장음표시 사용
831쪽
DE PROGREssu AC PATIS LOGICAE. 773
Iativus, & comparativus; vel constet ex pluribus syllogismis simplicibus, cuius generis sit
duplicem syllogismum compositum: vel enim eundem syllogismum bis exhibeat, sed impe secte; vel plures syllogismos simplices, occultata una aut altera propositione, Contineat. ad priorem classem spectet syllogismus copulatia vus, disiunctiuus,qui & complectitur dilemma,s conditionalis; ad posteriorem vero sorites: cuius sententiae quoque est IO. FRANCISCUS
Grvs ' existimat, quod syllogismus compositus in prima statim propositione subiecti &praedicati collationem cum media idea ostendat; sitque vel eonimactivus, vel disiunctivus, illeque iterum vel conditionalis, vel copulati- 'vus. ANDREAS RV DIGER s obseruauit,
quod ratiocinatio disiunctiva & comparativa non admittant formam syllogisinorum, quia plures quam quatuor termini Occurrant; conclusio non sequatur partem debiliorem, &-hinc in nulla figura nulloque modo sit. g. XXVIII. Seeundum genus est illorum, qui vulgarem doctrinam de syllogisimo non solum emendarunt & ad usum veritatis cognoscendae adcommodarunt; sed de aliis ratiocinandi modis excogitandis solliciti quoque
fuerunt. atqui huc spectat ANDREAs RV- DIGER. nam quum obseruaret, quod clatis- i
832쪽
qui in purganda hac doctrina a sordibus scholasticis multum opem ac studii posuerant, Partim nimis generalia praecepta tradiderint ;Pa tim modos inueniendi veritates haud demonstrauerint; animum adpulit ad negotium hoc logicum, idque magna fide & inuustria in incrementum disciplinae huius egit. quam in caussam anno Μ DCCIIII. Lipsae edidit dissertationem de nouis ratiocinandi adminiculis, cuius capite primo disserit de principiis δε- monserative ratiocinandi proximis ac fundamenta ostendit, quibus propositiones, quum adfirment quid, aut negent, sint uniuersales, aut particulares nitantur; secundo de modoratiocinandi simpliciori,receptis doctrinis haud
adcommodato ; tertio de modo conclusiones nouas eticiendi reeeptis doctrinis accommoda tu& quarto de usu huius doctrinae. qua disputatione multas quidem emendationes do-cirinae Peripateticae &accessiones non leuioris incrementi secerat; curis tamen & meditationibus, quibus animum penitus consecrauit,
posterioribus meliora & praestantiora praestitie omnia. quapropter quum anno M DCCVII. ederet phis ophiam Dntheticam, ei inprimis
cum fuit; quemadmodum viam non solum ad examen veri; sed inuentionem quoque commonstraret ; praecepta de eXaminandis ratiocinationibus exhiberet & ratiocinationem quatuor terminorum & Obiectivam exponeret. sed anno M DCC VIIII. librum de
fensi veri re falsi emisit in lucem publicam,
833쪽
DE PROGRESs V AC FATIS LOGICAE. 77s
quo omnia pleniore & clariore ratione explanavit, atque inprimis discrimen inter ratiocinium mathematicum & philosophicum ostendit, etiam de ratiocinatione grammatica egit.
anno MDCCXI. itςrum philosophiaBnthetica publici usus fiebat, qua editione addidit ratiocinium a maiori ad minus, & a minori ad maius ; & anno MDCCXVI. prodibat ipsiusplν-fica diuina, qua copiose disteruit de differentia ratiocinii mathematici & philosophici. tandem tertia editione philosophiae theticae anno MDCCXVII. duo ratiocinationum genera , caussalem & practicam adiecit, etiam de possibilitate, cognitione vulgari, ratiocinati ne negatIua consequentiae adparentis & d mum composita egit, cuius doctrinae de variis ratiocinandi modis a st v DIGERo traditae iam exhibebimus summam, secuti editionem te
tiam philosophiae syntheticae. diuidit igitur
veritatem ratiocinatiuam in sensualem, rde Iem te grammaticam. sensualis siue math matica eX circumstantiis quantitatis applic tione sensuum immediata colligitur, quod di crimen inter ratiocinationem mathematicam& philosophicam Ru DIGERus primus diastincte exposuit, praesertim plasica diuina, quae caussa quoque, cur saepius aduersus Carte sum, eius sectatores ac plerosque mathemati' cos disserat. quam disserentiam alii quidem
BE R TVs ; ' nemo tamen istam tam coelose distincte exposuit. ideatis veritas ratioci-
834쪽
ν 6 DE PROGRESSU AC PATII LOGI AE.
