장음표시 사용
651쪽
aliosque. nemo autem Operi huic ita, ut d cet, adhuc satis secit, siquidem omnes gener lia tantum vitia doctrinae scholasticae eorum que caussas indicatulat, ac multum operae in historia eorum . litteraria consumserunt; in ipsas autem eorum doctrinas speciales, earum- rite inter se nexum nemo inquisiuit, quale stu-ium omninQ esset optandum. etenim i hac
ratione posset demonstrari,iquod scholastiei non solum in inutilibus fuerint vorsati; sed & impiis sententiis, quae acceduxit ad allieismum, qui manifeste in illorum monimentis deprehenditur. imi: in rita a fg. X I. Scholastici dialecticae flammum statuerunt pretium, quoniam iobieruabant, se non posse carere hoc instrumento, quum do- trinas sacras desedidere atque cum aliis disputare instituerent. Ob quam caussam multi quoque Arabum ad culturam huius artis sunt citati, de quibus verba AB ULFARAIII 3 memoria digna sunt: coetus doctorum GH,
sobri lentium dixit: religionem podiutam esse
H mixtam erroribus nec ablui se mundari posse, nis philosophiae ope; asperentes, ubi conium D fuerit philosiophia graecanica s retigio ar hica, tum demum consecuturam perfectionem. Tel ζ; autem suerit scholasticorum dialectica, ex iis, quae de eorum philosophia dixiamus generatim, colligi potest. sequebantur Aristotelem male intellectum, nec adhibebant vires proprias intellectus, praecipue iudicii, sine quo nihil praeclari in hac disciplina effet
652쪽
- potest. sic errores ac defeetus Aristotelis haud emendabant; sed augebant, quum multas ipsi us bonas meditationes minus assequerentur, i ac magis vocabulis horridis, quam rebus dele-:ctarentur. namque abstractionibus nimio studio dediti erant, quas saepius adeo subtiles - fecerunt, Ut praeter nomen nihil concipere potuerint, quo factum est, ut eorum logica 1cri- να plenissima sint vocabulorum inanium ac Drutorum, quibus nulla inest vis fgnificandi. . disputabant multum ac copiose de praedic . mentis, praedicabilibus, de principio indiui--duationis, de radice futuritionis, de suppositalitate, personalitate di aliis huiusmodi infiniatis nugis. quas mentis notiones, si modo quid mente sua concipere potuerunt, Proponebantharbaris, obscuris ac portentosis vocabulis, ualia suntpasionabilitas, ampliationes, coles fentiationes, futuritiones, potentionabilitates, viriualitates, femineitates, hesteitates, equeia rates, petreitates. perstringit illos iure ac m
quando dicit; quis erat tot vanas re inutiles ingladiationes: de formalitatibus, haecceitati Buc, qui itatibus, intentionibus, suppositioni Bus, exponibitibus, reduplicativis, particularia fationibus. suppositis, mediatis s immediatis, o Iexis&incomplexis,breuiteritot intoleramaeis jubtilitatibus, cum quibus si cieanthis aut Chrsippi argutiae una cum Daphitae, Euthνδε- mi, Dion siodori circumuentiunculis componantur pensius erasse rusicanaeque futurae sunt. a qui talis philosophia, quae inanium ab1tractio-
653쪽
DE PROGREssu AC FATIS LOGICAE. sysnum portentis, Obscuris Vocabulis ac duriori- hus verbis absoluebatur, saluti ecclesiae roma- nae satis erat accommodata, quum errores ma-4ori specie defendere ac propagare; plebi autem fucum facere possent. quid multa Θ talis erat scholasticorum logica, ut ista nihil aliud, quam doctrinam de syllogismis ad usum praeberet, in qua dies noctesque ingenia sua exercebant, ac in variis figuris modisque syllogis morum grammaticam quamdam delectatio
c: ΚERMANN haec notat vitia logicae scholasticae, quod i) finem partitionem logisa regulatam non ponant;
a) plenum s methodicum es gema non fomment theorematum praeceptorum necessariorum re perspicuorum , hae semper quaesiones inanes re fructu cassas vel su per Aristotelis textu vel Hispani summulis
3ὶ in ipsa logica logicam negligant, metas,difica multa s sepe posca admisce
4 praecepta inania confingant de suppositionibus, amplificationibus, restrictionibus, appellationibus distributi uis, de inricipit & desinit, de differt & infinito, de ita & scut, de ascensu & descensu, in quia bus omnibus parum sis boni succi, nec alia unde hae inanissimae praeceptiuncularum inanium farragines nata sint, quam quos otiosa ingenia nec pracepta nec inum loquendi habuerint.
