장음표시 사용
601쪽
3 2 DE PROGREssu AC FATIS LOGICAE.
V. ΟΥ ΤΙΣ , nasius, quod fallaciarum genus nomen habuit ab M o M E R I - versibus, ubi interrogatus Polyphemus, cui Vlyses antequam ei effoderet oculum, persuaserit quod ipse nominetur OTTIΣ, respondet: ἶ- μεγι ίνει quae verba dubiae sunt si
gnificatiόnis, siqvidem Irie significare potest
& nemo & nomen quoddam proprium. L ME R T I v s adhuc alia harum argumentationum genera recenset, quae Omnia heic distincte e ponere, spatii ac temporis ratio haud permittit.
g. XV. Ex his colligere possumus', quid sentiendum sit de dialectica Stoicorum. scilicet philosophi hi hanc doctrinam neque solide, neque distincte tradiderunt, quid quod inutilia atque aliena, inter se perturbata ipses
delectarunt, quumve vinculis prauorum adfectuum capti tenerentur, unice operam suam
in struendis sellaciis consumsernnt. se illustris haecce ars in Stoicorum scholis a prosperiori sorte remota, nulla accepit incrementa; quin etiam malo fato factum est, ut sere data fueriti obliuioni. B ARTHOLOMAEUS RE CRER MAN Nus 7 haec vitia in dialectica Stoicorum notauit:
i) quod nullam certam logicae sum definis
x eis. De. 2 desanitate tuenda D ta. 3 ad D ctetum lib. II. cap. I9. 4 orat. II. 6 ad Laertium lib. II. sim. M s. p. xχι. ε .d s. IX, 7 praeri H Q er. ἐI. - . a. s. u. 4 runt, Disiti reo by Corale
602쪽
DE PROGREss V AC FATII LOGICAE. y 3
runt, idcirco omnia ad ostentandum dissu tando ingenium coutuleruΠt.
mis ac captionibus pauca habuerunt. unde Cicero, Stoicorum ali, sectator aperte diacat , Stoicos iudicandi partem ditigenti, istersiecutos ; de inuentione non multa docuisse. 3) methodice artem non construxerunt vitam. ) insignes pueriles siophistae circa vocabula fuerunt,qui a reliquis siectis, inprimis Peripateticis disserre viderentur, nouos ex cogitarunt terminos.
s) Stoicorum logica chaos fuit confusum ex θsetisticis formis es mirificis argumentanaei speciebus.
g. XVI. Nunc dicamus de EPICvno eiusque dialectica siue potius canonica. nntuS traclitur anno tertio Olympiad. CVim. & vita de functus anno secundo Olympiad. CXXCII.
qui magno studio philosophiae sese tradidit,
quamuis nonnulli lint, qui Epicurum dialecticam parui fecisse credunt. sic de eo dixie CICERO: δ iam in altera philosophiae parte, quae est quaerendi ac diserendi, quae λογικη di citur, i e veser, plane, ut mihi quidem vide tur , inermis ac nudus es. tollit definitiones, nisil de dividendo ae partiendo docet: non gusmodo Usciatur concludaturque ratio, tradit: non, qua via captio seruantur, ambigua distinguantur , os evrit. iudicia rerum infensi
ous ponit: quibus si semesaliquid falsi pro vero
probatum si sublatum esse omne iuricium veris falsi putat: item ratum dialecticam, inquit,
603쪽
s DE PROGREssu AC FATIs LOGICAE. contemnit Epicurus, qua una continet omnem
perspiciendi quid in quaque resticientiam,s iudicandi quale quidque sit, ac ratione ac ita dissutandi, ruit in dicendo, ut mihi quidem videtur, nec ea , quae docere vult, vlia artem inguit, ut de aliis locis i taceamus, quibus Epicurum hac de cauila perstringit. Dio GENES LAERTIUS, quum de Epicureis loquitur, dicit: τὴν διαλείιμήν ως παοελ σαναπολιμάθσαν , dialecticam , ut si eruacaneam repudiant. PLUTARCHV s apud A. MEL LivM 3 pronuntiat, imperfecte atque
praepostere atque ivsicite Bbogismo ese Wum
