장음표시 사용
531쪽
cebant non solum bonum & malum; sed st dio quoque tenebantur, bonum amplectendi; malum autem fugiendi. Quumue duelicem selieitatem hujus & alterius vitae sibi haberent
propositam; viam ad salutem aeternam Perueniendi cognoscebant ex reuelatione; moridus autem in hac vita se felicem reddendi nitebatur benignitate ingenii naturalis, experientia atque traditione, per quas adquirebant sibi notitiam rerum naturalium, qualis ad felicit tem in hac vita stabiliendam sussiciebat. Sic erant viri sapientes, ac tenebant scientiam Variarum rerum cum per singularem clei gratiam. tum per natum atque ingenii vires, cuius rei
caussa dici possunt philosophi, si modo vox
haec non ea significatione, qua nunc valet, s matur. Qua propteri recte dicit Io. FRAN-GIs Cus BuDDEus: δ quilibet facile inte tigit, aliter hane vocem sphilosophiae) capiemaeam esse, cum de recentiorum, aliter cum de v terum patriarcharum maxime, immo ου gen , ratim Orientalium gentium philosophia loquimur : imui vero patet, in veterum Sapientia sphilosephia detineanda sedulo cauendum, ne exista, quae recentiorum es, notione illam aes memus, adeoque talia iis tribuamus, quae a temporum tuorum conditione plane sunt acie .
Quae omnia quum ita sese habent, ea quae de Noachi, Abrahami, Isaaci, Iacobi aliorumque logica differunt, aut ita debent intelligi, quod
per vires naturales intellectus veritates Cogri uerint, aut, si ista ad logicam artificialem referantur, nequaquam 1unt admittenda. Ipsa
enim cognitio veri & falsi, aut res, ad quas sp
532쪽
ctant veritates, nondum constituunt logicum ;sed modus quo Veritates cognoscuntur partim inueniendo, partim diiudicando. Rustici quoque atque alii homines omnium litterarum plane eXpertes, ad notitiam perueniunt veritatum; sed quum ista gignatur per tensus
tantum externos ac per memoriam; talis cognitio vulgaris est, a philosophica ac logica plane diuersa, quippe quae ope iudicii dirigitur, ad cuius culturam praecipue spectat logica. De cetero non est mirum, quod propter errorem de Praeclara litterarum conditione tempore antiquissimo de logica disputent patriam
g. XI. At vero deducuntur in huiusmodi erroneam Opinionem de re litteraria Adami, patriarcharum ac aliorum ex gente Ebraeorum antiqua,partim per peruersam scripturas diuinas interpretandi applicandique rationem; Partim per faciliorem fidem, quam fabulis Iudaeorum adhibent. Quod acl prius momentum adtinet; multi fingunt sibi nimiam amplissimamque Mosis eruditionem, ac verba Stephani, quod institutus fuerit in sapientia Aegyptiorum ad conditionem rei litterariae nostra aetate adcommodant, quum tamen de iis eruditionis partibus,quae tum apud Agyptios floruerunt, sint intelligenda: conser Io.
