장음표시 사용
801쪽
partim quoque tradere multa aperte falsa atque in inquirenda veritate exiguum habere usum ; cuius sententiae quoque est GOTT-LIEB GER H. TITI Us. quin etiam hancinuentionem inutilem esse declararunt, quando AvCTOR artis cogitandi dicit: Aristotelis categoriae parum utiles sunt, tantumque
abes, ut ad rite formandum iudicium prosint, ut etiam saepissime noceant; cuius opinionis
duas memorat rationes ; & NICO L. HIER.
GuND LINGIVs: 3 quid vero his nugis, quae-6, lucrabatur phiIosephia y res vulgares somnibus notas nouis re qui em obscuris vocabulis inuoluebant; de i is plures s innumeras fere regulas, quas nemo es negaturus, essemmabant, eaque ratione ineptarum vocum dictionarium discentibus obtrudebant. unde contemtus logicae in mores irrepsit ae doctoribus paedantismi maculam africuit. neque enim philosophia verborum, sed rerum s. nec negare possumus, doctrinam hanc Peripateticam multis laborare morbis. primum magna est
Confusio, quod conceptui generali substantiae
adiiciantur conceptus speciales accidentium, id quod contra regulas bonae diuisionis, quae iubent diuisionem & subdiuitionem haud permiscere: quapropter debuissent entia sueres diuidere in substantiam & accidens; accidens iterum in suas species: deinde senera accidentium perturbatim sunt proposita, quae pro Veritate vel absoluta sunt, vel relativa: absoluta vel mathematica siue quantitates, vel philosophica, quae sunt qualitates ; tertium species
802쪽
accidentium a Peripateticis commemoratae non sussiciunt ipsis rebus, quoniam discrimen ponendum est inter illa quae essentiam rei constituunt; & ea, quae ad propriam indolem haud pertinent; tandem hanc doctrinam me
taphysica maiori iure sibi potest vindicare, quam logica, in qua nullam praestat utilita
g. XVII. Quum de praedicamentis Aristo.
relicorum edisserere instituerimus, pauca adhuc, quae historiam hanc illustrare possunt, adiiciamus. scilicet PLATO quinque entis genera numerauit, essentiam, idem, alterum, flatum & motum: sTOICi duplicem rerum classem constituebant, quarum altera complecte batur corpora; altera res materiae expertes, enunciatum, vacuum, locum & tempus : EPI- CVRus dicebat, uniuersum constare o codi ore & vacuo, quae pluribus exponit CHRI
Μ V s Peripateticam de praedicamentis disciplinam iaciebat nihili ac locis topicis, uti dicuntur, auctoritatem conciliare adlaborabat, de quibus utraque aetate diuersis iudiciis senserunt philosophi. AnisTOTELEs scripsit octo libros topisorum, de quibus iam supra disputa-Vimus ; PETRUs RAM VI autem quum dis-eederet ab hoc philosophiae doctore ac maiori studio sectaretur CICERONEM, alio instituto hos commendauit locos, atque effecit, ut eloquentiae magistri per longum temporis tractum illis artem suam dicendi superstruxerine, quamuis doctrina haec non uno modo a logicae
803쪽
ti rhetoricae disciplinae auctoribus fuerit traclita, qua de re legere possumus Io. CHRISTIANUM LANGIVM. y aduersus quos locos topicos, Veluti caussas eloquentiae corruptae disputauit NICOLAVS HIERON. GUND- UNGIVS, quos contra tales adcusationes tueri voluit CHRIsTIANvS IVNCKERus; SANDREAS RV DIGER emendauit. ' spe-
Ciem quamdam praedicamentorum prae se ferre videntur decem classes principiorum oppOstorum, quas hoc ordine exhibet C As PARRNIT TELI Ys: S pro metaphysica unum,/lura; bonum, malum: pro physica lumen, tenebrae; motus, quies; masculinum, semivinum: pro mathematica dextrum, siniserum; par, im-Far ; quadratum, oblongum; rectum, curuum; sinitum, infinitum. de arte RAYMvNDILVLLII, qui etiam certas constituit classes substantiarum, principiorum, superioribus egimus. CARTEsIVs eiusque sectatores septem rerum siue modorum genera ponunt, qualia sunt mens, seu substantia cogitans; materia seu substantia extensii; mensura, id est magnitudinis partium ratio; positura, seu partium ad se inuicem situs ; figura ; motus ;quies. X VIII. Non solum recentiores philosophi de doctrina Peripatetica iudicarunt, Obseruantes illius vitia; sed meliorem quoque de ideis disiciplinam excogitarunt, quamuis non ubique eandem amplexi sint sententiam.