Epicurum. 1ed tales cen jurae omnino aequo ac iusto stini grauiores. quod Epicurus non plane a studio logicae fuerit alienus , quin etiam meliora hac in arte tradiderit, quam alii philosophi, qui singularem dialectices gloriam adsectabant, ex dicendis paullo post patebit. quapropter merito censemus, quod Epicurus dialecticam Stoicorum , quae tantum fraudibus ac vanis disputationibus inseruiebat, reiecerit; etiam quum magistri huius sectae nomen dictis ficorum ac dialecticae veluti iure quodam proprio sibi vindicarent, ipsam hanc adpellationem remotam esse voluerit. id quod satis confirmat s EXTUs EMPIRI-Cus, ' & Hi ERONYMus dicit: quoniam Stoici dialectiPam sibi vendicant, s tu huius sientiae delirameuta contemnis, in hac parte Epicureus es, quae verba satis fauere cautiae Epicuri videntur; A. G E L L I v s autem - ipium
604쪽
defendit aduersus pLvTARCH v M. existimabat quippe, naturam Veritatis cognostendae optimam eile magistram, quae si ulla arte esset adiuuanda, indigere paucis regulis atque
I. XUII. Iam dispiciamus de ipsa logica
Epicuri, qui istam dixit canonicam. teste L ERTIO, ' quoniam paucis Canonibus siue regulis rationem declarabat, qua mortalium intellectus possit conformari ad cognoscendum Verum, Ut quamuis artem suam neque dialecticam, neque logicam adpellauerit, rem ipsam tamen retinuerit. at vero eXistimauit,
omnem quaestionem in philosophia posse institui aut de re, aut de voce.. in quaestionibus de re duo momenta, partim ipsa veritaου, partim criterium eius, essent obieruanda. vetitatem aliam esse dicebat exisentiae siue exstantiae; aliam vero enunciationis, sue iudicii. veritas exsentia sit ea, qua unaquaeque res in ipsa rerum natura exsistens sit id ipsum, quod ut, nihil aliud, cui veritati nulla oppotiatur falsitas. Veritas autem enunciationis siue iudicii sit conformitas enunciationis Orefactae aut iudicii mente peracti cum ipsa enunciata seu iudicata re, cui opponi possit falsitas. quod ad criterium veritatis adtinet, Ob1eru uit, quod res, cuius veritas quaeratur, aut ad solam speculationem; aut ad vitae actionem spectet. res naturae percipiantur aut sensu aut mente; & res morales ipso assectu sue adpetitu; sic tria veritatis criteria constituit:
605쪽
ex parte sensus sensionem; eX parte mentis praenotionem siue anticipationem; & ex parte affectus affectionem siue passionem. singulis criteriis posuit canones , etiam quaestionibus de voce institutis. I. Canones ad quaestiones de re spectantes. 1ὶ primi criterii siue sensionis. M sensuου nunquam fallitur; ac proinde omnissensio , omnuque phan si eu apparentia: perceptio vera.
β) opinio est consequens sensium ,sentionique βuperadiecta, in quam verit- aut sistas
M opinio liga vera est, cui veI fuse agatur, ves/ non refragatur senses euidentia. δὶ opinio ilia falsa es, cui via restagatur, vel non fustfragatur sensus euidentia. a secundi criterii, siue praenotionis, anticipationis. omnis quae' in mente es anticipatis , fra' praenotio dependet a sensibus idque vri incusone, vel eroportione, ves similitu inhves compositione.
β) anticipatio es ipsa rei notio, sine definitio,
e qua quidquam guaerere, dubitare, Opinari, immo ου nominare non licet. γ) est anticipatio in omni ratiocinationestrisAcipium; quasi nempe id, ad quod attem dentes inferimus, unum esse idem aut diauersium, coniunctum, aut disiunctum a
δ) quodineuidens es , ex ref euidentis anticia patione demonstrari debet.