sito, omnino debet ante demonstrari, quod ars logicae ab Aegyptiis fuerit culta; quam Perverba haec Stepham adfirmari, Mosen quoque
533쪽
disciplina arteque cogitandi fuisse excellentem. Sed quamuis NICO LAUS CAVsSI-Nvs existimet, dialecticae quoque studia in gente Aegyptiorum floruisse; nullo tamen fide digno documento id potest probare, adeo ut de logica Mosis ne verbum quidem sacer codex nobis prodat. Nec aliter res se habet eum logica Caini & Abelis. Nam quum in
exposuerint: sixat Cain ad Abel fratrem,d chacti sunt in opinionem,quod heic aliquid defit, quum id, quod dixerit non sequatur, qua sententia peperit colloquium : & haec fabula
effecit, ut hi fratres adhuc recentiori aetate locum teneant inter logicae auctores. At vero quid impedit, quominus vocem: 'tam ve
eamus : s locutus est Cain , qua interpretati in omnis illa dissicultas tollitur Z immo. siue desit liliquid, siue minus, quin etiam si ponamus, eolloquium, quod refert Targum Hieroselymitanum, probatam prae se serre auctoritatem, quis autem sanae mentis inde constareeonclusumem institua hosce Datres exercui se artem logicae. Quid multa Θ quum in eam ingressi sint sententiam, vetustissimos Ebraeos eciae fle atque exereuisse Iogicam; omnes e rem fere cogitationes ac sermones, disputati nes, doctimas veluti fructus disciplinae huius cognitae considerant. - Sic Adamus dicitur
inueniuis multa, docuisse Iiberos, proposuisse argvin enta & propter haec, vi & alia creditur Iogieus; quasi ista ex facultate naturali non potuissent gigni. Sic in Abrahamo laudatur peritia logi s, quoniam falsam religionem a V
534쪽
DE ORIGINE ARTIS LOGI CAE. 689ra seiunXerit, quod Omnino Ope ratiocinationum fieri debui siet; quae argumentandi ratiosi quidquam ponderis haberet, sequeretur omnino, ut omnes pagani homines, ac Iudaei, qui puriorem doctrinam diuina luce illuminati amplexi sunt, eodem iure locum quem- clam inter logicae cultores possint sibi vindicare. Sic Iobus ob disputationes cum amicis institutas laude dialecticae adficitur, quae tamen
ita sunt comparatae, ut a solis naturae viribus, si earum formam spectamus, potuerint proficisci, quamquam negare nolumus, Varia philosophiae capita, etiam physica atque astronomica libro ipsius contineri. Hinc patet, quid sentiendum sit de R i v E T o, qui opus hoc omni doctrina adeo plenum esse iudicat; ut frustra in eius dictis omnibus explicandis sis operam positurus, qui poetices, dialectices, rhetorices astronomiae, po Des denique non sit bene peritus. Id quod etiam de Salomone pronuntiamus,cuius incredibilem sapientiam merito miramur; ipsi autem propter aenigmatum interpretationem logicae vel inuentionein, vel incrementum adtaibuere non possumus, quia ea tempestate multis solemne fuit, in hisce rohus ingenia demonstrare, nec praecepta logi-ees ad illorum vitam eXplicationemque adhi-
here , necesse habuerunt, conser THOMAMBvRNETIvM. y prout iplunas aridasque exsecro codice deducunt concliuiones de logica Adami & aliorum Virorum, qui. prima aetate in coetu' viventium versati sunt; ita quoque leuioribus omnino argumentis muniti alias
535쪽
philosophiae partes in illis commendant. Ita dicunt, quoa Adamus in arte physicae fuerit
versatissimus. quia animalibus aci ipsorum naturam dederit nomina; quod extiterit auctor mechanices. quia sbi effecerit vestes; quod habendus si princeps experimentorum atque artis chemicae, dum ignem excitauit ex silice; quod dicendus architectus, quia exstruxerit casam ; eloquentiae summus magister, dum liberos docuit praecepta religionis; astronomus, quoniam coelum intuitus; oeconomus, quia Cainum &Abelem agris colendis & pecoribus alendis adluefecerit, & quae alia huius generis deliramenta sunt, aduersus quae merito