nativa siue philosophica, est Vel generalis, vel specialis. generalis Vel duobus solum constat terminis, vel tribus & quatuor, Vel pluribus. quae duobus solum constat, diuiditur in comversionem & oppositionem, quas in speciebus
ratiocinationum numerat, quum a Peripatet
eis habeantur adfectiones propositionum. V Titas ratiocinatiua ideatis, quae constat tribus &quatuor terminis, est syllogistica; considerat autem RV DIGERus syllogismum synthetice, veluti medium inueniendi mouas veritates. quibus de caussis fundamenti loco ponit propositionem, & inde deducit nouam ideam, quam complectitur conclusio, quae noua ideas coniungitur cum illa idea, unue deducta est, efficere potestpropositionem minorem ade
que formam syllogismi. dicitur igitur haeeratiocinatio assumtiua, quia nondum positus terminus siue idea asIumitur: quae idea deducitur modo ex subiecto, modo praedicato tam tum, modo simul ex subiecto & praedicato propositionis fundamentalis, ut inde duo generaveritatis ratiocinatiuae assumtiuae, alterum per tres terminos; alterum vero per quatuor terminos gignantur. qua doctrIna exponit momenta de figuris & modis syllogismorum, eaque ita explanat, vi variis ratiocinandi modis ad inueniendas veritates debeant inseruire. 'quibus traditis, explicat veritates ratiocinativas, quae ad syllogismorum formas haud pos. sunt adcommodari, quales sunt transfumtius, quam diuidit in disiunctivam & eomparati vam ; obiectiva,practica, caussalis, & addit doctrinam de diuelsis ratiocinatiuae assumtiuae formis. tandem disierit de veritate ratioci-
835쪽
nativa verbali, qua rectum Verborum usum concludimUS.
g. XXVIIII. Tertium genus est illorum, qui
placita Peripatetica ac scholastica retinuerunt, notisque illustrarunt & accessionibus auxerunt. quo spectat Vir clarissimus IO. CHRISTI AN Vs LANGIVs, qui additamentis ad nucleum logicae Neisianae multam operam doctrinae huic de syllogismo dedit, varias imagines ad modos syllogismorum facilius percipiendos spectantes exhibuit, & omnino admodum subtilis regularum extitit auctor, Vt non omnis ingenii esse censeamus, iesius praeceptis animum ad artem hanc cognoscendam exemcendamque praeparare. equidem Peripateticorum placita non tam sancta considerauit aestimatione t ab illis nonnunciuam discedere, nefas atque impium esse crediuisset; in expli candis tamen atque illustrandis doctrinis inutilibus maxime fuit diligens, easque retinuit, quarum magnam partem potuisset dimittere silentio, etiam confutare, nisi forsan singulari quadam causia adductus tale seruauerit institutum. quos modos syllogismorum tradiderit Io. CHRISTOPHORUS STVRΜIVS,
iciem doctissimus LANGrvs obseruat. g. XXX. Ρerueniamus ad doctrinam de δε- monstratione, quae VOX non Vna sententia usu patur a philosophiae magistris. notat enim generatim probationem, siue sit certa, siue probabilis; speciatim vero probationem certam, modo illam, quae sensione ipsa nititur; modo eam, quae ex indole idearum siue notionum mentis deducitur, quae Posterior a ple-
836쪽
risque demonstratio; prior autem ostensio adpellatur. quodsi philosophorum monimenta perlustramus, non obscure ex illis colligere possumus, quod perlongum temporis tractum doctrina Aristotelis multis in magno fuerit pretio atque honore; tempestate Vero, qua nova lux philosophiae orta est , magna Ceperit detrimenta, & quae de demonstratione tradi debent, ratione plana, euidenti atque utili sint