804쪽
46 DE PROGRESSU AC FATIL LOGICAE.
primum solliciti fuerunt de natura idea explananda. ex recentioribus CARTEs Ius primus vocem idea adhibuit; nunquam autem
clare definire istam instituit, quod solide in
ipso PETRus GAssENDvs reprehendit; 9uin etiam AUCTOR artis cogitandi dicit: rdea nomen es ex eorum numero, qua adeo clara
sint, ut ulterius explicari per alia non possint, quia alia non habentur vel clariora, vel simpliciora. sed latet anguis in herba. ideo enim definitionem ideae dare noluit, ne illius originem a sensione admittere sicque propriam de innatis ideis opinionem labefactare cogantur. ceterum plerique ampleIi sunt definitionem 1 o. Loc Ri I, 3 quod idea sit Mobiectum, quod immediate menti nostrae obstruatur, dum cogi . tat siue imaginationi subiiciatur; sue ab omni Adimbolo corporeo sit commune, quamuis haud sit adaequata, dum indolem & naturam haud exponit, etiam complectitur diuisionem idearum, quod est contra regulas bonae definiti
nis. rectius igitur & accuratius obseruat A N-DREAS RUDIGER,' quod idea vox sumatur sententia modo ampliore, ut significet omnem
intellectus actionem & memoriae & ingenii &iudicii, sicque opponatur sensoni; modo strictiore pro 1 ola actione memoriae, ut adeo idea sit actio intesiectus speciatim memoriae, qua impressisnes sensuum ne a matione s negatio ne, ut oblatae fuerunt, concipit. g. XVIIII. Nunc videamus, qu6m odor ae
a philosophis diuis fuerint in suas species '
quod quum diuersa ratione sit factum, princi-
805쪽
pes tantum diuisiones obseruare, nobis est propositum. primum ideae diuisae sunt ratione
subiecti, in quo gigni putantur, ac quidem I in 1deas sensibiles s intelligibiles, quae diuisio
solemnis eli peripateticae scholae doctoribus, quumve nitatur doctrina & falsa&confusa de intellectu agente & patiente, cuius si pretii. facile praeuidere possumus. scilicet persuadent sibi, quod obiecta, quae insensus cadant ι spe..cies seu imagines sui emittant: quas species a sensibus externis perceptas sensus communis adprehendat, a se distinguat & cognoscat; phantasia vel a sensu communi perceptas, Vel etiam a se formatas diutius retineat, ac diligentius examinet, a qua facultate adpellantur Phantasmata : quas species sensibiles siue phantasmata intellectus agens illuliret, in gradum specierum magis subtilem euehat, & fa ci at intelligibiles, quas deinde intellectus p
tiens recipiat & cognoscat: confer IACOBUM TH ΜΑs IvM. ratione subiecti porro ideae
diuisae sunt Σ) in innatas s adquisitas, multumque de prioribus est disputatum, siue illarum essentiam, siue existentiam respiciamus.cARTEs Ius hana doctrinam produxit atque existimauit, triplex in nobis esse idearum genus , quarum aliae sint aduentitiae, cuiusmodi idea solis, quam ex conspectu solis quisque habeat; aliae fuctitiae, cuiusmodi idea solis, qualem rationibus suis inueniant astronomi; aliae nobis ingenitae, cuiusmodi sint ideae dei,
mentis naturarum, quae essentiae vocantur, formarum geometricarum, axiomatum, quibus tantur mathematici, aliarumque rerum simi ,
806쪽