g. XII. Alterum momentum, quod obse uauimus, est, multos quamlibet sere fidem fabulis Iudaeorum adiunsere, quo fieri solet, ut tantis erroribus implicentur, sibique subtialem ac aetati nostrae consentaneam philosophiam veterum Ebraeorum persuadeant. multa
enim isti ficta produnt de libris, scholis, societatibus litterariis Adami & patriarcharum, quae si quis habet vera, saltim plane reiicere
veluti fabulose dubitat, sane non mirum est, quod incrementa logicae in gente hac anti quissima quaerat. Sic KoCHIVs commemorat eX G E D ALIA historiam de Abrahamo, quod quum a patre Teracho praefectus fuerit vendendis iciolis; ira commotus ista idola confregerit, ac de cultu illorum habuerit disputationem, qua historia copiose recitata,
536쪽
addit: fabulina forte haec quidem disputatio;
sed qua tamen veri aliquid admixtum habeat ; immo istam ea de caussa recenset Ut exemplum atque documentum logicae Abrahami proserat, siquidem antea dixerat: hic Abranamus) in Chaldaea exsuperstitiosisparentibus natus mature coepit veram religionem a falsa dignoscere, hanc argumentis infirmare ac confutare. regulae illae logicae hermeneuticae XIII, ex quibus scientiam logicae Μoss demonstrari posse nonnulli existimant, sola Iudaeorum auctoritate nituntur, quae si esset summa, quamuis leuior sit & lubrica , minime tamen huiusmodi regulae constituunt logicam, Praecipue quum ipsi Iudaei profiteantur, Mo-1en illas a Deo accepisse in monte Sinai. nugae, quas prodidit ATHANASI Vs ΚIRCHE- Rus, quod Adamus fuerit theologus, philosophus, medicus, astrologus, Chymicus, mathematicus, ex fabulis raobinorum dimanarunt, quos Vt etiam samaritanum paraphrasten consuluit, quibus si addidisset adhuc s A-LIANUM &eos, qui adhuc de academiis, eloquentiae sacrae arte Adami disserunt; m jor nugarum, quin etiam stultitiae cumulus ap-Paruisset. ig. XIII. Vt in summam redigamus, quae iam copiose disseruimus; existimamus, quod Adamus, patriarchae ac veteres Ebraei fuerint sapientes, id est omnia bona, quae ad ipsorum
felicitatem tum ciuilem, tum aeternam Promouendam spectabant, non solum diuina atque humana luce cognouerint; sed & studio ista
537쪽
sint complexi . lumen illis erat ac cognitio veritatum, sed plane simplex, nuda, hauci subtilis, erudita aut ad praecepta logicae conso mala ; id quod indoii harum personarum, e iam illius temporis consentaneum. Perspiciebant mente sua, suo iudicio quoque naturali verum & falsum, quum duces sequerentur sensus externos, eXperie iam atque traditi nem, ac per bonitatem intellectus adsequere tur multas consequentias. ad qualem veritatis sensum peruenire, omnino in viribus ingenii naturalis positum est, quamuis ope logicae ac cultura philosophica haud politum sit a que ornatum, Ut aveo duplicem Veritates cognoscendi modum, alium vulgarem, alium eruditum siue logicum este censeamus. Philosophus enim cognoscit verum, certum ac probabile modo inueniendo illud, modo diiudicando: quum exempli causa id inuenire instituat, sollicitus est de principiis, quae in veriatate certa deducit a definitionibus & diuisionibus, ex quibus format propositiones, ut inde conclusiones varia ratione essiciat. sic obse uat ubique praecepta artis, quae quod veteres
patriarchae & Ebraei sint secuti, haud adfirmari, nec probari potest. L g. XIIII. In illis, qui logicas Adami, patriarcharum atque antiquorum Ebraeorum commendant, magis intellectus, quam animus reprehendendus Videtur. bona enim mente interdum origines litterarum e sacro codice
derivant, quod praecipue de doctoribus ecclesiae christianae constat, quibus princeps fuit propositum, dignitatem oraculorum diuino-xum illustrare, atque ambitioni paganorum: obuiam
538쪽
