Io. Georgii Walchii ... Parerga academica ex historiarum atque antiquitatum monimentis collecta

661쪽

ACredimus ad ista tempora, quibus logica iars feliciori musarum fortuna sensim aesensim a scholasticis sordibus purgata, ad pristinam dignitatem evecta, ac tandem ita culta iatque ornata est, ut munera illa, quibus viam mad cognitionem veritatum monstrare debet,

nunc praestet successu prosperiori. primum , intuerunt viri grauissimi, qui praeclaris studiis , ae meritis fundamenta artis huius reformandae posuerunt, quibus deinde alii, quum eclectica, 'iuti dicitur. philosophiam tractandi ratio si miores caperet vires, Opus ipsum, siue felicis- ismam logicae reformationem superstruxerunt. illi, quum cognosterent, quam misere litterae philosophicae per scholasticos fuerint corruptae, illarum saluti operam dederunt variis studiis, quum alii arma serrent aduersus . . Aristotelem, praecipue doctores scholasticos; alii doctrinam Aristotelis ac scholasticam a labe tantum, quam iniuria temporis sibi contraxerat, purgarent; ' alii denique ipsos ac genuinos Aristotelis fontes, Vnde pristina ac vetusta Iogica ars hauriri posset, aperire elaborarent. quae omnia distincte eXPlanare, e re esse censemus.

g. II. Quum felix sidus bonarum atque ele- antiorum litterarum oriretur, ut istae ad pri-inam revocarentur pulcritudinem; musae quoque philosophicae, quae adhuc per secula oppressis & deprauatae iuerant, ex tenebris in lucem prodire coeperunt. illi, qui philosophiae, etiam dialecticae purgandae einendandaeque operam tuam addiXerunt primi, politiorum atque elegantium. artium singularem lau-

Disiti sti by Cooste

662쪽

dem tenebant, quam adhuc ampliorem effecerunt, quum Lapientiae studiis ingenia sua consecrarent, sicque ostenderent, Vtrumque doctrinarum genus ita copulatum fructus ferre amplissimos. namque si a cultura elegantium litterarum studia philosophiae separamus, facile viam illi vitio, quod peregrina Voce adpellatur paedantismus . parare possumus; quemadmodum cultus ille philosophiae, qui cum politiori litteratura nihil habet commune, haud dissiculter barbariem potest promouere, quae incommoda per talem coniunctionem remouentur. atqui hac ratione de logica bene meritos laudare debemus LAUREN

NIL OLIV Μ, PETRvΜ R A M v Μ , de quibus ε.accuratius ac plenius edisseramus. LAURENTI Vs VALLA, qui barbariem propulsare flamma adnisus est ope, ac praecipue dialecticam scholasticam perstrinxit, editis hunc in finem dialecticis disputationibus, quibus multa dixit in Aristotelem ac scholasticos. PETRus GAssENDvs dicit:.Laurentius Van conscriptis tribus dialecti-.

earum disputationum libris licere ostendit ab Ariuotele dissentire ae ipse in multis re ipsa.

dissensis. etenim omnes categorias ad sub , stantiam, qualitatem & actionem retulit, etiam figuram tertiam syllogismorum reiecit; quae emendatio non adeo bene quidem instituta est, siquidem nec Vallae diuisio praedicamentorum legitimo nititur fundamen-'

663쪽

to, ac figura syllogismorum tertia praeter rem proscribitur; demonstrat tamen Vallae studium fortemque animum, quo ea tem: pestate Aristoteli, qui Papa erat ecclesiae philosophicae, sese opposuit. multi id in

eo reprehendunt, quod aequo audacior ac vehementior fuerit, quapropter LVDOUI-Cus v I v Es dicit: monet in quibtisdam

neutiquam praue, etsi ea sunt perpauca; inplerisque labitur, ut fuit vir Esse vehemens sad faciendum iudicium praecipitatus. nec solum in re dialecticafalsus es; feaes inphialosophia. nam hanc quoque attingit, es quod magis mirere, in praeceptis latinae linguae. sed ERAsΜvs illis, qui ob hunc adfectium