654쪽
DE PROGREssu AC FATIS LOGICAE.
g. XII. Speciatim doctrina de uniuersalibus
magna atrociaque bella inter scholasticos excitauit, qui praecipue in duas sectas nomin tium & realium sese diuiserunt. nominales putabant, Vniuersalia illa genus, speciem, di ferentiam proprium & accidens non existere nec in re ipsa habere fundamentum, cuius opinionis auctor creditur RVCELINVS, qui uniuersialia nihil esse, quam flatum vocis do-Cuit. quam caussam praeceptoris discipulus PETRVs ABEL ARDVs egit, nisi quod proflatu vocis ista adpellauerit conceptus Agnificatos,ita ut duo nominalium fuerint genera,qu rum alterum uniuersalia non nisi flatum vocis, hoc est nomina esse contendit; alterum ea
mentis potius, quam linguae sermone absolui existimat. atqui hinc explicandi videntur, qui a nominalibus distinguunt conceptuaIes, ae illa adpellatione prius genus; hae autem Posterius indicant. posthac GVILIEL Muso C C A M v s sectam hanc renouauit atque instaurauit, cui utrumque, uniuersalia esse diconceptus & nomina, placuit, qui& a sectat ribus suis ob hanc caussam dictus est venerabitis inceptor. nec solum adpellati sunt nominales ; sed & verbales, terminissae, connotat pae, moderni, recentiores Peripatetici, noui I tei doctores, noui philosophi, tirones. anno 1alutis christianae Μ CCCCLXXIII. Ludovicus
XI edicto publico damnauit omnium nominalium doctrinam, cuius copia producitur a G Α-BRIELE NAVDAEO; illi autem, qui post occAM v M sectae huic addicti fuerunt, com-
655쪽
stere ac in re ipsa habere fundamenta, qui post Abel ardum soli tenebant imperium nec nisi post Albertum magnum diuidebantur in Tho-mistas, qui dominicani ordinis,& Scotistas,qui
Franciscani erant. IACOB vs THOMASIVS
singulari industria demonstrare elaborat, quid nominalibus & realibus commune fuerit cum Ρlatone, Aristotele & Stoicis. Plato enim ideas suas produxit, velut eorum, quae sensu Percipimus, eXemplaria, quae estent tanquam uniuersalia ante res; contra quas disseruit Aristoteles, ac ipsa uniuersalia quasi rebus immersa tradidit; stoici autem existimarunt, Vniue salia tantum ab operationibus intellectus de-
Pendere, quorum Veterum doctrinae Varia r tione comparantur cum sententiis modo nominalium ; modo realium, Conser STEPH NUM CHAVVIN v M. 3 quod si ea,quae de hac controuersia sentiamus, liceat eXponere, neque sectae nominalium, neque realium plane favemus. etenim in uniuersialibus, de quibus disputant, considerari debet partim ipsorum matura ; partim fundamentum. natura sua sint abstractiones mentis, nec ita, Vt mente Concipiuntur, in ipsa re existere possunt; fundamentum autem illorum in rebus singulari-hus positum est, id quod ex indole omnium abstractionum patet, quam si scholastici ha- huissent perspectam, tam grauissimas haud eX-citassent lites. .' g. XIII. Antequam historiae huius mediae 3
656쪽