606쪽
3ὶ tertii criterii, siue adfectionis,
passioni S. M ea voluptas, quae nullam habet adnexam molesiam, amplectenis est. M ea inolesia, quae nullam babet adnexam voluptatem, fugienda. f ea volupta. , quae aut maiorem voluptatem impedit, aut grauiorem mesesiam parit, fugienda. . δ) ea molesta, qua aut maiorem auertit mo- Iesiam , aut uberiorem voluptatem creat, amplectenda.
ΙΙ. Canones ad quaestiones de voce spectantes. α) dum loqueris, desige voces communes perspicuas, ne aut ignoretur quid velis, aut interpretando remstus se sera teras.' dum audis, id enitere, ut vim Fubiectam vocibuae rencas, ne te aut prae obseuritate lateant, aut prae ambiguitate deludant. in his canonibus explicandis atque illustrandis praecipue diligens fuit pΕTRus G A s s E
9. XVIII. Haec canonica Epicuri breuior guidem est, nec ad logicae finem siue intelle- um ad sensum veri de falsi aptum reddendum sufficit; continet tamen non solum uti. Ies; sed& solidas meditationes. quas alii philosophi, etiam aeuo recentiori haud assecuti sunt, Vt adeo in primis ratione temporis vetu-
607쪽
stioris nunquam latis laudari possit. generatim laudem meretur, quod lallicitus fuerit de
criteriis veritatis, quod inter recentiores c ARTESIVs quoque secit, quamuis Epic rus, adhuc melius ac rectius hae de re senserit, quam C ARTEs IV s. nam si animum a uertimus ad ipsius meditationes ac doctrinas speciatim,strimum praeclare docuit, quod sensus, recte scilicet se habentes, nunquam fati ces sint, quodue ab ipsa sensione distingue
da sit opinio hominum, quae oriatur a iudicandi facultate ac sentionem sequatur. quo momento sensit melius, quam Plato ac Cartesius, qui quum certitudinem sensuum tollerent, viam planam atque eXpeditam aperuerunt scepticismo, cui tamen viribus genuinae logicae rure ac merito resistere debemus. deinde eanon quintus insignem continet Veritatem,
ruod omnis idea ortum suum habeat a senone, quae doctrina etiam in scholis Peripat scorum celebris extitit, quod nihil sit in intellectu, quod non prius fuerit in sensu; re. centiori autem aeuo a Cartesio ista sine ratione oppressa est, aduersus quem solide A N-DREAs RV DIGER disputauit. tertium canones sextus &septimus edisserunt eleganter de definitione, quod omnis idea, quae exsistat in mente, per definitionem sit explicanda, ut inde perueniamus ad solidum ratiocinationis fundamentum. etenim omne argumentum deducitur ex propositione, siue aliquid adfirmet; siue neget; propositio autem com ponitur ex definitione & diuisione idearum,
608쪽
quarum indoles si nobis periecta est, facile
cognoscere possumus num iceae inter se cognatione quadam sint comunctae, an diuersae, adeoque etiam pro ratione illarum aut adfirmare; aut negare. ceterum tantum abest,
ut Epicurus omnia effecerit perfecte, ut multa momenta maxime necessaria atque utilia reliquerit intacta, etiam tradiderit quaedam emendanda. sic non solum speciales regulas cognitioni veri & falsi inseruientes minus a
tigit ; sed & veritatis metaphysicae & logicae