Vallam eiusque obseruationes parui faciunt , bene respondet: verum esto, morae

cior aequo fuerit. num ideo fassium dixit, quia verum mordacius dixit in usque adeo nobis odio es is a mordacitas, ut eius odio tam multa situ digna necessariaque detesemur '

terae multum debent, quo Cisalpinus orbis nihil unquam, ERAsΜo 3 iudice, omnibus litterariis dotibus absistius produxit. nulla , pergit E R A S Μ V s, erat honesa disciplina , in qua Agricola non poterat cum summis artificibus contendere: inter graecos graecis- us, inter latinos latini mus: in carmine Maronem alterum dixisses, in oratione Politianum quemdam lepore referebat, maiestate superabat. oratio vel extemporalis adeo pura , adeo germana, ut non Frisium quempiam,

664쪽

. sed urbis romanae vernaculum loqui contenderes. eloquentia tam absolutae parem a - iunxerat eruditionem. philosophiae mas ria omnia penetrauerat: conser IACOB UM: BVRCRHARDVΜ. y atqui hic Agricola scripsit tres libros de inuentione dialectica,

tionibus illustrauit. opposuit sese inprunis nugis scholasticorum, ac verum usum dialecticae, quam Praecipue eloquentiae adplicavit, demonstrauit, nec sine teliciori appla su, quem&sua aetate ire hoc litterarum ge

hi libri apud omnes semper in admiratione fuerunt, re merito quidem, ita ad usum unt accommodati loci, quos tradit. Ciceronem inplerisque secutus est, s idcirco rhetoricum em Hligentius intendit, quam vere logi eum ; tertius liber totin es rhetoricus, de a fectibus mouendis. & ΝIEL GEORGIVA MORI OF Ius 3 Rudolphus Agricola, ait, vir suo tempore maximus N primus litterarum in germania rotaurator, in libris suis de in ventione quasdam upotheses ponit, quae Ra

msicis illis ita ius sunt, ut ex ido quasi

deprom se videatur. IO. LUDOVICVs VIVEs, qui edidit libros. - XX. de disciplinis, ex quibus tertius agit de corrupta dialectica, quo grauiter atque et ganter disserit aduersus scholasticos. opus hoc, quod non solum inter ipsius monimenta; sed & seorsim prodiit, diuisum est in tres

665쪽

Partes ac complectitur alia scripta logica, siquidem de explanatione cuiusque essentiae; de censura veri, de instrumento probabilitatis, de ae putatione tractauit, etiam peculiarem librum in euG-dialecticos edidit. erat vir non solum elegantioribus litteris maxit me cultus, quarum summam sibi acquisiuie laudem; sed philosophiae quoque magnus extitit auctor, quam in rem adhuc testatur

ipsius liber de initiis, sectisαlaudibusphilo .

f horum. MARIVS NIZOL Ius, magno animo Aristotelem & philosophiam icholasticam aggressus est, quum ipsi lites ellent cum Μ. ANTO

scripserat disquisitiones in M. T. Ciceronis deinciis libros, aduer1us quem Μ AI ORA GIVS defendit Ciceronem atque edidit: decisio nes XXIIII. quibus M. T. Ciceronem ab omnia Bus C. Caleamini liberat criminationibuw, ideo a N I Z o L I o maxime laudatus. sed quum ipse Μaioragius posthac contra Ciceronis paradoxa antiparadoxa edidisset,multaque in Ciceronem dixisset acerbius, singulari atque incredibili erga Tullium amo Te excitatus NI ZOLIus ipsius egit causam atque epistolam contra Maioragium ace bam conscripsit, qua commotus Maiora-gius libros reprehensionum. II. aduersus NAzotium compositit. tandem Nigosius, ut tueretur auctoritatem Ciceronis, omnem philosophiam Aristotelis ac scholasticorum euellere atque infringere elaborauit, atque

