum est, eiusdemque commotionem respicere; ita sophistae quoque vocem & gestum corporis diuinae

mentis conditioni adcommodare, actionemque Variam, Vehementem, plenam animi, plenam spiritus adeoque enthusiasmo consentaneam prae se habere instituerunt. actio sophistarum alia erat rentissa; alia vero Commotionis plena & contentionis. in priori genero adhibebant frontem explicatam, Oculorum hilaritatem ac remissionem, totius vultus suavitatem, gestum delicatum atque exquisitum, ut vis orationis eo esset suavior, etiam ad oC-cupandos auditorum animos grauior. qua in re clarus extitit sc O PELIANvs sophista, qui λελίγετο ἀπο μἐν τῶ e cathedra cum summa Dauitate orabat, o

ἀυτους ais διαπραυνων τῆ Τῶδ ς ἐυΘυμία, incon-rionem prodire solebat hilari facie, vultu. tranquillitate auditores mitigans, teste M HILOSTRATO. - posterius vero genus actionis sophistarum erat vehementius feruidiusque, siquidem exsiliebant, supplodebant, quatiebant mur, toto commouebantur corpore, in quihus celebris est P o L E M O N , de quo relatum

legimus apud PMILos TRATVM,' αυτον ἀνα-

ubi maxime fruebat oratio, exsiluisse, adeo