장음표시 사용
591쪽
ex parte sensus sensionem; eX parte mentis praenotionem siue anticipationem; & ex parte affectus affectionem siue passionem. singulis criteriis posuit canones, etiam quaestionibus de voce institutis. I. Canones adquaestiones de re spectantes. i) primi criterii siue sensionis. ιψ sensus nunquam fallitur; ac proinde omnis siensio , omnisque phantinasu apparentia
β) opinio est consequens siensium, sensioniqueFuperadiecta, in quam veritas aut falsitas
M opinio ilia vera es, cui ves suffragatur, vesnon refragatur sensus euidentia. δὶ opinio illa falsa es, cui via restagatur, vel non fust agatur Mensus euidentia. a) secundi criterii, siue praenotionis, anticipationis. M omnis quae' in mente es anticipatis , fra' praenotio dependet asensibus idque via imcusone, vel eroportione, vel similitudine,
β) anticipatio es ipsa rei notiosae de itis, e qua quidquam quaerere, dubitare, Opinari, immo'nominare non licet.
γ) es anticipatio in omni ratiocinationestri cipium ; quasi nempe id, ad quod attendentes inserimus , unum esse idem aut diauersium, coniunctum, aut disiunctum a
δ) quod ineuidens es, ex res euidentis anticia patione demonstrari debet.
592쪽
3ὶ tertii criterii, siue adfectionis,
passioni S. α ea voluptas, quae nullam habet adnexam molesiam, amplectenda est. M ea molestia, quae nullam habet adnexam voluptatem, jugienda. ω ea volupta. , quae aut maiorem voluptatem. impedit, aut grauiorem molestam parit.
δ) ea molestia, quae aut maiorem auertit molestiam , aut uberiorem voluptatem creat, amplectenda... ΙΙ. Canones ad quaesiones de voce spectantes. α) dum loqueris, delige voces communes sperspicuas, ne aut ignoretur quid velis, aut interpretando temρus frusra teras.' dum audis, id enitere, ut vim Fubiectam vocibuae teneas, ne te aut prae obcuritate lateant, auistrae ambiguitate deludant. in his canonibus explicandis atque illustraneis praecipue diligens fuit pETRus GAS SEI
g. XUm. Haec canonica Epicuri breuior quidem est, nec ad logicae finem siue intelletium ad sensum veri & falsi aptum reddendum susscit; continet tamen non solum ut . las; sed & solidas meditationes. quas alii philosophi, etiam aeuo recentiori haud assecuti sunt, Vt adeo in primis ratione temporis vel
593쪽
stioris nunquam latis laudari possit. generatim laudem meretur, quod sollicitus fuerit de
criteriis Veritatis, quod inter recentiores c ARTE SI Vs quoque secit, quamuis Epic rus, adhuc melius ac rectius hac de re senserit, quam C ARTEs Ivs. nam si animum a uertimus ad ipsius meditationes ac doctrinas meciatim,stribuum praeclare docuit, quod sensus, recte scilicet se habentes, nunquam fallaces sine, quodue ab ipsa sensione distingue da sit opinio hominum, quae Oriatur a iudicandi facultate ac sentionem sequatur. quo momento sensit melius, quam Plato ac Cartesius, qui quum certitudinem sentuum tollerent, viam planam atque expeditam aperuerunt sceptici1mo, cui tamen viribus genuinae logicae rure ac merito resistere debemus. Heinde canon quintus insignem continet Veritatem, quod omnis idea ortum suum habeat a sensione, quae doctrina etiam in scholis Ρeripat licorum celebris extitit, quCd nihil sit in intellectu, quod non prius fuerit in sensu; re. centiori autem aeuo a Cartesio ista sine ratione oppressa est, aduersus quem solide ANDREAs RV DIGER disputauit. δ tertium canones sextus & septimus edisserunt eleganter de definitione, quod omnis idea, quae exsistat in mente, per definitionem sit explicanda, ut inde perueniamus ad solidum ratiocinationis fundamentum. etenim omne argumentum deducitur ex propositione, sue aliquid adfirmet; siue neget; propositio autem com ponitur ex definitione & diuisione idearum,
594쪽
quarum indoles si nobis periecta est, facile
cognostere positamus, num ideae inter se cognatione quadam sint comunctae, an diuersae, adeoque etiam pro ratione illarum aut adfir
mare; aut negare. ceterum tantum abest,
ut Epicurus omnia effecerit perfecte, ut multa momenta maxime necessaria atque utilia