666쪽

sis de veris principiis re vera ratione philosophandi contra pseudo hilosophos libri II

in quibus fatuuntur ferme omnia vera verarum artium s scientiarum principia, refu-: ratis s reiectis prope omnibus dialecticorum

metapb Porum principiis falsis,'prae

terea refutantur fere omnes M. Antonii --ioragii obiectiones contra eundem Nidolium, usque in hunc diem editae, Parmae MDLIII. - quo opere nihil aliud continetur, quam logica quaedam reformata & ad puram propriamque loquendi rationem reuocata, si quidem Nigolius deditissimus erat Cicer ni , ex cuius librorum assidua lectione comparauerat sibi magnam elegantis stili vim ac dignitatem, ita ut ex hoc opere inprimis modum cognoscere possimus, quo & philosophorum doctrinae eleganter proponendae sunt. nam si rem ipsam inspiciamus penitus , ibi tantum acerbiores adcusationes accensuras deprehendimus, quibus Aristotelem, eius sectatores ac scholasticos perstrin-- git Vehementissime. anno MDCLXX. illustris LEIANI TEIus noua facie indutum librum hunc exhibuit, cui dissertationem praemisit de alienorum operum editione, de

Icopo operis, de philosophica dictione, de laphus Metolii; item epistolam ad exquisitio

ma doctrina virum de Arisotele recentioriabus reconciliabui: confer DANIEL. GEOR

g. III. Sed

667쪽

g. III. Sed hi grauissimi viri L AVREN

L I V s erant Srammatici, qui magnam elegantioris doctrinae tenebant existimationem, id quod pro hominum opinione effecit, ut ipsorum animaduersiones ac censurae in philosophiam, etiam dialecticam Aristotelis ac scholasticorum tam prosperiori successu haud fruerentur, quasi ingenium quoddam tam felix eme haud possit, ut & humanitatis&philosophiae studia capiat. Ceterum colimus horum merita, quod in tanta superstitione philoso-: hica, in tanta litterarum barbarie, in tantis tapientiae tenebris reformationi maXime ne- .cessariae admouerint animos, ac filis exemplis libertatem cogitandi ab impetu vindicandam esse, demonstrauerint, quamuis interdum per motus prauorum adfectuum aliquid hu- , mani fuerint passi. sed tamen maiores concitauit controuersias, ac maiori successu sese opposuit Aristoteli PE TRVs RAΜUS, quum

de re ipsa praecipue esset sollicitus. mirifice consecrauerat sese studio logico, quumve Or-ri non Aristotelis cupiditati ipsius haud satisceret , nec usum quemdam in aliis litterarum disciplinis id praestare putaret Ramus, aliam viam ad dialecticie cognitionem demonstrare, adeoque Aristotelis auctoritatem labefactare instituerat. quem infinem edidit quoque anno ΜDXLIII. libros institutionum diauefiearum . item scholas dialectical, quae libris XX. absoluuntur, hisque dialecticam non solum alia ratione, quam adhuc secerant philoiophi, tradidit; sed Aristotelem quoque eiusque - : Qq placi-

668쪽

placita impugnanda est adgressus. etenim dixit, dialecticam esse artem bene disserendi,erusque duas partes constituit, inuentionem quippe & Hupositionem argumentorum. priore igitur parte tractauit de argumentorum inuentione, ac cen1uit,quod argumentum ad aliquid arguenaeum assectum' idque debeat diuidi in artificiale, quod in locis dialecticis sit quaerendum, & inartificiale, id est testimonium. Po- sterior autem pars de dispositione argumentorum, sue ut ipse dicit, de iudicio tradit, quod diuiditur in axiomaticum siue axioma, & Hanoeticum siue dianoeam. axioma idem est ac Enunciatio, quod RAMus definit dispositionem argumenti cum argumento, qua ebe aliquid. aut non esse iudicatur; dianoea vero idem, ac

syllogismus ac methodus. Blgogismum dicit

esse, quo quaesis cum argumento, ut posto antecedente necessario concludatur; methoduae vero si dianoea variorum axiomatum homos neorum,stro natura suae claritalepraepositorum, ivnde omnium inter se convenientia iudicaturi memoriaque comprehenditur, quae Omnia Poe- , tarum, Oratorum & historicorum exemplis il-, lustrat RAMus, unde veluti profutura eorum

scriptis recte intelligendis atque explicandis

doctrinam de praedicamentis, de propositionibus modalibus, syllogi sinis mixtis, demonstratione, elenchis 1ophisticis, item de praedi-