exposita. ARIsTOTELES quippe ex omni-hus philosophis, quos aetas Vetus protulit, in hoc logicae argumentum incubuit diligentissime, ideoque ab asseclis suis singulari testimationis cultu est adsectus ac creditus, quod cae. lesti motu quodam incitatus ad opus hoc adingressus, eiusque partes diuinis auspiciis per gerit felicissime. scripsit autem ARIATO
TELEs libros duos priorum anal ticorum &libros totidem anablicorumposteriorum; ανα- sis autem est resoluere quaesionem ad propriam caussam, Ut ex THEΜisTIO colligi potest. erat enim ipsi princeps propositum, artem syllogismum componendi tradere, cuius tres species, demonstrativum, dialecticum&sophisticum constituebat, quam in caussam quum syllogismus compositus sit ex propositionibus; & propositiones constent ex terminis, praemisit libros de enunciationibus & categoriis. de syllogismo igitur demonstrativo egit libris analyticorum, ac quidem prioribuου de syllogismo generatim; posterioribus de demonstratione speciatim, quam dicit esse syllogismum επις μονικον, conser PETRUM GAS-
837쪽
sENDv M. y quapropter GALE N vs indicat, veram & antiquam inscriptionem analyticorum priorum suisse περὶ συλλογισμοῦ, quod etiam confirmat BOETHius: ' uer fit autem duos resolutorios libros de Blgogismo; posteriorum autem analyticorum antiquum titulum fuisse περ, ἀποδώφεως, de demonstratione. demonstrationem, cuius effectus sit scientia, diuisit Aristoteles in demonstrationem τῶδι.τι,&τῆ ora, quarum prior est, qua probatur effectus per caussam propriam, & dicitur quoque demonstratio priori, quae secundum Aristotelem constare debet μα-ων, κή
ne quatuor proprietates principiorum,quibus nitatur demonstratio, posuit. primum enim dicit, haec principia debere esse vera, quoniam ex falso verum naud possit cognosci, ac quidem necessario vera, cuius necessitatis tres gra
το dicuntur, ubi praedicatum de subiecto omni semper vere dicatur; κατ αυτο, si praedicatum comprehendat notionem disserentiae subiecti; & ,αιΘολου, si praedicatum ratione subiecti ita se habeat, ut reciprocando possit efferri. secundum principia debent esse prima&imnediata PTae per alia non sint demonstranda; diuiduntur autem ista in axiomata ac theses & has in definitionem & hypothesin. tertium putauit Aristoteles, demonstrationem esse instituendam ex principiis notioribus &
838쪽
prioribus, non nobis; sed natura. scilicet alio loco I tradit distinctionem inter notiora natura & nobis, inter γνωριμωτερα καταὶ τον λογον &γνωριμώτεροι κατοι τὴν πιβησιν, id est, notiora
fecundum rationem s Fecundum sensum, illa
vero longissime a sensu abesse & esse maxime uniuersalia docet. quae omnia si colligamus, deprehendimus, quod notiora natura siue se eundum rationem sint uniuersalia; notiora nobis vero siue secundum sensum singularis, quam sententiam plane falsam & erroneam cur amplexus si Aristoteles, definire non post mus: ac quamuis nonnulli crediderint, ipsum Per PLATONI s doctrinam, quod ideae veri fuerint in mente, antequam sit coniuncta Cum corpore; in hanc opinionem esse deductum; constat tamen ex aliis locis, Aristotelem his Platonicis nugis nullum praebuisse assensum. Ceterum non mirum, quod existimauerit, cognitionem nostram incipiendam esse ab universis & ducendam ad singularia, 3 quoniam totum sit notius suis partibus, & uniuersale sit totum, hincque aliis adhuc adductus caussis physicam tradiderit ad rationem metaphysicorum. sed tamen confundit philosophus hie totum logicum siue uniuersale cum toto phy-sco. de hoc verum est, quod sit notius suis
artibus, quoniam propius adpositum testensibus, quam eius partes, quod autem nemo dicat de uniuersali.tandem principia huius demonstrationis debent esse conclusionis caussae.