reliquerit intacta, etiam tradiderit quaedam emendanda. sc non solum speciales regulas cognitioni veri & falsi inseruientes minus a tigit; sed & veritatis Rietaphysicae & logicae species inter se perturbauit, quum existimet; veritatem aliam esse existentiae, quae spectat ad metaphysicam; aliam enunciationis, quae lo-,gicae propria est. nec plane probare possumus ipsus criteria veritatis tria, sensionem, anticipationem & assectionem, siquidem partim criterium primum cum secundo confundit; partim vero aliquid habet veluti criterium Veritatis, quod re ipsa non est. nam id satis eXploratum esse putamus, quod sensio se Primum principium & vltimum criterium omnis veritatis, quidquid alii dicant; praenotio autem, anticipatio, idea est veritatis in genere principium secundum & criterium Proximum, & quod ad assectionem siue apia petitum adtinet, illam inter criteria referre naud possumus. Voluntatis enim, ad quam pertinet haec assectio, indoles tantum fert, Vt cupiditate bonum adpetat; malum vero singiat, siue sit vere bonum ac malum, siue speciem tantum quamdam prae se habeat; fundamentum autem cognitionis, num amplexi simus bonum verum, nec ne; aut nos a malo vero, nec ne abstineamus, haud in voluntate;
595쪽
sed in intellectu quaerere debemus, quippe qui sentit, qua tranquillitate fruatur mens, hacque sensione cognoscit, num bene sese habeat in desiderio rorum appetendarum; &Odio fugiendarum. res moralis duplici ratione potest considerari: primum num sit ho-na. an mala; deinde num si vere hona ac vere mala, necne P priori ratione spectat ad voluntatem ; posteriore vero ad intellectum aequidem iudicium. quod si igitur Epicurus adfirmat, adfectionem sue appetitum esse
Criterium veritatis, aberrat a vero, hocque modo praeter caussam voluntati adtribuit 1ensionem. equidem A N DR EA s Ru DIGER
obseruat, quod haec doctrina Epicuri non solum sit vera; sed & adaequata satis, si persens
nem intelligamus sensionem eXternam, per passionem internam; per anticipationem definitionem realem ac per ἐπισολας της διανοιας sue arbitrarias mentis impostis. mes, quas posteri addiderunt, definitiones nominales. s ed quamuis haec doctrina tali inte Pretatione inter se cohaereat; probari tamen non potest, quod ista cum mente conueniat Epicuri. g. XVIIII. Hactenus de studiis veterum graecorum, qui ante reparatam salutem colue-Tunt artem logicae . romari succedunt, de quorum cultura disciplinae huius iam dispi- Ciamus. Veteres romani minus sine philo phia fuerunt, neque tamen primis tempori-hus ita culta est, ut ab aetate Ciceronis, qui ipis
dicit: sapientiastadium vetus id quidem in
596쪽
s ru: sed tamen ante Laelii aetatem s Seiapionis non reperio, quos appellaro possim nominatim: & alio loco philosophia tacuit usque
ad hanc aetatem, nec ullum habuit lumen litis rarum latinarum. quumque primas curas
Conserrent in eloquentiam, qua vi & poesi politiores litterae maxime concludebantur, philosophiam praecipue ad artem Oratoriam a hibuerunt, ad quam insius studia magnam habere vim merito exiitimabant. quapropter etiam faciebant profectiones litterarias in Graeciam, ut non solum rhetorum; sed &philosophorum scholas frequentarent ac sapientiae colligerent opes, cui multi magnum habebant pretium. CICERO quides enim pre
Deos optabilius sapientia ' quiae praefantius 'quid homini melius y quid homine dignius
hanc igitur, qui expetunt ,philosophi nominantur : nec quicquam aliud est ρbilosophia ,s interpretara velis, quam studium sapientiae. δε- sientia autem es, ut a veteribus philosephisaee itum, rerum diuinarum s humanarum ' caustiarumque, quibus hae res cominentur, heia
entia. cuius studium qui vituperat, haud lane intesilao quid nam sit, quod laudandum putet.
1ic philosophiam graecorum intulerunt ve teri Latio atque inprimis Romae , quorum alii maxime festati sunt Stoicos; alii Epicureos; alii academicos; alii Aristotelem. praecipue il- Iam philosophiae partem colebant, quae agit de moribus atque ossiciis, cuius vitam cum in eloquentia; tum vita honeste instituenda habebant perspectum, quod argumentum
a M. I. Tu ι cap. 3. a de ossetis lib. II. e. t.