et 8 DE PROGRESSU AC PATII LOGICAE.lium. quid autem sint ideae innatae, id c ARTE f I v s numquam declarauit diserte, quin e iam sibi ipse repugnat, dum illam dicit esse modo facultatem cogitandi; modo formam quamdam cogitationum. quibus de caussis multi haec ficta a Cartesio confutarunt, qu pertinent AUCTOR obiectionum quintarum; s
rum autem C ARTES Ius ad innatam ideame deo prouocauerit, ipsum exsistere demonstraturus, hanc fecit ratiocinationem: est in
me idea entis humme perfecti s infiniti, idea huius entis non potes esse aliumde, quam ab ente
summε perfecto re in ito: ergo datur erasumme perfectum; cuiusmodi ratiocinandi ratio plane ieiuna est. primum enim prior Propositio maxime falsa; deinde non necessario ει quitur, ideam entis persectissimi, quam mente mea concepi, esse ab ipso deo eiusque probare existentiam, quoniam talem ideam ex Mea entis finiti quis sibi potest fingere. quamobrem fuerunt quoque, qui grauiter contra hanc
807쪽
natas Cartesii quamuis plerique proscripsi rint, qui in schola ipsius haud educati sunt;
nonnulli tamen istas admiserunt; alia vero rarione, ac Cartesus istas sermauerat animo suo. so EpHRAIM GER HARD vs putat, dari - unicam tantum ideam connatam, ideam qui ' pe contradictionis siue contrarietatis, ex qua
gignatur axioma illud: nihilposses uIesse s
' non esse, cui sententiae haud fauere possiimus. nam ista idea, uti dicitur contrarietatis menti haud inesse potest, nisi quis antea res a se diuersas per sensus cognouerit atque inde hanc ideam collegeriti alii contendunt, inditam esse menti humanae propensionem quamdam, quibusdam principiis statim praebendi assen- sum, quo sensu posse admitti ideas & principia. innata, quod pluribus demonstrant Io. MV-s AEus noster, & Io. FRANCISCVS BVDDEVs 3 contra Io, LOCRIVM, quibus addas. EA CHARIAM GRAPIVM. ' hactenus deprima classe idearum, quam sequitur secunda, qua considerantur rarione obiecti ac diuidun-- tur i) in ideas purasmi uras, quarum illae - ad res materiae expertes; hae vero ad corpora spectent & coniunctam habeant quamdam, imaginem, cuiusmodi diuisionem c ARΥΕ staspectatores diligenter tradunt atque existimant, quod ideae purae sint clariores impuris,
- quorum sententiae accedere videtur GoΥΥ-LIEB GER H. TITIUS; repugnat autem 3 1Ο. FRANCISCVs B VD DEVs, si adfirmam,
808쪽
ideas impuras maiorem prae se serre lucem, quam puras; quin etiam CHRISTIANVS THOMASIVs Plane negat, esse vere ideas
puras. porro a) diuiduntur in ideas subia tiarum & modorum, ubi obseruandum, quod recentiores philosophi adhibuerint vocem modus pro accidens, quoniam sit dubiae significationis: quibus generibus nonnulli addunt
tertium, idearum quippe relationum; cui autem alii nullum relinquunt locum. namque monent, quod sundamentum relationum positum sit in modis, quibus istae non possint Opi poni; sed rectius debeant diuidi in modos ab-1blutos & relativos. 3ὶ in ideas ad aequatas s binadaequatao, cum qua diuitione quidam &hanc coniungunt, quod sint vel vera, ve fas quas species alii iis de caussis haud admittunt,
quoniam in Prima mentis operatione neque a Veritas, neque error detur. quam contros versiam EPHR AIM GER HARD vs credit,