DE ORIGINE ARTIS LOGICAE. 693Obviam ire. hine ostendere elaborabant, omnia litterarum, de quibus pagani gloria-hantur, magis pulcriora ac veriora contineri sacris scripturis, quin etiam afferebant, omnia quae utilia ac vera tradebant veteres philosophi, hausta fuisse ex litteris diuinis. TERTULLI A N v s: quis poetarum, quis sophistarum, qui non omnino de prophetarum fonte potau
rit J inde igitur philosophi Atim ingenii sui
rigauerunt; qua in re ipsum sequuntur T TIANus & Evs EB Ivs. 3 quanquam doctores hi longius interdum , quam par erat, sunt progressi; ipsis tamen per temporis ra tionem tacite possumus ignoscere, ted quod recentiori aetate,qua historia litteraria maxime Culta est, multi eodem viantur instituto. id est,' Cujus nos occupat admiratio. Deus nobis aperuit fontes oraculorum diurnorum, ut inde viam ad 1alutem sempiternam perueniendi Cognoscamus; minus autem, ut ex illis origines eruditionis humanae derivemus. haec oracula continent effata diuina & Spiritus Sancti sermones, propter quam caussam omnino maiestate coelesti horum librorum indignum es.se censemus, scientias ope hominum inuentas ac propagatas ad eos accommodare, aut 19 Ciatim seruatoris nostri orationes ad logicae Aristotelicae praecepta ac syllogismorum doctrinam examinare. haec , quae generatim monuimus, sussiciant, ut adeo haud necesse eΩse existimemus, ad singulas rationes, Quas ingratiam logicae Adami aliorumque Ebraeorum veterum stabiliendae proserunt, respondere. i
539쪽
Σ T N Ο Ψ I Σ. De sudio logices apud gentes barbarus I. I. de logi veterum graecorum, ac Deciatim e num philos phi Ionici ac 'thagoras banc artem coluerint. S. II. quidoccasionem illam colendi dederit. 6. III. num Parmenides, an Zeno Eleates illius Atam
ctor. SIIII. V. de sopbisenatibus, inprimis Pr eagorae. S. VI. de logica Democriti a ranoremtis 3. VII. Socratis 6. VIII. de praedicamentis Arebiae Tarentini g. IX. de dialectica schola Megaricae, speciatim Euclidis *. X. de Agicas phistiea Eubulidis'aliorum huius secta XI. XII. XIII. s. Onlatauimus itaque illorum opini nem, qui logicam diuinam, angelO---rum mythicam, Adami, patriarcharum, veterum Ebraeorum in historiis suis produnt,ade U1e artis huius originem a prima, saltim antiquissima repetunt aetate. Quibus expositis, paganorum philosophiam ejusque monime ta contemplari neceste est, atque in eo quoque
Operam nostram collocare, ut veram ac genui
nam disciplinae huius philosophorum Origb
540쪽
nem deprehendamus. diuiditur autem philosophia gentium in barbaricam & graecam; illa iterum in Asiaticam, quae est vel Chaldaeorum, vel Persarum, vel Phoenicum, vel Sabae rum, vel Indorum; Europaeam, & Africanam,
ad quam pertinent Aegyptii, Lybii & Aethiu-
Pes. quae nationes, a Graecis in censu harbarorum habitae philosophiae quidem studia colu runt; sed inprimis vires naturae perquirere, ac res obscuras absconditasque scrutari elabo- Tarunt, experientia ac traditione muniti, nec de sublimi & logicae consentanea ratione, ad
Verum perueniendi solliciti. Simplex fuit modus philosophiam tractandi aeud has ge
ees, a qua indole ratio, quam sequebantur grae-Ci, plane abhorrebat. equidem I O. PETRUS LUDOVICVs censet, veteres Arabes arti huius futile studiosos, in cuius sententiae argu mentum adfert testimonium AB ULFARA-
axi, 3 qui de antiquis Arabiae incolis ita disserat: eruditio autem Arabum,cuius gloriae praecipue studiosi erant, haec erat: lingua sua st ritia; sermonis proprietas; carminum textu-- ; orationum compositito ; sellarum notitia. ex quibus verbis clarissimus vir colligit, quod Qetus Arabum gens se excoluerit dialectica, quae proprietate sermonis, quam ABVLFAR A II Vs a Frammatica & rhetorica disti guat, si intelligenda. atqui inde IO. COTO- v I C v s 3 tradat, hodieque Arabes, qui a Priastino vivendi ac docendi more haud discesi rint, reliquis litterarum studiis neglectis attin gere dialecticam & rhetoricam. sed minus