597쪽
pluribus persequitur PAGANI Nus GAV
g. XX. Quae cultura fuerit veterum romanorum artis logicast, id accurate definire haud Possumus, quamuis magna veri specie liceat adfirmari, quod artis huius a graecis accePtre non penitus rudes fuerint, eamque saltem in
disputationibus usurpaverint, etsi simile sit quoque vero, quod istam neq; in scholis, neq; scriptis tradiderint, adeoque nihil effecerint, quo illa magis potuisset ornari, ac post graecOTum curas meliori studio perpoliri. colligimus id ex his TvLLii verbis: didicissenim non posse nos Amasania aut Rabirii sim les esse, qui nusia arte adhi ita, de rebuε ante oculos ρostis vulgari sermone disputant: nihiι definiunt, nihil partiuntur, nihil apta interrogatione concludunt, vultam denique artem sisenec dicendi. nee dijsserendi putant. nos autem praeceptis dialecticoruminoratorum sic parentes , ut Iegibus, verbis, quamquam nouis cogimur uti. A NANDER SARDVS 3 putat, quod dialectica primum a M. v ARRONE ta-tinitate donata fuerit; cuius rei fides sit penes ipsum. salti in ex recensione librorum Varronis huius deperditorum, quam diligenter secit Io. ALBERT Vs FABRICIUS, 'haud videre possumus, quod iste scripserit Iogicam, nisi istam libro VesbiIosophia aut libris discipti narum expositam fuisse dicere veli
huc resert CICERONEM, quando dicit:
598쪽
primus inter latinos Cicero juit, qui logicam ederet laticlam; & paullo post: is incidit in secula ilia oratoria, idcirco rerum contemplator usquequaque subtilis non fuit, nec potuit esse ob practicas sue politicas occupationes. non ergo logicam ad proprium finem direxit , primarium, sed minus principalem, usum videlicet forensem: proinde non mirum, si fine obliquo consituto praeceptorum etiam n ema peccet: cui tamen plurimum debem,
vel hac sta de caussa, quod nobis Ari telis
reales locos'inuentionem medii realis squam in hodiernis eius topisse ne quicquam habemus voluit exprimere; atqui ipsum sequitur IACO
negamus, quod Cicero peritus fuerit dialecticae, ac inprimis sit secutus praecepta Stoicorum, id quud obseruat GER H. IO. v SSIVS, quibus & meliora facile potuisset excogitare, si pro singulari per naturam sibi indita vi
hac de re cogitasset intentius. sed tamen quod in gente romana primus logicae auctoreXtiterit eiusque praecepta consignauerit li teris, id est, quod firmioribus argumentis de-het muniri. nam Ciceronis elegans liber to-sicorum praecipue usui eloquentiae est consecratus. quem si diale scam velimus adpellare,& aliorum rhetorum Opera , quae de inue- niendis argumentis disserunt, huc referre debemus. aliud est, ex proposito conscribere logicam; aliud vero, partem quamdam illius ad eloquentiae institutiones adhibere, eiusque utilitatem in hoc litterarum genere demo
599쪽
ss DE PROGRESSU AC FATIS LOGICAE.strare. sic fata logicae apud romanos haud prosperiora fuerunt, nec ipsius incrementorum facta est accessio. g. XXI. Variae fuerunt sectae apud Iudaeos, quas I Os EPH Vs y Vt sectas philosophorum considerat, Ιουδψων, inquit Τρεις ησαν, quod qua ratione possit admitti, ostendit Io.
FRANCISCVS BUD DEUS. praecipue erant
Pharisaeorum, Elsaeorum & Sadducaeorum, de quibus ex instituto sCALIGER, S ERRARI US, DRUSIVS egerunt. quod ad ipsorum philosophiam adtinet, obseruant multi, quod fuerit similitudo morum & doctrinarum ineter Phari eos Stoicos, etiam Pythagoraeos in doctrina ad animarum spectante, quamuis Verba Ib s E P H i, 3 quibus nituntur, aliter possint intelligi, ut qui μετεμ ιυχω σιν inter doctrinas reserunt Pharisaeorum, haud firmo muniti sint argumento. Sadducaeos autem contendit cum Epicureteis GER H. IO. VOS SIUS: ' ex philosophis, inquit, gentium hanc Sadducaeorum opinionem de mortalitate animae) amplexi hunt Epicuraei, imo longe deteriorem; & tandem Essaeos com
nientiam inter sectas Iudaeorum ac gentium Ostendere quidem possumus, si modo iustum teneamus modum, nec maiora ac plura philosophiae gentium vestigia in Iudaeorum scholis quaeramus. quapropter ad sententiam I A-
600쪽
accedere possumus, qui etiam in studio logicae artis Pharisaeos cum Stoicis; Sadducaeos eum Epicuraeis & Essaeos cum Cynicis contenis dere instituit. nam neque de Sadducaeorum, neque Essaeorum logica quidquam legimuς relatum; qua in re praecipue debet probari, quod ea tempestate in gente Iudaeorum hae litterae floruerint, nec sussicit, caussam suam solis coniecturis munire. quid quod perspicere haud possumus, cur clarissimus REIMMANNVSeX eo, quod Sadducaei disputandi artem haud selici ruccessu exercuerint, efficiat conclusionem, illos in dialecticae studio sectatos esse Epicurum, quasi philosophus
hic omnem abiecerit disputationem, quum tantum ab ea, quae in scholis Stoicorum erat recepta, abhorruit; ipse autem Verae ac genuinae logicae extitit aestimatori quod Pnarisaei more Stoicorum struxerint sophismata, ac l aepius disputando aduersus seruatorem nostrum fecerint fallacias ac fraudes, id satis clarum ex scripturis diuinis adparet. HI RONYMus 3 obseruat, suod ad speciem at gumentationum Eubuldiis dictam κεραῖνη pertineat argumentum, quod Pharisaei obi cerant Christo: Ee Galilaea. inquit, venerare ad Iudaeam, idcirco Phari orumscribarumque factio interrogat eum: virum licet homini. dimittere vXorem suam qualibet caussa λ is quasi cornuto teneant eum segismo s quo cumque revonderit, captioni pateat. s vix diis di dimittendas esse oores qualibet eX cau