species inter se perturbauit, quum existimet; veritatem aliam esse exsentiae, quae spectat ad metaphysicam; aliam enuntaattonis, quae lO-,gicae propria est. nec plane probare possumus ipsius criteria veritatis tria, sensionem, anticipationem &affectionem, si quidem partim criterium primum cum secundo confundit; partim vero aliquid habet veluti criterium Veritatis, quod re ipsa non est. nam id satis eXploratum esse putamus, quod sensio sit Primum principium & vltimum criterium Omnis veritatis, quidquid alii dicant; praenotio autem, anticipatio, idea est veritatis in genere principium secundum & criterium Proximum, & quod ad affectionem sue apia petitum adtinet, illam inter criteria referre naud possumus. voluntatis enim, ad quam pertinet haec assectio, indoles tantum seri, ut cupiditate bonum adpetat; malum vero fingiat, siue sit vere bonum ac malum, siue spe- Ciem tantum quamdam prae se habeat; fundamentum autem cognitionis, num amplexi simus bonum verum, nec ne; aut nos a malo vero, nec ne abstineamus, haud in voluntate;
609쪽
sed in intellectu quaerere debemus , quiPpe qui sentit, qua tranquillitate fruatur mens, hacque sensione cognoscit, num bene selehabeat in desiderio rorum appetendarum; &Odio fugiendarum. res moralis duplici ratione potest considerari: primum num sit ho-na. an mala; deinde num sit vere bona ac vere mala, nec nep priori ratione spectat ad voluntatem ; posteriore vero ad intellectum aequidem iudicium. quod si igitur Epicurus adfirmat, adfectionem siue appetitum esse
Criterium veritatis, aberrat a vero, hocque modo Praeter caussam voluntati adtribuit 1ensionem. equidem A N DR E A s Ru DIGER τObleruat, quod haec doctrina Epicuri non solum sit vera; sed & adaequata satis, si per sensi
nem intelligamus sensionem eXternam, Per passionem internam; per anticipationem de finitionem realem ac per φαέα κοις ἐπ αλας τῆς διανοιαι sue arbitrarias mentis sevostio. nes, quas posteri addiderunt, definitiones nominales. sed quamuis haec doctrina tali inter-Pretatione inter se cohaereat; probari tamen non potest, quod ista cum mente conueniat Epicuri. g. XVIIII. Hactenus de studiis veterum graecorum, qui ante reparatam salutem coluerunt artem logicae . romani succedunt, de quorum cultura disciplinae huius iam dispia Ciamus. Veteres romani minus sine philo1ophia fuerunt, neque tamen primis temporisbus ita culta est, ut ab aetate Ciceronis, qui ipse
' dicit: sapientiaestarium vetus id quidem in
610쪽
a ostris: sed tamen ante Laelii aetatem s Seiapionis non reperio, quos appellars possim nominatim: & alio loco phiIosephia iacuit usque
ad hanc aetatem, nec ullum habuit lumen litis rarum latinarum. quumque primas curas
Conserrent in eloquentiam, qua vi & poesi politiores litterae maxime concludebantur, philosophiam praecipue ad artem oratoriam adhibuerunt, ad quam insus studia magnam ha here vim merito existimabant. quapropter etiam faciebant profectiones litterarias in Graeciam, ut non solum rhetorum; sed &philosophorum scholas frequentarent ac sapientiae colligerent opes, cui multi magnum habebant pretium. CICERO quides enim per
Deos optabilius sapientia ' quiae praefantius 'quid homini melius y quid homine dignius
hanc igitur, qui expetunt , philosophi nominantur : nec quicquam aliud est ρbilosophia di interpretari velis, quam stadium sapientiae. D- sientia autem es, ut a veteribus philosophisaee itum, rerum divinarum Dumanarum ' caussarumque, quibus hae res cominentur Lmentia. cuius studium qui vituperat, haud lane inteliseo quid nam fit, quod laudandum putet. 1ic philo phiam graecorum intulerunt ve teri Latio atque inprimis Romae, quorum alii maxime sectati sunt Stoicos; alii Epicureos; alii academicos; alii Aristotelem. praecipue illam philosophiae partem colebant, quae agit de moribus atque ossiciis, Cuius usum cum in eloquentia; tum vita honeste instituenda habebant perspectum, quod argumentum