669쪽

cabilibus,& adhuc multa alia Aristoteli exprobrauit, quod nullum ordinem seruauerit, dixerit multa inutilia ac falsa, easdem res saepius repetere instituerit: quin etiam ipsi erat propositum, Aristotelem penitus e scholis eiicere.

copiose refert momenta logicae Rameae & inter alia eum plagii adcusat, δ quod a libris Io. LUDOVICI vivis de disciplinis sua sit mutuatus,ac ne nomen quidem ipsius commemorauerit, quum tamen cuique auctori suum sit tribuendum. at vero quamuis alter idem sentiat cum altero, id tamen talem accusationem non emcere potest iustam atque aequam; sed adhuc alia sunt necessaria, quae de Ramo haud affrmari possunt. D. g. IIII. Prauae opiniones, quae ab auctoritate aliorum pendent , saepe firmissimis radicibus in animis hominum sunt defixae, ut istas euellere ac veritatum promouendarum rationem habere, arduum sit negotium. Aristoteles ad summum existimationis fastigium

euectus, adeo mortalium mentes Occupauerat,

ut quisque ex ipsius disciplina sapere, sibi gra

tularetur, eumque fiammo pietatis cultu, veluti oraculum philosophicum ac sapientiae humanae deum ac praesidem coleret. quae lues mi esset illius seculi ac inprimis quoque is sedem suam haberet, quid mirum, quod haec reformatio Ramo, auctori suo tam grauissima adtulerit incommoda ac tandem ipsum in vitimum coniecerit discrimen ξ id quod etiam aliis posthac, qui philosophiam

purgandam curauerunt, euenit. namque atro-

670쪽

cissimae ortae sunt controuersiae ac insignes excitati tumultus. sectatores Aristotelis religiosi non solum contra Ramum disputarunt, exclamantes : scelus hoc igne expiandum esse; sed &ad tribunal praetorium academiae nomine tra-Xerunt Ramum, accusantes ipsum, quod di putationibus aduersus Aristotelem in sacras disciplinas atque alias artes earumque dignitatem esset iniurius. atqui hic modus, aliis odia atque inuidiam conflandi multis est solemnis, Ut illos, contra quos Controuersam caussam

suam haud possunt tueri, sub specie quadam

sacra de corrupta theologia suspectos reddere, multis fraudibus, fallaciis, etiam magna men daciorum copia instituant. quapropter res Rami delata est ad senatum curiae Parisensis, &hinc ad Franciscum I. regem, quumve G D v E Α Ν v s adcusatoris partes susciperet, ambo& Ramus & Goueanus a rege iussi 1iant, eligere viros graecae latinaeque linguae, etiam philos phiae laude claros, ut iudices praeessent certamini. . Petruc igitur Danesius & Franciscus V comercatus a Goueano; D. Uuistinus vero &Io. de Maumont a Ramo lecti sunt, quibus rex quintum D. de Salignae adiunxit. multis diebus disputationibus de definitione & diuisiona

dialemcae consumtis . tandem contra omne ius atque aequum libros Rami damnarunt, & hanet sententiam anno MXLIIII. d. I. mari.aduersus ipsum tulerunt: Ramum temere, arrOTanter, cs impudenter fecisse, qui receptam apud

omnes nationes logica artis rationem, quam

ipsepraesertim non teneret, damnare, s improbare ausu uerit. ea autem, quae in Arisotele reprehendat, huiusmodi esse, ut hominis cum