i posse remoueri per distinctionem inter verita rem mentis, quae cadat in ideas, &propositionis, quod bene se haberet, nisi hac rationet veritas metaphysica cum logica confundi videretur. ) in ideas singulares, particulares i& uniueryales, ubi tantum obseruare decet, quod nonnulli logici recentiores occasione idearum uniuersalium Peripateticorum praedicabilia explicent, deque illis disserant. tan. i dem tertia classis complectitumideas.consideratas ratione modi , quae diuiduntur 1ὶ in ideas claras s obscuras. C ARTEs IV s 3 adfirmat,
809쪽
DE PROGRESSU AC FATIS LOGICAE. 7si
'ideam esse claram, qua menti attendenti, praesens s aperta est, ficut ea clare a nobis videri dicimus, quae oculo intuenti praesentia satis fomliter s aperte ilium mouent. ANDREAS RV- DIGER autem monet, Cartesium claritatem idearum mathematicam perturbare cum philosophica: quum igitur philosophus hic poneret criterium veri & falsi in clara&distincta idea, quid mirum, quod etiam ideas fictas veluti veras admiserit in philosophia Z praecipue quum claram & distinctam ideas esse unam
eandemque, eXistimaverit. P. BuFFIER
putat, nullam ideam sua natura esse obscuram& confusam, quae assectio ab aliis caussis exterianis proficiscatur. a in ideassimplices π eomias tas: cuius diuisionis fundamentum plerique deducunt ex diuersitate obiectorum, quod aliud sit simplex, materiae expers; aliud vero compositum ac constans ex variis partibus ; nonnulli autem discrimen positum esse in diuersa forma, qua tales ideae concipiantur,
g. XX. Sic historiam doctrinae de natura ac variis generibus idearum illustrauimus: quapropter Convertamus nos ad aliud momentum, ac quid philosophi de origine notionum mentis senserint, Videamus breuiter. prima sententia est Peripateticis & scholasticis, quod ex obiectis ipsis manent quaedam simulacra iis smilia, quae ab illis adpellanturdecies impresen, quia ab obiectis imprimantur sensibus externis unde deserantur ad sensum communem,& hinc ad intellectum agentem & patientem.
810쪽
fecunda opinio est, quod mens producat ideas, ex quo instrumenta sensionis per obiecta suerint commota. tertia est ANTONII A R-NALDi, qui putat, quod ideae & perceptiones idearum differant tantum relationibus,& idea proprie ad obiectum reseratur, quod mens consideret ; perceptio vero ad mentem ipsam, quae percipiat, ut adeo duplex illa relatio ad unam mentis modificationem pertineat. quartam Commemorat ΜALEBRANCHE,
quod ideae a deo nobiscum productae, vel demum producantur, qui & ipse singularem haede re finiet sententiam. etenim persuasit sibi, mentem nostram immediate coniunctam esse cum deo, quumve in illo omnium rerum Pr prietates contineantur, inde effecit conclusio- nem; nos omnium rerum ideas in deo eiu que substantia contemplari. quam sente tiam fuse exponit ac putat, quod talis idea- rum origo menti diuinae maxime sit consentanea, quodue generalem rerum a deo produ- Elarum teneamus cognitionem, antequam ista, quae aspectu sentiantur, cognoscamus, quae
idea abstracta ex idea extensionis intellectu tantum percipiendae in deo oriri possit. quae - opinio non solum omni destituta est fundamento, sed & facile viam ad errores non leuio- ris momenti parare potest, illique ingenio est propria, quod ad adflatus diuinos fingendos sibi procliue est. quapropter non defuerunt, qui MALEBRANCH iv M sunt adgressi ac vocarunt in disceptationem, ex quibus praecipuo