ssq DE U GREssu AC PATIs L GIC AR. aetatis vltimam imponamus manum, non ab re erit, breuiter adhuc de RAYMUNDO LUL-L I O, qui seculo quarto & decimo floruit, dis. serere. dialectica ipsius siue logica noua,quam vocavit, schoIasticum prodit ingenium, siue ipsas doctrinas; sue tractandi rationem; siue scribendi modum respiciamus; ista autem, quae de arte sua magna, cuius compendium exhibet, in sincia, nec non de auditu Labbati. flico pollicitus est,noua quidem simi; exiguam autem prae se habent utilitatem, adeo ut si rem
ipsam inlpiciamus penitus, logica illius studio
nulla accepit incrementa. atqui ob hanc caus. sam haud dubitamus, LuLLIvΜ aeuo scholasticorum adiungere, nec ab isto initia logicae reformatae petere. ex ipsius sententia vir,
que ars & magna & parua est disserendi siue inquirendi ac respondendi de omnibus rebus, unde& ipse dixit eneralem scientiam ad Omnes scientias, perquam aliae I cientiae facile possint acquiri. ars illa complectitur partes tres S
I. inscribitur de alphabeto. delegit nouem litteras B. C. D. E. F. G. H I. K. sub quibus
disposuit senos ordines rerum ac conC. Ptuum nouem. primux ordo continet Praedicata absista, quae somni bonitas, magnitudo, aeternitas siue duratio, potestas, sapien- tia, Voluntas, Virtus, Veritas, gloria; fecum - Eias relativa, qualia siuat disserentia, Concor-- dantia, Contrarietas, Principium, medium, finis, maioritas, aequalitas, minoritas; ter. r. rim complectitur nouem quaestio=res, ad quas .i ceterae omnes referantur, scilicet: virum p
657쪽
quando p vbi Z quomodo & cum quo 'quartus nouem subiecta, quae sunt deus, an gelus, caelum, homo, imaginatiuum, sensiti-Vum, Vegetatiuum, elementativum, instrumentativum; quintus nouem virtutes, uti
sunt iustitia, prudentia, fortitudo, tempe - rantia, fides, spes, charitas, patientia, pietas psextus nouem vitia, quae sunt auaritia, gula, luxuria, superbia, acedia, inuidia, ira, me dacium, inconstantia.
I. pars agit de quatuor figuris, quarum prima. Vocatur A, quod littera A illius centro si inscripta,& eo tendit, Vt intelligamus, qua. ratione praedicata fieri poliunt subiecta &- o de se inuicem praedicari, hoc modo : bonia 'tas es magna; magnitudo es bona; bonitas - durans; duratio est bona; secunda figu- ta adpellatur T ob littetam hanc centro R quoque adscriptam, quae eo spectat, Vt Pet sp1dem differentiae intelligamus , quo modo differat 1eniale a seniuali, ut lapis ab ' arbore; statale ab intellectuali, ut corpus - ab anima; intellectuale ab intellectuali, ut
A angelus a deo. Ptertia figura ex prima & se, οῦ - Cunda Componitur, quatenus eaedem litte of Tae Utrisque nouem praedicatis respondentes inseruiunt; & eo spectat ,3 ut praedicata - Omnia non modo absoluta; 1ed etiam rela-- tiua & subiecta fiant & de se inuicem praedi-- Centur ac plures rationes ad probandam in eamdem rationem adducantur; qui finis
positus quoque est quartae figurae. III. pars est de definitionibus, qua definiuntur . . Praedicata & absoluta &relativa hoc modo: bonitas es ens, cuius ratione bonum agit bo-
658쪽
- num; ssis bonum es essere malum non esse.