quod autem ad demonstrationem του οτι adtinet, illa ignobilior priore habetur ac defini-
839쪽
DE PROGRESs V AC FATIS LOGICAE. 78Itur, quod sit scientia, qua cogno tur scientifice, hane vel idam adfectionem huic vel illi subiecto inesse, cuius tria genera eX ARISTOTELE numerant Peripatetici & adhuc multas speciales regulas tradunt. . f. XXXI. Non defuerunt, qui hanc Aristotelis doctrinam commentariis illustrarunt, eXPlicarunt, ac per longum temporis spatium Propagarunt, ea mentis Opinione occupati, quod in ista summum logicae praesidium positum siti ex vetustioribus in posteriorum analyticorum libros utrosque 1cripserunt THEMISTIVS& IO. PHILOPONus; in librum secundum EusTRAT Ius aliique, quorum opera haud seruata sunt, nec non AVEM
Dosthac praecipue tempestate scholasticorum hanc quoque logicae Aristotelicae partem coluerunt diligenter, nec solum istam in scriptis Iogicis exposuerunt; sed & seolrsim tradiderunt ac de demonstratione peculiares scripserunt libros. ex quibus prae aliis v Io T Tus&sCΗEGRIVS celebritatem ac famam nominis' sibi compararunt, quamuis non omnia, quae' Aristoteles ea de re sensit,consentione sua confirmauerint, uti de hisce operibus iam supra disseruimus. praeter quos alii idem argumentum sunt persecuti, SEBAST. FOXsus, IO. L UD. HAVEN RE UTERUS, ANDR. LIBAVIVS, ANDREAS PLANE Rus, quotum' monimenta recensent BoLDVANus, e
a De natur. O cons. Drae. e. XII. g. r. c. 6. P. I . 3 P. 3ο,
840쪽
DRAvi Ius, & LIPENIvs hibliothecis stis philosophicis. . - g. XXXII. At vero qui philosophiam Aristotelis non sancta & deuota animi religione coluerunt, ac suo ingenio veritates sapientiae que arcana perscrutari instituerunt, de hac quoque doctrina iudicarunt liberius, ipsemisque uiligenter examinatam non adeo grauiorem esse pronuntiarunt. PETRUS RAM vs
inulta in Aristotelis praeceptis de demonstratione atque in libris analyticis de assidua oboscuritate queritur; quum contra PROCLus 'Aristoteli vitio vertat, quod ipsius analytica nimis sit perspicua, Vt a quouis non plane stupido possit intelligi. atqui huiusmodi cenisuram aduersus rem Iaude omnino dignam merito reiecit GER HARDVs IO. VOS SI Us; qui autem, quum obseruasset, quod in analy.tica posteriora nemo melior Zarabel a & Gel. Iio scripserit, de R A Μ o ita iudicat: si Ramifuriose conuitia in demonserandi artem, quam non intePigit, nec asse emptitem. sane dum inutiles herbasse ex logicis runcare vesie promititit, eueliit longe utilissimas, dumque arborem totam stoliuetur, ramum tantummodo exhibet:
Thessalis aliorum similis, qui ut Galenus primo methodi libro ait, haud exquisite accurate que instituendo morborum diuisones, perinde faciunt, ac si litterra diuescerent in vocatis consenas, ae e besie se defunctos putarent, quasi non s ilia suas habeant disserentias ac decies. nostro iudicio&RAMVs & vos sius affect