- magnituso es id, ratione cuius bonitas, -- ratio ου cetera sunt magna, ambiens omnes extremitates essendi. duratio es id, ratio- ne cuius bonitas, magnitudo durant. IIII. pars es e regulis, quaestionibus quippe, . quae in alphabeto. docet regulam virum .e habere tres species, dubitatiuam, assirmati- . Vam, negatiuam: regulam quid quatuor;
quid sy quid habet in se coesentialiter' quid in alia os y quid in alio habet ' i
V. pars est de tabula, quam sequuntur aliae; VI. quippe de euacuatione tertia figurae ; VII. de multiplicatione quartae figurae ;- VIII. de mixtione principiorum s Murarum; VIIII. de nouem stibiectis; X. M applieatione; XI. de quaesionibus; ΣΗ. de .ac, bimatione p XIII. de doctrina, quippe quam
artemLaelianam pluribus recenset PETRus
g. XIIII. Multi fuerunt, qui artem hanc commendarunt, Commentariis illustrarunt, emendare atque augere elaborauerunt,quos studiost commemorat D ANIEL GEORGIVs ΜοR
MO Fius, qui ipse de illa sentit honorifice:
ramen defuerunt, qui iudicarunt sinistre ae censuram aduersus Lullium fecerunt, quo Pe
659쪽
rum omnium, quae aduersus hanc artem dicta sunt, summam ad haec capita reducit ΜD RHO- .FIV s: quod omnium scientiarum principiami eantur, qua ad illam generalitatem non
possint reduci; quod loci communissimi sint,
quorum nonsit ad aequatus in dicendo Ous,quum in qualibet oratione ea rem conficiant, quae epsopioribus argumentis petuntur quod ordo non sit accuratus,'in multis is, concinnio' dari possit. nec negare pollumus, quod haec ars magis composita sit ad sermonis fecunditatem; quam Veritatum cognitionem, ad quam ista nihil adstare potest; ted ingenia veri ac falsi cognoscendi studiosa perturbat, adeo ut nunquam satis possimus mirari, nonnullos nugis hisce existit tionem quamdam habuisse.
quodsi voluptas animum cuiusdam Οc paret, artem hanC cognoscendi, necellaria esset fere diuina memoria, quasi etiam omneS terminos, omnes figuras teneret; illis tamen haud pervenire posset ad Cognitionem rerum, quoniam
sunt conceptus abstracti ex omnibus disciplinis inter se perturbati. id saltem ex tota hac arte colligere postumus, Lullium fuisse hominem secundo ingenio praeditum, facultate autem ac vi iudicii destitutum, id quod vel inde cognoscimus, quod de diuina reuelatione, ut operi tuo maius auctoritatis pondus adiiceret,
fert, quo Lullius plagii aperti crimine notatur, quippe qui sua omnia Arabi Abegebron debeat , id quod relinquimus in medio. haec
660쪽
sufficiant de fatis artis logicae aetate media, qua omnino duriora fuerunt, quarum necessitatefactum est, ut magis sit corrupta, quam culta
-TIS LOGICAE GENERATIM PER VARIOS AUCTORES. .sECTIO III. TEMPORE RECENTIORI.
Σ Τ N Ο Ψ I Σ. . Direndorum summa g. I. Disseritur primum de istis, qui reformandae logicae fundamenta posuerunt, quorum alii se opposuerum Arsoteli, praecipue scholasseis A. II. In quibus princeps fuit Ramus, de cuius logica eiusque fatis copiose disputatur. s. III. lli I. V VI. V1I. VIII. Alii logicam Aria. sotelis a nugis scholastrispurgarunt β. VIIII. X. Alii vero unice sectati fiunt A sotelem, reiecta doctrina sobriasticas. XI. XIL Deindetur de ipsa reformatione logica generatim *. XIII. Speciatim de Meon. de Herulamio g. XIIII. De ' Cariso g. XV. XVI. XVII. Cartesi sectatori-VVI. Petro Gaspendo aliisque 3 XVIIII De logicis mathematicis 3. XX. De aliis script ribus logicae recentioribus relecticis. 3. XXI.XXII. XXIII. XXIIII.